ناونیشانی بابەت: 100 ساڵە قوتابخانەی پاشای گەورەی
ڕواندز دامەزراوە
ئامادەکردنی: محەمەد هەسنانی
سەدەیەک تێپەڕ دەبێت بەسەر دامەزراندنی یەکەمین قوتابخانە لە #رواندز# ، کە بەناوی (پاشای گەورە) ناونراوە. لە سەرەتاکانی سەدەی ڕابردوودا، جگە لە قوتابییانی شار و شارۆچکەکانی سنووری ئیدارەی سۆران، قوتابییانی شارۆچکەکانی #کۆیە# و #شەقڵاوە#ش ڕوویان تێی کردەوە، منداڵی سەرجەم نەتەوە و ئایینەکانی دەڤەرەکە بەبێ‌ جیاوازی تیادا قوتابی بوونە.
لەمبارەیەوە، ئەحمەد قادر حەمەدئەمین، قایمقامی شارۆچکەی ڕواندز، بە (باسکورد) ی ڕاگەیاند: بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان و قسەی بەساڵاچوان و ڕۆشنبیرانی ڕواندز، قوتابخانەی پاشای گەورە لە شارۆچکەی ڕواندز، وەک یەکەمین قوتابخانە لە سنووری ئیدارەی سەربەخۆی سۆران، لە ساڵی 1923 زایینی، لە سەردەمی سەید تەهای شەمزینی، قایمقامی ئەو کاتەی شارۆچکەی ڕواندز دامەزراوە، یەکەمجار قوتابخانەکە لە خانووی هاووڵاتییەکی شارەکەدا بووە بەناوی (حاجی بەگ) ، لە نزیک مزگەوتی خانەقای ناو بازاڕ، دواتر حکوومەتی پاشایەتی ئێراق، لە ساڵی 1926 بەشێوەیەکی فەرمی بڕیاری درووستکردن و کردنەوەی قوتابخانەی شەش پۆلی دەرکردووە، کە جگە لە قوتابییانی شارۆچکەکە، قوتابییانی ئیدارەی سەربەخۆی سۆران، وەکوو شارۆچکەکانی (سۆران، مێرگەسۆر، چۆمان و بەشێک لە شارەکانی دەرەوەی ئیدارەی سەربەخۆی سۆران، وەک: شەقڵاوە و کۆیە) لەو قوتابخانەیەدا خوێندوویانە.
یەکەم بەڕێوەبەری قوتابخانەکە مامۆستا (عەبدولڕەحمان شەڕەف) بووە، کە خەڵکی هیران و نازەنین بووە، سەربە شارۆچکەی شەقڵاوە و دانیشتووی کۆیە بووە، ئەو قوتابییانەی وەرگیراون، لە سەرەتادا ژمارەیان (25 بۆ 35) قوتابی بوونە، کەلوپەلی دیدەوانی و مارش، لەسەر دەستی سەید تەها بۆ قوتابخانە دابین کراوە، لە پڕۆسەی خوێندندا تا شۆڕشی 14ی تەمووزی 1958 سیستەمی بەریتانی پەیڕەو کراوە، ئەو مامۆستایانەی وانەیان گوتووەتەوە، خەڵکی شارەکانی ئێراق و کوردستان بوون، وەک مامۆستا ئەحمەد عەوێز، ساڵی 1930 زایین، مامۆستا شەفیع ئەفەندی، لە نەوەکانی مەلای خەتێ بووە، لەگەڵ چەندان مامۆستای دیکە لە قوتابخانەی پاشای گەورە لە ڕواندز وانەیان گوتووەتەوە.
ئەم قوتابخانەیە لە سەرەتای درووستبوونییەوە تاکوو ئێستا، چەندین کەسایەتیی ناوداری ئایینی و کۆمەڵایەتی و سیاسی و هونەری لێ‌ پێگەیشتووە، لە ڕابردوودا یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی (قوتابخانەیەکی بە یەکەوە ژیان بووە) ، واتا جگە لە مامۆستا و قوتابیی موسڵمان، قوتابیی کرستیان و جوو لەم قوتابخانەیە هەبوون، ئێستاش ئەو قوتابخانەیە بەناوی میر محەمەدی ڕواندزی کە بە (پاشای گەورە) ناوبانگی دەرکردووە، ناونراوە، هەروەها لە سەرەتای دامەزراندنییەوە تا ئەمڕۆ بە چەندین قۆناغی خوێندندا تێپەڕیوە، چەند شێوازێکی سیستەمی پەروەردەیی لەم قوتابخانەیە پەیڕەو کراوە، لە هەموو بوارەکاندا بەرهەمی باشی هەبووە، دوای 100 ساڵ، تا ئێستا خوێندن لەم قوتابخانەیە بەردەوامە و مێژوویەکی دوورودرێژی هەیە لە شارەکە.[1]

وەرگێڕانی: جوتیار قارەمان
2017

پەرتووکا: 1001 موسڵمان و داھێنان
وەرگێران بۆ زاراڤێ بادینی: #ھاڕون خالید حەسەن#[1]

ناونیشانی پەرتووک: 12 بەڵگە بۆ ئەو موسڵمانانەی کە 12ی ڕەبیعی یەکەم ناودەنێن مەولود وە ئاهەنگ دەگێڕن
ناوی وەرگێڕ: #زریان سەرچناری#
وەرگێڕان لە زمانی: عەرەبی
ساڵی چاپ: 2011
ژمارەی چاپ: یەکەم [1]

کاربەدەستانی عێراق پلانی ئاوەدانکردنەوەی #موسڵ# دادەڕێژن، سندووقی کۆمەک بۆ بونیاتنانەوەی موسڵ دانراوە، پلانی ئاوەدانکردنەوە لە سەر سێ پێوەر نەخشەی کار دادەڕێژێ، قەبارەی وێرانکاری، ژمارەی دانیشتووان و گەورەیی ناوچەکە.
هەرێمی کوردستان بەشێکە لە پرۆسەی بونیاتنانەوەی موسڵ و لەڕووی لۆجیستییەوە هاوکاری دەکات. لە قۆناخی یەکەمدا بۆ دووبارە بنیاتنانەوە پارێزگای نەینەوا نزیکەی266 ملیار دینار بۆ کەرتی پەروەردە و خزمەتگوزارییەکانی دیکە تەرخانکراوە. بەهۆی شەڕی داعش 40%ی لای چەپ و سەدا 75ی لای ڕاستی موسڵ وێران بوون، 14 ملیار دۆلار پێویستە تاوەکو ئاسەواری شەڕ لە شارەکە بڕەوێتەوە.
زیاتر لە 4 کاژێر کەسە یەکەمەکانی ئیدارەی پارێزگای نەینەوا لەگەڵ سەرۆکی سندووقی دووبارە بنیاتنانەوەی ناوچە زیان لێکەوتووەکانی دەستی داعش لەسەر دابەشکردنی بودجە بۆ پرۆژەکانیان گفتووی تووندیان کرد.
قوسەی حاجی محەممەد، یاریدەدری پارێزگاری نەینەوا بۆ کاروباری بونیاتنانەوەو پلاندانان ڕایگەیاند: ئاوەدانکردنەوە بە پلەی یەکەم دێت، دواتر گوزەران و ژیانی هاووڵاتیان و دابینکردنی خزمەتگوزاری سەرەتایی بۆیان و لە سەرووی هەموویانەوە دابینکردنی ئاسایشە. زۆر گرنگە پرۆژە ستراتیژییەکان بایەخی پێبدرێت، ئێستا ئاوەدانکردنەوەی شارەکە دەستپێکردووە، ڕێکخراوەکان بەردەوامن و بونیاتنانەوە ناوەستێت، سندووقی پرۆژەکان مەزەندە بۆ زیانەکان دەکات کە لەنێوان قەزاو ناحیە و هەندێ لە ناوچەکانی دیکە جیاوازە، هەندێ ناوچەی وەک ئەلقووش و زێلکان و هەندێ ناوچەی دیکە تیرۆریستان زیانیان پێی نەگەیاندووە، هەندێ ناوچەی دیکە بە تەواوەتی وێرانبوون.
لە قۆناخی یەکەمدا بۆ دووبارە بنیاتنانەوە پارێزگای نەینەوا نزیکەی 266 ملیار دینار بۆ کەرتی شارەوانی، تەندروستی، ناوخۆ، پەروەردە، ڕێگاوبان، خوێندنی باڵا و کارەبا تەرخانکراوە، بڕیار وایە لە ماوەیەکی کەمدا پرۆژەکان دەستیان پێبکرێت.
د.مستەفا هیتی، سەرۆکی سندەوقی دووبارە بنیاتنانەوەی ناوچە زیان لێکەوتووەکانی دەستی داعش بە تۆڕی میدیایی ڕووداوی ڕاگەیاند: کۆمەک بۆ سندووقی بونیاتنانەوەی موسڵ لە زۆر شوێنەوە دێت، لەبنەڕەتدا سێ پێوەرمان دیاریکردووە بۆ ئاوەدانکردەوە، قەبارەی وێرانکاری و ژمارەی دانیشتووان و دواجار مەودا و گەورەیی ناوچەکە. ئێمە ناتوانین کات دیاری بکەین بۆ ئاوەدانکردنەوەی موسڵ، ئەوە پەیوەستە بە ئاست و قەبارەی قەرەبووکردنەوە و کۆمەکەکان بۆ ئاوەدانکردنەوە، هاوکات پێویستمان بەوە هەیە کە سەرەتا لە ژێرخان و هەندێ لایەنی خزمەتگوزارییەوە دەستپێبکەین بۆ ئاوەدانکردنەوە، دواتر لایەن و کەرتەکانی دیکە.
بەپێی ڕیککەوتنی نێوان هەولێر و بەغدا هەرێمی کوردستان لە ئاوەدانکردنەوەی موسڵ بەشدار دەبێت، بەپێی ڕێککەوتنەکەش وەزارەتی ئاوەدانکردنەوەی حکومەتی هەرێمی کوردستان ئەندازیاری تایبەت بۆ بەشێک لە پرۆژەکان دابین دەکات.
بەهۆی شەری داعش %40 ی لای چەپ و %75 ی لای ڕاستی موسل وێران بووە بەپێی ئامارەکانی نەتەوەیەکگرتووەکانیش موسڵ زیاتر لە 14 ملیار دۆلاری پێویستە تا سیمای شەڕ لە ڕووخساری بڕەوێنێتەوە.
04-08-2017

گەڕانەوەی خێزانە ئاوارەکان بۆ ناوچە ئازادکراوەکانی پارێزگای #نەینەوا# بەردەوامیی هەیە.
دەرباز محەمەد وەزیری کۆچ وکۆچبەرانی عێراق ڕایگەیاندووە: دوای ڕزگارکردنی لە تیرۆریستانی #داعش#، تا ئێستا کۆی گشتیی ژمارەی ئەو ئاوارانەی گەڕاونەتەوە ناوەندی شاری #موسڵ# گەیشتۆتە 253 هەزار کەس و جەختیشیکردۆتەوە لەوەی کە کاردەکەن بۆ هاوکاریکردن و ئاسانکاریی گەڕانەوەی خێزانە ئاوارەکان بۆ ناوچە ئازادکراوەکانیان.
لەلایەکی تریشەوە ێەڵاح جبوری قائیمقامی ناحیەی گیارە ڕایگەیاندووە: لە ئێستا ڕەوشی ئەمنی لە تەواوی ناحیەی گیارەدا جێگیرە و ژیان تێیدا ئاساییە، هەر بۆیە لە ماوەی ڕابردوودا دەیان خێزان کە پێشتر بەهۆی پەلامارەکانی داعشەوە ئاوارەببوون گەڕاونەتەوە ناوچە ئازادکراوەکانیان.
لەبارەی ئاوەدانکردنەوەی ناحیەکەشەوە، ناوبراو ئاماژەی داوە بەوەی: کە وێڕای جێگیریی ڕەوشی ئەمنی و ئاساییبوونەوەی ڕەوشەکە، بەڵام ئاوەدانکردنەوەی ناوچە زیان لێکەوتووەکان بەپێی پێویست نییە و تا ئێستا ڕێژەی ئاوەدانکردنەوە لە ناحیەی گیارە و دەوروبەری لە 5٪ ی تێنەپەراندووە.
02-08-2017

سەعید محەمەد
دوای‌ ئەوەی‌ چەکدارانی‌ دەوڵەتی‌ ئیسلامی‌ ناسراو بە داعش دەستیان بەسەر شارەکەدا گرت، تەنیا لەم مانگی‌ حەزەیراندا پێنج سەد و شانزە کەس له و شارە کوژراون.
سەعید مەموزینی‌، بەرپرسی‌ ڕاگەیاندنی‌ لقی‌ 14 ی‌ پارتی‌ دیموکراتی‌ کوردستان، بە خەندانی‌ ڕاگەیاند: "لە مانگی‌ حوزەیرانی‌ 2014 بەهۆی‌ شەڕ و پێکدادانەکانەوە لە شاری‌ موسڵ 516 کەس کوژراون".
وتیشی‌: "له و ژمارەیە 8 کەسیان کوردن و 100یان هاوڵاتی‌ مەدەنی‌ تورکمان و عەرەبن و 408یان چەکدارانی‌ داعشن".
بەرپرسی‌ ڕاگەیاندنی‌ لقی‌ 14 ی‌ پارتی‌ دیموکراتی‌ کوردستان ئاماژەی‌ بەوەشکرد کە لە ماوەی‌ حەوت مانگی‌ ڕابردوودا 1690 کەس لە شاری‌ موسڵ‌ کوژراون.
- 01-08-2014

غەزوان داوودی، نوێنەری شەبەک لە ئەنجوومەنی پارێزگای موسڵ بە تۆڕی میدیایی ڕووداوی ڕاگەیاند، "لەئاکامی کوشتن و هەڕەشەی بەردەوامی گرووپە تووندڕەوەکان بۆ سەر کوردانی ئێزدی و شەبەکی شاری موسڵ، لە ساڵی 2006ەوە تاوەکو ئێستا، 7هەزار خێزانی شەبەک، کە دانیشتووی گەڕەکەکانی گەراج شیمال، تەئمیم، نەینەوای شەرقی و جەزائیر بوونە، موسڵیان جێهێشتووە و ئێستا لە کۆمەڵگاکانی تیبە، زەهرا، غەدیر و نور لەسنووری بەرتللە و بەعشیقە نیشتەجێن". سەبارەت بە ژمارەی ئەو شەبەکانەش، کە تاوەکو ئێستا بەهۆی بەئامانج گرتنیان کوژراون، نوێنەری شەبەک لە ئەنجوومەنی پارێزگای موسڵ گوتی "لەسەرەتای ئەمساڵەوە تاوەکو ئێستا لەشاری موسڵ 30 شەبەک کوژراون و تێکڕای ژمارەی کوژراوانی شەبەکیش لەو پارێزگایە گەیشتووەتە 1380 کەس، دوێنێش کوردێکی شەبەک، کە لە شارەوانی بوو، کوژرا، پێرێش کوردێکی دیکەی شەبەک کوژراوە". داوودی گوتیشی "ئەو گرووپە تووندڕەوانەی هەڕەشەی جێهێشتنی موسڵیان لە شەبەکەکان کردووە، دوای ئەوەی ماڵەکانیان جێهێشتووە، لەسەر خانووەکانی ئەوانیان نووسیووە (لایباع و لایشتری)، واتە ئەو خانووە کڕین و فرۆشتنی پێوە ناکرێت". محەمەد عەبد، بەڕێوەبەری نووسینگەی پارێزگای نەینەوای وەزارەتی کۆچ وکۆچبەرانی عێراق، "بەهۆی کارە تیرۆریستییەکان و بەردەوامی هەڕەشەی گرووپە تووندڕەوەکان لە ناو پارێزگای نەینەوا، تاوەکو ئێستا 12 هەزار خێزان ماڵ وحاڵیان جێهێشتووە کە زۆربەیان شەبەک و ئێزدین". بە گوتەی محەمەد عەبد، وەزارتی کۆچ و کۆچبەرانی عێراق لە هەوڵی ئەوەدایە ڕێگە چارەیەک لە گەڵ دەزگا ئەمنییەکانی موسڵ بدۆزێتەوە بۆ ڕێگرتن لەو کۆچکردنە وپاراستنی ئەو خێزانانەی کە لە لایەن "تیرۆرستان"ەوە هەڕەشەیان لێدەکرێت، بە تایبەت کە پارێزگاکە بەرەو هەڵبژاردنی نوێنەرانی عێراق دەڕوات وئەم کۆچکردنەش کاریگەری دەبێت لە سەر بەشداریکردنی هاووڵاتییان لە دەنگدان".
- 18-04-2014

لەنێو ئاوارەکانی #موسڵ#دا ژمارەیەک منداڵی بێسەرپەرشت هەن، هەندێکیان دایک یان باوکیان کوژراون یاخود بێسەروشوێنن، هەندێکیشیان هەموو کەسوکاریان لەدەستداوە و بەتەنیا ماونەتەوە.
بەپێی سەرژمێریی ئیدارەی کەمپەکانی خازر، حەسەن شام، سێڤدینان، چەمەکۆر و یوتو لە هەرێمی کوردستان، چوار منداڵ لەو کەمپانە هیچ کەسێکیان دیار نییە، زیاتر لە 700 منداڵی دیکەش دایک یان باوکیان بەهۆی شەڕەوە لە موسڵ کوژراون.
لە کەمپی حەسەن شام خانەیەک بۆ ئەو منداڵە بێسەرپەرشتانە کراوەتەوە، کە بەشێوەیەکی کاتی بووەتە پەناگەیەک و تێیدا دەمێننەوە. بەڵام ئەوان دەبێت چاوەڕوانی چارەنووسێکی نادیار بکەن، چونکە نازانرێت ئاگری شەڕ تاوەکو کەی بەردەوام دەبێت.
زینەی تەمەن نۆ ساڵان و خوشکە تەمەن حەوت ساڵانەکەی لە خانەی بێسەرپەرشیارانی کەمپی حەسەن شام دەمێننەوە. زینە چاوەڕوانی گەڕانەوە دەکات بۆ موسڵ تاوەکو لەگەڵ داپیر و باپیری درێژە بە ژیانی بدات، چونکە لە شەڕی موسڵدا دایک و باوکی لەدەستداوە.
23-07-2017

گوتەبێژی نووسینگەی سەرۆکوەزیرانی عێراق ڕایگەیاند، تاوەکو ئێستا 90%ی ئاوارەکانی باشووری نەینەوا و لای چەپی #مووسڵ# گەڕاونەتەوە ماڵەکانی خۆیان.
دوای کۆنترۆڵکردنەوەی لای چەپی موسڵ لە دەستی #داعش# لە کانوونی دووەمی ئەمساڵدا، حکومەتی عێراق کار لەسەر گەڕاندنەوەی ئاوارەکان دەکات.
سەعد حەدیسی، گوتەبێژی نووسینگەی سەرۆکوەزیرانی عێراق بە تۆڕی میدیایی ڕووداوی گوت لەگەڵ داڕشتنی پلانی کۆنترۆڵکردنەوەی موسڵ، حکومەت پلانی بۆ قۆناخی دوای داعشیش داڕشتبوو.
حەدیسی ڕاشیگەیاند، پلانی حکومەت گەڕاندنەوەی ئاوارەکان و کاراکردنەوەی دامەزراوەکانی حکومەتە لەو ناوچانە، لەگەڵ دروستکردنی سەقامگیری ئاسایش. دەشڵێت: لەو ڕووەوە پێشکەوتنی باش هەیە.
سەعد حەدیسی ئاماژەی بەوەشکرد، لە چەند مانگێکی کەمدا ژیان لە بەشی چەپی موسڵ گەڕاوەتەوە و گوتی: لەناوچە ئازادکراوەکانی بەری ڕاستی موسڵیش ژیان دەگەڕێتەوە و فەرمانگەکانی حکومەت دەستیان بە کارەکانیان کردووە، ئەمەش نیشانەی سەرکەوتوویی بەرنامەکەی حکومەتە.
ئۆپەراسیۆنی کۆنترۆڵکردنەوەی پارێزگای نەینەوا لە 17-10-2016 لەلایەن فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکانی عێراقەوە ڕاگەیێندرا. ڕۆژی 24ی ئایاری 2017 حەیدەر عەبادی کۆنترۆڵکردنەوەی تەواوی لای چەپی موسڵی ڕاگەیاند. لە 19ی شوباتی ڕابردووشدا سەرۆکوەزیرانی عێراق دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی کۆنترۆڵکردنەوەی بەری ڕاستی موسڵی ڕاگەیاند (رۆژئاوای شارەکە) و ئێستاش شەڕ لە دوا پێگەی داعشە لە گەڕەکەکانی ناوچەی موسڵی کۆن لە لای ڕاستی شارەکە.
01-07-2017