بەڕێز/ سەرۆکی هەرێمی کوردستان
سڵاو..
هیوادارم سنورەکانی کوردستانمان پارێزراوبێت و خوێنی شەهیدانمان بەفیڕۆنەچێت، پێشمەرگە سەربەرزبێت...
باوەڕم وایە، بنەمای حوکمڕانیەکی دروست بە موجامەلە دروستنابێت، حوکمڕانی دروست بە جورئەت و ڕەخنەی جدی بنیات دەنرێت، کە ئەمە بەشێکی لەسیفەتی کەسی خۆم و ئەم نووسیەنەم لەسەر ئه و بەنما دارشتووە.
ئێستا هەرێمی کوردستان دووچاری چەندین قەیرانی گەورەبووه و ئەگەری زیادبوونی ئەم قەیرانانە هەیە، ئەگەر شەڕی تیرۆر زیانی گەورەی نەگەیاندبێت بە تێکدانی شیرازەی کۆمەڵگاکەمان، پێشمەرگه و هاونیشتیمانییەکانمان سەربەرزانە ڕووبەڕووی ئەم شەرەبوونەتەوه و خۆمان و خاکمان دەپارێزن، ئەوا ئەم قەیرانانە کە بەداخەوە هەندێک کار بۆ گەورەترکردنی دەکەن زیانی گەورەی گەیاندووه و ترسی زیادبوونی ئەم زیانەش هەیە، من نامەوێت پەلاماردانی من وەک تەنیا دۆسیەی هێرشکردنە سەر من ببیندرێت، چونکە هەرگیز بۆم گرنگ نەبووە چەند دەژیم، ئەوەی گرنگ بووە میللەتەکەم چۆن دەژی، ئەوەی من وتوومه و لەسەری پەلاماردراوم پرسی نیشتیمانە نەک من.
باوەڕیشم وایە سیاسی دەبێت هەموو دەرفەتێک بقۆزێتەوە بۆ قسەکردنی جدی و خزمەت بە نیشتمان و هاونیشتمانیانی، ئەم نووسینەش له و چوارچێوەدایە.
لەچەند تەوەرێکدا، بەرێزت ئاگادار دەکەمەوە کە نیشتمانمان لە چی قەیرانێکدایه و ڕەخنەکانی من لەسەرۆکی هەرێم و سەرۆکی حکومەت چین و ترسی گەورەبوونی ئەم گرفتەش هەیە.
رەخنەکانی من...
بەسیفەتی ئەوەی بەڕێزتان سەرۆکی هەرێمی کوردستانن، بەرپرسی یەکەمی دەسەڵاتی جێبەجێکردنن و ئەرکتان لەسەرە، منیش هاوڵاتییەکی کوردستانم، مافی خۆمە ڕەخنەتان لێبگرم، واتە: ڕەخنەکان بابەتی کەسی نین و پەیوەندی بە پۆستەکەتانەوە هەیە، دڵنیابە ئەگەر سەرۆکی هەرێم نەبن یان بەرپرسیارییەتییەکی فەرمیتان نەبێت هەرگیز نە ڕەخنە لە ئێوه و نە لە بەڕێز نێچیرڤان بارزانی ناگرم، وەک سەرۆکی حکومەت، بەڵام بەرپرسیاری یەکەم لە هەموو گرفتێکی ئه و وڵاتە بەپلەی یەکەم سەرۆکی حکومەت و سەرۆکی هەرێمە، بۆیە ڕەخنەکانی منیش بەپلەی یەکەم له و دوو کەسایەتییە، کە ئه و پۆستەیان هەیە لە ئێستاو ئایندەشدا.
بۆیە.. پێویستە ئه و ڕەخنانەی لە چوارچێوەی ئەم نووسینه و نووسینەکانی پێشتریشدا هەبووە، وەک حاڵەتێکی ئاسایی وەربگیرێت نەک شکاندنی هێڵی سورو پیرۆزی.
قەیرانەکانی هەرێمی کوردستان و بەرپرسیارەتی سەرۆکی هەرێم..
ئێمە هەرێمێکی دەوڵەمەندین لەڕووی سامانی سروشتییەوه و ژمارەی دانیشتوانیشمان کەمە، بەمە دەوترێت: ڕەحمەت.
ئێستا هەرێمی کوردستان تووشی چەندین قەیرانی گەورەبووە.
-لەپاش 2003 ەوە ئێمە لە بەغدا نزیکەی 74 ملیار دۆلارمان بۆهاتوە، داهاتی نەوت ئەوەی من ئاگاداریم نزیکەی 15 ملیار دۆلار بووە(جگە لەوەی ئاگاداری نیم)، داهاتی ناوخۆ بەخەمڵندراوی جگە لە نەوت نزیکەی 16 ملیار دۆلارە(ئەوەی ئاگاداریم)، واتە: بە نزیکەی 105 ملیار دۆلار نەتواندراوە ژێر خانێکی بەهێزی بۆ کوردستانمان دروستبکرێت، ئەمە جگە لەوەی بەپێی ڕاپۆرتی فەرمی وەزارەتی دارایی، حکومەتی هەرێم بڕی 16 ترلیۆن و 495 ملیار دینار قەرزی کەوتووەتە ئەستۆ، جگە لەوەی بەپێی زانیارییەکی من نزیکەی سێ ملیار دۆلاری دیکە لە ڕێگای وەزارەتی سامانە سروشتییەکان قەرزاراین. ئایا کێ بەرپرسە لەوەی کە ئێستا دۆخی دارایی کوردستان بەم شێوەیە؟ بۆ وای لێهات؟
-تاوەکو ئەم ساتە قۆرخکاری ئێجگار گەورە لە بازاڕی کوردستاندا هەیە، لە کۆمپانیاکانی پڵاوتنی نەوت، فرۆشتنی بایی 10 ملیۆن دۆلاری گازوایل بەنرخی گران ڕۆژانە بەحکومەت، تاوەکو فرۆشتن و دروستکردنی مەنەفیست لەلایەن چەند کۆمپانیایەکی دیاریکراو بە تانکەرەکان، کڕینی نەوتی خاو لەلایەن ئەم چەند کۆمپانیا لە حکومەت و فرۆشتنەوەی بەنرخی گران بە پاڵاوگەی بێ مۆڵەت، وەرگرتنی پارە بەنایاسایی لە خاڵە سنورییەکان. ئەنجامەکەی دەستکەوتنی هەزاران ملیۆن دۆلار بوو لەلایەن ئەم چەند کۆمپانیایەوه و زیانگەیاندن بەخاک و خەڵکی کوردستان.
کێ بەرپرسە لەمە ڕەخنە لەکێ بگرین؟
-بپرسه و بزانە، کۆمپانیا گەورەکانی ئەم وڵاتە هی کێن؟ ئەوە کێییە زۆرینەی پرۆژەکانی هەیە؟ باشترین زەوی کوردستانیان پێدەدرێت بەبێ ئەوەی ماندووبن بە ملیۆنان دۆلار دەیفرۆشنەوە؟
- نازانم ئاگاداریت، بەهۆی پرۆژەکانی نیشتەجێبوونەوە شیرازەی دەیان هەزار هاونیشتمانی ئەم وڵاتە تێکچووە.
ئەم دۆخە ببینە: هاونیشتیمانییەکمان 20 ساڵە کرێچییە، بە هەزار نەهامەتی 80 هەزار دۆلار (هەشت دەفتەر)ی کۆکردووەتەوە بە 20 ساڵ، خەونی بووە ببێتە خاوەنی خانوو، بەڵام پارەکەی هەمووی خوراوە. ئەمە تەنیا چیرۆکی یەک خێزان نییه و چیرۆکی هەزاران خێزانه و فایلی هەموو کێشەکان ئێستا لای منە، دەزانی ئەم پرۆژانە بۆ وای لێهات: بەشێکی ئەمانە کە گوایە وەبەرهێنەربوون، وەبەرهێنەر نەبوون خەڵکی "ساختەچی" بوون، هێندران لەپای وەرگرتنی پارەیەکی زۆر کە لە میلیۆنێک دۆلارەوە بۆ 20 ملیۆن دۆلار وەک ڕەشووە زەوی باش و پرۆژەیان پێدرا، دیارە ئەم پارەش هی خەڵکی هەژار بوو نەک وەبەرهێنەر، وەبەرهێنەریش پارەی خەڵکە هەژارەکەی داوە بە کۆمەڵێک دەسترۆشتوو ئێستا دەڵێت: ئیفلاسم کردووه و ناتوانم ئەم پرۆژانە بکەم.
بەرێز سەرۆکی هەرێم، دەزانێت بەشێک لەوانەی ئەم کارە خراپەنەیان کردووە ناو و ناوبانگ و دەسەڵاتی تۆو سەرۆکی حکومەتیان بەکارهێناوە. ئەگەر نا ئەم هەموو پرۆژانە بۆ لە هەولێر شکت دێنێت لە کاتێکدا سەدان ملیۆن دۆلار لە خەڵک وەرگیرا. ئایا کێ بەرپرسە لەم دۆخە؟
لە پرۆژەی چاکسازییەکەی سەرۆکی هەرێمدا لە 2011دا بەدواداچون بۆ زۆرێک لەم پرۆژانه و چەندین پرۆژەی موساتەحە کراوە، زۆر ئومێدمان هەبوو ئەوانەی دەسترێژیان کردووەتە سەر خاکی نیشتمان دادگایی بکرێت، کە دەرکەوت بایی هەزاران ملیۆن دۆلار(بەخەمڵێندراو) زەوی ئەم وڵاتە خراپ بەکارهێندراو کاری نایاسایی لەسەر کرا، پرسیاری ئەنجامی ئەم لیژنە بکەن، لە زەوییەوە بۆ مامەڵەی خراپ بەدەرمان. کێ لێی بەرپرسە؟
-لەم حکومەتی هەرێمەدا هەزاران کەس بە نایاسایی خانەنشین بوون، ئاگاداریت: دەیان جاش ئەوانەی دەستیان بەخوێنی پێشمەرگە سورە لەگەڵ چەندین ئەنفالچی بەپلەی گەوره و وەک پێشمەرگەی دێرین بە لیواو عەمید خانەنشین بوون؟
خۆت باش ئاگاداری شۆڕشی ئەیلول و گوڵانی، دەزانی چۆن بووه و کێ بەشداربووە، لێی بکۆڵەوە بزانە چەند کەس ئێستا موچەی پێشمەرگەی ئەیلول و گوڵان وەردەگرێت، ڕەخنەی ئەمە لەکێ بگرم؟
بزانە هەزاران کادیری حیزبی چۆن بە پلەی جیاوازی ئیداری خانەنشینکراون و چرکەیەک فەرمانبەر نەبوون، ڕەخنەی ئەمەیان لەکێ بگرم؟
لەپاڵ هەموو ئەم نادادییەی سەرەوەدا، کە تەنیا کورتەیەکیم باسکردو لە ئایندەدا وردەکارییەکەی ڕووندەکمەوە، دەبێت ژیانی پێشمەرگەیەک بیبین موچەی 500 هەزار دیناره و کرێ چییه و لەکاتی خۆیدا موچە کەمەکەش وەرناگرێت...
-بەرێزتان بەرپرسی یەکەمن لە هێزی پێشمەرگە، دەزانی 429 هەزار کەس بە ناوی جیاواز شێوازی جیاوازو خانەنشینی جیاواز موچەی پێشمەرگە وەردەگیرێت، بەشی هەرە زۆری ناعەدالەتییە، نایاساییه و گەندەڵییە؟
تۆ بەرپرسی دەسەڵاتی جێبەجێکردنی، بڕیاری پەرلەمان بۆ یەکخستنەوەی هێزی پێشمەرگە دەرچوو، سەرۆکی هەرێم واژووی لەسەر کرد، وادەی یاسایی تەواوبوو جێبەجێنەکرا؟
بەپێی بەدوادچونی ئێمه و زۆر دۆستی دیکەش، نزیکەی 30 بۆ 40% لە فەوج و لیواکانی پێشمەرگە تاوەکو ئێستا، وەک پێشمەرگە تەنیا موچە وەردەگرن، کاری پێشمەرگایەتی ناکەن. ئەمە ڕەوایە.
کێ لەمە بەرپرسە؟ بەدڵنیایەوە یەکەم سەرۆکی هەرێم و دووەم جێگری سەرۆکی هەرێم و دواتر وەزیری پێشمەرگە.
دەیان کەیسی دیکەش هەن کە جێگای ڕەخنەن..
رەخنەی لایەنە سیاسییەکان...
من نازانم چەند بە ڕاشکاوی ئەمەت لەگەڵ باسکراوە...
زۆرێک لە لایەنە سیاسییەکانی بەشداربووی حکومەت، ڕەخنەی جدییان هەیە، قاعیدەکەمان فشاریان لێدەکات بۆ هەڵوێستی جدی، ماوەی یەک ساڵ و نیوە پەرلەمان و نۆ مانگە حکومەت دروستبووە، هیچ هەنگاوێکی گەوره و جدییان بۆ چاکسازی نەدیوە، ئۆپۆزسیۆنی پێشوو تاوەکو ئەم ساتە بەشداربوویەکی ڕووکەشی هەیە لە حکومەتدا، لە ژێر فشارێکی گەورەدان، بەشێک له و هاوڕێیانەمان کە سزای سیاسی دراون تاوەکو ئێستا نەگەڕێندراونتەوە، دەزانی چەند قورسە.. بریکاری وەزیری ناوخۆ گۆڕان بێت و خەڵکی لەبەر ئەوەی گۆڕان بووە، تاوەکو ئێستا موچەی بڕاوه و ڕێگای دەوامکردنی نادرێت.
بپرسە.. ئه و بەرنامە چاکسازییەی لەسەری ڕێکەوتین و لەپەرلەمان خوێندرایەوە چەندی جێبەجێبووە؟
دەزانی ئێستا دۆخی دارایی بزوتنەوەی گۆڕان، یەکگرتووی ئیسلامی و کۆمەڵی ئیسلامی له و پەڕی خراپیدایه و بۆ خەرجییەکی کەمیش قەرز لە ئەم و ئه و دەکەن و بونەتە ژێر قەرزێکی زۆر، بەڵام پارتی دیموکرات و یەکێتی نیشتیمانیش چەندین ڕێکخراوو کەناڵ و باڕەگاو بینایان هەیە، کە تەنیا خەرجی چەند مەڵبەند و لقێک لە خەرجی ئەم سێ حیزبە زیاترە، دەزانیت ئەمانە چەند نیگەرانن لەوەی ئەم دوو حیزبە ئەم هەموو مەسروفاتەیان هەیە، بەڵام دۆخی حیزبەکانی ئەوان به و شێوەیە، موچەی فەرمانبەرو پێشمەرگەش دوادەکەوێت.
دەیان ڕەخنەی دیکەیان هەیه و هیوادارم بە ڕاشکاوی لەگەڵت بدوێن.
ئەم حیزبانە وەک هەستکردن بە بەرپرسیاریەتییەکی نیشتیمانی ئەم دۆخەیان قبوڵە نەک شتی دیکە.
رەخنەی ئێمە ئەوەیە: سەرۆکی هەرێم دەبێت سەرۆکی هەموو حیزبەکان بێت بەیەک ئاست لێیان دوربێت، نەک ئەوەی ئێستا هەیە.
ویلایەتی سەرۆکایەتی هەرێم، کێشە بنەڕەتییەکە..
لەپاڵ شەڕی تیرۆرو ئه و هەموو قەیرانەی لە کوردستانماندا هەیە، بابەتێکی دیکە یەخەی گرتووین، کە ئەگەر عاقڵانه و بەرپرسانە مامەڵەی لەگەڵ نەکرێت دوورنییە نەهامەتی گەورە بەسەر هەمووماندا بهێندرێت.
جیاوازی من و هەندێک کەسی دیکە ئەمەیە: ئێستا ئەگەر ئەم بابەتە بە گفتوگۆو یاسا چارەسەر نەکرێت و پشتگوێ بخرێت چارەسەربوونی زۆر قورسە، پێموایە لێکەوتەی خراپی دەبێت، بۆیە زۆر بەراشکاوانە وتوومه و دەیڵێم: نابێت دوابخرێت دەبێت ئێستا دەستبکرێت بە گفتوگۆو چارەسەری یاسایی - سیاسیی بکرێت، نەک تەنیا چارەسەری سیاسیی.
پێویستە بەڕێزتان وەک سەرۆکی هەرێم، لەگەڵ کۆی لایەنەکان کۆببنەوه و وەک لایەنگیر بۆهیچ بیرۆکەیەک دەرنەکەون و بەهەر لایەنێک بڵێن چارەسەری یاسایی ئێوە بۆ ئەم پرسە چییە؟
کۆمەڵێک ڕێگامان لە پێشە..
یەکەم: هەڵبژاردن بۆ سەرۆکی هەرێم بەپێی یاسا، ئایا دەتوانین تاوەکو چوار مانگی دیکە هەڵبژاردن بکەن؟
دووەم: گۆڕینی یاسای سەرۆکایەتی هەرێم و هەڵبژاردنی سەرۆکی هەرێم لە پەرلەمان بەسازان.
سێیەم: خستنە ڕاپرسی دەستوور، کە ئەمەیان کوردستان دابەش دەکات به و پێییەی بەشێکی زۆری هێزەکان دژی ڕەشنووسەکەن، ئایا دەکرێت دەستورەکە لە ڕاپرسی دەنگ نەهێنێت یان بەیەک دونیا کێشە دەربچێت؟
چوارەم: دەستورێکی تەوافقی ئامادەبکرێت بۆ دەنگدان.
پێنجەم: درێژکردنەوەی ویلایەتی سەرۆکایەتی هەرێم، کە ئێمه و زۆر لایەنی دیکە لەگەڵی نین.
لەم بژاردانە دەبێت ئەوەیان هەڵبژێرن کە وڵات دەباتە کەنارێکی ئارام.
کۆتایی..
من هەرگیز پەلاماردان و هەڕەشه و پلانگێڕی ئازارم نادات و ڕامناگرێت، نەشمویستووە کەس بەم هەڕەشه و پیلان و قسانەوە سەرقاڵ بکەم، چونکە ئازاری نەداوم، ئەوەی ئازارمدەدات ئه و هەموو گەندەڵی و نادادییە لەم وڵاتەی مندا هەیە.
دڵنیابە هەندێک کەس لەسەر ویلایەتی سەرۆکی هەرێم، ئاساییە کوردستان بکەنەوە بە دوو ئیدارە، گۆمی لێڵ دروستبکەن چونکە ڕاوکردن تێیدا ئاسانە، مەسافەی گەندەڵی قۆرخکاری زۆرترە، هیوادارم ڕێگا لەم نەفەسە بگیرێت، چونکە ژیان لە دوئیدارەیدا هەم قورسه و هەم شەرمە، من خەمی ئەمەمە نەک شتی کەسی.
گرفتی من لەگەڵ هەندێک برادەر ئەوەیە، من باوەڕم بە پیرۆزکردنی کەس نییە، پیرۆزکردنیش شەخسەکان لەم زەمانەدا پێش هەموان زیان له و کەسانە خۆی دەدات، چونکە من پێموایە سەرۆکی هەرێم دەبێت سەرۆکی هەرێم بێت نەک پارتی، جێگری سەرۆکی هەرێم دەبێت هی هەموان بێت نەک یەکێتی، ئەمە بۆ سەرۆکی حکومەت و جێگرەکەشی دروستە؟ ئەمە چۆن دروستدەکرێت؟ بەپلەی یەک بەڕێزتان بەرپرسن لە دروستکردنی، ئەویش قبوڵنەکردنی پیرۆزکردن شەخس و کێشانی هێڵی سور.
بەهیوای کوردستانێکی ئاوەدان
عەلی حەمە ساڵح، ئەندامی پەرلەمانی کوردستان