سافی هیرانی، مستەفا کوڕێ عەبدوڵڵا کوڕێ عەلی کوڕێ مستەفای هیرانی-یە. ساڵا 1873 ل دەڤەرا هیرانا خۆشناوەتیێ ژدایک بوویە. د ژیێ 14 ساڵیدە دەست ب نڤیسینا هەلبەستان کرییە.
شارەزاییەکە باش ل زمانێن کوردی و عەرەبی و فارسی و تورکی-دا هەبوویە و ب هەموو ئەوان زمانان ژی هەلبەست نڤیسینە. هەلبەستێن سافی هیرانی کاریگەرییا شاعیرێن پێش وی بسەرڤە هەبوویە ب تایبەت شاعیرێن مەزن وەکە نالی و کوردی.
سافی، دەستپێکا خوەندنا ئایینی دەف بابێ خوە دەست پێکرییە، پشترە ل دەڤەرێن #کۆیە# و #هەڤلێر# و #ڕەواندز# و #سۆران#، فەقێیەتی کرییە و دەف ماموستایێن ئایینیی ئێن بەرنیاسێن وی سەردەمەی خوەندییە. تەنانەت ژبو خوەندن و فەقێیەتیێ چوویە دەڤەرێن لاجان و #مەهاباد# ل خۆرهەڵاتێ کوردستانێ و ماوەیەک زور ژی دەف (قازی عەلی) بابێ #پێشەوا قازی محەمەد# خوەندییە.
ل بەراوردا لاهووت و ناسووت دا، پلەوپایەیا بەرز بدەست خوەڤە ئانییە و ئێکەک بوویە ل ڕێزا ئەوان شاعیرێن بەرنیاس کو تەسەوف و ئەدەب بهەڤرە کۆم کرینه، وەکە جەزیری و حەریق و مەحوی. عیشق و تەسەوف بهەڤرە گەهاندینە .
سافی هیرانی ڕوژا 12-02-1942 وەغەرا داویێ کر.[1]=KTML_Photo_Begin=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2011/24127/0002.JPG=KTML_Photo_Alt=سافی هیرانی=KTML_Style=width:25%;height:20%;float:right;=KTML_Photo_Target_Link=https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2011/24127/0002.JPG=KTML_Photo_End=
سافی ئەو بخوە و ماڵباتا وی دیندار و خودێ پەرست بوون. خوەدی دیوانەک مەزن و هەلبەستان ب هەر چار زمانێن کوردی و عەرەبی و تورکی و فارسییە. ل ناڤا شاعیراندە هونەرمەندێن کورد پتر هەلبەستێن وی کرینە ستران.
ل ژیێ (30) ساڵیدە دەمێ کوو بابێ وی وەغەرا داویێ کرییە، ئێکسەر بوویە جێ نشین و ب (کاکە مستەفای هیدانی) ناڤبانگێ خوە دەرکرییە، بڤی ئالیەی کەتیە ناڤا قویناغەکە نوو ل ژیانا خوەدە ژبو تمام کرنا زنجیرەیا تەریقەتا قادری.
هەلبەستێن ڕێک هەبووینە دەربارێ عیشق و دلداری، هەر ل ژیێ چاردە ساڵیدا دەست ب هەلبەستان کرییە، لێ دگەل وەرگرتنا ناسناڤێ (کاک) و ڤەگرتنا ل جهێ بابێ خوە، ژ عالەما ماددی ڕە ژبو مەعنەوی و پشترە بوویە مەرجعێ مورید و دەروێشان و عاشقێن ڕییا خودێ پەرستیێ.
ل ڕییا هەلبەستێن پڕ عەشق و تەسەوفان ڕە، دەنگێ (یاگەیلانی) گەهاندییە کۆڕێن وەفادارێن ئەوی ئەزموونەی کو قوتابخانەیەکە تەسەوف و هەلبەستان یا تایبەت بوویە،
(سافی) خوەدی هەست، ئێکەک ژ وان شاعیرێن بەرنیاس بوویە کوو تەسەوف و ئەدەب بهەڤرە کۆمکرینە، لسەر هەمان ڕێبازا (جەزیری) و (حەریق) و (مەحوی).
سافی ل ساڵا 1873 ل هیرانا دەڤەرا خۆشناوەتی ژدایک بوویە و ل #12-02-1942# وەغەرا داویێ کرییە و ل هیران ل وی گوڕەی دە هات ڤەشارتن کوو وی بدەستێ خوە ڤەکولیبوو.