#فاضل اصولیان#
سوئد - 2018

تایبه‌ته‌ به‌ فێركاری زمانی كوردی
( ڕێنووسی عه‌ره‌بی و لاتین)
نووسه‌ر: مه نسور رحمانی
چاپی یه‌كه‌م - چاپ اول 1389
بڵاوكار: ناوه‌ندی چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی سنه‌ - كتێبی میدیا

سید محمد سینا احمدی (ڕێبوار)

نام و نشانی کتاب: آموزش زبان کردی سورانی
( دستورزبان ، گفت و گو ، لغات کاربردی)
نام نویسندە: دکتر علی رخزادی
مکان چاپ: سنندج
ناشر یا (انتشارات):کردستان
سال چاپ: 2007
نوبت چاپ:اول[1]

علی رخزادی

عنوان: آیا می دانید چرا 2540 سال پیش پادشاه ایران زبان و گوش این کرد را برید و مجسمه او را ساخت؟

امپراتوری #ماد# 700 سال قبل از میلاد توسط دیاکو کبیر تأسیس شد، اما او و فراوارتیس پسرش توسط آشوریان کشتە شدند، دولت ماد تا زمان پادشاهی برادرزاده اش کیخسرو به اوج خود رسید، او آشوریان را در سال 612 ق.م سرنگون کرد، بدین ترتیب کردها صاحب بزرگترین امپراتوری روی زمین شدند، ده ها قوم مختلف از تاجیکستان تا آنکارا امروزی تحت حکومت او قرار گرفتند.
پس از مرگ کیخسرو، قدرت به دست پسرش آستیاگ افتاد که به رفاه روی آورد و با مردم و مقامات خود سختگیر بود.فرمانده لشکر مادها هارپاک نام داشت.او با شاه رابطه بدی داشت.پادشاه پسرش را تکه تکه کرد و به پدرش داد. هارپاک، فرمانده سپاه ماد، می خواست از پادشاه خود انتقام بگیرد.در آن زمان پارسیان تحت فرمانروایی مادها بودند یکی از شاهزادگان آنها به نام کوروش علیه پادشاه ماد قیام کرد. هارپاک از این فرصت استفاده کرد و با او موافقت کرد که به پادشاه ماد خیانت کند.پارسیان به رهبری کوروش در سال 550 قبل از میلاد در آکباتانا (همدان) به مادها حمله کردند، هارپاک به ارتش خود دستور داد که جنگ نکنند و تسلیم شوند و پایتخت مادها اشغال شد،پارسیان امپراتوری ماد را سرنگون کردند و از آن روز به بعد صاحب امپراتوری شدند و ما برده بودیم.
آستیاگ پادشاه ماد دستگیر شد وقتی هارپاک را زندانی دید جمله معروف خود را به او گفت:
(تو احمق ترین آدم روی زمین هستی، چون می توانستی مرا از سلطنت برکنی و خودت را پادشاه قومت کنی، نه اینکه بیگانه ای را برای همیشه به بردگی مردمت بیاوری، در حالی که آنها برده ما بودند.)
کردهای ماد پس از 29 سال متوجه شدند که چه بر سر آنها آمده و با خود چه کرده اند، آنها سعی کردند قیام کنند و دوباره قدرت را بدست آورند،مردی به نام فراوارتیس ادعا کرد که از نوادگان سزار است و سعی کرد دوباره پادشاه مادها شود، اما داریوش پادشاه ایران لشکری برای دستگیری او فرستاد.
اکنون در کوه بستون عکس او را به تحقیر در برابر پادشاه ایرانی می گذارند و نوشته اند:این همان فراوارتیس است که او به دروغ گفته بود که پادشاه ماد و نوه سزار است).
از زبان داریوش نیز نوشته شده است:لشکری فرستادم تا او را دستگیر کنند،او را محاصره کردند و دستگیر کردند، نزد من فرستادند، بینی و گوش و زبانش را بریدم،یکی از چشمانش را بیرون آوردم و با دستان بسته در قصرم آویزانش کردم،او و دوستانش را در همدان تجلیل کردم.[1]

نوسینده: قادر فتاحی قاضی

تالیف: مصطفی ایلخانیزادە
انتشارات کردستان - سنندج
چاپ اول 1378

عنوان: انجمن وکلا برای آزادی: زبان کوردی باید زبان رسمی باشد!
انجمن وکلا برای آزادی به مناسبت 15 می، روز زبان کوردی، در شهرهای متعددی بیانیه‌های مشترکی صادر و خواستار به رسمیت شناخته شدن زبان کوردی به عنوان زبان رسمی و آموزشی شد.

انجمن حقوقدانان برای آزادی (ÖHD) به مناسبت 15 می، روز زبان کوردی، در شهرهای متعددی بیانیه‌های مشترکی صادر کرد. در این بیانیه‌ها، 5 درخواست مربوط به زبان کوردی مطرح شد.

آمد
در بیانیه شعبه آمد انجمن وکلا برای آزادی که در مقابل دادگستری آمد انجام شد، علاوه بر وکلای انجمن حقوق بشر (İHD) و کانون وکلای آمد، نمایندگان بسیاری از سازمان‌های جامعه مدنی نیز شرکت کردند. نسخه کرمانجی این بیانیه توسط گل‌بهار آتش، عضو کمیسیون زبان کوردی شعبه آمد انجمن وکلا برای آزادی، و نسخه کرمانجکی آن توسط محمد امین گوک‌دَمیر، دیگر عضو این کمیسیون، قرائت شد.

در بیانیه مشترک آمده است: «تمام زبان‌ها ارزش‌های اساسی بشریت هستند و از حقوق یکسانی برخوردارند. زبان کوردی نیز یک ارزش اساسی برای کوردها و بشریت است. بنابراین، نادیده گرفتن، ممنوع کردن، سرکوب کردن، محاصره کردن، محدود کردن و تلاش برای از بین بردن و نابودی زبان کوردی با روش‌ها و ابزارهای مختلف، بزرگترین جرم علیه بشریت است. به همین دلیل؛ زبان کوردی، در درجه اول توسط دولت ترکیه و سپس توسط تمامی نهادها و سازمان‌های رسمی و بین‌المللی، باید به رسمیت شناخته شود و استفاده از آن در تمامی عرصه‌های اجتماعی و زندگی آزاد و رها باشد.»
بر این اساس؛ ما به عنوان نهادها، سازمان‌ها و محافل زیر، خواسته‌های زیر را مطرح می‌کنیم:
- زبان کوردی باید به رسمیت شناخته شود و به آن جایگاه رسمی داده شود.
- زبان کوردی باید از پیش‌دبستانی تا دانشگاه زبان آموزش باشد.
- تمام نام‌های مکان‌ها و اشیائی که اصالتا کوردی هستند اما به ترکی ترجمه شده‌اند، باید دوباره به زبان کوردی برگردانده شوند.
- تمامی موانع قانونی/حقوقی و عملی در برابر زبان کوردی باید برداشته شود و زبان کوردی در همه جا آزاد و رها باشد.
- برای اینکه زبان کوردی به طور دائمی آزاد و رها باشد؛ وضعیت حقوقی و سیاسی کوردها باید پذیرفته شود.

در راستای تاسیس یک جامعه دموکراتیک، آزاد و صلح‌آمیز؛ ما تمامی مقامات دولت جمهوری ترکیه را به پذیرش این خواسته‌های انسانی هم در قانون اساسی و هم در قوانین خود و اجرای آن‌ها در عمل دعوت می‌کنیم. همچنین از تمامی جنبش‌ها، احزاب، نهادها، سازمان‌ها، پلتفرم‌ها، ابتکارات و محافل کورد، خلق کورد و تمامی محافل مدافع حقوق بشر می‌خواهیم که برای تحقق این خواسته‌ها و حفظ و توسعه زبان کوردی، مبارزات خود را در هر مکان و هر زمینه تقویت، گسترش و ارتقا دهند و در وهله اول این خواسته‌ها را در درون خود محقق کرده و زبان کوردی را به زبان تمامی مبارزات، فعالیت‌ها و عرصه‌های زندگی خود تبدیل کنند.

رحا
انجمن وکلا برای آزادی، انجمن حقوق بشر و کانون وکلای رحا در مقابل دادگستری رحا بیانیه مطبوعاتی صادر کردند. در این بیانیه که پلاکاردهایی با عنوان «مبارزه برای زبان کوردی در همه جا» در دست گرفته شده بود، مسلم ساراچ‌اوغلو، عضو شعبه رحای انجمن وکلا برای آزادی، گفت: «زبان کوردی هویت، فرهنگ، موجودیت و زندگی کوردها است. زبان کوردی کلیدی است که در را به سوی آزادی کوردها باز می‌کند. زبان کوردی عزت کوردها است.» ساراچ‌اوغلو با تاکید بر اینکه حمایت از زبان کوردی با «فراخوان صلح و جامعه دموکراتیک» که رهبر آپو در 27 فوریه انجام داد، تقویت شده است، افزود: «ما تا آخر حامی این فراخوان تاریخی هستیم. برای یک صلح آبرومندانه، باید به موانع در برابر زبان کوردی پایان داده شود. برای تحقق اینها، باید شرایط زندگی و کار آزادانه برای آقای اوجالان فراهم شود.»
بیانیه با سر دادن شعار «زندگی بدون زبان ممکن نیست» به پایان رسید.

مرسین
در مرسین، بیانیه در ساختمان انجمن وکلا برای آزادی قرائت شد. پلاکاردی با عنوان «زبان ما، عزت ماست» در سالن آویخته شده بود. وکیل مُعمر دَرینجه، متن مشترک را قرائت کرد.

مردین
شعبه مردین انجمن وکلا برای آزادی در مقابل دادگستری بیانیه‌ای صادر کرد. در این بیانیه که وکلای زیادی در آن شرکت داشتند، سَزگین دینچ از اعضای انجمن وکلا برای آزادی، خواسته‌های موجود در متن مشترک را برشمرد. [1]

بازار سنتی #سنندج#، یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی و اقتصادی #استان کوردستان#، این بازار که در دوران صفوی و اوج شکوفایی در عصر قاجار ساخته شده، نه تنها مرکز خرید و فروش کالاهای محلی است، بلکه نمادی از فرهنگ، هنر و هویت مردم کوردستان به شمار می‌رود.
زمان ساخت این بازار به زمان شاه صفی و هنگام حکومت سلیمان خان اردلان در سال 1046 برمی گردد. اردلان نام طایفه بزرگ کردتبار در شرق کوردستان بوده است که سال ها حکومت کرده اند. مرکز حکومت اردلان نیز شهر سنندج امروزی است و در زمان های قدیم این شهر سنه دژ نام داشت، خیلی از آثار تاریخی شهر سنندج به یادگار مانده از حکومت اردلان است که اکنون به عنوان جاذبه تاریخی از آن بناها یاد می شود.
در بازار سنندج، صنایع‌دستی متنوعی همچون گیوه‌دوزی، فرش و قالیچه‌هایدستباف، نقره‌کاری، و همچنین خوراکی‌های سنتی کوردستان مانند نان برساق، کشک محلی و دوغ طبیعی به فروش می‌رسد. این بازار با معماری سنتی خاص خود شامل حجره‌های طاق‌دار،راهروهای سنگ‌فرش و تیمچه‌هایی با سقف‌های گنبدی‌شکل، یکی از جاذبه‌های معماری منطقه نیز محسوب می‌شود.
بازار سنندج نه‌تنها مکانی برای تبادل کالا، بلکه محلی برای تلاقی فرهنگ، زبان و آداب و رسوم مردم کرد نیز هست؛ بازاری که هنوز هم با وجود گذر زمان،
روح زندگی در آن جریان دارد. یکی از جلوه‌های ویژه این بازار، حضور پررنگ مردان و پیرمردان کرد با لباس‌های محلی کوردی است؛ شلوارهای گشاد، کمربندهای پارچه‌ای بلند، و کلاه‌های سنتی که با وقار وغرور در گذرگاه‌های بازار تردد می‌کنند. این حضور، نه تنها به فضای بازار رنگ و روح خاصی می‌بخشد، بلکه پیوند زنده‌ای میان گذشته و حال را در میان دیوارهای تاریخی بازار برقرار می‌سازد.[1] [2]