🏠 دەستپێک
ڤڕێکرن
کوردیی ناوەڕاست
Kurmancî - Kurdîy Bakûr
English
کرمانجی - کوردیی باکوور
هەورامی
لەکی
Kurdîy Nawerast - Latînî
عربي
فارسی
Türkçe
עברית
Ελληνική
Française
Deutsch
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
Pусский
Fins
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
پەیوەندی
دەربارەی مە!
FacebookKurdipedia on Facebook
TwitterKurdipedia on Twitter
Dark modeDark Mode
زێدە
Kurdipedia
🔎 کوردیی ناوەڕاست Menu
🏠|📧|دەربارەی مە!|پەرتوکخانە|📅
🔀 بابەت ب هەلکەفتێ
❓ هاریکاری
📏 رێسایێن بکار ئینانێ
🔎 لێ گەڕیانا هویر
➕ ڤڕێکرن
🔧 ئامراز
🏁 زمان
🔑 هژمارا من
✚ بابەتێ نوی
📕 بۆ دیرۆکێ
بۆ دیرۆکی
مەسعود بارزانی
📕 بۆ دیرۆکێ
📖 74 ساڵیا دامە‌زراندنا کۆمارا کوردستانێ ل مهابادى 1946
ئامادەکرن:نەوزاد پیرموسا
74 ساڵیا دامە‌زراندنا کۆمارا کوردستانێ ل مهابادى 1946

گرنگترین کارێن نەتەویێن کومارێ و
ئەگەرێن کەفتنا کومارا کوردستانێ.

کۆمارا کوردستانێ ل مهابادى 1946
کۆمارا کورد
📖 74 ساڵیا دامە‌زراندنا کۆمارا کوردستانێ ل مهابادى 1946
📖 شەرفخانێ بەدلیسی یەکەم شێوەکارێ کوردە
شەرفخانێ بەدلیسی یەکەم شێوەکارێ کوردە
نەوزاد پیرمووسا
یەکەمین تابلۆ و کەڤالێن شێوەکاری یێن کوردی، کو هەژمارا وان بیست (20) تابلۆ و کەڤالن لبا میر (شەرفخانێ بەدلیسی 1543 - 1603)، هەموو د پەرتووکا (شە
📖 شەرفخانێ بەدلیسی یەکەم شێوەکارێ کوردە
📖 نڤێسین خوەفشکرن و خوەبادان نینە.. بەلکۆ نەچاریە!
نڤێسین خوەفشکرن و خوەبادان نینە.. بەلکۆ نەچاریە!
نەوزاد پيرموسا
فەیلەسوفێ ئەلمانی (فردریک نیتچە 1844 - 1900)، دبێژیت: باشترین نڤێسکار ئەو نڤێسکارە، ئەوێ شەرمکرى ببیتە نڤێسکار؛ بەلێ نڤێسین کاسبکاری
📖 نڤێسین خوەفشکرن و خوەبادان نینە.. بەلکۆ نەچاریە!
📖 کۆرۆنۆلژیا دهۆکا داسنیا
کۆرۆنۆلژیا دهۆکا داسنیا
نەوزاد پیرمووسا
ل دویف ژێدەر و سەرچاوەیێن دیرۆکی، دهۆک بۆ نزیکی (8000) سالان پێش زاینێ‌ دزڤریت.
شکەفتێن (چارستین و هەڵامەتا)، کەڤنترین جهێن ئارکۆلۆژینە کو تێدا مرۆڤان ژین
📖 کۆرۆنۆلژیا دهۆکا داسنیا
📖 بەدرخان پاشا بابێ رووحی یێ ناسیونالیزما کوردانە..!
نەوزاد پیرموسا
دیاربوون و سەرهلدانا بزاڤا ناسیونالیزما کوردى، بۆ (بەدرخان ئەمیر بەدرخان پاشا د سالا(1837)ی دەست پێدکەت. پاش ناڤبری د ناڤبەرا سالێن (1838 – 1847)ێدا هەوڵا سەربەخوبونا کوردستانێ دایە، پ
📖 بەدرخان پاشا بابێ رووحی یێ ناسیونالیزما کوردانە..!
📖 گەنج و کرمانج .. ناسنامە و زانکۆ
گەنج و کرمانج .. ناسنامە و زانکۆ
نەوزاد پيرموسا
زانکويێن کوردستانێ تو جارا پێشڤە‌ناچن، ھە‌ردە‌م د پاشڤە‌رووێدانە‌؛ چونکۆ د سیستەمدا ھە‌تا نۆکە سازیێن ئەکادیمی جیاوازیێ دناڤبە‌را (فێربوون - فێرکرن)ێ
📖 گەنج و کرمانج .. ناسنامە و زانکۆ
📖 ئەنفال و جاشاتی...تراژیدیا و لێبورین سێ ھەیڤ بەری نھا
ئەنفال و جاشاتی...تراژیدیا و لێبورین
سێ ھەیڤ بەری نھا

نەوزاد پیرموسا

جاش یان جاشتی وەک چەمک و زارڤ ئافاتەک دیارکریە، د ناخێ‌ برینەکا کویر د جەستەیا نشتیمانی دەردکەڤیت. نەخوەشیەکا دەروونی و جە
📖 ئەنفال و جاشاتی...تراژیدیا و لێبورین سێ ھەیڤ بەری نھا
📖 کورد خودان ناسنامەیە و خوە باش ناسبکە
نەوزاد پیرموسا
پەیڤا کوردستان ژ ئالیێ پێکهاتنێڤە دبیتە دو بەش:
کورد (Kurd) + ستان (Sitan) ئانکو جهێ کوردان، ئاخا کوردان. سەبارەت ب تێگەهێ پەیڤا کورد...Kurd. وەک دهێتە زانین پەیڤا کورد ...Kurd د بنی
📖 کورد خودان ناسنامەیە و خوە باش ناسبکە
📖 ژ سەیر و سەمەرێن دەولەتا عوسمانیان یان ئوتمان
ژ سەیر و سەمەرێن دەولەتا عوسمانیان یان ئوتمان
نەوزاد پیرموسا
دەما کو ئەم باسێ عوسمانیان دکەین، واتە ئەم باسێ توورکا دکەین. ئەگەر ئەم زڤرینەکێ ل ئەوان سەرچاوە و ژێدەرێن دیرۆکی بکەین، ئەوێن باس ل عوس
📖 ژ سەیر و سەمەرێن دەولەتا عوسمانیان یان ئوتمان
📖 مووچەیێ تە چەندە؟!!
مووچەیێ تە چەندە؟!!
نەوزاد پیرموسا
پسیارێن مایتێکرنێ کارتێکرنێ لسەر مێشکێ مرۆڤان دکەت و ب تایبەتی ژلایێ مایتێکەرانڤە، رۆژانە مرۆڤ توش دبیتن. هندەک مرۆڤ ھەنە ژیان لدەف وان یان ژیانا تە وەک (پسۆلەیا ژ
📖 مووچەیێ تە چەندە؟!!
📖 هونەرمەند ئەنوەرێ توڤی.. سوریالیست، دەرهێنەر، نێگارکێش، ئەفرێنەرو شورەشگێر
هونەرمەند ئەنوەرێ توڤی.. سوریالیست، دەرهێنەر، نێگارکێش، ئەفرێنەرو شورەشگێر
نەوزاد پیرموسا
هونەرمەند ئەنوەرێ توڤی؛ (سوریالیست، دەرهێنەر، نێگارکێش، ئەفرێنەرو شورەشگێر)ە، ناڤێ وی ئەنوەر سینۆ محەمەد شەر
📖 هونەرمەند ئەنوەرێ توڤی.. سوریالیست، دەرهێنەر، نێگارکێش، ئەفرێنەرو شورەشگێر
📖 تۆ ل زانکۆیێ پرۆفیسوری نە ل جادەی
تۆ ل زانکۆیێ پرۆفیسوری نە ل جادەی؟!!
نەوزاد پیرموسا
ڕەوشەنبیر ب کوردى، المثقف ب عەرەبی، intelligent ب ئینگلیزی ئەڤ ھەموو پەیڤە بۆ مرۆڤێ رەوشەنبیر د زمانێ کوردی و زمانێن زیندی یێن جیھانیدا، بۆ بژاردە
📖 تۆ ل زانکۆیێ پرۆفیسوری نە ل جادەی
📖 دراما تورکیا نانێ خوە ب ئاڤکا عوسمانیزمێ دخوت
نەوزاد پیرمووسا
عوسمانیزم چیە:
ئیسلامیبوون + عوسمانیبوون، لسەر بنچینەیا سیاسەتا دەرڤە یا فرەلایەن و پاوانخوازی ب رێیا دەرفەت وەرگرتنێ ژ پەیدابوونا سەرهلدانێن دەولەتێن جیران و کەفتنا سیستەمێن حوکمران
📖 دراما تورکیا نانێ خوە ب ئاڤکا عوسمانیزمێ دخوت
📕 ئێزدیی وەک بنگەهێ هەستا هەڤپار یا ناسناما کوردی
ئێزدیی وەک بنگەهێ هەستا هەڤپار یا ناسناما کوردی یا نەتەوی د رۆمانا (چیروکا گزیرتەی) یا یاشار کەمالیدا
نڤیسەر و ڤەکولەر نەوزاد محەمەد حەسەن
📕 ئێزدیی وەک بنگەهێ هەستا هەڤپار یا ناسناما کوردی
👫 نەوزاد پیرموسا
نەوزاد محەمەد حەسەن مستەفە پیرموس بەرواری - ئورەی.
ناسیار ب (نەوزاد پیرموسا).
-
- ئەکادیمی، ڤەکولەر، ڕاھێنەرێ گەشەپێدانا مرۆڤایەتی و نڤێسکار، چالاکڤان د وارێ جڤاکێ مەدەنی و گەنجان.

- ژدایک بووێ
👫 نەوزاد پیرموسا
📕 ناسناما کوردی یا نەتەوی
ناسناما کوردی یا نەتەوی د رۆمانا (چیروکا گزیرتەی) یا (یاشار کەمال) یدا
قوتابی: نەوزاد محەمەد حەسن پیرموس
نامەیەکە بۆ جڤاتا فەکۆلتیا زانستێن مرۆڤایەتی – سکولا ئادابێ – زانکۆیا دهۆکێ وەکو پشکەک ژ پێدڤ
📕 ناسناما کوردی یا نەتەوی
👫 فەیسەل مستەفا
پڕانییا سترانێن هۆنەرمەند تەحسین تەهای ژ پەیڤێن وی بوون.
👫 فەیسەل مستەفا
📕 ئێڤا
پەرتووک: ئێڤا تەمامترین چێکرییا خودێ
نڤیسەر: دیار ئەرەدنی
ڕۆمانەکا ڕۆمانسی ئەدەبیە نڤێسەرێ پەرتووکێ بۆمە چیرۆکا دوو ئەڤینداران یان دشێم بێژم دوو ئاشقان ڤەدگێریتن، ئێڤا ئەو کچەیە ئەوا دلێ ڤیاری بۆ خۆ
📕 ئێڤا
📝 ڕۆنکرن ژ مالباتا شێروان شێروانی
بناڤێ خودایێ مەزن و دلۆڤان.
بابەت: ڕۆنکرن ژ مالباتا شێروان شێروانی؟
بەرێزان خزم و دوست و برادەر و خەلکێ کوردستانێ، مه ب فەرزانی ڕۆنکرنەکێ لسەر بابەتێ گرتن و دادگەهکرنا شێروان ئەمین شێروانی بۆ ڕایا گ
📝 ڕۆنکرن ژ مالباتا شێروان شێروانی
📕 شوق نامە کرمانجی جلد 01
الوان الحال کلیات اشعار ابن غریب جرمغانی
شوق نامە کرمانجی
تصحيح، تحقيق و ترجمه: هادى بيدکى
نشر بيژن يورد 1398 [1]
ئیبن غەریب جەرمەغانی شاعیری گەورەی کوردانی خوراسان کە بە هەر سێ زمانی کوردی - کورم
📕 شوق نامە کرمانجی جلد 01
☂️ تەڤگەرا نوبوونا کوردستانێ
بەرنامەو پەیرەوێ ناڤخویێ تەڤگەرا نوبوون

بەشێ ئێکێ : پەیرەوێ نافخویێ تەڤگەرا نوبوونا کوردستانێ
ماددێ ئێکێ : ناڤ
کوردی : تەڤگەرا نوبوونا کوردستانێ
عەرەبی : حرکة التجدید الکوردستاني
ئینگلیزی :
☂️ تەڤگەرا نوبوونا کوردستانێ
📕 گولدانکا سۆسنا
نڤیسەر: تیرۆژ آمیدی [1]
📕 گولدانکا سۆسنا
✌️ شەهیدان
ئەردەوان زاخۆیی
👫 کەسایەتی
حافز قازی
👫 کەسایەتی
عیسمەت محەمەد بەدەل
✌️ شەهیدان
شەهەد خدر میرزا
👫 کەسایەتی
ئەگیدی جمۆ (میرێ بلورێ)
📖 مێژووی شارۆچکەی دەربەندیخان و دەورووبەری | پول: کورتەباس | زمانێ بابەتی: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
⠪ Share
Facebook
Twitter
Telegram
LinkedIn
Whats App
Viber
SMS
Facebook Messenger
E-Mail
📋 Copy Link to Clipboard
👍
⭐ هەلسەنگاندنا بابەتی
2 دەنگ 5 ⭐
⭐⭐⭐⭐⭐ نایاب
⭐⭐⭐⭐ گەلەك باشە
⭐⭐⭐ ناڤنجی
⭐⭐ خراب نینە
⭐ خراب
☰ زێدە
⭐ بو ناڤ لیستا کومکریا
💬 ڕایا خو دەربارەی ڤی بابەی بنڤێسە!

✍️ گهوڕنکاریێن بابەتی!
🏷️ Metadata
RSS

📷 گووگلا وێنا بو بابەتێ هەلبژارتی!
🔎 گوگل دەربارەی بابەتێ هەلبژارتی!
✍️✍️ ڤی بابەتی باشتر بکە!
| 👁️‍🗨️ | 👂

مێژووی شارۆچکەی دەربەندیخان و دەورووبەری
لە ئامێزی چیای بەرانان و چیای سەر کەشی زمناکۆ شارێکی هێمن راکشاوە و هەردوو رووباری سیروان و چەمی دێوانە وەک ملوانکەیەکی پەلکە زێرینە کراونەتە گەردنی ئەو شارەی ناوی (دەربەندیخانە)زۆرن ئەو کەڵە مرۆڤانەی ناوو نازناویان لە ژیانی کوردەواریماندا جێ هێشتووەو وەک کەلەپورو کەبتورو مامەڵەی لەگەڵدا دەکەین بەڵام بێ ئاگاین نازانینکەی و چۆن و لە کوێ لە دایک بوون و ناوو نازناویان لە چی یەوە هاتووە ؟ بۆ ئەوەی دیرۆکی نزیکی ئەم شارەو ناوی زیاتر یزر نەبێت دەگەرێینەوە سەر ناوی دەربەندیخان لە چی یەوە هاتووە ؟
سەبارەت بە ناوی دەربەندیخان دوو بۆ چوون هەیە :-بنەرەتی ووشەی (خان)یەکەمیان :- لەسەردەمی عوسمانیەکاندا پیاوێکی دەوڵەمەندو بەدەسەڵات بووە (محمد خان، احمد خان) باج و سەرانەی لە خەڵک سەندوەو لەو دەربەندەدا کە کاروانچیەکان گوزەریان پیادا کردووە، ئەم پیاوە (خان) ێکی هەبووە وەک (دیوەخان) یا (ئوتێل) بە گوزارشی ئەمرۆ بۆ حەوانەوەی کاروانچیەکان ئەم خانە چەند ژوورێکی گەورەو فراوانی تێدا بووە بە قسڵ دروست کراوە 0
دووەم :- (خان) لەکوردەواریدا بەو شوێنە دەووترێت کە ووڵاخ و ئاژەڵی تێدا دەبەسرێتەوە و لە گەور گەورەترە،لە گوێ چەمی سیرواندا ئەم (خان) ە هەبووەو بۆ کاروانیەکانی عێلی جاف کە ووڵاخە کانیان تێدا بەستوەتەوە و خۆشیان لە شوێنە باشەکانی دا پشوویان داوە 0
سەبارەت بەناوی (دەربەند) ئەو تەنگەبەرەی دەکەوێتە نێوان هەردوو چیا پێ ی دەووترێت دەربەند، لەنێوان زنجیرە چیای بەرانان و زمناکۆدا رووباری سیروان گوزەری کردووە و گەرمیان و کوێستانیان کردوە، بە نێوان ئەو دوو چیایە ووتراوە دەربەند و لە نزیکیشەوە (خان) یک هەبووە، ئیتر ناو نراوە، ئەو دەربەندەی خانەکەی تێدایە و پاشان ناسراوە بە دەربەندیخان 0
سەلیم پیرک :-
بنەچەی شاری دەربەندیخان لەو گوندەوە دەست پێ دەکات کە لە بناری چیای تونیلەکەدا بووە و ناوی گوندی (سەلیم پیرک) بووە ناوەکەی لە پیاوەوە هاتووە کە ئاوەدانی کردووووەتەوە،(صاڵحی پیرک و سان ئەحمەد و حمە ئەمین عبدالقادر (حمە امین سەلمە، کاکە امین) ریش سپی ئەم گوندە بوون و نزیکەی (20) ماڵێک بون، لەبەرەی خۆرئاوای ئەم گوندەوە بە دووری دوو کیلۆ مەتر یان کەمتر هەشت نۆ ماڵێک هەبوون لە نزیک سەرچاوەی ئاوێک کە ئاسک بۆ ئاو خواردنەوە روویان تێ کردووە و ناوی (کانی ئاسکان) بووەو (فقێ محمودی وەڵەد بەگی) ئاوەدانی کردوەتەوە و پاشان ئەم ئاوە چووە بۆ گوندی کانی سارد 0
وارماوا :-
پێش ئەوەی دەربەندیخان ببێتە ناحیە و قەزا. ناوچەیەکی بەرفراوانی ئەم دەڤەرە کە زیاتر لە (55) گوند دەگرێتەوە وە پێ ی ووتراوە (وارماوا) وارماوا لە گوندی کانی میلی زەرایەنەوە دەست پێ دەکات و گوندەکانی (شەمە، ویاەکە، پاشارێ، ئەحمەدبرندە، وازۆڵ، گوڵان، میرەدێ، چنارە، بیرکێ و لەبەشی ئەم دیوی تونیلەکەو خۆرئاواوە دێوانە،زەلەرەش، سۆفی وەنەکان، فقێ جنە، چەمەرگە و پاشان لەباشورەوە دەرەدۆین، گوڵان. پونگڵە، بانی خێڵان.. هتد) لە خۆ دەگرێت سەرەتا ئەم ناحیە (چەمەرگە) بووەو پاشان گوازرایەوە چنارە و پاشان هێنرایە دەربەندیخان ئەو بەرێوەبەری ناحیانە ناویان ماوە و لە گوندی چەمەرگە دەست بەکاتربوون بریتین لە (پاشا شێت. حسین بەگ. عارفە فەنی. شەوکەت بەگ)
پێگەی جوگرافی دەربەندیخان :-
دەربەندیخان دەکەوێتە سنوری عێراق و ئیرانە 0 لەئاستی عیراقدا دەکەویتە رۆژهەڵاتی شاری بەغداد ی پایتەخت بەدووری (270 کم) هەروەها باشوری رۆژهەڵاتیشی شاری سلێمانی بەدووری (67 کم) باکوری رۆژهەڵاتی شاری کەلار بەدووری (77کم) 0
لە باکورەوە زنجیرە چیای بەرانان کە لەدەربەندیخاندا ناسراون بە کەژی (قاشتی 0 سەلیم پیرک 0 ناوتاق 0 فقێ جنە) واتە بەناوی گوندەکانەوە، لەرۆژهەڵاتەوە چیای سەرکەشی (زمناکۆ) کە (1247 پێ) بەرزە و پاشان شتخەکانی خۆشک بەمۆ 0 داڵەهۆ) و رووباری سیروان 0
لەرۆژئاوای چەمی دێوانەو گوندی کانی سارد و چیاکانی (گوڵان و زەردە) و لە باشوورەوە کەندەڵانێکی گەورە کە پردێکی لەسەر دروست کراوە و ناسراوە بە پردی (دێوانە) و نزیک تێک رژانی ئاوی چەمی دێوانە بە رووباری سیروان، پاشان گوندەکانی (بانیخێڵان 0 بساکان 0 پونگڵە) دەوریان داوە 0
ئاماژەکانیئاوەدان بوون :-
پێش ساڵانی 1954 وەک ووتمان تەنها گوندێک هەبووە بەناوی (سەلیم پیک) و عێلی جافەکان بەو دەربەندەی خانەکەی تێدا بووە کوێستان و گەرمیانیان کردووە و ئاوەدانیەکی ئەو تۆی تێدا نەبووە تەنها چەند دوکانێک لە دەربەندەکەدا هەبووەو لە گوێ چەمی سیرواندا یەکەم دوکاندار بوون ئەوانیش (حاجی شێخ تۆفیق) پاش ئەو (عبدالقادر ملا سعید) ێابر کریم) دوکانیان داناوە 0
ریش سپیان دەڵێن لە ساڵی 1937 رێگەی سلێمانی دەربەندیخان لە عەربەتەوە دەستی پێ کردووە و لە باشورەوە لە جەلەو لا و کوڵە جۆوە بۆ دەربەندیخان، رێگەکە زۆر سەخت بووە بۆیە (TNT) یان بە کار هێناوە بۆ تەقاندنەوەی بەردەکانی سەر رێگە شایانی باسە کرێکار هەبووە بە 40 فلس ئیشی کردووە تێدا لە بەشی باشوری دەربەندیخاندا و لە سەر رێگەی ئێستەی کەلار و پێش ئەوەی بگەیتە پردەکەی دێوانە. شوێنێک هەیە پێ یوتراوە (شەیتان بازار) لەبەر چاڵ و چۆڵی و درک و داڵی زۆر کەس نەیتوانیوە بێ زیان و بەسەلامەتی گوزەری تێدا بکات 0
گرنگترین ئەو رێگایانەی بوونەتە هۆیەک بۆ ئاوەدانی ئەم شارە رێگەی (دەربەندیخان – سلێمانی) یە کە تونیلەکە دەکەوێتە سەر ئەم رێگەیە و ناوچەی شارەزوورو سلێمانی و گەرمیانی پێکەوە گرێ ئەدات لە باشورەوە پردی دێوانە کەشاری کەلار و دەربەندیخان پێکەوە دەبەستێتەوە، لە باشوری رۆژهەڵاتەوە پردی ژاڵە ناو کە گوندەکانی ئەو بەری سیروان تا سنوری ئیران بە دەربەندیخانەوە دەبەستێتەوە. لە باکوری رۆژهەڵاتەوە رێگەی سەربەربەستەکە کە ناوچەی زمناکۆو شەمێران نزیک دەکاتەوە، لە بەشی رۆژئاواوە دیسان پردێکی تر هەیە لەسەر چەمی دێوانە و رێگەی بەستنەوەی ناوچەی قەرەداغە بە دەربەندیخانەوە و رێگەی پشت گوێ خراوی تر هەیە لەسەر شاخی قاشتی، بەڵام ئەم رێگەیە زیتر هێڵی سەربازی بووە لەسەر دەمی جەنگی ئێراق – ئێراندا بەکار هاتووە 0
رواڵەتەکانی شاری دەربەندیخان :-
کۆمەڵێک پرۆژە لە دەربەندیخاندا کۆبوەتەوە ناوازەن و کەدەگمەن لە شارێکدا لەم جیهانەدا بەو شێوە جوانە کۆ دەبێتەوە و یەک دەکەون ئەوانیش بریتین لە :-
1) دوو تونیل
2) بەربەستی دەربەندیخان، دەریاچەی دەربەندیخان
3) ویستگەی کارۆئاوی دەربەندیخان
4) کارگەی ئاوی کانزایی بانی خێڵان
(دوو تونیل)
ساڵی 1954 بەسەرەتای دامەزراندن و ئاوەدان بوونەوەی شاری دەربەندیخان دادەنرێت لەو ساڵەدا دەست کراوە بە دروست کردنی تونەیلی یەکەم لەگەڵ دروست کردنی بەربەستەکەدا لە لایەن شەریکەیەکی ئەمریکیەوە بەناوی (d.k.c) ئەم تونەیلەی خوارەوە تیرەکەی 9م و درێژیەکەی 400 م لەساڵی 1959 دەست کراوە بە کۆنکریت کردنی لە شوباتی 1959 تەواو بووە 0 لەم تونەیلەدا (227626 م) خۆڵ و بەرد دەرکراوە و (11155) م3 کۆنکرێت کراوە و (611) تەن شیشی تێدا سەرف کراوە 0
سەبارەت بە تونەیلی سەرەوەی رێگای دەربەندیخان سلێمانی لە کۆتایی پەنجاکاندا ئەویش دەست کراوە بە دروست کردنی لە لایەن کۆمپانیایەکی ەرەنسیەوە، ئەم تونەیلە درێژیەکەی (720 م) لە شێوەی نیوە بازنەدا یە و تیرەکەی (9) م مەترە 0
دەوترێت چوار کریکار لە دروست کردنی دا گیانیان لە دەست داوە و یەکێکیان ناوی (عارف باقوبەرەیی) بووەو پیاوێکیش کەم ئەندام بووەو قاچێکی پەریوە بەناوی (مەلا غفور فقی علی) شایانی باسە لە و کاتەدا (عبدالکریم قاسم) سەرەک کۆمارو(عبدالحلیم الراوی) وەزیری ئاودێری عێراق بووە 0
(ئەستێل) ی کوردەواری
بەهۆی ئەوەی خەڵکی کوردستان سەرقاڵی کشتیاری بوون و روو بە رووی قەیرانی بێ ئاوی بوونەتەوە لە دێر زەمانەوە بیر لە چارەسەر کراوەتەوە شتێک داهێنراوە وەک بەربەست ناونراوە (ئەستێڵ) یان هەستیڵ
ئەستێلڕ لە شوێنێکی بەرزداو چوار دیواری توکمەی بە قوور و کا شێلراو کە ئاو دزە نەکات و لە پێگەیەکی پتەودا دروست کراوە کە ئاویان تێدا کۆکردوەتەوە بەمەبەستی سوود لێوەرگرتن بۆ کاتی بێ ئاوی یا لە کاتی پێویستدا 0
پاش بەکار هێنانی چیمەنتۆ کارەکە ئاسانتر بوو لە رووی خێرایی بەدەستەوە هاتنی کارەکەو لەبغکردنی دیوارەکانی، لە بەشی پێشەوەی ئەستێڵەکەدا بۆریەک بە ئەندازەی پێویست بە ویستی جوتیارەکە دادەنرێت لەو بۆریەوە بە پێ ی پێویست ئاوی لێ بەردەدرێتەوە، هەنوکە هەستێڵ لە ناوچە کشتوکاڵی یەکاندا هەر ماوەو بەکار دەهێنرێت و هەندێ جار منداڵان مەلەی تێدا دەکەن 0
سوودەکانی بەربەست :-
بەربەست دروستکردنی دیمەن و رادەی پێشکەوتنی هەر کۆمەڵگە و دەوڵەتێک نیشان ئەدات چونکە رۆڵی گەورەو هەیە لە ژیانی ئابوری ە سیاسیدا گرنگترین بوارەکانی سوود مەند بوون لەبەر بەست بریتیە لە :
1)کۆکردنەوەو گلدانەوەی ئاو لەکاتی لافاو و زۆر بارانیدا بۆ کاتی بێ ئاوی و ووشکە ساڵی بۆ پاراستنی زەوی و زاری کشتیاران لە زەرەرو زیانی لافاو کە چەندین جار لافاو زیانی لەبەرهەمە کشتیاریەکان داوە 0
2)کارپێکردنی بەشێوەیەکی زانستی بۆ بەرهەم هێنان و دروستکردنی ووزەی کارەبا،ئەمەش واتە خەرجدانی هەوڵێکی کەم بۆ وەدەست هێنانی وزەیەکی کەهرۆ ئاوی زۆر گرنگ کە سامانێکی نیشتیمانی و نەتەوەیی بەنرخە
3)حەوزی بەربەستە لە رووی ئابووریەوە گرنگی زۆی هەیە بۆ بەخێو کردن و برەو دان بەسەروەت سامانی ماسی کە ئەمەش رۆڵی باش دەگێرێت لە دابینکردنی گۆشت بۆ بەکار هێنانی مرۆڤەکان، سەرەرای ئەمەش سەدان خێزان ژیان و گوزەران و داهاتیان لەسەر راوکردنی ماسی یە، لە بەنداوی دەربەندیخان چەندین راوچی بژێوی رۆژانەیان لەسەر ماسی یەو دیاری ترین جۆرەکانی ماسی لە حەوزی ئاوەکەدا بریتین لە (سورە. زەردە. مشارە. گەرا. جۆری بزە. چاتکە. مارماسی. سەگڵاوە) بەووتەی یەکێک لە راوچیەکان داهاتی باشە نزیکەی سەد بەلەمێک کاری تێدا دەکەن. بەڵام هێشتا بە شێوەی زانستی و دروست لەم بوارەدا سوودی لێ وەرنەگیراوە.
4) بەربەستەکان دیمەنێکی جوان و کەڤاڵێکی رەنگین دەبەخشێتە ناوچەکانیان و دەبێتە مایەی راکێشانی سەرنجی گەشتیاران واتە دەبێتە هۆکاری رەخساندنی هاوینە هەوار و کەش و هەوای گەشت و گوزار و برەو دان بە گەشتیاری. هەروەها لە ووڵاتە پێشکەوتوەکاندا بەکار دەهێنرێت
بەربەستی دەربەندیخان :-
بەربەستی دەربەندیخان یەکێکە لە پرۆژە ئاودێرییە جوانەکانی کوردستان کە دیمەنێکی ئەفسوناوی و کەڤاڵێکی نەخشینی دەشتی شارەزورە، مرۆڤ لە نزیکی ئەم پرۆژەیەدا زیاتر هەست بە جوانی و رِازاوەیی کوردستان دەکات، ئەم بەربەستە رِازاوەیە دەکەوێتە باشوری رِۆژهەلاتی شاری سلێمانی و رِۆژهەڵاتی شاری دەربەندیخان و نزیکەی (5) کم لەم شارەوە دورە، لەنێوان دوو چیای سەرکەشدا، شاخی زمناکۆ لە بەشی باشوری رِۆژهەڵات و شاخی قاشتی لە باکوری رِۆژئاواوە کە هەردوو یاکە دەکەونە زنجیرە شاخی بەرانان.
ئەم بەربەستە لە سەرەتای پەنجاکانەوە نەخشەی بۆ دارِێژراوە، لە ساڵی 1954 دروستکرا بە دروست کردنی تونیلی ژێرەوە بۆ گۆاستنەوەی ئاوی سیروان، لە ساڵی 1956 بە رِەسمی دەستکراوە بە دروستکردنی و پلان و نەخشەکێشانی لەلایەن کۆمپانیای رِاوێژکاری (هارزا) ی ئەمریکی کە لەلایەن عیراقەوە بە رِاوێژکاری پرِۆژەکە ناسراوە، لە رِۆژی 23-11-1961 لە ئاهەنگێکی گەورەدا بەربەستی دەرەندیخان سەرۆکی ی عێراق
(عبدالکریم قاسم) کردیەوە هەروەک مامۆستا (رِەفیق چالاک) لە رِۆژنامەی (برِروا) ژمارە (60) کۆتایی مانگی 11/1961 و لە گۆشەی لەناوجەرگەی کوردستانەوە دەقی ووتەکەی سەرۆکی عێراقی بڵاو کردووەتەوە بەو شێوەی خوارەوە.
ئاهەنگی کردنەوەی
(پرۆژەی بەستی دەربەندیخان)
(رِەفیق چالاک)
لە رِۆژی 23-11-1961 ئاهەنگێکی گەورەکرا لە دەربەندیخان لە ژیر چاودێری سیادەتی سەرۆک وەزیران و سەرکردەی بەرزی سوپا عبدالکریم قاسم. بە فرِۆکەیەکی تایبەتی لە بەغداوە گەیشتە فرِۆکەخانەی شیرکەت و لەپاش کەمێک حەسانەوە بە ئۆتۆمبیل رِوی کردە جێگای ئاهەنگەکە لە سەر بەستی پرۆژەکەو لەلایەن قوتابیانی کە شافەو سەرباز و میوانە بەرِێزەکان و دانیشتوانی دەربەندیخان و دەورو پشتەکەیەوە پیشوازییەکی گەرمی کراو چەپڵەی بۆلێدرا هەتا چووە ژێر ئەو چادرەی بۆی تەرخان کرابوو.
ئینجا سەلامی جمهوری لێدرا لەلایەن تیپی مۆسیقای فیرقەی سێیەمەوە دوای ئەو سیادەتی مدیری گشتی رِەی وەسیادەتی متێرفی سلێمانی ووتاریان داو لەلایەن سیادەتی متێرفەوە دیاریەک پێشکەش بەسیادەتیان کرا.
دوای ئەمە لەلایەن سیادەتی قازی سلێمانییەوە ووتارێک و دوابەدوای ئەم سیادەتی زەعیم عبدالکریم قاسم ووتارێکی زۆر بەنرخی جوانی دەست پێ کرد بە (سەلامتان لێبێ برا کوردە مەردەکانی شمال. وەهەر لەو ووتارە بەنرخەیا ووتی کە هاتووم بۆ ئێرە تاوەکو هەندێ ەوتی رِاست بکەمەوە و دەری بخەم کە میللەتی کورد زۆر بە وەفاو خزمەت گوزارو رِاتە بەرامبەر بە کۆماری عێراق وە تاقە یەک دوژمنمان هەیە ئەویش ئیستیعمارەو پێویستە لە ناوخۆدا یەک بین و ئەوەی جیاوازی بکا سزای ئەدەین و فەرقی بەینی عەرەب و کورد و تیرەکانی تر نییە و هەموو وەکو یەکن و ئەم کۆمارە هی کوردو عەرەب و هەموو هاونیشتمانییەکەو بەم زووانە کوێت رِزگار ئەکەین و مەسەلەی نەوت چارەسەر ئەکەین و دەستوری هەمیشەی دائەنێین و ئەنجومەنی نیشتمانی پێک دێنین. وە هەروەهاسیادەتێک هەموو ئەو جوتیارو هەژارانەی عەفو کرد کە لەبزووتنەوەی ئەم دوایی یەدا بەشداربوون وە ووتی کەحیسابیش لەگەڵ سەرکردەکانیانائەکەین بەم جۆرە حیسابێک کە وەکو لێخۆش بوون وابێت هەموو ووتارەکەی سیادەتی زەعیم ە چەپڵە رِێزان دوایی پێهێنرا و هەموو عەشامەکە بەم ووتارە گەشانەوە و مەسەلەی عەفو و برایەتی عەرەب و کورد دڵی هەموو کەسێکی خۆ کرد و تاوێکە ئێجگار گەورەی کردە سەر رِای گشتی وە لە دواییدا لەگەڵ کۆرسی گۆرانی و تیپی مۆسیقای مەولەوی کۆمەلێ هونەرە جوانەکانی سلێمانی کردو ئینجا بەرەو یانەی دەربەندیخان، لەپاش نان خواردن سیادەتیان بەفرِۆکە گەرِانەوە بەغدا پاش ئەوەی بەڵێنیان دا لەپاش ماوەیەکی تر بێنەوە بۆ سلێمانی.
تونێلی سەر رِێگای بەربەست
تونێلی خوارەوە دەوکەوێتە سەر ئەو رِێگایەی بەربەست و ویستگە بەشاری دەربەندیخان دەگەیەنێت و لەگەڵ بەربەست دا پێکەوە وەک بەسێک لە بەربەستەکە دروست کراوە و درێژییەکەی 400 مەترەو ئێستا بەهۆی کێبڵی کارەباییەوە ووزەی کارەبای ویستگەکەی پێ دا پێپەرِ دەبێت و کەناڵێکی کورتی خزمەتگوزاریی هەردوو پرَۆژەکەیە.شایانی باسە تونێلی سەرەوەش دەکەوێتە باکوری شاری دەربەندیخان و لە چیای قاشتی دا هەڵکەنراوەو رِێگای سلێمانی و دەربەندیخان پێکەوە دەبەستێت و درێژییەکەی 720 مەترە.
(پێکهاتەی بەربەست)
بەربەستی دەربەندیخان پێکهاتووە لە جۆری (رِوکامی) و کرۆکی قورِە (رکامی ژو لب گینی) خۆڵ و چەو و لم وبەرد و کۆنکریتی تێدا بەکارهێنراوە و لە دوو بەشی سەرەکی پیکهاتووە :-
1- بەشی یەکەم (جزء رکامی) بەشی گەورەی بەربەستەو ئەکەوێتە لای رِۆژهەلاتەوەو درێژیەکەی 445 م.
2 – بەشی دووەم :- کە کۆنکریتی یە و (85 م) درێژە پێی دەوترێت (المسیل المائی) (spill way) واتە کەناڵی زیاداو ئەم کەناڵە بۆ خۆ رِزگارکردنی لەو ئاوە زیادەی دێتە ناو بەربەستەکە لە کاتی لافاودا و سێ دەرگای شەلالاتی لەسەرە ە پێوانەی 15 م × 15 م و لەکاتی زیادبوونی ئاودا بەربەردەدێنەوە و بەربەستەکە لە زیان دەپارێزێت. بەربەستی دەربەندیخان لە کاتی پرِبوون لە ئاو تا ئاستی دەرگاکان 485 م بەرزترە لە ئاستی رِووی دەریا (3 ملیار مەتر سێ جا) ئاو دەگرێت.
سەرچاوەکانی ئاوی بەربەستەکە :-
بەنداوەکە لە سێ سەرچاوەی سەرەکییەوە ئاوی تێ دەرِژێت، ئەوانیش رِووباری سیروان و هەردوو چەمی تانجەرِۆو و زڵمن و هەروەها هەروەها ” ریشێن ” و ” سەراو ” یش دوو سەرچاوەی لاوەکین، پێویستە ئاماژە بۆ ئەوە بکرێت بەشێکی زۆری حەوزی ئاوتێزانی دەریاچەی دەربەندیخان دەکەوێتە ناو خاکی ئێران. پێشبینی دەکرێت لە ئایندەیەکی نزیکدا بەربەستێک لەسەر رِووباری سیروان دروست بکرێت لە بەشی خاکی ئێران دا ئەمەش تارِادەیەک زیان دەگەیەنێت ە داهاتی ئاوی دەریاچەکە.
گوندەکانی دەوروەری :-
کۆمەلڕێک گوندی رازاوە دەوروبەری ئەم بەرەست و دەریاەیان داوەو بە دیمەنی جوانی ئەم بەربەستە ئاشنا بوون و ژیانیان لە گەڵیدا ئاوێتەیە. گوندەکان بریتین لە : گوندەکانی ناوچەی شەمێران و زمناکۆ لەبەشی رۆژهەڵاتەوە، گوندەکانی ناوچەی شارەزوور لە باکوری رۆژهەڵات، گوندەکانی ژاڵەناو کوێرەک لە باشوورەوە، شاری دەربەندیخان و کۆنە گوندی سەلیم پیرک لە رۆژ ئاواوە
ویستگەی کارۆئاوی دەربەندیخان
ویستگەی کارۆ ئاوی لەسەر بەربەستی دەربەندیخان لە ساڵی 1979 دروستکراوە بەدروستکردنی لەلایەن چەند کۆمپانیایەکەوە لەوانە، کۆمپانیای پۆلنسکی و زولنەر p0z

⚠️ ئەڤ بابەت ب زمانا (🏳️ کوردیی ناوەڕاست) هاتیە نڤیساندن، کلیک ل ئایکۆنا بکە ژ بو ڤەکرنا ڤی بابەتی ب ڤی زمانا کو پی هاتیە نڤیساندن!
⚠️ ئەم بابەتە بەزمانی (🏳️ کوردیی ناوەڕاست) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
🖇 بابەتێن پەیوەستکری: 1
📅 رێکەوت و رووداو
1.👁️23-11-1961
📂[ زێدە...]

⁉️ تایبەتمەندیێن بابەتی
🏷️ پول: 📖 کورتەباس
🏳️ زمانێ بابەتی: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
📙 پەرتوک: ⚔ مێژوو
🌐 زمان - شێوەزار: 🏳️ ک. باشوور
🗺 وڵات - هەرێم: ⬇️ باشوورا کوردستانێ

⁉️ Technical Metadata
©️ خودانێ ڤی بابەتی مافا وەشانێ بابەتی دانە کوردیپێدیا، سوپاس!
✨ کوالیتیا ڤی بابەتی: 88% ✔️
88%
✖️
 30%-39%
خراب👎
✖️
 40%-49%
خراب
✖️
 50%-59%
خراب نینە
✔️
 60%-69%
ناڤنجی
✔️
 70%-79%
گەلەك باشە
✔️
 80%-89%
گەلەك باشە 👍
✔️
 90%-99%
نایاب👏
88%
✔️
ئەڤ بابەتە ژ لایێ: (سەریاس ئەحمەد) ل: Sep 21 2015 1:44AM هاتیە تومارکرن
✍️ ئەڤ بابەتە بو دویماهیک جار ژ لایێ: (هاوڕێ باخەوان)ڤە: Aug 7 2018 2:05PM هاتیە ڕاست ڤەکرن
☁️ ناڤ و نیشانێن بابەتی
🔗
🔗
⚠️ ئەڤ بابەتە ب 📏 ستانداردی کوردیپێدیا هێشتا نە دروستە و پێدڤی ب داڕشتنەکا بابەتی و زمانی هەیە!
👁 ئەڤ بابەتە 9,918 جار هاتیە دیتن

📚 Attached files - ڤێرشن
جور ڤێرشن 💾📖🕒📅 👫 ناڤێ تومارکەری
📷 فایلا وێنەیی 1.0.1107 KB Sep 21 2015 1:44AMسەریاس ئەحمەد
📚 پەرتوکخانە
  📖 ئێزدیی وەک بنگەهێ هەست...
  📖 ناسناما کوردی یا نەتەوی
  📖 ئیمام موحەممەدێ کوڕێ ع...
  📖 گولدانکا سۆسنا
  📖 زێدە...


📅 کرونولوژیا ڕویدانا
  🗓️ 15-05-2021
  🗓️ 14-05-2021
  🗓️ 13-05-2021
  🗓️ 12-05-2021
  🗓️ 11-05-2021
  🗓️ 10-05-2021
  🗓️ 09-05-2021


💳 کۆمەکا دارایی
👫 هەڤکارێن کوردیپێدیا
💬 بوچوونێن هەوە
⭐ کومکری
📌 Actual
ئەردەوان زاخۆیی
ئەردەوان عەلی محەمەد کو ب ئەردەوان زاخویی هاتبوو ناسین، ل سالا 1957 ل باژێرێ زاخو ژ دایک بویە، هەر ژ زاروکینیێ حەژ ل ستران گوتنێ کریە، بەشداریا هن ئاهەنگێن نەورزێ ل زاخو کریە.
ل سالا 1979 ل زاخو ژیانا هەڤژینیێ پێک ئینایە و چوویە د ناڤ رێزیێن پێشمەرگێ کوردستانێ دا و ستران ب وەلات و دەردە سەریا مللەتێ خوە گوتیە.
ئەردەوان زاخویی دوو زاروک هەنە ب ناڤێن هوزان و کوڤان، ئێکەم ستران ل سالا 1978 ب ناڤێ دچمە هەوارا خابیری تۆمار کریە، هەر هەمان سالا ئێکەم کاسێت بەلافکرینە.
سترانبێژێ ناڤبری هەتاکو بێ سەر
ئەردەوان زاخۆیی
حافز قازی
ل هەیڤا چریا دووێ یا سالا 1929 ێ ل باژێرێ دهۆکێ هاتیە سەر دنیایێ، خواندنا خویا سەرەتایی ل دهۆکێ ب دووماهی ئینایە و پاش خواندنا دواناڤنجی ل مووسل و بەغدا تەمامکریە و ل سالا 1949 ێ ل کولیژا بازرگانی و ئابوری ل بەغدا هاتیە وەرگرتن.
موسەددەق توڤی گوت ژی حافز قازی پشتی ل سالا 1955 کولیژا ناڤبری ب دووماهی ئینایی کارەکێ سەربخو دکر و نەهاتە دامەزراندن و ل سالا 1957ێ ب هەڤکاری دگەل کومەکا کەسایەتیێن کورد یانا سەرکەوتنی کورد ل بەغدا دامەزراند و وەک رێڤەبەرێ بەرپرس ل کوڤارا هیوا یا یانا ناڤبری کاری یە پاش
حافز قازی
عیسمەت محەمەد بەدەل
ژ مەوالیدا 1965ێ یە، باژێرێ سێمێلێ، ل باشوورێ کوردستانێ. ل سالا 1988ێ کۆلیژا ئەدەبیاتێ بەشێ زمانێ عەرەبی ل زانکۆیا سەڵاحەدین ب داوی هینا. ژ سالا 1984ێ وەرە دەست ب نڤیسێ کرییە و پتر ژ بەرهەمەک ئەدەبی چاپکرییە. ئانها ژی مامۆستایێ زمانێ عەرەبی یە ل پەیمانەگەها هونەرێن جوان ل دهۆکێ و کارێ رۆژنامەگەرییێ ژی دکت.
عیسمەت محەمەد بەدەل
شەهەد خدر میرزا
رزگاربوویەکا دەستێ رێکخستنا تیرۆرستی یا داعشێ د ژیێ ھەڤدە سالیێ دا ژیانا خوە ژ دەست دا، ب گۆتنا مالباتا وێ ژ بەر ئەشکەنجەیا ب دەستێ داعشێ دیتی ئەو تووشی نەخوەشیەکا گران ببوو.
ل گۆرەیی ئاگەھیێن قەیسەر حەسەن پەیامنێرێ وار کو ژ مالباتا کچا رزگاربوویی یا خەلکێ شنگالێ یا ب ناڤێ شەھەد خدر میرزا وەرگرتین دیارکر، شەھد بەرییا مەھەکێ ژ دەستێ رێکخستنا داعشێ یا تیرۆرستی ب رێیا نڤیسینگەھا رزگربوویان ژ سووریێ ھاتبوو رزگارکرن، ئاماژەکر ژ بەر وێ ئەشکەنجەیا ب دەستێ رێکسختنا تیرۆرستی یا داعشێ تووشی نەخوەشییەکا گ
شەهەد خدر میرزا
ئەگیدی جمۆ (میرێ بلورێ)
عەگیدێ جەمۆ (1932- 2019)
میرێ بلورێ عەگیدێ جەمۆ لسالا 1932 لگوندێ جۆبانکەرا هۆکتۆبەرا ئەرمەنستانێ هاتیە سەر دنیایێ مالباتاوان لشەرێ جیهانیێ ئێکێدا (1914 -1918) ژ بەرگریا وانێ کۆچی ئەرمەنستانێ دکن و پاشی ل تبلیسا گورجستانێ دسێورە ، عەگیدێ جەمۆ ژئەسلی خوە ژ عەشیرا زقوریا جانگیر ئاغایە ل دەه دوانزدە سالیا خوەدا دایکا وی بناڤێ (گولێ) رەحما خودێ دکە وبێ دایک مەزن دبە،بابێ وی لسالا 1962 عەمرێ خودێ دکە و پشتی مرنا دایکا وی جارەکا دی ڤەدگەرن ئەرمەنستانێ،لسالا 1967 ل یەریڤانێ لیەک ژباشترین خوەندنگەهێن س
ئەگیدی جمۆ (میرێ بلورێ)

Kurdipedia.org (2008 - 2021) version: 13.05
| 📩 contact@kurdipedia.org | ✔️CSS3 | ✔️HTML5
| دروستکرنا لاپەری 0,468 چرکە!
☎ +9647701579153 +9647503268282
| ☎ +31654710293


Kurdipedia Project is an initiative of
(Bakhawan Software 1998 - 2021)