#سلێمانی# لەڕوانگەی گەڕیدە ئەوروپییەکانەوە
#فایەق مستەفا#

لەزۆر بواردا جیاوازە وەک چۆن زۆرێک هاوڕان لەگەڵمان سەبارەت بەوەی کە سلێمانی لەنێوان شارە کوردستانییەکان و شارەکانی تری عیراقدا لەزۆر ڕووەوە جیاوازی ئەوتۆی هەیە، ڕاوبۆچوونی گەڕیدە ئەوروپاییەکانیش لەسەر لێبوردەیی و خۆشەویستی و هونەرەکان و تێکەڵی نێوان پیاوان و ژنان بەهەمان شێوەیەو پێیانوابووە سلێمانی زۆر جیاوازی لەگەڵ شارە عیراقی و ئێرانی و تورکیایەکاندا هەیە. لێبوردەیی بەمانای قبوڵکردنی ئەوی دی جیاواز لەتۆ لەئایین و مەزهەب و نەتەوە یان بیروڕای سیاسی. ڕیچ ئەو خەسڵەتەی لەبوونی سەدو سی ماڵی جولەکە، و نۆ ماڵە مەسیحی کلدان، و پێنج مەسیحی ئەرمەنی، لەشارەکەدا بەدی کردبوو، کە لەگەڵ موسڵمانەکانی شارەکە بەشێوەیەکی زۆر سروشتی و ئاسایی ژیانیان بەسەردەبردو پەیوەندییەکی باشیان لەگەڵ یەکدی هەبوو.

خۆشەویستی بۆ هونەر
سەبارەت بەخۆشەویستی خەڵکی شارەکە بۆ هونەرەکان، گەڕیدەی ئینگلیزی زۆر بەڕوونی خۆشەویستی خەڵکی سلێمانی بۆ مۆسیقاو گۆرانی و هەڵپەڕکێ بەدی کردووە، ڕیچ باس لەوە دەکات کە جارێکیان بیستویەتی لەیەکێک لەگەڕەکەکانی سلێمانی زەماوەندێک هەیە، بۆیە بڕیاریداوە یەکێک بێت لەتەماشاکاران و ئامادەبوانی ئەو زەماوەندی ژنهێنانە، ڕیچ بەم شێوەیە سەبارەت بەو زەماوەندە نووسیویەتی(بۆ ئەوەی نەبیتە جێگەی سەرنج، لەگەڵ مستەر بیڵ سەرو عەمامەی شاڵمان لەسەرناو بۆ شاردنەوەی جلەکانیشمان، سەرو عەبای ڕەشمان بەخۆمان داداو لەپاش ئەو خۆگۆڕینە، بەشەو بەڕێکەوتین بۆ بینینی ئەو زەماوەندە. دوای ئەوەی ماوەیەکی زۆر بەپێ ڕۆیشتین، گەیشتینە شوێنی زەماوەندەکە کە لەماڵێکی ئاساییدا بوو، تێکەڵ بەخەڵک بووین و بەسەر دیواری سەربانەکەدا سەرکەوتین کە لەزەوییەوە شەش پێ بەرز بوو. حەوشەی ماڵەکە شانۆی زەماوەندەکە بوو کە ژمارەیەکی زۆر خەڵکی لێبوو بەهەموو چین و تەمەنە جیاجیاکانەوە، لەلاوێکەوە کە عەمامەیەکی ڕەنگاورەنگی لەسەرنابوو تا دەگاتە دڕندەیەکی ترسناک کە خۆی لەپێستی بزن هەڵکێشابوو، زۆرێک لەوانە لەهەڵپەڕکێیەکدا کە بە(چۆپی) ناودەبرێت، بەڕیزێک دەستی یەکتریان گرتبوو کە تائەندازەیەکی زۆر تەواوی گۆڕەپانی حەوشەی ماڵەکەیان داگیرکردبوو.
ئەو هەڵپەڕکێیە بریتییە لە لەراندنەوەی جەستە بۆ پێشەوەو دواوە، ڕۆیشتن لەسەرەتاوە بۆ پێشەوەو پاشان بۆ دواوەو کێشانی پێیەکان لەهەندێک جاردا بەشێوەیەکی بەهێز بەزەویدا. ئەو هەڵپەڕکێیە گۆرانییەکی ئێرلەندی بیرخستمەوە، بەو واتایەی ئەوان جارێک بەرز دەبنەوەو جارێکی دی نزم دەبنەوە. لەڕێی هەڵهەڵەوە جاربەجار گوزارشتیان لەخۆشی و شادمانی خۆیان دەکرد. ئەوانەی کە شایی و هەڵپەڕکێیان نەدەکرد لەچوار دەوری دیواری بەرماڵەکەو لەسەر سەربانەوە، تەماشایان دەکرد. ژمارەیەکی دی لەنێوەندی بازنەی هەڵپەڕکێکەراندا بوون کە بریتیبوون لە لەوانەی بەتەپڵ لێدان و زوڕناژەنی و گۆرانی وتن، ئاهەنگەکەیان گەرم دەکرد. ماڵەکە بەسێ مەشخەڵ ڕووناک کرابۆوە، بەڵام خەڵک بایەخیان بەدووکەڵ و ئەو بۆن و بەرامە ناخۆشە نەدەدا کە لەگڕی مەشخەڵەکانەوە دەهاتەدەر. هەڵپەڕکێکەران زیاتر لەسەعاتێک بەر لەوەی ئێمە بگەین هەر خەریکی سەماکردن بوون، دوای ئەوەی بۆ ماوەیەک کاتیان بەمشێوەیە بەڕێ دەکرد، مۆسیقاکە ڕادەوەستاو پۆلێک لەوانە گۆڕەپانەکەیان بۆ پۆلێکی دی چۆڵ دەکردو بواریان بەکەسانی دی دەدا. نواندن، پاش هەڵپەڕکێکە دەهاتە پێش کە بریتی بوو لەنواندنێکی ساناو بەهەندێک جوڵەو گەمەی جۆراوجۆر، تەماشاکارانی دەهێنایە پێکەنین.

دیمەنێکی زۆر جوان بوو
دوای ئەوە کۆمەڵی یەکەم بازنەو گۆڕەپانەکەی چۆڵ کرد، کوردێکی زل و کەتە بۆ چەند خولەکێک بەبازهەڵدانی جۆراوجۆرو هەندێک گەمە کە بەنەقیزەیەک(دار یان پارچە ئاسنێکی چەماوەیە بۆ لێدانی ئاژەڵ بەکاردەهێنرێت) ئەنجامی دەدا، خەڵکەکەی دەهێنایە پێکەنین. پاشان ڕیچ دێتە سەر باسی ژنان کە چەند ئازادن و لەلایەن پیاوانەوە ڕێزیان لێدەگیرێت. ڕیچ نووسیویەتی(دوای ئەوە سەرلەنوێ مۆسیقاکە لەسەر ئاوازی چۆپی دەستی بەلێدان کردەوە، پۆلێک ژن و کیژۆڵە کە نزیکەی سی کەس دەبوون و جلوبەرگی جوان و نەخشینیان لەبەرکردبوو، بەبێ سەرپۆش دەستی یەکتریان گرت و بەشێوەیەکی جوان و قەشەنگ هاتنە نێو گۆڕەپانی حەوشەکە، ئەوە دیمەنێکی زۆر جوان بوو، کە بەڕاستی بەلامەوە شتێکی نوێ بوو، چونکە تائێستا ژنانی خۆرهەڵاتم نەبینیوە، بەو ئازادییەو بەبێ سەرپۆش لەسەرکردن، تێکەڵ بەپیاوان ببن، بگرە ئازادی ئەوان سەبارەت بەسەرپۆش لەسەرنەکردن، زۆر لەژنانی خێڵە عەرەبییەکان زیاتر بوو. ئەو پۆلە ژنە بەشێوەیەکی لەسەرخۆ بەدەوری گۆڕەپانەکەدا دەسوڕانەوە، لەهەڵپەرکێکەیاندا جارێک بەهەنگاوێک ڕووەو ناوەڕاستی گۆڕەپانەکە دەڕۆیشتن و جارێکی دی دەکشانەوە، لەشولارو سەریان بەشێوەیەکی هاوسەنگ دەلەراندەوە، کە زۆر جوان و سەرنجڕاکێش بوو. ئاوازو نەغمەکان لەسەرخۆو هێمن بوون، ژنەکان بەهیچ شێوەیەک لەهەڵپەڕیندا زیادەڕەوییان نەکردو جوڵەیەکی وەهایان نەنواند کە ببێتە مایەی نەنگی. بەتەواوەتی دڵم بەو دیمەنە کرایەوە کە تەنیا نیو سەعاتی خایاند، پاشان مۆسیقاکە ڕاوەستاو ژنان دوای ئەوەی خۆیان لەسەرەوە تا پێیەکانیان داپۆشی بۆ ماڵەکانی خۆیان گەڕانەوە.
ئەوە لەواقیعدا ڕێوشوێنێک بوو کە دەبوو پیادە بکرێت، ئەوەی ئەو هەڵپەڕکێیەی بینیبێت لەپیاوان، دەکرا لەشەقامەکانی سلێمانیدا چاوی بەوانە بکەوێتەوە کە زۆرینەیان شۆخ و شەنگ و جوان بوون. دوای وەسفکردنی ئەو دیمەنە، بێهودەییە گەر بڵێین ژنانی کورد لەماڵەکانیاندا لەژنانی عەرەب و تورک کەمتر پۆشتەترن، ئەوان تەنانەت بەرامبەر بەکەسانی بیانیش کەمتر گوێ بەو مەسەلەیە دەدەن. ڕێگە بەکارەکەرە پیاوەکان دەدەن بچنە ماڵەکانیان، کاتێکیش لەماڵ دەردەچن، پەشتەماڵێکی شین بەسەری خۆیاندا دەدەن و پەچەیەکی ڕەش دەپۆشن کە لەوەدا هاوشێوەی ژنانی بەغدان. زۆر بەکەمی دەموچاوی خۆیان دادەپۆشن جگە لەوانەی کە لەچینەکانی سەرەوەن یان ئەوانەی کە نایانەوێت خەڵکی بیانناسێتەوە. وێڕای ئەو ئازادییەو ئەو گوێنەدانە، بەڵام هیچ ژنێک هێندەی ژنی کوردی بایەخ بەئەدەب و ئاکارو پۆشتەیی نادات و لەو ڕووەوە زۆر لەسەرو ژنانی تورکەوەن. پایەی ژنان لەکوردستان زۆر بەرزترە پایەی ژنانی تورک و ئێرانی، بەو واتایەی مێردەکانیان بەشێوەیەکی یەکسان مامەڵەیان لەگەڵ دەکەن، ئەوان گاڵتە بەتورکەکان دەکەن کە وەک کۆیلە مامەڵە لەگەڵ ژنەکانیان دەکەن و بەکەمتر تەماشایان دەکەن. خێزانەکان سەقامگیرن لەکوردستان کە ئەوەش لای تورکەکان زۆر بەکەمی بەدی دەکرێت.

بزاوتنی مەدەنی و بەرەوپێشچوون
لەڕوانگەی هەموو ئەوانەوە، دەتوانین لەنهێنی ئەو بارودۆخە باشە تێبگەین کە لەئێستادا ژنان هەیانە لەسلێمانی، مەبەستم ئەوەیە کە ژنان لەهەموو بوارەکانی ژیاندا لەسلێمانی ئامادەگییان هەیە، پێکهاتەیەکی سەرەکییە لەبزاوتنی مەدەنی و بەرەوپێشچوونی، چونکە خەریکە هەموو ئەو کارانە دەکات کە پیاوان ئەنجامی دەدەن، کرێکارەو جوتیارە، مامۆستاو ئەندازیارو پزیشک و ڕاگری زانکۆیە، وەزیرو پەرلەمانتارو پۆلیس و ئەفسەری هاتووچۆیە، ڕۆژنامەنووس و هونەرمەندە. چەندین شاعیرو هونەرمەندمان بینیوە کاتێک ژنانی سلێمانی بەدی دەکەن، بەدەنگێکی بەرز هاوار دەکەن: ئێوە ئەی ژنانی سلێمانی کچە شازادەن، کچە شازادەن بەهەموو واتایەک، ئێوە جوان و ڕێکپۆشن، توێژێکی چالاکن و متمانەی تەواوی کۆمەڵگەکەتان بەدەستهێناوە، بەوپەڕی ئازادییەوە دێن و دەچن، چاوی پیاوان و توانجە ناشیرینەکانیان شوێنتان ناکەون، بەپێچەوانەی هەندێک شاری دی کە تائێستاش ئامادەگی ژنان تێیاندا کەمە، ئەو شوێنانە پڕ دەکەنەوە کە تێیدا کاردەکەن، و ژیان و شادی دەبەخشنە چوار دەورتان، ئامادەگیتان لەشوێنە جیاجیاکانی کۆمەڵگە هیچ کێشەیەک دروست ناکات، ئەوەیە شارستانی ڕاستەقینە. کەواتە ئەو بارودۆخە باش و جیاوازەی کە ژنان لەشاری سلێمانی هەیانە، پاشخان و ڕەگوریشەیەکی دێرینی هەیە لەڕابردوودا.[1]