نووری عەلی ئەمین (1922) ل باژێڕێ سلێمانی ژدایکبوویە. ل ڕێکەفتا #29-12-2006# وەغەرا داویێ کر. ل ساڵا 1942 پەیمانگەها مامۆستایان ل بەغدا تمام کرییە. هەیا دوماهیکا ساڵا 1958 ل (پێنجوین، گوندێ نزارە، گوندێ بەریڤان، دهۆک، تەقتەق، و میرزا ڕۆستەم) ماموستا بوویە، پشتڕە هاتییە ڤەگوهاستن ژبو باژێڕێ سلێمانی، ل قوتابخانەیێن (گۆیژە، غازی و ئەیوبییە) وانە گوتینە.
ل مەها تەممووزا ساڵا 1958 بوویە ڕێڤەبەرێ خوەندنا کوردی ل وەزارەتا پەروەردە ل بەغدا، پتری بیست ساڵان ل ڤان دەزگەها خزمەتا زمانێ کوردیی کرییە.
ماموستا نووری عەلی ئەمین بوویە ئەندامێ یاریدەدەرێ کۆڕا زانیاریێن ئیراقێ و ب ئەندام ل دەستەیا کوردی یا کۆڕا زانیاریی یا ئیراقێ. هەروەسا بوویە ئەندام ل لیژنەیێن زمان و ڕێنڤیس و دەڤۆکان.
ئەندامێ دەستەیا دامەزرێنەرێ یەکێتیی نڤیسەرێن کورد بوو.
ساڵانە گوتار و بەحسا زمانەوانی و ڕەوشنبیری ژبو ئیزگێ کوردی یا بەغدا نڤیسینە و پێشکەش کرینە.
ماموستا نووری عەلی ئەمین زانا و ڕێزمان نڤیسێ بەهرەدار بوو. بەرهەمێن زور دەربارێ ڕێزمان و ئەدەب و ڕەوشنبیری بەڵاڤ کرینە. ئێکەم کەسە ڕێزمانەک گشتی ئێ زمانێ کوردی بنڤیسیت کوو زوربەیا لایەنێن ڕێزمانێ کوردی بگرتە خوە.
ئێکەم پەرتووک ب ناڤنیشانێ (قەواعیدی زمانی کوردی ل صرف و نحودا) بوو، بەرگێ ئێکەم ل ساڵا 1956 دا ل چاپخانەیا مەعاریف یا بەغدا چاپکرییە. پشتی وێ زنجیرەیەک پەرتووک و لێکۆڵینێن ڕێزمانی بەڵاڤ کرینە.
تەڤایا بەرهەمێن وی بوونە چاڤکانی ژبو زمانەوانان و قۆتابیێن بەشێن کوردی.
وەکە ڕیزلێنانێک ژبوی وی و ئەو ڕۆڵا ماموستا نووری عەلی ئەمین ل بوارێ ڕێزمانا زمانێ کوردیدا دیتی، وەکە پڕۆژە نامەیەکە ماجستێر ل بەشا کوردی یا کولێجا پەروەردە یا سەر ب زانینگەها بەغدا هات ئامادە کرن. ب ناڤنیشانێ (ڕۆڵی نووری عەلی ئەمین ل بواری ڕێزمانی کوردیدا) ل ساڵا 2004 دا، (د. سوزان سەعدوڵڵا عەبدولغەنی) پێشکەش کر.
ل دەستپێکا ساڵێن هەشتێ یا پتر ل 15 ساڵان دگەل ماموستا نووری عەلی ئەمین ل کۆڕا زانیاری یا ئیراق و دەستەیێ کوردی هاریکار بووین و بهەڤرە ئەندام بووین ل لیژنەیێن ڕێزمان و ڕێنڤیس و دەڤۆک سازی.
ل ساڵا 1992 دا ئەز سەروکێ بەشا کوردی یا کولێژا پەروەردە یا زانینگەها بەغدا بووم.. کو بەشا خووندنا باڵا یا زمان و ئەدەبا کوردی ل وێ بەشێدا هات دامەزراندن، من داخاز لێکر هاریکارییا مە بکەت ب دەرسدانەڤە و موناقەشە کرنا قوتابیێن ماجستێر و دکتۆرا. ئەز کاریم ڕەزامەندییا سەرۆکایەتییا زانینگەهێ ژبو وی دەستەسەر بکەم. ئەڤە داننانەکە فەرمی بوو ب زانایی و ژێهاتی بوونا ماموستا نووری عەلی ئەمین.
$ناڤنیشانێ بەرهەمێن زمانەوانی ئێن ماموستا نووری عەلی ئەمین$

1- قەواعدی زمانی کوردی لە (صرف و نحو) دا، بەرگێ ئێکەم، چ. مەعاریف، بەغدا، 1956.112 ل.
2- قەواعدی زمانی کوردی لە صرف و نحودا، بەرگێ دووهەم، چ. مەعاریف، بەغدا، 1958.
3- گرتنی کەلێنێکی تر لە ڕێزمانی کوردی (پێشگر-پاشگر) ، بەغدا، 1958.
4- زاراوەی زانیاری لە زمانی کوردیدا، گ. (نەورۆز) ، ژ 3، ساڵا 1، کوردستان-سلێمانی، 1959، لە 60-66.
5- ڕێزمانی کوردی، چ. کامەران، کوردستان-سلێمانی، 1960.
6- زاراوەی زانستی، گ. (بڵێسە) ، ژ 6، ساڵا 1، کوردستان، سلێمانی، 1960، لە 28-31
7- ڕابەرێ بۆ ئیملای کوردی، بەڕێوەبەرایەتی خوێندنی کوردی، چ. (سلمان الاعظمی) ، بەغدا، 1966.104 ل.
8-گیروگرفتی نووسینی کوردی لە تای ترازووی پیتە بزوێن و نەبزوێندا، گ. (کۆڕی زانیاری ئێراق-دەستەی کورد) ، ب 9، بەغدا، 1982، ل 360-419.
9- نیشانەکانی ڕێژەی فرمان، گ. (ڕۆشنبیری نوێ) ، بەشا ئێکەم، ژ 106، بەغدا، 1985، لە 50-59. بەشا دووهەم، ژ 107، بەغدا، 1985، ل 201-215.
10- ئەرک و شوێنی ڕاناوە کەسی یەکان لە ئاخاوتنی کوردی دا، دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوەی کوردی، بەغدا، چ.الزمان، 1986.301 ل.
11- شێوازی (ئەرێ) و (نەرێ) لە ئاخاوتنی کوردیدا، گ.کۆڕی زانیاری کورد، بەرگی پازدەهەم، لە 139-181.
12- ئەرک و شوێنی ڕاناوە کەسییەکان لە (ئاخاوتنی کوردی) دا، دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوەی کوردی، بەغدا، 1986.
13- وشەی ناسادە لە زمانی کوردیدا، گ. (کۆڕی زانیاری کورد) ، بەرگا بیست و نەهەم و سیهەم، 2002، ل221-290.
14-ڕێزمانی کوردی بۆ پۆلی پێنجەمی سەرەتایی ل چاپا ئێکەم هەیا چاپا هەژدهەم.
نڤیسینا: وریا عومەر ئەمین
وەرگێڕان: کاروان ئاکرەیی. [1]