(دە) لە زمانی کوردیدا
ئامادەکردنی: #عەبدوڵڵا عەبدولقادر عەلی# [1]
=KTML_Link_External_Begin=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?id=556573&document=0001.PDF=KTML_Link_External_Between=کلیک بکە بۆ خوێندنەوەی (دە) لە زمانی کوردیدا=KTML_Link_External_End=

(زانی) و (ناسی)، دوو پاشگری گرنگ لە زمانی کوردیدا.
ئامادەکردنی: #دیاکۆ هاشمی#
[1]
=KTML_Link_External_Begin=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?id=487639&document=0001.PDF=KTML_Link_External_Between=کلیک بکە بۆ خوێندنەوەی: (زانی) و (ناسی)، دوو پاشگری گرنگ لە زمانی کوردیدا=KTML_Link_External_End=

ناونیشانی توێژینەوە: (لێکدانەوەیەکی نوێ بۆ فۆرم و واتاى وشە لە زمانى کوردیدا -ئامادەکردنى میتۆدى نووسین و خوێندنەوە بۆ قۆناغى باخچەى منداڵان)
توێژەر: م.ی. ڕێگر محەمەد سەلیم سەعید، م.عوسمان کەریم عەبدولڕەحیم، م.ی. توانا عەبدولڕەحمان عەبدوڵڵا، د.جوانە ئەحمەد حسێن
بەشی کوردی، کۆلێژی پەروەردەی بنەڕەت، #زانکۆی سلێمانی#
ئەم توێژینەوەیە لە #گۆڤاری کوردستانیی بۆ لێکۆڵیینەوەی ستراتیجیی# بڵاوکراوەتەوە.[1]
=KTML_Link_External_Begin=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?id=605896&document=0001.PDF=KTML_Link_External_Between=کلیک بکە بۆ خوێندنەوەی (لێکدانەوەیەکی نوێ بۆ فۆرم و واتاى وشە لە زمانى کوردیدا -ئامادەکردنى میتۆدى نووسین و خوێندنەوە بۆ قۆناغى باخچەى منداڵان)=KTML_Link_External_End=

ناونیشانی بابەت: (کە) لە زمانی کوردی دا
ناوی نووسەر: محەمەد ئەحمەد سەعید
گۆڤاری (#ڕۆشنبیری نوێ#) ؛ گۆڤارێکی وەرزی لێکۆڵینەوەیە دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوەی کوردی دەریدەکرد.
ژمارە 82؛ لاپەڕە 7-9. [1]
=KTML_Link_External_Begin=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?id=575783&document=0001.PDF=KTML_Link_External_Between=کلیک بکە بۆ خوێندنەوەی (کە) لە زمانی کوردی دا=KTML_Link_External_End=

وەزیری پەرەوردی تورکیا دەڵێت، تا ئێستا 28 هەزار خوێندکار ناویی خۆیان تۆمارکردووە بۆ خوێندنی کوردی لە تورکیا بەڵام مامۆستا دانامەزرێن بۆ ئەو وانەیە.
ئاوێنەنیوز، ئەنادۆڵ: لەوبارەیەوە، نابی ئاوجی، ئەمڕۆ (سێ شەممە) ڕایگەیاند، لەبەرنامەیاندایە خوێندنی هەڵبژاردە کە وانەی کوردی تێدایە پەرە پێبدەن لەداهاتوودا، بەڵام مامۆستای بۆ دانامەزرێنن.
ئاوجی ئەوەشی ڕونکردەوە کە تا ئێستا 28 هەزار خۆیندکار وانەی کوردیان هەڵبژاردووە لەوانە 27 هەزارو 200 کەسیان خۆیندکاری وانەی شێوەزاری کرمانجین و ئەوانی دیکەش وانەی ئاین و زازاکیان هەڵبژاردووە.
ئەوەشی ڕاگەیاند کە بۆ بەرەو پێشچوونی ئەم پرۆسەیە، لە هەر پۆلێکی خۆیندندا 12 خۆیندکار دادەنێن تا بە باشی فێر ببن.
ئاوجی ڕونیکردەوە کە "بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی قەدەغەی سەرپۆش بووە مایەی ئاسوودەبوونی ژمارەیەکی زۆر لە ژنانی کارمەند، هاوکات ئەو بڕیارە کێشەی بەشێکی زۆری ژنانی لە تورکیا چارەسەر کرد."
وەزیری پەروەردەی تورکیا لە بارەی هەڵوەشاندنەوەی سوێندی نێو قوتابخانەکان گوتی" لە جیهانی ئەمڕۆماندا ئەوانەی کە دەڵێنەوە و ئەوانەیش کە داوای گوتنەوە دەکەن بۆ خۆیان بیر لەوە ناکەنەوە چی دەڵێن و بۆ چی دەڵێن تەنیا خۆیان لەگەڵ هەڵومەرجی ڕۆژدا گونجاندووە."
ئەوەشی ڕاگەیاند، "وەزارەتی پەروەردە مۆڵەتی کردنەوەی قوتابخانەی نوێ بە کەس نادات، بڕیارە پەرلەمان دەست بەگۆڕانکاریی یاسایی بکات، لە چوارچێوەی ئەم گۆڕانکارییانەدا چاوەڕوان دەکرێ پێناسە و یاسایەکی نوێ بۆ ئەو قوتابخانانە دەربکات، تا کۆتایی ساڵ قوتابخانە تایبەتییەکان داناخرێن."
لەبارەی خوێندنگەی تایبەت ناوبراو گوتی "20% ی قوتابخانەکانی ئەمڕۆ مەرجی پێویستیان هەیە تا بکرێنە قوتابخانەی تایبەتی و 80% ی قوتابخانەکانیش بۆ ئەوەی بکرێن بە قوتابخانەی تایبەتی هاوکاریی پێویستیان پێشکەش دەکرێ، دەمانەوێ 70%ی قوتابخانەکان بکرێنە قوتابخانەی تایبەتی و دەوڵەتیش هاوکاری پێشکەشی ئەو قوتابخانانە بکات."
- 08-10-2013

15 ی گوڵان جەژنی زمانی کوردی پیرۆزبێت
زمان مەرجێکی سەرەکیی بوونمانە!


لە دەوڵەت سەری پێشەنگانمان، دایکە پەروەردەکارانمان، دڵسۆزانی زمان و وێژە و فۆلکلۆری کوردی، زمانی کوردی ماوە و هەر و هەر ژیان دەکات. بە گیانی بەرخوردێرێتیی ئه و هەموو نرخ و پایە بەرزانەوە جەژنی زمانی کوردی لە گەلەکەمان پیرۆز دەکەین.
ئەوا سەدان ساڵە، هەر لە سەردەمانی کۆلۆنیالیزم و داگیرکاری لە سەر خاکی کوردستان دەستی پێکردووە، خەڵک، زمان و کولتووی گەلی کورد لە لایەن دەوڵەت و خەلافەتەکانی ئیسلام و سەردەستەکانەوە کەوتۆتە ژێر فشاری بشاوتن ئاسیمیلاسیۆن و سڕینەوە. بە پلان و پراتیک هەوڵیان داوە زمان و کولتووری کوردی بنبڕ بکەن. بەڵام لەبەر ڕەسەنیی و وابەستەبوونی ڕۆحی گەلی کورد بە زمان و کەلتوورە ڕەسەنەکەیەوە، ئەوهەوڵانەی داگیرکەر و دوژمنانیان پووچەڵ کردۆتەوە. بە بەرنگاری بەرخۆدان و ڕەنجی دڵسۆزانی ئەم زمانە شیرینە و کەلتوور و نرخەتایبەتمەندەکانی خۆمان پاراستووه.
بە درێژایی سەرەتای داگیرکاریدا، لەڕێگای ئیسلامی سیاسیەوە کوردستان دوچاری بە عەربکردن بوو. دواتر لە کاتی پارچەکردنی کوردستان بۆ دوو بەشەوە، تووشی بە فارسکردنیش بووەوە. له و سەردەمانەی کوردستان لە ژێر ڕکێفی هەردوو خەلافەتەکەی سەفەوی و عوسمانیەکانەوە بوو زمانی سەردەستی هەردوو دەسەڵاتەکان باڵادەست و کاریگەریی ترسناکی لەناوچوونی بۆ زمانی کوردی هەبوو. بەڵام هەر ئەوکاتیش بوو کە پێسەنگانمان بە نووسینە کوردیەکانیان تۆوی هەبوون و ڕەسەنایەتیی زمانی کوردیان ڕواند. ئەوانەی وەکو تاهیری عوریان، جزیری، حەریری، نالی، سالم، کوردی و هتد. ئەوان بوونە پێشەنگی دەکۆمێنت و بەڵگەی ڕەسەنایەتی زمانی کوردی و هەبوونی نەتەوەی کورد. خانی مەزنیش، پایە و ئه و هێزە ڕەسەنایەتیەی کوردی کردە فەلسەفەیەک و ڕێگاکانی نەجات و ڕزگاری پیشان داین.
لە مێژووی نوێی سەدەی 20 ەم، دیسانەوە مەترسیەکانی سەر زمانی کوردی بە هۆی دابەشبوونیی بەسەر چوار دەوڵەتی داگیرکەرەوە گەورەتر بوون. دەسەڵاتی شۆڤینی و ڕاسیستی دەوڵەتی تورکیا دەستیکرد بە تورک کردنی کوردستان. لە چوار لاوە بە سێ زمانی سەردەستەوە بە (عەرەب، فارس و تورک) کردنی کوردستان ویستیان کورد لەناوببەن. هەمدیس لەژێر چەپۆکی داگیرکاری چوار دەوڵەتی ستەمکار و دەسەڵاتە شۆڤینیەکایانەوە، بە ڕەنج و تێکۆشانی گیانفیدایی و خۆشەویستیی مرۆڤی کورد بۆ ڕەسەنایەتی زمان و کەلتوورەکەی خەونی دوژمنانیان لەگۆڕنا. لێرە نابێ باسی ڕۆل و خەباتی ماڵی میر بەدرخانەکان و ڕۆژنامەی کوردستان هەتا گۆڤاری هەوار هەموو پێشەنگانی تری ڕۆژنامەگەری و نووسین و وێژەی هەر چوار پارچەی کوردستان نموونەی مەحوی، هەکاری، قەدریجان، پیرەمێرد، ئەرەبێ شەمۆ، بریفکانی، گۆران و هەژار و هێمن و جەگەرخوین و هتد نەکرێن. بە تایبەتیش خەبات و ڕەنجی تێکۆشەرانی کۆڕی زانیاری کورد لە باشووری کوردستان.
ئەمڕۆ دوای زیاتر لە 100 ساڵ بەسەر دابەشکردنی کوردستان، ڕەوش و بارودۆخی هەر پارچەیەک لەوەی تر جیایە. بەڵام مەترسیی بۆ سەر زمانی کوردی لە هەموو کوردستان هەیە.ئااسیملاسیۆن و دژبەری و سووککردنی نرخی زمان و چاندی کوردی نیەت و پلانی داگیرکەرانی کوردستان هەروەها ناوەخۆیش لە ئارادایە.
لە باکوری کوردستان، پێشتر هەرچەندە زمان قەدەغە بوو، بەڵام لە گوند و شوێنە دوودەستەکان ترس لەسەر زمان نەبوو. ئەمڕۆ گوند ولادێکان هەمووی خاپورکراون و نەماون و لوبەر زوڵم و زۆری دەوڵەت و بۆ مەبەستی بژێوی ژیان خەڵکی ڕوویان لە شارە گەورەکان کردووە. لەم ساڵانەی دواییدا ڕێکخستن و سازیە کوردیەکان ڕۆر دامەزران و چالاکانە لەسەر پرسی زمان کاریان دەکرد و تا ڕادەیەک ئزاد بوون. لەلایەن دەسەڵاتداریی AKP MHP ه و دەوڵەتی تورکیای فاشیستەوە هەمووی قەدەغەکران و داخران. بۆیه چ لە وڵات و چ لە مەترۆپۆڵەکان هەروەها لە تاراوگەیش ئاسیمیلەبوون هەر دێ و زیادتر و ترسناکتردەبێت. ئەم ئاسمیلیاسیۆنە بە دەستی سازمانەکانی دەسەڵاتدارانەوە دەستی پێکردووە، لەهەمانکاتدا لە ناو خێزانەکاندا خۆمان بە دەستی خۆمان ئەنجام دەدەین. بناغەی ئەم سڕینەوەیە کاریگەری میدیا و ڕاگەیاندنەوەکانەوە سەرچاوە دەگرێ و زیاتریش لە سەر منداڵان کاریگەری بەهێزیرە.
لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان دیسان لەبەر ئەوەی کە زمانی کوردی زمانی ژێردەستەیه، لە ڕەوشێکی مەترسیدار دایە. بە داخەوە لەلایەن دەزگا تایبەتیەکانی دەوڵەتەوە چالاکیەکانی زمان و چاندی کوردی بە هەموو شێوەیەک سانسۆرو قەدەغە دەکرێ. بزاڤی ڕۆشنبیری و وێژەیی کوردیش کەوتۆتە ژێر کاریگەری زمانی سەردەستی فارسی.
لە ڕۆژاوای کوردستان، سەڕەڕای ڕەوشی گەرمی شۆڕش و بەرخۆدان، زمانی کوردی و پەروەدە بە فەرمی ڕێوەبەری ئێستا باش بە ڕێوەدەچێ. بەڵام پێویستە ئامادەکاری باشتری بۆ بکرێت و دەستکەوتەکان بپارێزرێن.
لە باشوری کوردستان، هەر چەندە لە زووەوە ستوون و پێگەکانی بزاڤی وێژە و ڕۆشەنگەری و پەروەردە و خوێندن بە زمانی کوردی هەبووە و دانراوە و تا ئێستایش بەردەوامە. دەبوو چاوەڕوانی باشترمان بکردایە و زیاتر لە ڕووی ئەکادێمیکردنی زمانی خوێندن و پەروەردە بەره و پێس چووبایە. لەوێ زمانی کوردی نەک تەنها کەوتۆتە ژێر کاریگەری زمانی عەرەبی، بەڵکوکاریگەری سیاسەتی دەوڵەتی تورکیا و ئێران فارسی و تورکیش زاڵە بە سەریدا. ئەوەی هەرە ترسناکە لە سەر زمان و کلتووری کوردی ئەوەیە کاریگەری میدیا و و ڕاگەیاندنەکانی وەک تەلەڤزیۆن، ڕادیۆ زمانی کوردی شێواندووە.
لە ڕووی پەروەردە و خوێندنی زمانی کوردی بەتایبەتی لە بەشە ئەکادێمیکان و زانستیەکاندا پشتگوێ خراوه. بە شێوەیەکی بەرچاو قوتابخانەی تورکی هەیە و ژمارەیەکی زۆری منداڵان له و قوتابخانانە بە زمانی تورکی دەخوێنن.
هەروەها هەوڵێکی بە هێز هەیە کە زمانی خوێندن و پەروەردە لە باشور بکرێتە زمانی ئینگلیزی، ئەمە ترسێکی مەزنە بۆ سەر پاشەڕۆژی زمانی کوردی و لەهەمان کاتیشدا کەمکردن و لاوازکردنی ئیرادەی نیشتیمانپەروەری و هەستی نەتەوایەتی ئەنجام دەگرێ.
جەژنی زمانی کوردی لە ساڵی 2006 لە لایەن کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستانەوە 15 ی گوڵان وەک ڕۆژی جەژنی زمانی کوردی دیاریکرا و زۆربەی هەرەزۆری هێزە سیاسی و کۆمەڵایەتیەکان پەسەندیان کرد.
زمانی کوردی بوونی ئێمەیە!
زمانی کوردی ناسنامەمانە!
زمانی کوردی کەرامەتمانە!
دیسانەوە جەژنی زمانی کوردی لە هەموو گەلی کورد و کوردستا پیرۆز بێت.

کۆمیسیۆنی زمان، پەروەردە و کلتوور ی کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان
15 ەی گوڵان 2019

#15-05-2019#

21 ی شوبات ڕۆژی جیهانیی زمانی دایکە. کاتێک کە وڵاتی بەنگلادیش لەژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی پاکستان دا بوو و بە ڕۆژهەڵاتی پاکستان ناودەبردرا. لەلایەن دەسەڵاتداریی ئیسلامابادەوە بڕیار درا کە زمانی ئوردۆ ببێتە زمانی فەرمی گەلی بەنگالی. بەهۆی ئەوەوە بەنگالیەکان ناڕەزایی خۆیان دەربڕی و زنجیرەیەک مێتینگ و خۆنیشاندانیان ئەنجام دا. لە چالاکیەکانی 21 ی شوباتی 1952 دا لە دەککای پایتەختی بەنگەلادیش پێنج چالاکوانی خوێندکاری کولیژی پزیشکی داککا بەدەستی پۆلیسی دەوڵەتی پاکستان کوژران. هەروەها بۆ یاد و بەبیرهێنانەوەی ئه و جەوانانە و گرینگیی زمانی دایک، لەلایەن سازی نێونەتەوەیی یونسکۆ وە 47 ساڵ دوای ڕووداوەکە و له 17 ی گەڵاڕێزانی 1999 دا 21ی شوبات کرایە ڕۆژی جیهانی زمانی دایک. لە ساڵی بۆ2000 جاری یەکەم ئەم ڕۆژە لە هەموو جیهان یادیکرایەوە و پیرۆزکرا.
ئه و زمانەی کە بە تایبەتی مرۆڤ لە دایکیەوە و لە ناو کۆمەڵگای مرۆڤایەتیدا ئەیبیستێ و فێری دەبێ، پێی دەگوتر زمانی دایک. زمانی دایک کەسایەتی کۆمەڵایەتی مرۆڤ دەئافڕێنێ. ئەوەی هەرە پێویستە ئەوەیە کە نەتەوە و هۆشمەندی نەتەوەیی بە هاوکاری ئه و زمانەوە پەیوەستە و بناغە دەگرێ. لە جیهان دا هەر نەتەوەیەک بە زمانی دایکیی خۆی دەناسرێت. کورد بە کوردی، تورک بە تورکی، فارس بە فارسی و عەرەب بە عەرەبی دەئاخڤن و دەناسرێن. بۆ ئەوەی نەتەوەکان بتوانن بوونی خۆیان بەردەوامی پێ بدەن، دەبێ زمانی دایکیی خۆیان بپارێزن و لە هەموو سەکۆ و کەناڵەکانی ژیاندا بەکاری بهێنن.
بەپێی ڕاپۆرتێکی یۆنیسکۆ، لە جیهاندا نزیکەی 6000 زمان هەیە. لەم سەدساڵەی دواییدا 2500، لەوانە 18 ەیان‌ لە تورکیا لە مەترسیی لەناوچووندان. یەکێک له و 18 ەیە زاراوەی کرمانجکی _ زازاکی یە. ئەم زاراوەیە یەکێکە لە ستوونەکانی زمانی شیرینی کوردی.
ونبوون و مردنی زمان، بزربوونی کەلتور، کۆمەڵ، گەل و نەتەوەکانە! زمان و نەتەوە بەیەکەوە گرێدراون و هەبوون و نەبوونی یەکترین. هەرچەندە مرۆڤ زمانی خۆی بپارێزی، ئەوندەش هەبوونی خۆی دەپارێزێ. چەندە نرخ و گرنگی بە زمان بدەین ئەوندەش دەدەین بە کەسایەتیی و نەتەوە. کاتێک کە زمان لە ژیانی ڕۆژانە و لە کەلتور، نووسین و لە کەناڵە زانستیەکان دا دەردەکەوێ و لادەدا، ئەوکات بەره و نەمان و مردن دەڕوات. زمان زیندووە و ب ژیان کۆمەڵگا دا دەبزێ و ژیان دەکات. زیندوویی زمانەکەمان تەنها دەتوانێ بە ئاخاوتن، نووسین و ژیانێکی کوردەواریانە بەردەوام بێت. لە پاراستن و دەوڵەمەندکردنی زمانی کوردیدا هەر ئەرکێک بکەوێتە سەر شانی هەر کەسێکی کورد، پێویستە ئه و کەسه ئەم‌ ئەرکە نەتەوەییە بەجێ بگەیێنێ وهەر هاوڵاتیەک، دەزگا و سازیەک خەبات و تێکۆشان و تواناکانی خۆیان نابێت خەمسار بێت.
سەدان ساڵە، لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کورد لەژێر کاریگەری ئینکار بژاوتن (اسیمیلاسیۆن) و لەناوبدندا یە. بەڵام بە هاوکاری بەرهەمەکانی فۆلکلۆر (ئەدەبیاتی زارەکی) یەوە بە دووان، ئاخاوتن و لاواندنەوەی دایکان لەسەر پێ ماوەتەوە و من نەبووە. بۆیە، ئێمە لە بەرامبەر ئه و هەموو کەسانەی کە لە ماڵ و لەناو خێزاندا کوردی بەکاردێنێ و هێناویەتی بە ڕێز و حورمەت و پیرۆزیەوە دەنرخێنین. زمانی کوردی چەندە قەدەغه ‌بووە، ئەوەندەش بە ڕەنج و کۆڵنەدان و هاوکاری دایکەکان و گەلەکەمان بە ڕێکاری سرووشتی دەوڵەمەندیەکەی خۆی بەردەوام کردووە و پارێزراوە.
بۆ ئەوەی زمانی کوردی بە هەموو زاراوەکانیەوە لەسەر پێ و بە زیندوویی بمێنێتەوە، ئەرکێکە لەسەر هەموومان کە لە هەموو بوارەکانی ژیانی ڕۆژانەماندا بەتایبەتی لەنێوان خێزاندا، لە ناو سازی و دەزگاکاندا لە گفتوگۆ و بازاڕدا بە کوردی بدوێین. زمانی کوردی زمانێکی دەوڵەمەندە بە زاراوە کانیەوە. بۆیە هەر ماوەتەوە و ون نەبووە. ئێمه لە‌ باپیرە و داپیرەکانمانەوه، لە دایک و باوکمانەوە‌ ئەم ئەمانەتەمان وەرگرتووه. ئه و ئەمانەتە بەنرخ و دەوڵەمەند و ڕەنگینە چۆن لەلای ئێمەیە دەبێ بە جوانتر و ڕەنگینتر بە خۆشەویستیەوە ڕادەستی نەوەکانی داهاتوو بکەین.
ئه و گەلانەی کە زمانەکەیان ناپارێزن و گرنگی پێ نادەن، لە ژێر کاریگەریی زمان و کەلتوری دەوروبەردا دەمێننەوە. لە کەلتور و هونەر و زمانی خۆیان دوور و نامۆ و بێگانە دەبن. کەسانی کە لە زمانی خۆیان دوور بکەونەوە لە کەلتور و بوون و کەسایەتی و ناسنامەی خۆیشی دوور دەکەوێ. بۆیە بەکارهێنان و زیندوو ڕاگرتنی زمان هەبوون و ترسی لەناوچوونی نەتەوەکەی مەحاڵ دەبێت.
لە هەر جێگایەک پەروەردە بە زمانی دایک، مافێکی بنەڕەتییە. زمان بۆ مرۆڤایەتی پێماییەکی هاوبەشی گەلانە. پێویستە له و گرنگیەی زمانی دایک خاوەنداری بکەین و بیپارێزین.
زمانی کوردیش وەکو خاکی کوردستان دێرینە و بەرخۆدێرە. بە هەزاران ساڵە، فەرهەنگ و زمان و بە گشتی بوونی کوردان لە بەرامبەر هێرشی داگیرکەران دایە و لە خەبات و تێکۆشاندایە.
لەم ڕۆژەدا کە ڕۆژی جیهانی زمانی دایکە، بەداخەوە دیساهنەوە، ئەمڕۆ لە ئافرین کورد و کوردستانی بکراوەتە ئامانجی هێرشە دڕنده و کۆنەپەرستی دەوڵەتی داگیرکەری تورکیا. لە ڕۆژی پیرۆزکردنی زمانی دایک دا منداڵانی کورد و کوردستانی لە ئەنجامی ئه و هێرشانەدا دەرفەتگەلی خوێندن و پەروەردە لاواز و بەرتەسک بووە. دایکانیشیان بە گولەی دوژمنانی مرۆڤایهتی دەبنە قوربانی و دەکوژرێن.
خۆشەویستی تێکۆشان و بەرخۆدانی زمان و فەرهەنگی کوردی، ئەمڕۆ لە بەرخۆدانی ئافریندا خۆی دەبینێتەوە. سەرفراز ڕاگرتن و پیرۆزی کێو و چیای کورمێنج بە قارەمانیەتیی لە جۆش و خوڕ دایە. ئێمە دوێنێ بەرخۆدانمان کرد، ئێستا لەبەرخۆ دەدەین و بەیانیش بۆ سەرفەرازی و گەیشتن بە ئامانجەکانمان ئاهەنگ و شایی دەگێڕین. هێزی ئه و بەرخۆدان و قارەمانیەتیەی کورد لە هەموو هێزی داگیرکەرە چەپەڵ و نامرۆڤانەیان بەهێزترە.
بە بیر و باوەڕیهێکی بەرزەوە 21ی شوبات، ڕۆژی جیهانی زمانی دایک بە گەرمی لە هەموو گەلانی ژێردەست و مرۆڤدۆست بە تایبەتی گاەلانی کوردستان پیرۆز دەکەین.‌
هەر بە سەرفەرازی بمێنێ زمانی شیرینی کوردی، بە هەموو زاراوە و دەڤۆکەکانیەوە.
گوڵستانی ڕەنگینی زمانی کوردی بە هەموو گوڵ و کوڵاڵەکانیەوە، دەکەینە هێز و توانا وموڕاڵ و ئاوێتەی گیانی بەرخۆدێرانی ئافرین دەکەین.
کۆمیسیۆنی زمان، فەرهەنگ و پەروەردەی
#کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان# ک ن ک
#21-02-2018# برۆکسەل

$باکووری کوردستان$
- هاوسەرۆکانی گشتیی پارتیی دیموکراتیی گەلان (#هەدەپە#) #پەروین بوڵدان# و #سەزای تەمەلی# لە بارەگەی پەدەکە-تورکیا لە شاری #ئامەد# لەگەڵ نوێنەرانی پارتییەکوردییەکان دەربارەی هاوپەیمانەتیی هەڵبژاردن پڕۆتۆکۆڵێکیان ئیمزا کرد.[4]=KTML_ImageCaption_Begin==KTML_StyleDiv=width:30%;height:20%;float:right;=KTML_ImageCaption_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2019/182391/0018.JPG=KTML_ImageCaption_Title=پارتییە کوردییەکانی باکووری کوردستان پڕۆتۆکۆڵی هەڵبژاردنیان ئیمزا کرد=KTML_ImageCaption_CaptionStyle=000000=KTML_ImageCaption_Caption=پارتییە کوردییەکانی باکووری کوردستان پڕۆتۆکۆڵی هەڵبژاردنیان ئیمزا کرد=KTML_ImageCaption_End=
- سەرلەبەیانی ئەمڕۆ، ئیبراهیم بیلمەز، سەربای کۆکلو، ڕەزیە توورگووت و مەزڵووم دینج، پارێزەرانی #عەبدوڵڵا ئۆجەلان#، ڕێبەری #پەکەکە#، بۆ جاری 792مین سەردانی سەرۆکایەتی داواکاری گشتیی بوورسایان کرد، بۆ ئەوەی سەردانی ئیمرالی بکەن و چاویان بە ئۆجالان بکەوێت.[6]
$رۆژهەڵاتی کوردستان$
- لقی سێی دادگای ئینقلابی شاری #ورمێ# بە سەرۆکایەتی نەجەفی، حوکمی 5 ساڵ زیندانی تەعزیری بۆ #مەجید تیباش# کوڕی خالید خەڵکی گوندی دزەی مەرگەوەڕدا، بڕییەوە. دادگای ئینقلابی شاری ورمێ، ئەم لاوە کوردەی بە تۆمەتی ئەندامبوون و پڕوپاگەندە لە بەرژەوەندی یەکێک لە حیزبە کوردییەکانی دژبەری حکوومەتی ئێران تاوانبار کردووە.[1]
- دۆسیەی هاشم حوسێن پەناهی، چالاکی مەزهەبی کورد بە تۆمەتی پڕوپاگەندە دژی نیزام و تێکدانی بیڕوڕای گشتیی ڕەوانەی لقی یەکی دادگای ئینقلابی شاری #سنە# کرا و ناوبراو بۆ پێڕاگەیشتن بە دۆسیەکەی بانگهێشتی ئەو لقە کرا.[1]
- وەزارەتی ئیتلاعاتی ئێران دەستگیرکردنی دوو گرووپی داعش لە پارێزگای سنە ڕادەگەیێنێت کە بەگوتەی ئەوان بەنیاز بوون کاری تیرۆریستی ئەنجام بدەن.[5]
- #ئومید شامحەمەدی#، چالاکی فەرهەنگی خەڵکی شاری #دیواندەرە#، لە لایەن لقی یەکی دادگای ئینقلابی شاری سنە، به یەکساڵ زیندانی تەعزیری مەحکووم کرا.[1]
- لە ناوەندی فەرهەنگی و فێرکاریی بەیان لە #بۆکان#، ڕێوڕەسمێک بۆ پیرۆزی ڕۆژی جیهانیی زمانی زگماکی و بۆ یادی مامۆستا هەژار گیرا. لەو ڕێوڕەسمەدا کە بە بەشداری مامۆستایان و لایەنگرانی زمان و ئەدەبی کوردی بەڕێوە چوو، گرینگی خوێندن و نووسین بە زمانی زگماکی و پێویستی بایەخدان بە زمانی کوردی و ئەرک و خزمەتەکانی ناوەندی فەرهەنگی و فێرکاریی بەیان خرا بەر باس و وتووێژ.[1]
- گۆرانیبێژێکی کورد بە ناوی #پەیمان میرزازادە# کوڕی نوردەین خەڵکی گوندی گەنگەچینی ناوچەی سۆمای برادۆستی ورمێ، لە لایەن هێزە ئیتلاعاتییەکانەوە دەسبەسەر کرا.[7]
$باشووری کوردستان$
- فڕۆکە جەنگییەکانی تورکیا سنووری #سیدەکان#-یان بۆردوومان کرد.[6]
- بە بەشداری زیاتر لە 200 کۆمپانیای گەشتیاری ناوخۆیی و عێراقی و وڵاتانی دوروبەر و ئەوروپا، یەکەمین دیداری نێرگزی گەشتیاری لە هۆتێل گراند ملینیۆم لە #سلێمانی# دەستیپێکرد.[2]=KTML_ImageCaption_Begin==KTML_StyleDiv=width:30%;height:20%;float:right;=KTML_ImageCaption_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2019/182391/0009.JPG=KTML_ImageCaption_Title=چوارەمين دیداری پلاتفۆڕمی دابڕان بەڕێوەدەچێت=KTML_ImageCaption_CaptionStyle=000000=KTML_ImageCaption_Caption=چوارەمين دیداری پلاتفۆڕمی دابڕان بەڕێوەدەچێت=KTML_ImageCaption_End=
- چوارەمین کۆنفرانسی پلاتفۆڕمی دابڕان بە دروشمی (ئاین بۆ تاک و دیموکراسی بۆ هەموان) و دووەمین کۆنفرانسی فێمێنیزمی ڕۆشنگەری بە دروشمی (فێمێنیزمی ڕۆشنگەری و تێپەڕاندنی نەریتسالاری) لە هۆڵی تەواری شاری سلێمانی دەستیپێکرد.[3]
- بومەلەرزەیەک سنوری پارێزگای #هەڵەبجە#ی گرتەوە و هاووڵاتیان هەستیانپێکرد، بەڵام زیانی گیانی و ماڵی لێنەکەوتەوە.[2]
- لەژێر ناوی ئەنجامدانی پرۆژەی خزمەتگوزاریی، سەرۆکی (ئاژانسی تیکا بۆ یارمەتیدان و هەماهەنگی) لەگەڵ باڵوێزی تورکیا له عێراق، سەردانی شارۆچکەی #خورماتوو#-یان کرد، ئەوان دەیانەوێت بە ناوی خزمەتگوزارییەوە دەستێوەردان لە #کەرکووک# و خورماتوو بکەن.[6]
$رۆژئاوای کوردستان$
- چەکدارانی #داعش# لە ناوچەی باغوزی سوریا داوا لە هێزەکانی سوریای دیموکراتی (هەسەدە) دەکات کە ڕێیان پێبدات تێپەڕ بن بەره و دوو ناوچەی تر ئەوەش لە پاش ئەوەی ئه و ناوچەیە وەک دوا مۆڵگەی داعش ڕازگارکراو بەشێکی زۆری چەکدارانی ئه و گروپە خۆیان ڕادەستی هەسەدە کردووە.[2]=KTML_ImageCaption_Begin==KTML_StyleDiv=width:30%;height:20%;float:left;=KTML_ImageCaption_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2019/182391/0017.JPG=KTML_ImageCaption_Title=تەقینەوەیەکی گەورە عەفرینی هەژاند=KTML_ImageCaption_CaptionStyle=000000=KTML_ImageCaption_Caption=تەقینەوەیەکی گەورە عەفرینی هەژاند=KTML_ImageCaption_End=
- پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ لە شاری #عەفرین# تەقینەوەیەکی گەورە ڕوویدا. ڕاگەیەنرا تەقینەوەکە لەسەر ڕێگەی فەیلەق لە کاتی بەڕێوەچوونی مەڕاسیمێکی چەتەداگیرکەرەکان ڕوویداوە. بە گوێرەی زانیارییە سەرەتاییەکان، تەقینەوەکە کوژران و برینداربوونی چەندین چەتەی سەر بە ڕژێمی تورکی داگیرکەری لێکەوتووەتەوە. دەنگۆی ئەوە هەیە کە تەقینەوەکە لە ڕێی ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراوەوە کرابێت.[4]
- تەقینەوەیەک لە بنکەیەکی سەربازیی سەر بەهێزەکانی يەپەگە لە گوندی کۆربیەکێتیی نیشتمانیی کوردستانار سەر بە شاری #کۆبانێ# ڕوویداوه و، بەپێی زانیارییە سەرەتاییەکان پێنج #شەڕڤان# گیانیان لەدەستداوە و شەڕڤانێکیش برینداربووە.[5]
- لە ناوچەی خەندوورا-ی سەر بە شاری جەرابلووس کە لەژێر داگیرکاریی دەوڵەتی تورک و چەتەکانی-دایە، ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو تەقیوەتەوە. ئاشکرابوو کە بەهۆی تەقینەوەکە لانی کەم 4 سەربازی تورکیا و 3 چەتەی جەبهەی شامیە کوژراون.[4]
$دەرەوەی کوردستان$
- لە مەراسیمێکی تایبەتدا بە ئامادەبوونی نوێنەرانی حکومەتی هەرێم و وەزارەتی دەرەوەی ئێران و کۆمەڵەی قوربانیان، ئەو منداڵە ونبووەی هەڵەبجە کە پێشتر سەردانی هەڵەبجەی کرد و سکاڵای تۆمارکردبوو، بە دایکی ڕاستەقینەی خۆی شاد کرایەوە کە خەڵکی شارەدێی #بیارە#ن. محەمەد عەبدوڵڵا پێشتر ناوی (خەلیل ساڵح) بووە و لە تەمەنی 10 مانگیدا لە شاری #کرماشان# لەکاتی چونیان بۆ ئێران لە کیمیابارانەکەی هەڵەبجە منداڵەکەیان لێونبووە.[2]=KTML_ImageCaption_Begin==KTML_StyleDiv=width:30%;height:20%;float:right;=KTML_ImageCaption_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2019/182391/0010.JPG=KTML_ImageCaption_Title=مەراسیمی شادکردنەوەی منداڵێکی هەڵەبجە بە دایکی بەڕێوەچوو=KTML_ImageCaption_CaptionStyle=000000=KTML_ImageCaption_Caption=مەراسیمی شادکردنەوەی منداڵێکی هەڵەبجە بە دایکی بەڕێوەچوو=KTML_ImageCaption_End=
- دادگەی مافی مرۆڤی ئەوروپا سکاڵایەکی ڕەتکردەوە کە لە دژی ژێرئاوخستنی ناوچەی شوێنەواریی حەسکیف تۆمار کرابوو.[4]
- لە ڕاپۆرتێکدا بانکی ناوەندی تورکیا ڕایگەیاندووه، لە مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی 2018 قەرزە دەرەکییەکانی تورکیا بە بەراورد بە هەمان مانگی ساڵی 2017 نزیکەی 10.9 ملیار دۆلار زیادیکردووە و گەیشتووەتە 210.6 ملیار.[2]
- وەزیری ناوخۆی تورکیا، ڕایگەیاند، هەڕەشەکانی پەکەکە لەناوخۆی تورکیا بەڕێژەی 65% کەمبوونەتەوە، ئەمەش دەرخەری ئەوەیە کە ڕەوشی پەکەکە لە خراپیدایە.[5]

21ی شوبات ڕۆژی جیهانی زمانی دایک
ژوان باقی

(بەخێربێن بۆ ئەو سەردەمەی، کە هەمووان ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕین، بۆ لەناوبردنی زمانی دایک)
درووشمی یادکردنەوەی ئەم بۆنەیە، پتەوکردنی فرەزمانی لە پێناو فێرکردنی گشتگیر و تێکەڵبوون بە کۆمەڵگەیە. زمان قورساییەکی ستراتیجی گرنگی هەیە، لە ژیانی مرۆڤدا، چونکە یەکێکە لە بنەما سەرەکییەکانی ناسنامە و پردێکی بنەڕەتی (پەیوەندیکردن و تێکگەیشتن و تێکەڵبوونی کۆمەڵایەتی و فێربوون و گەشەسەندنە).
فێربوونی هەر زمانێکی نوێ، ئاشنا بوونە بە کلتور و فەرهەنگێکی نوێ، بە گرینگی دەزانم لەگەڵ فێربوونی هەر زمانێکی نوێ زمانی دایک لەیاد نەکرێت، و گفتوگۆی پێ بکرێت، لەنێوان خێزانەکاندا گەشەی پێبدرێت. وەک دەزانین (زمان هەمیشە لە گەشەسەندن و نوێ بوونەوە و ونبووندایە)، زمانێکی نوێ درووست دەبێت و زمانێکی دی لەناودەچێت، زمانی کوردیش بێ بەش نییە لەو مەترسییە، لە بەردەم لەناوچوونی، دایکان و باوکان، بەرپرسانی بواری پەروەردە، هۆکاری سەرەکین لەم مەترسییە. جیلی نوێ یاخود (نەوەی نوێ) لە کوردستان ئەو (جیلەیە کە کوردە، بەڵام کوردی نازانێ).
لە ماوەی ڕابردوو بینەری ڕاپۆرتێک بووم لە سۆشیال مێدیا، چەند منداڵێک باسیان لەوە دەکرد کە زمانی دایک بەباشی نازانن، ناتوانن گفتوگۆی پێ بکەن.
منداڵانی کورد لە بەردەم ئەم مەترسیە گەورەدایە، ڕەنگە نەوەیەک بەرهەم بێت، بێئاگابێت لە کلتوری نەتەوەیی، زمانی کوردی دایک، مێژووی کوردی، فەرهەنگی کوردی، دایکان و باوکان خەریکن منداڵەکانیان دەکەنە قوربانی، دووریان دەخەنەوە لە دنیای ڕاستی، لە پێناو ئەوەی منداڵەکەی زمانێکی جیهانی فێرببێت، پەیوەندیان بە (زمانی دایک، کلتور و فەرهەنگی دایک) دەپچڕێنن.
ئاشنایان دەکەن بە جۆرە سیستەم و پەروەردەیەک منداڵ لە زمانی دایک هەڵدێ بەرەو ئەو جیهانە نوێیەی خاڵییە لە سۆز و خۆشەویستی بۆ زمانی دایک.
ئەگەر بێت و ڕێگە چارە و سنوورێک بۆ ئەم دیاردەیە دانەنرێت لە داهاتوودا زمانی کوردیش وەک هەر زمانێکی زیندوو کە ئێستا لەناوچووە، بۆ هەمیشە لەناودەچێت.
یونێسکۆ لە ساڵی (2000)ەوە بەفەرمی ڕۆژی (21ی شوبات)ی وەک “ڕۆژی جیهانی زمانی دایک” ناساندووە، لە هەوڵی بێوچانی پتەوکردنی پێکەوەژیانی (7 هەزار) زمانی زیندووە، کە خەڵکی سەر زەمین پێی دەدوێن، لە کاتێکدا هەر (دوو هەفتە) جارێک زمانێکی زیندوو لەناو دەچێت.
نزیکەی (%43)ی ئەو زمانانەی، کە ئێستادا لە جیهاندا، قسەیان پێ دەکرێت، لەژێر هەڕەشەی لەناوچووندان.
ئەو زمانانەی بە کرداریی بایەخیان پێدەدرێت، لە سیستەمی خوێندن و پەیوەندییە گشتییەکاندا ژمارەیان، لە چەند سەد زمانێک تیپەڕناکات، ئەو زمانانەش کە لە جیهانی ژمارەییدا بەکاردێن ژمارەیان لە سەد زمان کەمترە. [1]

ناونیشانی پەرتووک: 5 زمانەکەی عەشق
ناوی نووسەر: گاری چاپمان
ناوی وەرگێڕ: #بەسۆز حسێن#
دەزگای پەخش: گۆڵدن بووک
ساڵی چاپ: 2022
ژمارەی چاپ: یەکەم[1]