عنوان: شرف خان بدلیسی.. امیری کورد در اوج روشنفکری
#شرف خان بدلیسی# را یکی از بزرگ‌ترین روشنفکران و نویسندگان زمان خود می‌دانند که شرف‌نامه را نوشت که اطلاعاتی در مورد جغرافیا، زندگی سیاسی، قدرت، زبان و جنبه‌های مختلف جامعه کوردی آن زمان به ثبت رساند.
این روشنفکر بزرگ کورد با نام کامل شرف خان فرزند میر شمس الدین پسر میر شرف خان بدلیسی در 25 فوریه 1543 در قلعه گریهرود در منطقه قم ایران امروزی به دنیا آمد، این قلعه توسط طهماسب پادشاه صفوی پس از تبعید از زادگاهشان #بدلیس# به پدرش میر شمس‌الدین هدیه داده شد.
شرف خان بنا به سنت شاه ایرانی در خانه شاه، زیر نظر مربیان کودکان امیر و سران، خط و نقاشی و برخی از علوم زمان را آموختند، علاوه بر آموزش اسب سواری، تیراندازی با کمان و کشتی، آنها را برای زندگی آینده خود آماده می کند.
در سال 1555 پس از میلاد، پدرش، میر شمس‌الدین، زندگی پر از آزادی را برگزید و استعفا داد. شرف خان 12 ساله بود که به او درجه امیری دادند و پادشاه صفوی مناطق سلیان و محمودآبادی شیروان را به او سپرد.
سپس شاه شرف خان را نزد محمد بیگ خالی والی #همدان# فرستاد و حقوق او را از عواید همدان کسر کرد.
سپس پادشاه ایران، میر شمس‌الدین، پدر شرف‌خان را به قزوین فرا خواند و از او دلجویی کرد و به او درجه امیری داد و او را به گریهرود در قم بازگرداند. اما چند سال بعد میرشمس‌الدین بار دیگر و برای آخرین بار استعفا داد و پادشاه صفوی او را به جانشینی پسرش شرف‌خان بازگرداند و به مقام امیری بازگرداند.
سپس میر شرف خان برای دیدن شاه به قزوین رفت. در آن زمان در گیلان شورش در گرفت، میر شرف خان نقش مهمی در مقابله با شورش های گیلانی ایفا کرد. او هفت سال در گیلان ماند، سپس به دستور شاه به قزوین بازگشت و به دلیل آشفتگی دربار شاه خواست که او را به جایی بفرستند و شاه او را به شیروان فرستاد.
پس از مرگ شاه طهماسب و روی کار آمدن شاه اسماعیل دوم، میرشرف خان را به قزوین احضار کرد و به او درجه امیر شاهزادگان کرد را داد رهبران کرد از کوردستان تا #لرستان# برای هر کاری که دارند پیش او بروند.
میر شرف خان در حدود سال 1591 پس از میلاد، قدرت را به پسرش میر شمس‌الدین واگذار کرد و شروع به نوشتن اثر بی‌نظیر خود درباره تاریخ کورد، معروف به شرفنامە کرد.
به گفته ضیاء شرف خان، وی بین سال های 1603 تا 1604 میلادی درگذشت و در بدلیس به خاک سپرده شد.
شرف خان بدلیسی تاریخ نگاری کوردی را در اواخر قرن شانزدهم با نوشتن شرفنامە آغاز کرد. شرفنامه حاوی تاریخ خاندانهای حاکم کرد در دوران خلافت عباسی تا آغاز حکومت صفویه است.
شرف نما اساساً بسط تاریخ نگاری سنتی (کلاسیک) یعنی تاریخ سیاسی، نظامی و خانوادگی است. اما مقدمه شرفنامە در مورد مردم کورد و جامعه کورد تا حدی می تواند این اثر تاریخی را از آثار معاصر و پیشینیانش متمایز کند و به عنوان جدایی از این سنت تاریخی تعریف شود.
شرفنامه: مشتمل بر دو جلد است
جلد اول: به چهار بخش اصلی تقسیم شده و به تاریخ خاندانهای حاکم کوردستان در قرون وسطی اختصاص دارد.
جلد دوم (اگرچه برخی محققین آن را ضمیمه جلد اول می دانند نه جلد دوم)، به تاریخ حاکمان ایران و عثمانی تا زمان خود میرشرف خان اختصاص دارد.
در زمان حکومت خونخواران و پادشاهان سلسله عثمانی، هیچ امیر و حاکمی به اندازه من ترفیع نیافته بود.» میر شرف خان بدلیسی
کتاب شرفنامە که از قدیم الایام از اهمیت بالایی برخوردار بوده است، در سال 1078 هجری قمری (1667 م) توسط شامی ناوک از فارسی به ترکی ترجمه و سپس به روسی ترجمه و توسط ویلیاموف روسی منتشر شد. کارموی مورخ فرانسوی آن را به فرانسوی، ملا جمیل روژبیانی با حواشی ارزشمند در سال 1953 به عربی برگرداندند و هزهر مکریانی با حواشی و مقدمه ای طولانی به کردی ترجمه کرد.هزهر موکریانی آن را با مقدمه و حواشی طولانی به کوردی ترجمه کرد و در سال 1972 در چاپخانه مرکز اطلاعات کردی در بغداد منتشر کرد.
[1] [2]