🏠 دەستپێک
ڤڕێکرن
کوردیی ناوەڕاست (# 239,932)
Kurmancî - Kurdîy Serû (# 55,917)
English (# 2,255)
کرمانجی - کوردیی سەروو (# 5,074)
هەورامی (# 61,717)
لەکی (# 17)
عربي (# 9,558)
Kurdîy Nawerast - Latînî (# 1,153)
فارسی (# 2,495)
Türkçe (# 748)
עברית (# 10)
Ελληνική (# 13)
Deutsch (# 374)
Française (# 189)
Nederlands (# 126)
Svenska (# 56)
Italiano (# 38)
Español (# 26)
日本人 (# 18)
Norsk (# 13)
Pусский (# 748)
中国的 (# 11)
Fins (# 11)
Հայերեն (# 10)
پەیوەندی
دەربارەی مە!
FacebookKurdipedia on Facebook
TwitterKurdipedia on Twitter
Dark modeDark Mode
زێدە
Kurdipedia
🔎 کوردیی ناوەڕاست Menu
🏠|📧|دەربارەی مە!|پەرتوکخانە|📅
🔀 بابەت ب هەلکەفتێ
❓ هاریکاری
📏 رێسایێن بکار ئینانێ
🔎 لێ گەڕیانا هویر
➕ ڤڕێکرن
🔧 ئامراز
🏁 زمان
🔑 هژمارا من
✚ بابەتێ نوی
📕 سەرپێهاتیێن خویناوی
ناڤێ پەرتووکێ: سەرپێهاتیێن خویناوی
ناڤێ نڤێسەری: ئەکرەم خالد
جهێ چاپکرنێ: دهوک
چاپخانە: هاوار[1]
📕 سەرپێهاتیێن خویناوی
📕 دەستهەلاتا رەشکێ شەڤێ
ناڤێ پەرتووکێ: دەستهەلاتا رەشکێ شەڤێ
ناڤێ نڤێسەری: ئەکرەم خالد
جهێ چاپکرنێ: دهوک
چاپخانە: هاوار[1]
📕 دەستهەلاتا رەشکێ شەڤێ
📕 دەست نڤیسێت: دیوانا فەقیێ تەیران
دەست نڤیسێت: دیوانا فەقیێ تەیران (1660 - 1590)

ئیرۆ وەرن لێزم وەرن؛ جیران و خەلقێ هێشەتێ
هوون رایەکێ ل من بکن؛ ئیرۆ قەوی گریا مە تێ
ئیرۆ قەوی م تێ گری؛ سوسن ل مێرگان غەیری
من حەیفا لێڤێن شەکری؛
📕 دەست نڤیسێت: دیوانا فەقیێ تەیران
📕 دەست نڤیسێت: فەقیێ تەیران، چیرۆکە شیعرا شێخێ سەنعانیان
دەست نڤیسێت: فەقیێ تەیران، چیرۆکە شیعرا شێخێ سەنعانیان.

شێخەک ھەبوو سەنعانیان
سەرداری پانسەد سۆفیان
چووبوو مەقامێ ئەولیان
دایم د زیکر و تاعەتێ
تاعەت دکر دایم مەدام
گەھ ژ قوعوود گەھ ژ قیام
حەف
📕 دەست نڤیسێت: فەقیێ تەیران، چیرۆکە شیعرا شێخێ سەنعانیان
📝 پەياما مەسرور بارزانى ژبۆ بنگەهێ لالش يێ رەوشەنبيرى
رێزداران ئەندامێن دەستەيا بلندا بنگەهێ لالش يێ چاندی و جڤاکی:
ب هەلکەفتا بیست و نەهەمین ساڵڤەگەڕا ئاڤاکرنا بنگەهێ لالش یێ چاندی و جڤاکی، گەرمترین پیرۆزباهییان ل هەوە و خوشک و برایێن ئێزیدی دکەم. هیڤ
📝 پەياما مەسرور بارزانى ژبۆ بنگەهێ لالش يێ رەوشەنبيرى
📝 پەياما نێچيرڤان بارزانى ژبۆ بنگەهێ لالش يێ رەوشەنبيرى
بيرهاتنا (29) سالييا دامەزراندنا بنگەهێ لالش يێ ڕەوشەنبيرى ل هەمى ئەندام و کادرێن بنگەهى و تەڤايا خوشک و برايێن ئێزدى پيرۆز دکەم. ب ڕێز و پێزانين ل کار و خەبات و چالاکى يێن بنگەهێ لالش دنێڕين کو هەرتم
📝 پەياما نێچيرڤان بارزانى ژبۆ بنگەهێ لالش يێ رەوشەنبيرى
📕 دەستھەلاتا رەشکێ شەڤێ
ناڤێ پەرتووکێ: دەستھەلاتا رەشکێ شەڤێ
ناڤێ نڤێسەری: ئەکرەم خالید عەبدولکەریم
جهێ چاپکرنێ: دهۆک
چاپخانە: هەوار
ژمارا چاپێ: چاپی یەکەم[1]
📕 دەستھەلاتا رەشکێ شەڤێ
📕 سەرپێھاتیێن خویناوی
ناڤێ پەرتووکێ: سەرپێھاتیێن خویناوی
ناڤێ نڤێسەری: ئەکرەم خالید عەبدولکەریم
جهێ چاپکرنێ: دهۆک
چاپخانە: هەوار
ژمارا چاپێ: چاپی یەکەم[1]
📕 سەرپێھاتیێن خویناوی
📕 جگەرخوین شاعر و مرۆڤ و کوردپەروەر
ناڤێ پەرتووکێ: جگەرخوین شاعر و مرۆڤ و کوردپەروەر
ناڤێ نڤێسەری: هەڤاڵ زاخۆیی
جهێ چاپکرنێ: دهۆک
ساڵا چاپکرنێ: 2004
ژمارا چاپێ: چاپا ئێکێ[1]
📕 جگەرخوین شاعر و مرۆڤ و کوردپەروەر
📕 نەتەوایەتی د ترازیا ئیسلامێ دا
ناڤێ پەرتووکێ: نەتەوایەتی د ترازیا ئیسلامێ دا
ناڤێ نڤێسەری: مەلا ئەنەس مەلا شەریف دۆسکی
چاپخانە: هاوار
ساڵا چاپکرنێ: چاپا ئێکێ 2013
[1]
📕 نەتەوایەتی د ترازیا ئیسلامێ دا
📕 بۆ کابانیا مالێ
ناڤێ پەرتووکێ: بۆ کابانیا مالێ
ناڤێ نڤێسەری: ماجیدە محەمەد عەلی قازی
جهێ چاپکرنێ: بەغداد
ساڵا چاپکرنێ: 1988
[1]
📕 بۆ کابانیا مالێ
👫 ماجیدە محەمەد عەلی قازی
ناڤ: ماجیدە
ناڤێ بابێ: محەمەد عەلی قازی
👫 ماجیدە محەمەد عەلی قازی
📕 ناڤڕێژزانی
ناڤێ پەرتووکێ: ناڤڕێژزانی
ناڤێ وەرگێڕی: دیان جەمیل
وەرگێڕان ژ زمانێ: ئینگلیزی
ساڵا چاپکرنێ: 2014
[1]
📕 ناڤڕێژزانی
📕 بۆماوەزانی
ناڤێ پەرتووکێ: بۆماوەزانی
ناڤێ وەرگێڕی: دیان جەمیل
وەرگێڕان ژ زمانێ: ئینگلیزی
ساڵا چاپکرنێ: 2014
[1]
📕 بۆماوەزانی
📕 مشەخۆرزانیا پزیشکی
ناڤێ پەرتووکێ: مشەخۆرزانیا پزیشکی
ناڤێ وەرگێڕی: دیان جەمیل
وەرگێڕان ژ زمانێ: ئینگلیزی
ساڵا چاپکرنێ: 2014
[1]
📕 مشەخۆرزانیا پزیشکی
📕 فرمانزانی و کەلاشتنا لەشێ مروڤی
ناڤێ پەرتووکێ: فرمانزانی و کەلاشتنا لەشێ مروڤی
ناڤێ وەرگێڕی: دیان جەمیل
وەرگێڕان ژ زمانێ: ئینگلیزی[1]
📕 فرمانزانی و کەلاشتنا لەشێ مروڤی
📕 100 کاریگەرترین کەسایەتی د دیروکێ دا
ناڤێ پەرتووکێ: 100 کاریگەرترین کەسایەتی د دیروکێ دا
ناڤێ نڤێسەری: مایکل هارت
ناڤێ وەرگێڕی: دیان جەمیل
وەرگێڕان ژ زمانێ: ئینگلیزی[1]
📕 100 کاریگەرترین کەسایەتی د دیروکێ دا
📕 سیر و پیڤاز و گندور و ماش
ناڤێ پەرتووکێ: سیر و پیڤاز و گندور و ماش
ناڤێ نڤێسەری: ئەمین ئوسمان
جهێ چاپکرنێ: دهۆک
ساڵا چاپکرنێ: 1999
[1]
📕 سیر و پیڤاز و گندور و ماش
📕 کوردی - ئوروپی
ناڤێ پەرتووکێ: کوردی - ئوروپی
ناڤێ نڤێسەری: محەمەد ئەمین ئوسمان[1]
📕 کوردی - ئوروپی
📕 ژیان و ڤیان
ناڤێ پەرتووکێ: ژیان و ڤیان
ناڤێ نڤێسەری: ئەمینێ ئوسمان
دەزگەهێ پەخشینێ: ژ بلاڤ کرنێت ئەمینداریەتیا روشنبیری و لاوان[1]
📕 ژیان و ڤیان
📕 سیمفۆنییا سەهمێ
ناڤێ پەرتووکێ: سیمفۆنییا سەهمێ
ناڤێ نڤێسەری: ئەمینێ ئوسمان[1]
📕 سیمفۆنییا سەهمێ
📕 دیوانا مەلان
ناڤێ پەرتووکێ: دیوانا مەلان
ناڤێ نڤێسەری: محەمەد ئەمین ئوسمان
ناڤێ خڕکرن و بەرهەڤکرناو لێکۆڵینا: محەمەد ئەمین ئوسمان[1]
📕 دیوانا مەلان
📕 ستی و فەرخ
ناڤێ پەرتووکێ: ستی و فەرخ
ناڤێ نڤێسەری: ئەمینێ ئوسمان[1]
📕 ستی و فەرخ
📕 ڕۆلێ ئەمینێ ئوسمان د پێشڤەبرنا ئەدبیات و رەوشنبیری یا کوردی دا
ناڤێ پەرتووکێ: ڕۆلێ ئەمینێ ئوسمان د پێشڤەبرنا ئەدبیات و رەوشنبیری یا کوردی دا
ناڤێ نڤێسەری: سوزان سەلاحەددین محەمەد مەهدی
ب سەرپەرشتی یا: د. کامیران محەمەد نەبی
ساڵا چاپکرنێ: 2012
[1]
📕 ڕۆلێ ئەمینێ ئوسمان د پێشڤەبرنا ئەدبیات و رەوشنبیری یا کوردی دا
📌 کوردیپێدیا، پێویستی بە ئەرشیڤوانانە لە باکوور، رۆژهەڵات و رۆژاوای وڵات. تکایە سی ڤی-یەکانتان بۆ کوردیپێدیا بنێرن.
📌 Kurdîpediya bi arşîvvanan re hewceye ji bakur, rojhilat û rojavayê Kurdistanê ve. Ji kerema xwe CV ya xwe ji Kurdîpediya re bişînin.
📌 Kurdipedia hiring archivists from North, East and West Kurdistan. Please send your CV to Kurdipedia.
✌️ شەهیدان
ئەردەوان زاخۆیی
👫 کەسایەتی
حافز قازی
📕 پەڕتووکخانە
جینۆسایدکردنا بارزانییان ل ...
👫 کەسایەتی
کینیازێ ئیبراهیم میرۆزۆیڤ
📖 مێژووی شارۆچکەی دەربەندیخان و دەورووبەری | پول: کورتەباس | زمانێ بابەتی: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
⠪ Share
Facebook3
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
👍
⭐ هەلسەنگاندنا بابەتی
3 دەنگ 5 ⭐
⭐⭐⭐⭐⭐ نایاب
⭐⭐⭐⭐ گەلەك باشە
⭐⭐⭐ ناڤنجی
⭐⭐ خراب نینە
⭐ خراب
☰ زێدە
⭐ بو ناڤ لیستا کومکریا
💬 ڕایا خو دەربارەی ڤی بابەی بنڤێسە!

✍️ گهوڕنکاریێن بابەتی!
🏷️ Metadata
RSS

📷 گووگلا وێنا بو بابەتێ هەلبژارتی!
🔎 گوگل دەربارەی بابەتێ هەلبژارتی!
🏁 وەرگێڕان
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0
✍️✍️ ڤی بابەتی باشتر بکە!
| 👁️‍🗨️ | 👂

مێژووی شارۆچکەی دەربەندیخان و دەورووبەری
لە ئامێزی چیای بەرانان و چیای سەر کەشی زمناکۆ شارێکی هێمن راکشاوە و هەردوو رووباری سیروان و چەمی دێوانە وەک ملوانکەیەکی پەلکە زێرینە کراونەتە گەردنی ئەو شارەی ناوی (دەربەندیخانە)زۆرن ئەو کەڵە مرۆڤانەی ناوو نازناویان لە ژیانی کوردەواریماندا جێ هێشتووەو وەک کەلەپورو کەبتورو مامەڵەی لەگەڵدا دەکەین بەڵام بێ ئاگاین نازانینکەی و چۆن و لە کوێ لە دایک بوون و ناوو نازناویان لە چی یەوە هاتووە ؟ بۆ ئەوەی دیرۆکی نزیکی ئەم شارەو ناوی زیاتر یزر نەبێت دەگەرێینەوە سەر ناوی دەربەندیخان لە چی یەوە هاتووە ؟
سەبارەت بە ناوی دەربەندیخان دوو بۆ چوون هەیە :-بنەرەتی ووشەی (خان)یەکەمیان :- لەسەردەمی عوسمانیەکاندا پیاوێکی دەوڵەمەندو بەدەسەڵات بووە (محمد خان، احمد خان) باج و سەرانەی لە خەڵک سەندوەو لەو دەربەندەدا کە کاروانچیەکان گوزەریان پیادا کردووە، ئەم پیاوە (خان) ێکی هەبووە وەک (دیوەخان) یا (ئوتێل) بە گوزارشی ئەمرۆ بۆ حەوانەوەی کاروانچیەکان ئەم خانە چەند ژوورێکی گەورەو فراوانی تێدا بووە بە قسڵ دروست کراوە 0
دووەم :- (خان) لەکوردەواریدا بەو شوێنە دەووترێت کە ووڵاخ و ئاژەڵی تێدا دەبەسرێتەوە و لە گەور گەورەترە،لە گوێ چەمی سیرواندا ئەم (خان) ە هەبووەو بۆ کاروانیەکانی عێلی جاف کە ووڵاخە کانیان تێدا بەستوەتەوە و خۆشیان لە شوێنە باشەکانی دا پشوویان داوە 0
سەبارەت بەناوی (دەربەند) ئەو تەنگەبەرەی دەکەوێتە نێوان هەردوو چیا پێ ی دەووترێت دەربەند، لەنێوان زنجیرە چیای بەرانان و زمناکۆدا رووباری سیروان گوزەری کردووە و گەرمیان و کوێستانیان کردوە، بە نێوان ئەو دوو چیایە ووتراوە دەربەند و لە نزیکیشەوە (خان) یک هەبووە، ئیتر ناو نراوە، ئەو دەربەندەی خانەکەی تێدایە و پاشان ناسراوە بە دەربەندیخان 0
سەلیم پیرک :-
بنەچەی شاری دەربەندیخان لەو گوندەوە دەست پێ دەکات کە لە بناری چیای تونیلەکەدا بووە و ناوی گوندی (سەلیم پیرک) بووە ناوەکەی لە پیاوەوە هاتووە کە ئاوەدانی کردووووەتەوە،(صاڵحی پیرک و سان ئەحمەد و حمە ئەمین عبدالقادر (حمە امین سەلمە، کاکە امین) ریش سپی ئەم گوندە بوون و نزیکەی (20) ماڵێک بون، لەبەرەی خۆرئاوای ئەم گوندەوە بە دووری دوو کیلۆ مەتر یان کەمتر هەشت نۆ ماڵێک هەبوون لە نزیک سەرچاوەی ئاوێک کە ئاسک بۆ ئاو خواردنەوە روویان تێ کردووە و ناوی (کانی ئاسکان) بووەو (فقێ محمودی وەڵەد بەگی) ئاوەدانی کردوەتەوە و پاشان ئەم ئاوە چووە بۆ گوندی کانی سارد 0
وارماوا :-
پێش ئەوەی دەربەندیخان ببێتە ناحیە و قەزا. ناوچەیەکی بەرفراوانی ئەم دەڤەرە کە زیاتر لە (55) گوند دەگرێتەوە وە پێ ی ووتراوە (وارماوا) وارماوا لە گوندی کانی میلی زەرایەنەوە دەست پێ دەکات و گوندەکانی (شەمە، ویاەکە، پاشارێ، ئەحمەدبرندە، وازۆڵ، گوڵان، میرەدێ، چنارە، بیرکێ و لەبەشی ئەم دیوی تونیلەکەو خۆرئاواوە دێوانە،زەلەرەش، سۆفی وەنەکان، فقێ جنە، چەمەرگە و پاشان لەباشورەوە دەرەدۆین، گوڵان. پونگڵە، بانی خێڵان.. هتد) لە خۆ دەگرێت سەرەتا ئەم ناحیە (چەمەرگە) بووەو پاشان گوازرایەوە چنارە و پاشان هێنرایە دەربەندیخان ئەو بەرێوەبەری ناحیانە ناویان ماوە و لە گوندی چەمەرگە دەست بەکاتربوون بریتین لە (پاشا شێت. حسین بەگ. عارفە فەنی. شەوکەت بەگ)
پێگەی جوگرافی دەربەندیخان :-
دەربەندیخان دەکەوێتە سنوری عێراق و ئیرانە 0 لەئاستی عیراقدا دەکەویتە رۆژهەڵاتی شاری بەغداد ی پایتەخت بەدووری (270 کم) هەروەها باشوری رۆژهەڵاتیشی شاری سلێمانی بەدووری (67 کم) باکوری رۆژهەڵاتی شاری کەلار بەدووری (77کم) 0
لە باکورەوە زنجیرە چیای بەرانان کە لەدەربەندیخاندا ناسراون بە کەژی (قاشتی 0 سەلیم پیرک 0 ناوتاق 0 فقێ جنە) واتە بەناوی گوندەکانەوە، لەرۆژهەڵاتەوە چیای سەرکەشی (زمناکۆ) کە (1247 پێ) بەرزە و پاشان شتخەکانی خۆشک بەمۆ 0 داڵەهۆ) و رووباری سیروان 0
لەرۆژئاوای چەمی دێوانەو گوندی کانی سارد و چیاکانی (گوڵان و زەردە) و لە باشوورەوە کەندەڵانێکی گەورە کە پردێکی لەسەر دروست کراوە و ناسراوە بە پردی (دێوانە) و نزیک تێک رژانی ئاوی چەمی دێوانە بە رووباری سیروان، پاشان گوندەکانی (بانیخێڵان 0 بساکان 0 پونگڵە) دەوریان داوە 0
ئاماژەکانیئاوەدان بوون :-
پێش ساڵانی 1954 وەک ووتمان تەنها گوندێک هەبووە بەناوی (سەلیم پیک) و عێلی جافەکان بەو دەربەندەی خانەکەی تێدا بووە کوێستان و گەرمیانیان کردووە و ئاوەدانیەکی ئەو تۆی تێدا نەبووە تەنها چەند دوکانێک لە دەربەندەکەدا هەبووەو لە گوێ چەمی سیرواندا یەکەم دوکاندار بوون ئەوانیش (حاجی شێخ تۆفیق) پاش ئەو (عبدالقادر ملا سعید) ێابر کریم) دوکانیان داناوە 0
ریش سپیان دەڵێن لە ساڵی 1937 رێگەی سلێمانی دەربەندیخان لە عەربەتەوە دەستی پێ کردووە و لە باشورەوە لە جەلەو لا و کوڵە جۆوە بۆ دەربەندیخان، رێگەکە زۆر سەخت بووە بۆیە (TNT) یان بە کار هێناوە بۆ تەقاندنەوەی بەردەکانی سەر رێگە شایانی باسە کرێکار هەبووە بە 40 فلس ئیشی کردووە تێدا لە بەشی باشوری دەربەندیخاندا و لە سەر رێگەی ئێستەی کەلار و پێش ئەوەی بگەیتە پردەکەی دێوانە. شوێنێک هەیە پێ یوتراوە (شەیتان بازار) لەبەر چاڵ و چۆڵی و درک و داڵی زۆر کەس نەیتوانیوە بێ زیان و بەسەلامەتی گوزەری تێدا بکات 0
گرنگترین ئەو رێگایانەی بوونەتە هۆیەک بۆ ئاوەدانی ئەم شارە رێگەی (دەربەندیخان – سلێمانی) یە کە تونیلەکە دەکەوێتە سەر ئەم رێگەیە و ناوچەی شارەزوورو سلێمانی و گەرمیانی پێکەوە گرێ ئەدات لە باشورەوە پردی دێوانە کەشاری کەلار و دەربەندیخان پێکەوە دەبەستێتەوە، لە باشوری رۆژهەڵاتەوە پردی ژاڵە ناو کە گوندەکانی ئەو بەری سیروان تا سنوری ئیران بە دەربەندیخانەوە دەبەستێتەوە. لە باکوری رۆژهەڵاتەوە رێگەی سەربەربەستەکە کە ناوچەی زمناکۆو شەمێران نزیک دەکاتەوە، لە بەشی رۆژئاواوە دیسان پردێکی تر هەیە لەسەر چەمی دێوانە و رێگەی بەستنەوەی ناوچەی قەرەداغە بە دەربەندیخانەوە و رێگەی پشت گوێ خراوی تر هەیە لەسەر شاخی قاشتی، بەڵام ئەم رێگەیە زیتر هێڵی سەربازی بووە لەسەر دەمی جەنگی ئێراق – ئێراندا بەکار هاتووە 0
رواڵەتەکانی شاری دەربەندیخان :-
کۆمەڵێک پرۆژە لە دەربەندیخاندا کۆبوەتەوە ناوازەن و کەدەگمەن لە شارێکدا لەم جیهانەدا بەو شێوە جوانە کۆ دەبێتەوە و یەک دەکەون ئەوانیش بریتین لە :-
1) دوو تونیل
2) بەربەستی دەربەندیخان، دەریاچەی دەربەندیخان
3) ویستگەی کارۆئاوی دەربەندیخان
4) کارگەی ئاوی کانزایی بانی خێڵان
(دوو تونیل)
ساڵی 1954 بەسەرەتای دامەزراندن و ئاوەدان بوونەوەی شاری دەربەندیخان دادەنرێت لەو ساڵەدا دەست کراوە بە دروست کردنی تونەیلی یەکەم لەگەڵ دروست کردنی بەربەستەکەدا لە لایەن شەریکەیەکی ئەمریکیەوە بەناوی (d.k.c) ئەم تونەیلەی خوارەوە تیرەکەی 9م و درێژیەکەی 400 م لەساڵی 1959 دەست کراوە بە کۆنکریت کردنی لە شوباتی 1959 تەواو بووە 0 لەم تونەیلەدا (227626 م) خۆڵ و بەرد دەرکراوە و (11155) م3 کۆنکرێت کراوە و (611) تەن شیشی تێدا سەرف کراوە 0
سەبارەت بە تونەیلی سەرەوەی رێگای دەربەندیخان سلێمانی لە کۆتایی پەنجاکاندا ئەویش دەست کراوە بە دروست کردنی لە لایەن کۆمپانیایەکی ەرەنسیەوە، ئەم تونەیلە درێژیەکەی (720 م) لە شێوەی نیوە بازنەدا یە و تیرەکەی (9) م مەترە 0
دەوترێت چوار کریکار لە دروست کردنی دا گیانیان لە دەست داوە و یەکێکیان ناوی (عارف باقوبەرەیی) بووەو پیاوێکیش کەم ئەندام بووەو قاچێکی پەریوە بەناوی (مەلا غفور فقی علی) شایانی باسە لە و کاتەدا (عبدالکریم قاسم) سەرەک کۆمارو(عبدالحلیم الراوی) وەزیری ئاودێری عێراق بووە 0
(ئەستێل) ی کوردەواری
بەهۆی ئەوەی خەڵکی کوردستان سەرقاڵی کشتیاری بوون و روو بە رووی قەیرانی بێ ئاوی بوونەتەوە لە دێر زەمانەوە بیر لە چارەسەر کراوەتەوە شتێک داهێنراوە وەک بەربەست ناونراوە (ئەستێڵ) یان هەستیڵ
ئەستێلڕ لە شوێنێکی بەرزداو چوار دیواری توکمەی بە قوور و کا شێلراو کە ئاو دزە نەکات و لە پێگەیەکی پتەودا دروست کراوە کە ئاویان تێدا کۆکردوەتەوە بەمەبەستی سوود لێوەرگرتن بۆ کاتی بێ ئاوی یا لە کاتی پێویستدا 0
پاش بەکار هێنانی چیمەنتۆ کارەکە ئاسانتر بوو لە رووی خێرایی بەدەستەوە هاتنی کارەکەو لەبغکردنی دیوارەکانی، لە بەشی پێشەوەی ئەستێڵەکەدا بۆریەک بە ئەندازەی پێویست بە ویستی جوتیارەکە دادەنرێت لەو بۆریەوە بە پێ ی پێویست ئاوی لێ بەردەدرێتەوە، هەنوکە هەستێڵ لە ناوچە کشتوکاڵی یەکاندا هەر ماوەو بەکار دەهێنرێت و هەندێ جار منداڵان مەلەی تێدا دەکەن 0
سوودەکانی بەربەست :-
بەربەست دروستکردنی دیمەن و رادەی پێشکەوتنی هەر کۆمەڵگە و دەوڵەتێک نیشان ئەدات چونکە رۆڵی گەورەو هەیە لە ژیانی ئابوری ە سیاسیدا گرنگترین بوارەکانی سوود مەند بوون لەبەر بەست بریتیە لە :
1)کۆکردنەوەو گلدانەوەی ئاو لەکاتی لافاو و زۆر بارانیدا بۆ کاتی بێ ئاوی و ووشکە ساڵی بۆ پاراستنی زەوی و زاری کشتیاران لە زەرەرو زیانی لافاو کە چەندین جار لافاو زیانی لەبەرهەمە کشتیاریەکان داوە 0
2)کارپێکردنی بەشێوەیەکی زانستی بۆ بەرهەم هێنان و دروستکردنی ووزەی کارەبا،ئەمەش واتە خەرجدانی هەوڵێکی کەم بۆ وەدەست هێنانی وزەیەکی کەهرۆ ئاوی زۆر گرنگ کە سامانێکی نیشتیمانی و نەتەوەیی بەنرخە
3)حەوزی بەربەستە لە رووی ئابووریەوە گرنگی زۆی هەیە بۆ بەخێو کردن و برەو دان بەسەروەت سامانی ماسی کە ئەمەش رۆڵی باش دەگێرێت لە دابینکردنی گۆشت بۆ بەکار هێنانی مرۆڤەکان، سەرەرای ئەمەش سەدان خێزان ژیان و گوزەران و داهاتیان لەسەر راوکردنی ماسی یە، لە بەنداوی دەربەندیخان چەندین راوچی بژێوی رۆژانەیان لەسەر ماسی یەو دیاری ترین جۆرەکانی ماسی لە حەوزی ئاوەکەدا بریتین لە (سورە. زەردە. مشارە. گەرا. جۆری بزە. چاتکە. مارماسی. سەگڵاوە) بەووتەی یەکێک لە راوچیەکان داهاتی باشە نزیکەی سەد بەلەمێک کاری تێدا دەکەن. بەڵام هێشتا بە شێوەی زانستی و دروست لەم بوارەدا سوودی لێ وەرنەگیراوە.
4) بەربەستەکان دیمەنێکی جوان و کەڤاڵێکی رەنگین دەبەخشێتە ناوچەکانیان و دەبێتە مایەی راکێشانی سەرنجی گەشتیاران واتە دەبێتە هۆکاری رەخساندنی هاوینە هەوار و کەش و هەوای گەشت و گوزار و برەو دان بە گەشتیاری. هەروەها لە ووڵاتە پێشکەوتوەکاندا بەکار دەهێنرێت
بەربەستی دەربەندیخان :-
بەربەستی دەربەندیخان یەکێکە لە پرۆژە ئاودێرییە جوانەکانی کوردستان کە دیمەنێکی ئەفسوناوی و کەڤاڵێکی نەخشینی دەشتی شارەزورە، مرۆڤ لە نزیکی ئەم پرۆژەیەدا زیاتر هەست بە جوانی و رِازاوەیی کوردستان دەکات، ئەم بەربەستە رِازاوەیە دەکەوێتە باشوری رِۆژهەلاتی شاری سلێمانی و رِۆژهەڵاتی شاری دەربەندیخان و نزیکەی (5) کم لەم شارەوە دورە، لەنێوان دوو چیای سەرکەشدا، شاخی زمناکۆ لە بەشی باشوری رِۆژهەڵات و شاخی قاشتی لە باکوری رِۆژئاواوە کە هەردوو یاکە دەکەونە زنجیرە شاخی بەرانان.
ئەم بەربەستە لە سەرەتای پەنجاکانەوە نەخشەی بۆ دارِێژراوە، لە ساڵی 1954 دروستکرا بە دروست کردنی تونیلی ژێرەوە بۆ گۆاستنەوەی ئاوی سیروان، لە ساڵی 1956 بە رِەسمی دەستکراوە بە دروستکردنی و پلان و نەخشەکێشانی لەلایەن کۆمپانیای رِاوێژکاری (هارزا) ی ئەمریکی کە لەلایەن عیراقەوە بە رِاوێژکاری پرِۆژەکە ناسراوە، لە رِۆژی 23-11-1961 لە ئاهەنگێکی گەورەدا بەربەستی دەرەندیخان سەرۆکی ی عێراق
(عبدالکریم قاسم) کردیەوە هەروەک مامۆستا (رِەفیق چالاک) لە رِۆژنامەی (برِروا) ژمارە (60) کۆتایی مانگی 11/1961 و لە گۆشەی لەناوجەرگەی کوردستانەوە دەقی ووتەکەی سەرۆکی عێراقی بڵاو کردووەتەوە بەو شێوەی خوارەوە.
ئاهەنگی کردنەوەی
(پرۆژەی بەستی دەربەندیخان)
(رِەفیق چالاک)
لە رِۆژی 23-11-1961 ئاهەنگێکی گەورەکرا لە دەربەندیخان لە ژیر چاودێری سیادەتی سەرۆک وەزیران و سەرکردەی بەرزی سوپا عبدالکریم قاسم. بە فرِۆکەیەکی تایبەتی لە بەغداوە گەیشتە فرِۆکەخانەی شیرکەت و لەپاش کەمێک حەسانەوە بە ئۆتۆمبیل رِوی کردە جێگای ئاهەنگەکە لە سەر بەستی پرۆژەکەو لەلایەن قوتابیانی کە شافەو سەرباز و میوانە بەرِێزەکان و دانیشتوانی دەربەندیخان و دەورو پشتەکەیەوە پیشوازییەکی گەرمی کراو چەپڵەی بۆلێدرا هەتا چووە ژێر ئەو چادرەی بۆی تەرخان کرابوو.
ئینجا سەلامی جمهوری لێدرا لەلایەن تیپی مۆسیقای فیرقەی سێیەمەوە دوای ئەو سیادەتی مدیری گشتی رِەی وەسیادەتی متێرفی سلێمانی ووتاریان داو لەلایەن سیادەتی متێرفەوە دیاریەک پێشکەش بەسیادەتیان کرا.
دوای ئەمە لەلایەن سیادەتی قازی سلێمانییەوە ووتارێک و دوابەدوای ئەم سیادەتی زەعیم عبدالکریم قاسم ووتارێکی زۆر بەنرخی جوانی دەست پێ کرد بە (سەلامتان لێبێ برا کوردە مەردەکانی شمال. وەهەر لەو ووتارە بەنرخەیا ووتی کە هاتووم بۆ ئێرە تاوەکو هەندێ ەوتی رِاست بکەمەوە و دەری بخەم کە میللەتی کورد زۆر بە وەفاو خزمەت گوزارو رِاتە بەرامبەر بە کۆماری عێراق وە تاقە یەک دوژمنمان هەیە ئەویش ئیستیعمارەو پێویستە لە ناوخۆدا یەک بین و ئەوەی جیاوازی بکا سزای ئەدەین و فەرقی بەینی عەرەب و کورد و تیرەکانی تر نییە و هەموو وەکو یەکن و ئەم کۆمارە هی کوردو عەرەب و هەموو هاونیشتمانییەکەو بەم زووانە کوێت رِزگار ئەکەین و مەسەلەی نەوت چارەسەر ئەکەین و دەستوری هەمیشەی دائەنێین و ئەنجومەنی نیشتمانی پێک دێنین. وە هەروەهاسیادەتێک هەموو ئەو جوتیارو هەژارانەی عەفو کرد کە لەبزووتنەوەی ئەم دوایی یەدا بەشداربوون وە ووتی کەحیسابیش لەگەڵ سەرکردەکانیانائەکەین بەم جۆرە حیسابێک کە وەکو لێخۆش بوون وابێت هەموو ووتارەکەی سیادەتی زەعیم ە چەپڵە رِێزان دوایی پێهێنرا و هەموو عەشامەکە بەم ووتارە گەشانەوە و مەسەلەی عەفو و برایەتی عەرەب و کورد دڵی هەموو کەسێکی خۆ کرد و تاوێکە ئێجگار گەورەی کردە سەر رِای گشتی وە لە دواییدا لەگەڵ کۆرسی گۆرانی و تیپی مۆسیقای مەولەوی کۆمەلێ هونەرە جوانەکانی سلێمانی کردو ئینجا بەرەو یانەی دەربەندیخان، لەپاش نان خواردن سیادەتیان بەفرِۆکە گەرِانەوە بەغدا پاش ئەوەی بەڵێنیان دا لەپاش ماوەیەکی تر بێنەوە بۆ سلێمانی.
تونێلی سەر رِێگای بەربەست
تونێلی خوارەوە دەوکەوێتە سەر ئەو رِێگایەی بەربەست و ویستگە بەشاری دەربەندیخان دەگەیەنێت و لەگەڵ بەربەست دا پێکەوە وەک بەسێک لە بەربەستەکە دروست کراوە و درێژییەکەی 400 مەترەو ئێستا بەهۆی کێبڵی کارەباییەوە ووزەی کارەبای ویستگەکەی پێ دا پێپەرِ دەبێت و کەناڵێکی کورتی خزمەتگوزاریی هەردوو پرَۆژەکەیە.شایانی باسە تونێلی سەرەوەش دەکەوێتە باکوری شاری دەربەندیخان و لە چیای قاشتی دا هەڵکەنراوەو رِێگای سلێمانی و دەربەندیخان پێکەوە دەبەستێت و درێژییەکەی 720 مەترە.
(پێکهاتەی بەربەست)
بەربەستی دەربەندیخان پێکهاتووە لە جۆری (رِوکامی) و کرۆکی قورِە (رکامی ژو لب گینی) خۆڵ و چەو و لم وبەرد و کۆنکریتی تێدا بەکارهێنراوە و لە دوو بەشی سەرەکی پیکهاتووە :-
1- بەشی یەکەم (جزء رکامی) بەشی گەورەی بەربەستەو ئەکەوێتە لای رِۆژهەلاتەوەو درێژیەکەی 445 م.
2 – بەشی دووەم :- کە کۆنکریتی یە و (85 م) درێژە پێی دەوترێت (المسیل المائی) (spill way) واتە کەناڵی زیاداو ئەم کەناڵە بۆ خۆ رِزگارکردنی لەو ئاوە زیادەی دێتە ناو بەربەستەکە لە کاتی لافاودا و سێ دەرگای شەلالاتی لەسەرە ە پێوانەی 15 م × 15 م و لەکاتی زیادبوونی ئاودا بەربەردەدێنەوە و بەربەستەکە لە زیان دەپارێزێت. بەربەستی دەربەندیخان لە کاتی پرِبوون لە ئاو تا ئاستی دەرگاکان 485 م بەرزترە لە ئاستی رِووی دەریا (3 ملیار مەتر سێ جا) ئاو دەگرێت.
سەرچاوەکانی ئاوی بەربەستەکە :-
بەنداوەکە لە سێ سەرچاوەی سەرەکییەوە ئاوی تێ دەرِژێت، ئەوانیش رِووباری سیروان و هەردوو چەمی تانجەرِۆو و زڵمن و هەروەها هەروەها ” ریشێن ” و ” سەراو ” یش دوو سەرچاوەی لاوەکین، پێویستە ئاماژە بۆ ئەوە بکرێت بەشێکی زۆری حەوزی ئاوتێزانی دەریاچەی دەربەندیخان دەکەوێتە ناو خاکی ئێران. پێشبینی دەکرێت لە ئایندەیەکی نزیکدا بەربەستێک لەسەر رِووباری سیروان دروست بکرێت لە بەشی خاکی ئێران دا ئەمەش تارِادەیەک زیان دەگەیەنێت ە داهاتی ئاوی دەریاچەکە.
گوندەکانی دەوروەری :-
کۆمەلڕێک گوندی رازاوە دەوروبەری ئەم بەرەست و دەریاەیان داوەو بە دیمەنی جوانی ئەم بەربەستە ئاشنا بوون و ژیانیان لە گەڵیدا ئاوێتەیە. گوندەکان بریتین لە : گوندەکانی ناوچەی شەمێران و زمناکۆ لەبەشی رۆژهەڵاتەوە، گوندەکانی ناوچەی شارەزوور لە باکوری رۆژهەڵات، گوندەکانی ژاڵەناو کوێرەک لە باشوورەوە، شاری دەربەندیخان و کۆنە گوندی سەلیم پیرک لە رۆژ ئاواوە
ویستگەی کارۆئاوی دەربەندیخان
ویستگەی کارۆ ئاوی لەسەر بەربەستی دەربەندیخان لە ساڵی 1979 دروستکراوە بەدروستکردنی لەلایەن چەند کۆمپانیایەکەوە لەوانە، کۆمپانیای پۆلنسکی و زولنەر p0z

⚠️ ئەڤ بابەت ب زمانا (🏳️ کوردیی ناوەڕاست) هاتیە نڤیساندن، کلیک ل ئایکۆنا بکە ژ بو ڤەکرنا ڤی بابەتی ب ڤی زمانا کو پی هاتیە نڤیساندن!
⚠️ ئەم بابەتە بەزمانی (🏳️ کوردیی ناوەڕاست) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
🖇 بابەتێن پەیوەستکری: 1
📅 رێکەوت و رووداو
1.👁️23-11-1961
📂[ زێدە...]

⁉️ تایبەتمەندیێن بابەتی
🏷️ پول: 📖 کورتەباس
🏳️ زمانێ بابەتی: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
📙 پەرتوک: ⚔ مێژوو
🌐 زمان - شێوەزار: 🏳️ ک. باشوور
🗺 وڵات - هەرێم: ⬇️ باشوورا کوردستانێ

⁉️ Technical Metadata
©️ خودانێ ڤی بابەتی مافا وەشانێ بابەتی دانە کوردیپێدیا، سوپاس!
✨ کوالیتیا ڤی بابەتی: 88% ✔️
88%
✖️
 30%-39%
خراب👎
✖️
 40%-49%
خراب
✖️
 50%-59%
خراب نینە
✔️
 60%-69%
ناڤنجی
✔️
 70%-79%
گەلەك باشە
✔️
 80%-89%
گەلەك باشە 👍
✔️
 90%-99%
نایاب👏
88%
✔️
ئەڤ بابەتە ژ لایێ: (سەریاس ئەحمەد) ل: Sep 21 2015 1:44AM هاتیە تومارکرن
✍️ ئەڤ بابەتە بو دویماهیک جار ژ لایێ: (هاوڕێ باخەوان)ڤە: Aug 7 2018 2:05PM هاتیە ڕاست ڤەکرن
☁️ ناڤ و نیشانێن بابەتی
🔗
🔗
⚠️ ئەڤ بابەتە ب 📏 ستانداردی کوردیپێدیا هێشتا نە دروستە و پێدڤی ب داڕشتنەکا بابەتی و زمانی هەیە!
👁 ئەڤ بابەتە 12,454 جار هاتیە دیتن

📚 Attached files - ڤێرشن
جور ڤێرشن 💾📖🕒📅 👫 ناڤێ تومارکەری
📷 فایلا وێنەیی 1.0.1107 KB Sep 21 2015 1:44AMسەریاس ئەحمەد
📚 پەرتوکخانە
  📖 سەرپێهاتیێن خویناوی
  📖 دەستهەلاتا رەشکێ شەڤێ
  📖 دەست نڤیسێت: دیوانا فە...
  📖 دەست نڤیسێت: فەقیێ تەی...
  📖 زێدە...


📅 کرونولوژیا ڕویدانا
  🗓️ 22-05-2022
  🗓️ 21-05-2022
  🗓️ 20-05-2022
  🗓️ 19-05-2022
  🗓️ 18-05-2022
  🗓️ 17-05-2022
  🗓️ 16-05-2022


💳 کۆمەکا دارایی
👫 هەڤکارێن کوردیپێدیا
💬 بوچوونێن هەوە
⭐ کومکری
📌 Actual
ئەردەوان زاخۆیی
ئەردەوان عەلی محەمەد کو ب ئەردەوان زاخویی هاتبوو ناسین، ل سالا 1957 ل باژێرێ زاخو ژ دایک بویە، هەر ژ زاروکینیێ حەژ ل ستران گوتنێ کریە، بەشداریا هن ئاهەنگێن نەورزێ ل زاخو کریە.
ل سالا 1979 ل زاخو ژیانا هەڤژینیێ پێک ئینایە و چوویە د ناڤ رێزیێن پێشمەرگێ کوردستانێ دا و ستران ب وەلات و دەردە سەریا مللەتێ خوە گوتیە.
ئەردەوان زاخویی دوو زاروک هەنە ب ناڤێن هوزان و کوڤان، ئێکەم ستران ل سالا 1978 ب ناڤێ دچمە هەوارا خابیری تۆمار کریە، هەر هەمان سالا ئێکەم کاسێت بەلافکرینە.
سترانبێژێ ناڤبری هەتاکو بێ سەر
ئەردەوان زاخۆیی
حافز قازی
ل هەیڤا چریا دووێ یا سالا 1929 ێ ل باژێرێ دهۆکێ هاتیە سەر دنیایێ، خواندنا خویا سەرەتایی ل دهۆکێ ب دووماهی ئینایە و پاش خواندنا دواناڤنجی ل مووسل و بەغدا تەمامکریە و ل سالا 1949 ێ ل کولیژا بازرگانی و ئابوری ل بەغدا هاتیە وەرگرتن.
موسەددەق توڤی گوت ژی حافز قازی پشتی ل سالا 1955 کولیژا ناڤبری ب دووماهی ئینایی کارەکێ سەربخو دکر و نەهاتە دامەزراندن و ل سالا 1957ێ ب هەڤکاری دگەل کومەکا کەسایەتیێن کورد یانا سەرکەوتنی کورد ل بەغدا دامەزراند و وەک رێڤەبەرێ بەرپرس ل کوڤارا هیوا یا یانا ناڤبری کاری یە پاش
حافز قازی
جینۆسایدکردنا بارزانییان ل دادگەها بلندا تاوانێن ئێراقێ و چەوانیا بڕێڤەچوونێ
جینۆسایدکردنا بارزانییان ل دادگەها بلندا تاوانێن ئێراقێ و چەوانیا بڕێڤەچوونێ
نڤیسینا: رێکارێ مزویری
چاپا ئیکێ – 2013
جینۆسایدکردنا بارزانییان ل دادگەها بلندا تاوانێن ئێراقێ و چەوانیا بڕێڤەچوونێ
کینیازێ ئیبراهیم میرۆزۆیڤ
پرۆف.، ئاکادێمیک، کوردۆلۆگ، سەرۆکێ یەکیتیا کوردێن قازاخستانێ، سەرۆکێ فەدەراسیۆنا ناڤنەتەوەیییا داسپۆرایێن کوردا (فندک) کنیازێ ئیبراھیم (Князь Мирзоев) ئیرۆ دگێھێژە 74 سالیا خوە.
ژێ رە تەندورستیێ باش، ژیانەک بەختەوار دخوازن.

***

1ێ گولانا 1947ان ل ئەرمەنیستانێ ھاتییە دنێ.

رۆژھلاتزان، کوردزان، رەخنەڤانێ وێژەیێ، دۆکتۆرێ زانستێن فیلۆلۆژییێ، پرۆفەسۆر، ئاکادەمیسیەنێ، د ئوونیڤێرسیتەیا قازاخستانێیە دەولەتێیا ئالماتێ دا سەرەکێ ناڤەندا زمانێن جیھانێ و سەرەکێ یەکیتییا کوردێن قازاخستانێیە ب ناڤێ
کینیازێ ئیبراهیم میرۆزۆیڤ


Kurdipedia.org (2008 - 2022) version: 14.05
| 📩 contact@kurdipedia.org | ✔️CSS3 | ✔️HTML5
| دروستکرنا لاپەری 5.203 چرکە!
009647701579153 | 009647503268282
| 0031654710293


Kurdipedia Project is an initiative of
(Bakhawan Software 1998 - 2022)