پەرتووکخانە پەرتووکخانە
گەڕان

کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!


بژاردەی گەڕان





گەڕانی ورد      کیبۆرد


گەڕان
گەڕانی ورد
پەرتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
تۆمارکردنی بابەت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
ڕاپرسی
بیروڕاکانتان
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
ڕێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
ئامرازەکان
دەربارە
ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی ڕێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی ڕووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
زمانەکان
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
هەژماری من
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
گەڕان تۆمارکردنی بابەت ئامرازەکان زمانەکان هەژماری من
گەڕانی ورد
پەرتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
ڕاپرسی
بیروڕاکانتان
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
ڕێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
دەربارە
ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی ڕێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی ڕووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 دەربارە
 بابەت بەهەڵکەوت
 چالاکییەکانی ڕۆژی
 ڕێساکانی بەکارهێنان
 ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
 بیروڕاکانتان
 دڵخوازەکان
 کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
 چالاکییەکان - کوردیپێدیا
 یارمەتی
بابەتی نوێ
پەرتووکخانە
فەرهەنگی کینایە
30-05-2024
کشمیر کەریم
ژیاننامە
دانا موتیع جەباری
28-05-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
توانا موتیع جەباری
28-05-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ڤیدیۆ
مووچەکەمان زیاد دەکا
28-05-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
موتیع جەباری
28-05-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
ئاژوان کیانی
28-05-2024
شادی ئاکۆیی
پەرتووکخانە
یار و نەیار
28-05-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
پەرتووکخانە
دیوانی سێینە، ئەندێشەی نووسەرێک بۆ کوردستان
28-05-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
پەرتووکخانە
ڕەخنەی شانۆی کوردی
27-05-2024
زریان عەلی
پەرتووکخانە
چەپکێ ڕەخنەى شانۆیی 3
27-05-2024
زریان عەلی
ئامار
بابەت 518,791
وێنە 106,250
پەرتووک PDF 19,333
فایلی پەیوەندیدار 97,276
ڤیدیۆ 1,397
ژیاننامە
تەها کەریمی
ژیاننامە
خاڵە ڕەجەب
ژیاننامە
خانمە خوسرەوی
ژیاننامە
سەید کامیل نیزامی
ژیاننامە
فایەق حامید ئەسعەد
شتە بێ ماناکە: دۆزینەوەی مانا بۆ ژیان
کوردیپێدیا، بووەتە کوردستانی گەورە! لە هەموو لایەک و شێوەزمانێکی کوردستان ئەرشیڤوان و هاوکاری هەیە.
پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: کوردیی ناوەڕاست
بەشکردن
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
نرخاندنی بابەت
نایاب
زۆر باشە
باش
خراپ نییە
خراپ
بۆ ناو لیستی دڵخوازەکان
ڕای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!
گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە
Metadata
RSS
گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0
شتە بێ ماناکە: دۆزینەوەی مانا بۆ ژیان
نووسینی: کوردۆ شابان

هەر لەبەر ئەوەی هەین، لێرەین، لۆجیکێک لە هزری هەمووماندا دەخولێتەوە کە بە پرسیارێک هروژممان بۆ دەهێنێت، بریتییە لەوەی: مادام هەین، کەواتە مانایەکی هەیە، ئەو مانایەی بوونمان چییە؟ ئایا کۆی گشتیی مرۆڤ، یەک مانای بوون تەواو دەکەن، یان هەر یەکەمان هۆکارێکی تایبەتیی خۆی لە بوونەکەیدا هەیە؟ یان کۆی گەردوون هەموومان بەشێکین لە مانایەکی هاوبەش بۆ بوونەکە؟ فەیلەسووف و بیرکارەکان بەشێکی تیۆری و گوتەکانیان بۆ وەڵامی ئەم پرسیارە تەرخان کردووە، ئەمەیش وای کردووە ئایینیش لەسەر ئەوە بدوێت. جیاوازییەکەی ئەوەیە، هەردەم ئایین وەڵامی پێ بووە و وەڵامەکەش هەرچەند سادەن و ڕازیکەر نین، بەڵام بە کۆنکرێتی بڕاندوویانەتەوە، بەشێوەیەک ئیدی ڕێیان بە بیرکردنەوەی زیاتر لەمەڕ ئەو بابەتە نەهێشتووەتەوە. هەر خۆی ڕزگاربوون و لەکۆڵبوونەوەی هەموو ئەو پرسیارەی دەیکەین، زۆرینە، لە پرسیارەکە بەلایانەوە باشترە. ئەمە هۆیەکی دیکەی زۆریی پێڕەوانی ئایینە، لەپاڵ ترس و تۆقینەکە و لەپاڵ هەلی ژیانێکی دی، بەتایبەتی بۆ ئەوانەی لە ژیاندا شکستیان هێناوە.

وەڵامی ئەم پرسیارە: “بۆ هەین” لای ئایینەکان هیچ گێرەیەکی نەویستووە، زۆر ئاسانە؛ ئێمە بۆیە هەین، چونکە خوا هەیە. دروستی کردووین، بۆ خۆی. واتە مرۆڤ و سەرجەم زیندەوەرانی گەردوون، ژووری تاقیکردنەوەی کیمیایین، خوا بە شێوەی جیاواز دروستی کردووین و هەر زیندەوەرە پەیامێکی پێ بەخشیوین دەبێ جێبەجێ بکەین و ئەویش لە تاقیگەکەیدا دانیشتووە بزانێت کامیان هاوکێشەکەی هەڵە دەردەچێ و کیهان باشترە. بۆ نموونە هۆکاری سەرەکیی دروستکردنی مەڕ و مانگا، بۆ خواردنیانە، وەک چۆن ڕووەک و میوەجاتی بۆ ئەوە دروست کردووە. هۆی یەکەمی دروستکردنی مرۆڤیش، بۆ پەرستنی خوایە بەپێی ئەو نەریت و تقووسانەی ئایینەکان بۆمانیان دیاری کردووە. لێرەدا واتە، کاتێک مرۆڤ ئەوە ناکات کە خوا دەیەوێت (وەک ئایینەکان دەیڵێن) پێش ئەوەیش شکستی مرۆڤەکە بێت، فەشەلی خوایە. هەر بۆیە دوور مەبینە ئەگەر زانی هەموو مرۆڤ لەم پەیامە سەرەکییە فەشەلیان هێنا، جۆرە زیندەوەرێکی دیکەی وەک مرۆڤ بەڵام مرۆڤ نەبێت، دروست دەکات. ئەمەش بە چەند شێوەیەک لە دەقە ئایینییەکاندا هاتووە.

زانست و فەلسەفە، بە شێوەیەکی تەواو پێچەوانە لەمەڕ دۆزینەوەی مانا بۆ ژیان، دەدوێن و چەندان هۆکاری دیکەیان دیتووەتەوە کە هیچی لەوەی ئایین ناچێت. زانست بڕوای بە ماددییات و بەرجەستەبوون هەیە و هەرچی دەکەوێتە ژێر هاوکێشەی کیمیایی و جووڵەی فیزیایییەوە، لەوە دەکۆڵنەوە و ناچنە ناو شتێکەوە کە دیار نییە. فەلسەفە دەچێتە ناو لایەنی ڕۆحانیی قووڵتر لە لایەنە فیزیایییەکەی زانست، هەر بۆیە کۆمەڵێک بۆچوونی جیاواز لەمەڕ مانای ژیان و بوون لەلایەن فەیلەسووفەکانەوە دەبینین و هەریەکەیان بەپێی کات و شوێن و ژینگەی جیاوازی خۆی وەڵامی داوەتەوە. هەندێک لەو وەڵامە فەلسەفییانە بە نەمریی ماونەتەوە و کێبەرکێی وەڵامە ئایینییەکان دەکەن، ئەگەرچی ئەمان هیچ هەڕەشە و پاداشتێکیان دانەناوە بۆ ئەوانەی هاوبۆچوونن یان لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکەن.

یۆنانییەکان، مانای ژیان بە گەیشتن بە لووتکەی مەعریفە دەزانن. ئەفڵاتوون سەرمەشقی ئەم بیرەیە و پێی وایە پێویستە هەموو شێوەکانی زانین بدۆزینەوە، تا مانای ژیانمان بۆ دەربکەوێت. کەواتە دۆزینەوەی “کۆمانا” دەبێتە کردنەوەی نهێنیی مانای ژیان. کۆمانا چییە؟ ئەفلاتوون و ئەرستۆ کە لەسەر کۆمانا کۆکن، لەوەی کۆمانا چی دەگرێتەوە، ناکۆکییان هەیە. د. حەممادە ئەحمەد عەلی، مامۆستای فەلسەفەی یۆنانی، پەڕتووکێکی بەنای “چەمکی کۆمانا لای ئەفلاتوون و ئەرستۆ” نووسیوە. تێیدا ئاماژە بۆ ئەوە دەکات، هەر کەسێک بیەوێت لە فەلسەفەی یۆنانی قووڵ بێتەوە، زوو دەگاتە ئەم بابەتی جیاوازییەی نێوان ئەفلاتوون و ئەرستۆ لەمەڕ کۆمانا، ئاخر بەتەواوی کاریگەری بەسەر تەواوی فەلسەفەکەی خۆیان و پاش وانیش دروست کردووە.

وەک ئاماژەمان پێ دا، گەڕانەوەی مانای ژیان بۆ “کۆمانا” لە یۆنانییەکانەوە هاتووە و دەگەڕێتەوە بۆ فەیلەسووفانی وەک تاڵیس و ئەنەکسیماندرۆس، بەڵام ئەفلاتوون و ئەرستۆ، قووڵتر و شیکاریتر چوونەتە ناوی. بۆ نموونە، ئەفلاتوون ئاوەزی مرۆڤی بۆ دۆزینەوەی کۆمانا لە سێ ڕەهەنددا چڕ کردووەتەوە: یەکەم، چڕبوونەوە، دووەم، گفتوگتۆ و سێیەمیش هێزی ویستەکانە یان پێشی گوتراوە خۆشەویستی. یەکەم کە چڕبوونەوەیە، کۆکردنەوەی هەموو زانیارییەکانە لەسەر بنەچەی مرۆڤ و بوونی کە کۆمانای پێش کاتی ئێستە دیاری کردووە و ئێمە دەبێت لەڕێی ئاوەزەوە بیگەڕێنینەوە، ئەمەیش واتە ڕۆحەکانمان پێش ئەوەی بکرێتە جەستەمانەوە، هەموو شتێکی زانیوە، تەنیا لەسەرمانە خۆمان لە کاریگەرییە جەستەیییەکان خاوێن بکەینەوە، بۆ ئەوەی بگەینە ڕۆحی بێگەرد و کۆمانا ئاشکرا بکەین. ئەگەر سەرنج بدەین، ئایینەکان زۆر سوودیان لەم تێگەیشتنەی ئەفلاتوون کردووە.

ئەم ڕێگە ئەفلاتوونییە لەمەڕ کۆمانا و دۆزینەوەی مانای ژیان، کاریگەریی گەورەی بەسەر هەموو بیرکار و فەیلەسووف و ئایین و ئایدیاکانی دوای خۆی دروست کردووە و بە شێوەی جیاواز پشتیوانی و درێژ کراوەتەوە، یان هەوڵ دراوە ڕەت بکرێتەوە، گرینگ ئەوەیە لەو چوارچێوەیەدا خۆی نواندووە، بەڵام مانای ئەوە نییە، هیچ کەسێک نەبووە لە دەرەوەی ئەو شێوە ئەفلاتوونییە، یان باشترە بگوترێ لەو شێوە یۆنانییە بیر لە مانای ژیان بکاتەوە. بۆ نموونە، ئەرتۆر شۆپنهاوەر، فەیلەسووفی مەزنی ئەڵمانی لە سەدەی هەژدە کە هەندێک بە فەیلەسووفی ڕەشبینی ناوی دەهێنن، قسەی دیکەی کردووە و پێی وایە، کرۆکی ژیان و ماناکەی دەگەڕێتەوە بۆ ویست (ئیرادە) کە مەبەستی لە ئیرادەیەکی قووڵترە لەوەی ئاوەزی ئاسایی مرۆڤەکان دەرکی پێ دەکەن. ئیرادە لای شۆپنهاوەر بریتییە لەو پاڵنەرە کوێرانەیەی بەرەو ژیان و حەزی ژیان ڕامان دەکێشێت و لەو شتانەی دەمانەوێت یان نامانەوێت چڕ دەبێتەوە. ئەمەش واتە مانای ژیان بریتییە لەو پاڵنەر و حەزانەی لە ژیاندا دەرکی پێ دەکەین یان دەرکی پێ ناکەین. دەرکپێنەکردن ئەو دیاردە سرووشتییانەن کە لە دەرەوەی توانای مرۆڤن، وەک پێوەندیی خۆر بە زەوییەوە. مرۆڤ لە ڕێی تێگەیشتن و مەعریفەی خۆیەوە، دەگات بە ئیرادە و شوێنی دەکەوێت، ئیدی ئاوا مانای ژیان دەدۆزێتەوە. بە کورتی، شۆپنهاوەر دەڵێ: “ئێمە شتەکانمان ناوێت، چونکە هۆکارمان بۆ دۆزیونەتەوە، بەڵکوو هۆکار دروست دەکەین، چونکە شتەکانمان دەوێ.” ژیان لای وی، خەباتێکی هەمیشەیی و ئاڵنگاری و ململانێیەکی نەبڕاوەیە، تەنیا بە مردن هێور دەبێتەوە. خۆ مردنیش کۆتایی بە دەردەسەرییەکانی مرۆڤ ناهێنێ، بەڵکوو کۆتایی بەو ویستانە دەهێنێت کە بۆی دەجەنگا، ئەوە بۆیە ئیرادە، بنەچەی نەگبەتییەکانی لە دونیادا. “جیهان بۆ مرۆڤ تەنیا ئەو شتانەیە کە دەیبینن.” شۆپنهاوەر وا دەڵێ، ئاخر ئێمە نازانین خۆر هەیە یان زەوی هەیە، ئێمە چاومان هەیە، خۆری پێ دەبینین، دەست و قاچمان هەیە، هەست بە زەوی دەکەین. واتە جیهان بۆ مرۆڤ، هەر خۆیەتی، هیچی دیکە نییە لە دەرەوەی ئیدراکی خۆی، ئەوە بۆیە هەر یەکەمان بە شێوەی تایبەتیی خۆی جیهان دەبینێ. لێرەدا دەتوانین بڵێین، هەرگیز مرۆڤ ناگات بە کۆمانا وەک یۆنانییەکان هەوڵیان بۆ داوە، کەواتە ناتوانن مانای ژیانیش بدۆزنەوە.

ڕۆژێکیان لە ساڵی 1865ز، فریدریک نیتچە، فەیلەسووفی گەورەی ئەڵمانی، بە ڕێکەوت لە یەکێک لە پەڕتووکخانەکانی شاری لایبزج، پەڕتووکی ” The World as Will and Representation” ی شۆپنهاوەر دەبینێ و دەیکرێ. دوای خوێندنەوەی، خۆی ددانی پێدا دەنێت کە تووشی سەرسووڕان و سەرسڕمانێکی زۆر دەبێت، ئەمەیش بۆ ماوەی نۆ ساڵ لەگەڵیدا دەژی و بەتەواوی وێنەی ژیان لەبەر چاویدا دەگۆڕێ. لەسەر ئەمە نووسیویەتی: “لێرەدا هەموو دێرێک هاوار بەسەر ناخدا دەکات و ڕەتی دەکاتەوە و ڕۆح هان دەدات. من لێرەدا ئاوێنەیەکم بینی، تێیدا جیهان و ژیان و ڕۆحی خۆم دیتەوە، بەڵام بە شکۆیەی سەرسووڕهێنەر، من لێرەدا هەم نەخۆشیم دیتەوە هەم چارەسەر، ئاوارەیی و داڵدە، دۆزەخ و بەهەشت.”

پەڕتووکەکانی شۆپنهاوەر بۆ نیتچە تەنیا سەرچاوەی فێربوون نەبوون، بەڵکوو هۆکارێکی دڵئارامیش بوون لەو هەموو دڵەڕاوکێیانەی هەیبوو، هەر بۆیە زۆر ئاسایی بوو کە ڕێچکەی ئەو لە دیتنی ژیان بگرێتە بەر، تا ئەو کاتەی نەخۆش کەوت و ئیدی لەوێوە شۆڕشەکانی بەسەر شۆپنهاوەر دەست پێ کرد.

لای شۆپنهاوەر، ئیرادە مانای ژیانە، نیتچە بەهۆی کاریگەرییەکانی نەخۆشییەکەی بەسەرییەوە گەیشتە ئەو بڕیارەی نەخێر، “ئیرادەی هێز” کرۆکی مانای ژیانە. نیتچە پێی وایە، ژیان هەردەم داوای گەشانەوەی زیاتر و بڵاوبوونەوە دەکات، ئەمەیش تەنیا بە ملکەچکردنی چواردەور و هێز دروست دەبێت. لای وی ژیان دادپەروەر نییە و هەرگیز هێزێک نییە بۆ نموونە ناوی هێزی خوایی بێت تا ئاگای لە پێداویستییەکانی مرۆڤ بێت. لە پەڕتووکی “مردنی خوا” ئەمەی بە تەواوی ڕوون کردووەتەوە. مادەم ژیان پێویستی بە ئیرادە و هێزی ئیرادە بێت و ئەم هێزە گەشەسەندنە لێکجیاوازەکانی مرۆڤ دیاری بکەن، ئیدی شوێنی خوا لە کوێیە؟

ڕەنگە گرینگیی هێز لای نیچە، وەک هیچ بیرکارێکی دیکە نەبێت. مرۆڤی باڵا، کەسێکی بەهێزە کە ئازایەتییەکەی بەسەر خەڵکیدا زاڵە، هەر بۆیە تاوانبارێکیش کە بە ئازایەتی خۆی پێی گەیشتووە، مرۆڤی باڵایە، بەڵام لە ژینگەیەکی نەخۆشدا گەشەی کردووە.

نیتچە دەڵێ: ” ئەو مرۆڤەی نایەوێ بەشێک بێت لە مێگەل، تەنیا دەبێت واز لەوە بێت بەرانبەر خۆی لێبوردە بێت. پێویستە لەو کاتەی ناخی بانگی دەکات، بۆی بڕوات، بێ سڵەمینەوە. ئەوەی ئێستە دەیکەیت و بیری لێ دەکەیتەوە، هیچی تۆ نین، شوێن ناخت بکەوە، ئینجا دەبیتە خۆت.” ئەو پێی وایە، چەندە ژیان بێ مانا دەبێت کاتێک ئیرادەی هێز زاڵ نابێت و مرۆڤ لە ئازادی دوور دەخاتەوە و ئیدی هەرگیز ناشگات بە ئاسوودەیی. لە سرووشتدا هیچ بوونەوەرێکی بەتاڵ نادۆزیتەوە هێندەی ئەو مرۆڤەی بەتەواوی لە بڕیارەکانی ڕۆحی خۆی جیا بووەتەوە و هیچ شتێک ناکات بەبێ ئەوەی سەیری ڕاست و چەپ، سەر و خواری نەکات. “خۆت بە” ڕەنگە پێناسەی تەواوی مانای ژیان بێت لای نیتچە. هەر بۆیە دەڵێ: “هیچ کەسێک ناتوانێت ئەو پردەت بۆ دروست بکات کە بە ژیاندا دەپەڕیتەوە. نە خۆت و نە کەس. ڕەنگە ڕێگەی لەژمارەنەهاتوو بۆ پەڕینەوە هەبێت و ڕێی خواییش زۆرن بۆ بەئاسانی پەڕینەوە، بەڵام گرتنەبەری ئەو ڕێیانە باجەکەی خۆت دەیدەی، کاتێک لە خۆت دوور دەکەویتەوە و شوێنیان دەکەویت. یەک ڕێگە هەیە لە ژیاندا کە تەنیا خۆت دەتوانی بەسەریدا بڕۆیت. بۆ کوێ دەڕوات؟ مەپرسە، بڕۆ!”

خۆ ئەوەندە ئاسانیش نییە، بۆیە دەبێژێ: “مرۆڤ چۆن دەتوانێ خۆناس بێت؟ ئەمە شتێکی پارمایی و تاریکە. ئەگەر کەروێشک حەوت پێستی هەبێت، مرۆڤ دەتوانێک حەفتاوحەوت کاژی خۆی لێ بکاتەوە، بەبێ ئەوەی بتوانێت بۆ جارێک بڵێت: ئێستە ئەمە منە ڕاستییەکەیە و بەرگی ساختەم پێوە نەماوە! هەروها پێبەندبوونێکە بە مەترسی ڕێژ کراوە، کاتێک مرۆڤ دەیەوێ بچێتە ناو قووڵایییەکانی خۆی و ڕاستەوخۆ لە کەناڵەکانی ناوەوەی بکۆلێتەوە و خۆیەتیی خۆی بدۆزێتەوە. زۆر ئاسانە مرۆڤ لەم قۆناغەدا تووشی جۆرە نەخۆشییەکی دەروونی بێت کە هیچ پزیشکێک لە توانایدا نەبێت چارەی بکات. خۆ لە بارێکیشەوە، پێویستیی ئەم قووڵبوونەوەیە بۆ چییە، بە بەراورد بە هەموو شەو شتانەی بەڵگەن لەسەر بوونمان، هاوڕێکانمان، دژمنەکانمان، بینینەکانمان، بیرەوەری و بیرچوونەوەکانمان، پەڕتووک و قەڵەمەکانمان…”

هەر لەسەر مانای ژیان، جان پۆل سارتەر، فەیلەسووفی ئازادیی فڕەنسی کە قۆناغێکی مەزنی بەسەر تەواوی بیرکردنەوەکان لەسەر ژیان بڕیوە، ئەگەرچی هاوخاڵی نیتچەیە لەبارەی تاکێتی و ئازادیی تاکەوە، بەڵام وەک چۆن لای نیتچە ئازایەتی چەقە، لای سارتەر ئازادی کڕۆکە. ئەو پێی وایە، مرۆڤ خۆی ئازادیی خۆی دروست دەکات و خۆیەتیی خۆی هەڵدەبژێرێ و هەمووی پێوەستە بە ئیرادەیەکی پوختی خۆیەوە. لێرەدا مەبەستی لەو تایبەتمەندییە بنەڕەتییانەن کە هەر کەسێک لەوی دی جیا دەکاتەوە. بەلای سارتەرەوە، ئەم ئازادییە بەرپرسیارییەتییەکی تەواوی لەگەڵدایە کە مرۆڤ تووشی دۆخێکی دڵەڕاوکێ و ترس لە ئەنجامەکەی دەکات، ئەو دڵەڕاوکێیەش شتێکی ئاسایی سرووشتی مرۆڤە، هەر ئەمەیە وای کردووە، مرۆڤی ئازاد هەردەم لە دڵەڕاوکێی بەردەوامدایە، چونکە بەپێی بەپرسیارییەتیی هەڵبژاردنەکانی کاریگەری لەسەر دەکات.

ئەگەرچی ئەمەی سارتەر کە دڵەڕاوکێی خستووەتە تەنیشت ئازادییەوە، لەوەی نیتچە گشتگیرترە و فەلسەفەکەشی نوێترە، بەڵام پێشوەختە نیتچە وەڵامی داوەتەوە، چونکە “ئیرادەی هێز” شکۆمەندترە لە “ئازادی و دڵەڕاوکێ”.

وەک دەزانین سارتەر کە فەیلەسووفێکی بوونگەرابووە، بەوە داکۆکی کردووە کە “مرۆڤ پڕۆژەی بوونی تایبەتی خۆیەتی، هیچ شتێک بە بوونی پێش خۆی لە ئاسمان نایبەستێتەوە.” ئەمەش وەڵامێکە بۆ هەرکەسێک ئەگەر ژیان مانای لە بەردەمیدا دۆڕاندبێت. بە مانایەکی تر، ئەو پێناسەیەی بۆ دۆڕاندنی مانای ژیان لەسەر کەسێک دەیکەین، پێناسەیەکی بەتاڵە، چونکە کۆی مرۆڤایەتی بازنەیەکی تەواوکەری یەکدی نین، بەڵکوو هەر مرۆڤە بازنەیەکی تایبەتی خۆیەتی و لەناو بازنەکەی خۆیدا، مانای ژیانی وەک چۆنی ویستووە بە ئازادیی خۆی، دۆزیوەتەوە.

سەرباری ئەم هەموو گوتەیە لەمەڕ “مانای ژیان” دەبینین لودڤیگ ڤیتگنشتاین، فەیلەسووفی نەمسایی لە ڕوانگەیەکی دیکەوە دەدوێ و دەپرسێ: جارێ هەر بوون بۆ هەیە؟ لۆجیکی دروستبوونی گەردوون لە چیدایە؟ ئەو پێی وایە بۆ ئەوەی مانای ژیان بدۆزینەوە، پێویستە مانای بوون لەپێشدا بزانین. ڤیتگنشتاین دەڵێ: قسەکردن لەسەر مانای ژیان کەمێک بێ مانایە. یەکێک نییە لەو شتانەی بتوانین بیڵێین یان ڕاڤەی بکەین، دەتوانین وەک “گرێیەک یان مەتەڵێک” ناوی بهێنین، ئاخر هەر چەمکێک کاتێد دەبێتە چەمک کە مانای هەبێت، مەسەلەی “مانای ژیان” لەبەر ئەوەی هیچ ڕاڤە ناکرێت، چەمکێکی گەمژانەیە. لە پەڕتووکی “نامەی لۆجیکیی فەلسەفی”دل ڕوونی دەکاتەوە کە جیهان خۆی بریتییە لە کۆمەڵێک ڕووداوی ناوکی. هەڵبەت لە ڕوانگەیەکی زانستیی فیزیاییشەوە، ئەم گوتەیە سەلمێندراوە. [1]
ئەم بابەتە 388 جار بینراوە
هاشتاگ
سەرچاوەکان
[1] ماڵپەڕ | کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەڕی کوردڕاوم - 07-06-2021
بابەتە پەیوەستکراوەکان: 1
ڕێکەوت و ڕووداو (کڕۆنۆلۆژیا)
زمانی بابەت: کوردیی ناوەڕاست
پۆلێنی ناوەڕۆک: فەلسەفە / هزر
جۆری دۆکومێنت: زمانی یەکەم
جۆری وەشان: دیجیتاڵ
زمان - شێوەزار: کرمانجیی ناوەڕاست
وڵات - هەرێم: باشووری کوردستان
تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
کوالیتیی بابەت: 90%
90%
ئەم بابەتە لەلایەن: ( هومام تاهیر )ەوە لە: 22-11-2022 تۆمارکراوە
ئەم بابەتە لەلایەن: ( زریان سەرچناری )ەوە لە: 25-11-2022 پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە
ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: ( ڕۆژگار کەرکووکی )ەوە لە: 06-04-2024 باشترکراوە
ناونیشانی بابەت
ئەم بابەتە 388 جار بینراوە
کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!
پەرتووکخانە
سایکس-پیکۆنامە - وەشانی 1
ژیاننامە
شەم سامان
وێنە و پێناس
گۆڕەپانی پەلەوەر (مەیدانی مریشکان)ی هەولێر ساڵی 1978
کورتەباس
نێچیرڤان بارزانى پێشوازى لە میرى ئێزدییان کرد
کورتەباس
سۆبەی دار
پەرتووکخانە
دیوانی سێینە، ئەندێشەی نووسەرێک بۆ کوردستان
شوێنەوار و کۆنینە
قەڵای حەسەن ئاباد
ژیاننامە
نیشتیمان عەبدولقادر ئەحمەد
ژیاننامە
سابات محەمەد ساڵح
پەرتووکخانە
سیاسەت و پلانی زمان بۆ هەرێمی کوردستان
ژیاننامە
ئاژوان کیانی
شوێنەوار و کۆنینە
سیاهگل.. پەرستگەی سەردەمی ساسانییەکان
وێنە و پێناس
بازاڕی کورانی مەخموور لە هەولێر ساڵی 1984
شوێنەوار و کۆنینە
قەڵای نارین
شوێنەوار و کۆنینە
قشڵەی قوشتەپە
ژیاننامە
حەیدەر عەبدولڕەحمان مامە
وێنە و پێناس
زانا خەلیل و فەرهاد پیرباڵ لە کۆلێژی ئادابی زانکۆی سەڵاحەدین، هەولێر ساڵی 1995
پەرتووکخانە
چەپکێ ڕەخنەى شانۆیی 3
کورتەباس
قەڕاستە و خزمەت کردنێ کەرێ
ژیاننامە
دانا موتیع جەباری
ژیاننامە
سروە ساڵەیی
وێنە و پێناس
موحسین ئاوارە، نەژاد عەزیز سورمێ، محەمەدئەمین دهۆکی، کەمال میراودەلی، شێرکۆ بێکەس ساڵی 1976
وێنە و پێناس
هەولێر ساڵی 1974
پەرتووکخانە
ڕەخنەی شانۆی کوردی
پەرتووکخانە
کۆڵبەرنامە - وەشانی 1
پەرتووکخانە
یار و نەیار
پەرتووکخانە
ژینانامە - وەشانی 1
کورتەباس
سواکردنەوە
پەرتووکخانە
لۆزاننامە - وەشانی 2
ژیاننامە
موتیع جەباری
پەرتووکخانە
فەرهەنگی کینایە
شوێنەوار و کۆنینە
ئەشکەوتی کاڵدار
ژیاننامە
توانا موتیع جەباری
کورتەباس
پێ پەتی
ژیاننامە
مژدە عەبدولحەمید

ڕۆژەڤ
ژیاننامە
تەها کەریمی
01-01-2009
هاوڕێ باخەوان
تەها کەریمی
ژیاننامە
خاڵە ڕەجەب
04-09-2010
هاوڕێ باخەوان
خاڵە ڕەجەب
ژیاننامە
خانمە خوسرەوی
20-09-2015
سەریاس ئەحمەد
خانمە خوسرەوی
ژیاننامە
سەید کامیل نیزامی
31-05-2018
سەریاس ئەحمەد
سەید کامیل نیزامی
ژیاننامە
فایەق حامید ئەسعەد
15-03-2022
سەریاس ئەحمەد
فایەق حامید ئەسعەد
 چالاکییەکانی ڕۆژی
بابەتی نوێ
پەرتووکخانە
فەرهەنگی کینایە
30-05-2024
کشمیر کەریم
ژیاننامە
دانا موتیع جەباری
28-05-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
توانا موتیع جەباری
28-05-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ڤیدیۆ
مووچەکەمان زیاد دەکا
28-05-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
موتیع جەباری
28-05-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
ئاژوان کیانی
28-05-2024
شادی ئاکۆیی
پەرتووکخانە
یار و نەیار
28-05-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
پەرتووکخانە
دیوانی سێینە، ئەندێشەی نووسەرێک بۆ کوردستان
28-05-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
پەرتووکخانە
ڕەخنەی شانۆی کوردی
27-05-2024
زریان عەلی
پەرتووکخانە
چەپکێ ڕەخنەى شانۆیی 3
27-05-2024
زریان عەلی
ئامار
بابەت 518,791
وێنە 106,250
پەرتووک PDF 19,333
فایلی پەیوەندیدار 97,276
ڤیدیۆ 1,397
کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!
پەرتووکخانە
سایکس-پیکۆنامە - وەشانی 1
ژیاننامە
شەم سامان
وێنە و پێناس
گۆڕەپانی پەلەوەر (مەیدانی مریشکان)ی هەولێر ساڵی 1978
کورتەباس
نێچیرڤان بارزانى پێشوازى لە میرى ئێزدییان کرد
کورتەباس
سۆبەی دار
پەرتووکخانە
دیوانی سێینە، ئەندێشەی نووسەرێک بۆ کوردستان
شوێنەوار و کۆنینە
قەڵای حەسەن ئاباد
ژیاننامە
نیشتیمان عەبدولقادر ئەحمەد
ژیاننامە
سابات محەمەد ساڵح
پەرتووکخانە
سیاسەت و پلانی زمان بۆ هەرێمی کوردستان
ژیاننامە
ئاژوان کیانی
شوێنەوار و کۆنینە
سیاهگل.. پەرستگەی سەردەمی ساسانییەکان
وێنە و پێناس
بازاڕی کورانی مەخموور لە هەولێر ساڵی 1984
شوێنەوار و کۆنینە
قەڵای نارین
شوێنەوار و کۆنینە
قشڵەی قوشتەپە
ژیاننامە
حەیدەر عەبدولڕەحمان مامە
وێنە و پێناس
زانا خەلیل و فەرهاد پیرباڵ لە کۆلێژی ئادابی زانکۆی سەڵاحەدین، هەولێر ساڵی 1995
پەرتووکخانە
چەپکێ ڕەخنەى شانۆیی 3
کورتەباس
قەڕاستە و خزمەت کردنێ کەرێ
ژیاننامە
دانا موتیع جەباری
ژیاننامە
سروە ساڵەیی
وێنە و پێناس
موحسین ئاوارە، نەژاد عەزیز سورمێ، محەمەدئەمین دهۆکی، کەمال میراودەلی، شێرکۆ بێکەس ساڵی 1976
وێنە و پێناس
هەولێر ساڵی 1974
پەرتووکخانە
ڕەخنەی شانۆی کوردی
پەرتووکخانە
کۆڵبەرنامە - وەشانی 1
پەرتووکخانە
یار و نەیار
پەرتووکخانە
ژینانامە - وەشانی 1
کورتەباس
سواکردنەوە
پەرتووکخانە
لۆزاننامە - وەشانی 2
ژیاننامە
موتیع جەباری
پەرتووکخانە
فەرهەنگی کینایە
شوێنەوار و کۆنینە
ئەشکەوتی کاڵدار
ژیاننامە
توانا موتیع جەباری
کورتەباس
پێ پەتی
ژیاننامە
مژدە عەبدولحەمید

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.5
| پەیوەندی | CSS3 | HTML5

| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0.516 چرکە!