$ژیاننامە$
محەمەد ئەمین زەکی ناوی تەواوی محەمەد ئەمینی کوڕی حاجی عەبدولڕەحمانی کوڕی مەحمود باپیرە، لە ساڵی 1880 لە گەڕەکی #گۆیژە#ی شاری #سلێمانی# لەدایک بووە، باوک و دایکی نەخوێندەوار بوون و خاوەن وڵاخ و کاروان بوون.
لە ساڵی 1892 چووتە فێرگەی (موڵکیی) سەرەتایی سلێمانی پاشان ماوەیەکیش لە فێرگەی مەلا عەزیز خوێندویەتی.. لە ساڵی 1893 چووەتە فێرگەی ڕوشدیەی سەربازی سلێمانی و دوای دوو ساڵ خوێندن چووەتە ڕوشدیەی سەربازی بەغدا. ساڵی 1898 چووەتە کولێژی سەربازی هەروەها بەشی ئەرکانی ئەستەنبول کە لە ساڵی 1902 بەپلەی (ڕەئیس چاک) دەرچووە و لە لەشکری عوسمانی شەشەمی بەغدا دامەزراوه.
ساڵی 1903 تا تەمووزی 1924 لە لەشکری عوسمانیدا چەند جۆر پلەی بڕیووه، لەگەڵ گەڕانەوەشی بۆ ئێراق لە 02-02-1925 تاکوو 15-07-1925 فەرمانی دووەم پشکنەر فەرماندەی فێرگەی سەربازی ئێراقی بووه.=KTML_Photo_Begin=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2008/194/0005.JPG=KTML_Photo_Alt=محەمەد ئەمین زەکی بەگ=KTML_Style=width:20%;height:20%;float:right;=KTML_Photo_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2008/194/0005.JPG=KTML_Photo_End=
ساڵانی 1925، 1928 و 1937 نوێنەرەی هەڵبژێراوی بۆ یەکەمجار لە شالیارێتی عەبدولموحسین ئەلسەعدوندا بووە بەشالیاری (کارداری و هامووشۆ) تا 10-11-1941 بۆ 10 جار لە شالیاریتییەکانی زانستی، بەرگری، ئابووری و هاموشۆدا بووە لە 10-02-1942 لەبەر نەخۆشی بەیەکجاری دەستی لەکاروباری میری هەڵگرت.
لە شەوی 9 لەسەر 10-07-1948 لە شاری سلێمانی کتوپڕ گورچیلەکانی لە کار کەوتوون و خوێنی لێی پیس کردووە، بەو هۆیەوە کۆچی دوایی کردووە.
ئەمین زەکی بەگ ئارەزووی لە هۆنراوە، وێژه، خۆشنووسین، نیگارکێشان بووه، زمانەکانی کوردی، عەرەبی، فارسی، تورکی، ئینگلیزی، ئەڵمانی و فەڕەنسیی زانیووه، بەتورکی و عەرەبی و کوردی لەبارەی مێژووی جەنگ، لەشکر، مێژووی ڕامیاری خاوەنی بەرهەمی بەنرخه.[1]
$خاوەنی زیاتر لە 12 پەرتووکە، ئەمەش چەند بەرهەمێکی (محەمەد ئەمین زەکی بەگ) ه:$
(بڕوانە بابەتی پەیوەستکراو)
1- محاسەبەی نیابات - 1928 (کەتیایدا پەراوی کردەوەکانی لەئەنجوومەنی نوێنەراندا بۆ خوێنەر کۆکردووەتەوە)
2- خولاسەیەکی تەئریخی کوردستان بەشی یەکەم ساڵی 1931 و بەشی دووەم ساڵی 1937 (وەرگێڕراوەتە سەر زمانی عەرەبیش)
3- دوو تەقەللای بێ سوود 1935 (کەپاداشتێکی 69 لاپەڕەیه: ساڵی 1930 بۆ مانی کورد دابوویەمیری، بڵاوکردنەوەی قەدەغەکرا)
4- تەریخی وڵاتی سلێمانی 1939
5- کورد بەناوبانگ بەشی یەکەم ساڵی 1945 و بەشی دووەم ساڵی 1947
6- تاریخ الدولەو الامارات الکردیە 1945