سیروان عەبدول

#نەوشیروان مستەفا# خەریکە دەکرێت بە ئایکۆن. خەریکە دەکرێت بە ناوێکی وا درەوشاوەی ناو مێژووی سیاسەتی کوردیی کە ئەو پیاوە بە هیچ کلۆجێک شایەنی نییە. هەر کاتێک لە کۆمەڵگەیەکدا، دوای مردنی سیاسەتمەدارێک، هەوڵ هەبوو بۆ پێداهەڵدانی ناڕەخنەییانە و، کێشانی وێنەیەکی فووتێکراوی لەخۆنەچوو بۆی، لەوێدا زەرورەتێک هەیە بۆ باڵانسدانەوەی وەسفە موبالەغەپێکراوەکان و، بۆ پێداگریی لەسەر هەڵسەنگاندن بە عەقڵی ڕەخنەییانە و، بەرچاوخستنی سەرڕاستانەی بایۆگرافیای سیاسیی سیاسەتمەداران.

ئۆپۆزیسیۆنی دژە جیاوازیی بیروڕا
چەند ساڵێک پێش ئێستا، کاتێک فەرماندەیەکی سەربازیی ینک، وەک سەرۆک باندێکی مافیایی، چەکدارەکانی خۆی ناردە سەر گردی زەرگەتە و دایە بەر دەستڕێژ، یەکێک لە ناوە دیارەکانی ناو بزووتنەوەی گۆڕان هێرشەکەی وەک «هێرش بۆ سەر ڕێبازی نەوشیروان مستەفا» وەسف کرد. ئەو کەسە بە جیدی ئەو قسەیەی دەکرد، بەڵام هەر کەسێک کە کەمێک ئاگاداری مێژووی نیو سەدەی ڕابوردووی بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد بێت، بۆی هەیە وا تێبگات کە ئەو کەسە وەک (ئایرۆنییەک) بۆ مەسخەرەکردن بە نەوشیروان مستەفا ئەو قسەیەی کردووە. ئاخر ئەگەر ڕێبازی سیاسیی سیاسەتکارێک لەسەر بنەمای ڕەفتاری سیاسیی ئەو کەسە شەکڵ بگرێت، ئەوا نەوشیروان مستەفا لە کەسە هەرە بەرچاوەکانی ناو سیاسەتی کوردییە کە هەڵکوتانەسەر نەیاری سیاسیی و هێرشی چەکدارانە بۆ سەر ئۆپۆزیسیۆن و کوشتنی ئەندامانیانی بە کارێکی ڕەوا و درووست زانیوە.
ئەو جگە لەو زیادەڕۆییە گەورە و (دیلکوشتن) و «پەرێزپاکیی»ەی کە لە (قەڕناقە و پشتئاشاندا) بەرانبەر بە ئەندامانی حیزبی شیوعیی کردی و هیچ کاتێک پەشیمانیی لێ نیشان نەدا. یەکێک لە موفارەقەکانی زەمەن ئەوەیە کە ڕێک خودی نەوشیروان مستەفا لە سەرەتای دووهەزارەکاندا، ڕێک بە چەشنی ئەو کەسەی سەرکردایەتیی ینک، چەکدارەکانی خۆی ناردە سەر گردێک لەو شارەدا و حیزبێکی ئۆپۆزیسیۆنی شاربەدەر کرد، تەرمی پێنج کوژراوەکەیانی زەوتکرد و دانی بە شارەوانیی بیاننێژێت. نەک هەر ئەوە، بەڵکوو سەردانی گۆڕەکەیانی لە خانەوادەکانیان قەدەغە کرد، و تا مردیش پێی وا نەبوو مافی نەبوو کارێکی وا بکات، یان ئەوەی کردی تاوان و زیادەڕۆییەکی گەورە بوو.

ئەو، ئەو زیادەڕۆییەی بۆ سەر ئەو حیزبە ئۆپۆزیسیۆنە بەوە پاساو دا؛ کە نابێت حیزبی سیاسیی لەناو شاردا بارەگای هەبێت و لەسەر گردێک دەزگای میدیایی دابنێت و ڕەخنەی ینک بکات! بەڵام هەر خۆی چەند ساڵێک دوای ئەوە، ملیۆنێک دۆلاری لە پارەی دزراوی خەڵکی هەژاری کوردستان، لەسەر دەستی جەلال تاڵەبانیی لەگەڵ خۆی برد و گردێکی داگیر کرد و دواتر وەک «باوکی هەژاران» هەموو پارە و موڵکەکەی وەک سەروەتی تایبەت ڕادەستی منداڵەکانی خۆی کرد.

من تێناگەم ئەو کەسانەی کە ئەو پیاوە وەک «پیاوێکی سپی» و، کەسایەتیی سیاسیی ئەو وەک داکۆکییکار لە چالاکیی ئۆپۆزیسیۆنیی و ڕەخنەگر لە (میراتگریی سیاسی) وەسف دەکەن، ئەو توانایە لەکوێوە دەهێنن کە دەتوانن بەسەر ئەو نیفاقە گەورانەی ناو ژیانیدا باز بدەن.

فیگەرێکی سیاسیی بەو ڕابوردووە ڕەشەوە، بەو نیفاقەوە لە ڕوانگەیدا بۆ ڕەخنەی ئۆپۆزیسیۆن لە حیزبی دەسەڵاتدار، شایان بە هەرچییەک بێت، شایان بەوە نییە وەک خەباتکارێک بۆ بەدەستهێنانی تۆڵێڕانس (لێبوردەیی) بۆ جیاوازیی سیاسیی و حوکمی دیموکراتیی و ئۆپۆزیسیۆنبوون نمایشبکرێت.

پانزە ساڵ لە سەنگەری خەباتی نوخبەی حیزبییدا دژ بە خەڵکی هەرێم
هەوڵدەدرێت نەوشیروان مستەفا وەک خەباتکارێک دژ بە گەندەڵیی و دژ بە قۆرخکردنی دەسەڵات و خراپ بەکارهێنانی دەسەڵات لەلایەن حیزب و نوخبەی حیزبییەوە نیشان بدرێت. کێشانی وێنەیەکی وا بۆ ئەو پیاوە ڕەفتارێکی تەواو سەرڕاستانە نییە. ئەگەر ئەو مامەڵەیەی ینک و پدک لە دوای ڕاپەڕینەوە لەگەڵ دەسەڵاتدارێتیدا کردویانە جێگەی ڕەخنە بێت، ئەوا لە هەڵسەنگاندنی ڕابوردووی نەوشیروان مستەفادا ناکرێت ئەو ڕاستییە بشاردرێتەوە کە ئەو پیاوە پانزە ساڵ، بە هەموو ئەو دەسەڵات و ئۆتۆریتییە ڕەسمیی و دیفاکتۆیەوە کە هەیبوو، لە پشت ئەو ڕژێمە بووە. بەشداری گەورەی گەورەی هەبووە لە شەرعییەتدان بە گەندەڵی و زیادەڕۆییەکانی ئەو ڕژێمە.
ئەو لە شەڕی ناوخۆدا ڕەخنەگرێکی دەرەوەی ئەو ناپاکییە کارەساتبارە نەبوو، کە پیاوە دەبەنگەکانی شاخ لەناو ینک و پدکدا، لەپێناو دەسەڵات و پارە و ململانێی شەخسیی نێوان خۆیاندا بەسەر هەرێمی کوردستان و خەڵکە زەدیدەکەیدا هێنایان، بەڵکوو بە هەموو سەنگێکەوە لە سەنگەری یەکێتی نیشتمانییدا بوو.

هیرۆ ئیبراهیم ئەحمەد لەگەڵ نەوشیرواندا لە پەیمانێکی نەنووسراودا (ناوەڕاست حاکم قادر - ئەندامی م.س یەکێتی) !
کەسێک پانزە ساڵ بە سەنگی خۆی و بە قسە و بە چەک لە سەنگەری تاڵان و بڕۆیی و خۆدەوڵەمەندکردنی پیاوانی حیزبدا بووبێت لە موڵکی گشتیی هەرێم، وە بەشداری ڕووخێنەری لە شەڕی ناوخۆدا هەبوبێت، هەرچییەک بێت، شایان بەوە نییە وەک «شادڕەوان»ێکی خەباتکار دژ بە گەندەڵیی لە هەرێمدا چاو لێبکرێت.

پێداگریی لەسەر ڕۆڵی ترادیشیۆناڵی ژنان
نەوشیروان مستەفا ڕوانگەیەکی کۆنەپەرستانە و پاتریارکییانەی هەبوو بۆ ڕۆڵی کۆمەڵگەیی ژن و بۆ سێکسواڵیتیی ژن.
بەداخەوە تایبەتمەندییەکی کۆمەڵگەی کوردیی لە هەرێمی کوردستان ئەوەیە کە ئەو کۆمەڵگەیە لە دوای ڕاپەڕینی (1991) ەوە بەدەست گرفتێکی زۆر گەورەتر و گرنگتر لە گرفتی سەرکوتی نەتەوەییەوە دەناڵێنێت: گرفتی سەرکوتکردنی ژنان و کوشتنی ژنانە. ڕێژەی کوشتنی ژنان لە دوای نەمانی دەسەڵاتدارێتیی حکومەتی بەعس بەسەر شارە کوردییەکانەوە، لەپڕ زۆر زیادی کرد و، لەدرێژەدا ئێستا بووەتە دیارەیەکی بەرچاو و بە نۆرمێکی جێگیری ناو کولتوری هاوچەرخی کوردیی.

فاکتێکی مێژوویی کە گرنگە لەم سیاقەدا دەستی بخرێتە سەر ئەوەیە کە جێخستنی کولتوری ژنکوژیی و خاوەندارێتیی لە سێکسواڵیتیی ژن لە دوای ڕاپەڕینەوە لە هەرێمی کوردستاندا، پێش ئەوەی کۆماری ئیسلامیی ئێران فریابکەوێت پیاوە کۆنەپەرستەکانی خۆی لە فۆرمی بزووتنەوەی ئیسلامییدا دژ بەئازادییەکانی کچان و ژنانی کوردستان مۆبیلیزە بکات و لەسەرەتای نەوەدەکاندا دەست بدەنە ڕشتنی تێزاب بە پێستی ڕووتی کچاندا، لەلایەن یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانەوە دەستی بۆ برا.

وەک مێژوویەک یەکێتیی نیشتمانیی مافی خۆیەتی ئەو شەرمەزارییەی بەرکەوێت کە بەر لە ئیسلامییەکان هەڵمەتی مۆڕاڵیستیی کوشتنی ژنانی لەشفرۆشی دەست پێکرد و نۆرمێکی وای لەناو کولتوری کۆمەڵگەی دوای ڕاپەڕیندا زیاتر جێ خست کە لەشی ژن بە موڵکی خێزان و نەتەوە بزانرێت و ژن نەتوانێت وەک تاکێکی ئۆتۆنۆم ژیان بکات.

ینک لە ساڵی یەکەمی دوای ڕاپەڕێندا هەڵمەتێکی کوشتنی ژنانی دەست پێکرد، کە بە قسەی زۆرێک لەوانەی خۆیان تەواو لە نزیکی کارەکەوە بوون و ورد ئاگادارن، نەوشیروان مستەفا خاوەنی بیرۆکەکە و فەرماندەری ئەنجامدان و سەرپەشتیکەری کوشتنی ژنەکان بوو. ئەو گرفتێکی نەبوو لەگەڵ ئەوەدا کە حیزب لێبوردن بۆ جاش و موستەشارە تاوانکارەکانی بەعس دەربکات و بیانکاتە بەشێک لە هێزی پێشمەرگە. بەڵام زیهنییەتی پاتریارکییانەی ڕێگر بوو لەوەی بەرگەی ئەوە بگرێت، کە ژنانێک هەبووبن (گوایه) ‌ بەهۆی بەهەر پاڵنەرێکەوە بووبێت سێکسیان لەگەڵ پیاوانی حکومەتی بەعس یان کەسانی تردا کردبێت.
ئەو ئەقڵیەتە پاتریارکییە لای ئەو پیاوە دواتر، کاتی سازدانی بزووتنەوەی گۆڕان، لەو گووتە عەبەسییەیدا خۆی مانیفێست کرد کە گوایە «لە کوردستاندا دۆزێک وجودی نییە بەناوی دۆزی ژن».
لە درێژەدا، هەوڵی بەدەستهێنانی «مووچەی کابانی ماڵ» تەنیا بۆ ژنان و، بێباکیی لەئاست ئەوەی کە مووچەیەکی لەو چەشنە دەبێتە هۆی ئەوەی ژمارەیەکی زۆر گەورەتری ژنانی کوردستان بکەونە ماڵەوە، بەیانکەری ئەوەبوو کە بەلای ئەوەوە شوێنی ژن لە حاڵەتە ئاساییەکەدا ماڵەوەیە و، کاری ژن کاری ناوماڵە.

سەوابتەکانی ئیسلام وەک سنوورێک بۆ سیاسەتی حکومی و ژیانی کۆمەڵایەتی
نەوشیروان مستەفا ئەگەر داهێنەری شتێک بێت لە سیاسەتی کوردیدا، ئەوا داهێنەری ئۆپۆزیسیۆن نییە، ئۆپۆزیسیۆن پێشتر هەبوو، بەڵکوو داهێنەری پۆپۆلیزمە لەپێناو سەرخستنی حیزب بەسەر حیزبی ڕکابەردا. پۆپۆلیزمێک کە بردنەوەی دڵی دەنگدەر بەلایەوە لە پرەنسیپەکانی مافی مرۆڤ و ئازادییە مەدەنییەکانی هاووڵاتییان گرنگتر بوو.

ئەو لەپێناو ئاوەدانکردنەوەی سەنگەر لەبەرانبەر پدک-دا لە ڕێگەی هاوپەیمانیی لەگەڵ ئیسلامیزمدا، ئامادە بوو کاری جیدیی بۆ ئەوە بکات، کە سەوابتەکانی ئایینی ئیسلام بکاتە سەوابتی سیاسەتی حکومی و ژیانی کۆمەڵایەتیی هەموو خەڵکی کوردستان. بۆ نموونە؛ فرەژنیی، سەیرکردنی پیاوان وەک قەوامتر لە ژنان و، پێدانی میراتی دەبڵ بە پیاوان (کە هەموو ئەحکامی سابتی ناو دەقی قورئانیین) ، لە ڕێبازی سیاسیی ئەودا «هێڵی سوور» بوون.

کۆچکردوو (نەوشیروان مستەفا) لە مزگەوتی گەورە - وەک سکرتێری پێسووی کۆمەڵەی مارکسی - لینینی کوردستان (ڕەنجدەران) لەخودا دەپاڕێتەوە!
بەم مانایە، درووست نییە نەوشیروان مستەفا وەک خەباتکاری ڕێگەی سازدانی حوکمی دیموکراتیی پیشان بدرێت. ئەو ڕێک بەپێچەوانەی کەوتنەوەی حوکمی دیموکراتیی کاری کردووە. دیموکراسییخوازیی واتە کارکردن بۆ ئەولەوییەتی خواستی ئازادانەی خەڵک و، ملکەچکردنی هەر دۆگم و یاسایەکی پێشوەختداڕێژراو بۆ ئەو خواستە.

دیموکراسییخوازیی واتە کارکردن بۆ واڵاکردنی دەستی توێژە جیاوازەکانی ناو خەڵک (بۆ نموونە؛ ژن وەک پیاو) بۆ هاتنەناو کۆمەڵگە و ڕەخساندنی دەرفەرتی یەکسان بۆیان لە داڕشتنەوەی سیاسەتی بەڕێوەبردنی وڵاتدا. دیموکراسییخوازیی واتە کارکردن بۆ ڕەخسانی دەرفەتی یەکسان لە بەردەم ئایین و جیهانبینییە جیاوازەکان لە ڕەنگڕێژکردنی سیاسەتی وڵات و داڕشتنەوەی یاسادا، نەک مەرجدارکردنی بە ئەحکامە نەگۆڕەکانی ئایینێک.

داکۆکیی نەوشیروان مستەفا لە سەوابتەکانی ئایینی ئیسلام بەو تەماحەوە بوو کە ئەوە لە کاتی هەڵبژاردنەکاندا ژمارەیەکی زیاتر دەنگی بۆ حیزبەکەی کۆدەکردەوە. ئەگەر نموونەیەک هەبێت ماهییەتی پۆپۆلیزم تەواو ڕۆشن بکاتەوە، ئەوا دەبێت ئەم ڕەفتارەی ئەو پیاوە بێت. سیاسەتمەدارێک ڕۆژێک پەنای بردبێتە بەر پۆپۆلیزمێکی لەو چەشنە، بۆی هەیە شایان بە وەسف و ستایشی تر بێت، بەڵام هەرگیز شایان بەوە نییە وەک خەباتکار بۆ دیموکراتییەت لە کوردستاندا وەسف بکرێت.[1]