🔓 Çûna jûr
➕ Virrêkirin
📁 Zêde ...
🏠|📧|Em kîne|Pirtûkxane|📅 10-12
🏠 Destpêk|📧 Peywendî|💡 Em kîne
|
📅 Evru 10-12 di dîrokêda
📅Krunulujiya rwîdana
📅 Roj
📆10-12-2019
📆09-12-2019
📆08-12-2019
📆07-12-2019
📆06-12-2019
📆05-12-2019
📆04-12-2019
📂 Zêde ...
📅10 December
📝 Belgename
📊 Amar u Rapirsîya
✌️ Şehîdan
💚 Enfalkirî
😞 Q. şerê nawxo
👩 Q. tundutîjî
📅 Date of Birth
📅 Date of Death
|💳 KomekHarîkariya me bike ji bu Kurdîpêdiyayeka başitir.|📕 PirtûkxaneMezntirîn perrtûkxana dîcîtalla Kurdî! - (10,533) perrtûk|||
👫 Segvan Yusifî
Sakfan Mustafa Abdulrahman
L sala 1961 nêzîk çemê Xabûrê heyran u sewdalîyê l bajarê zaxo j dayk bûye
L sala 1979 dema qutabî dest b belavkirin rîportajn krîyê l govar u rojnameyê kurdî
Paşan dest b belavkirna berhemên edebî dikt.
L sala 1987 lpeymangeha berhevkrina mamustayan l Erbilê (Hewlêr) b dawî anî
1986 l rojnama (Karwanî werzişî) a werzişî desteys nvîseran.wergêr .Hewlêr
1986 -1989 desteya nvîsînê l govara werzî (Dengê me) a wêjeyî. Dihuk
1987-1991 desteya nvîseran l govara (
👫 Segvan Yusifî
🏷️ Pol: Kesayetî
Segvan Yusifî
Klîk bike bu pêzanên zêdetir û wêneyê mezntir!
👫 Ahmed Arîf
Ahmed Arîf (* 21'ê avrêlê Nîsan 1927ê li Amedê; † 2'ê pûşperê Hezîran 1991'ê li Enqereyê) helbestvanekê bi esilê xwe kurd e ko bi zimanê tirkî dinivîsî.
Jînenîgar
Navê wî yê rast Ahmed Önal e. Di 21ê Nîsanê da li Amedê hatiye dinê. Navê bavê wî Arîf Hikmet, navê diya wî Sarê ye.
Zaroktiya wî li Amedê û Sêwrekê derbaz bû. Li Sêwrekê dibistana seretayî qedand. Li Rihayê dest bi dibistana navendî kir û li Afyonê qedand. Bi dû ra, li Enqereyê li Zanîngeha Enqereyê li fakulteya Ziman, Dîrok û Erdn
👫 Ahmed Arîf
🏷️ Pol: Kesayetî
Ahmed Arîf
Klîk bike bu pêzanên zêdetir û wêneyê mezntir!
👫 Yilmaz Guney
Yilmaz Guney (z. 1 nîsan 1937 li Edene − m. 9 rezberê 1984 li Parîs) aktor, derhêner û nivîskarekî zaza û kurd e . Navê wê bi tirkî wekî Yılmaz Güney tê bilêvkirin.
Bi navê xwe yê rast Yılmaz Pütün, wekî Yılmaz Güney tê naskirin. Yılmazê Başûr yanî Yılmazê Kurdistanê. Ango ew li hemberî zehmetiyan xwar nabe, nakeve bêhêvîtiyê de, naweste û serî naçemîne. Yılmaz bi Kurdî tê van wateyan.
Ew li ser trajedî û drama xelkê xwe radiweste. Yilmaz Guney di sala 1937an de li gundê Edenêyê bi navê Yenîce
👫 Yilmaz Guney
🏷️ Pol: Kesayetî
Yilmaz Guney
Klîk bike bu pêzanên zêdetir û wêneyê mezntir!
👫 Ahmet Kaya
Ahmet Kaya (z. 28'ê kewçêrê, 1957 li Meletiyê − m. 16'ê sermawezê 2000 li Parîsê), hunermendekî kurd e ku wekî gelek hunermendên nifşa wî stranên xwe bi tirkî digotin.
Eger mirov şert û mercên payîza 1956'an ku Ahmet Kaya ji dayîk bû bide ber çavên xwe, texmîna ku wê ew temenê xwe hemûyî bi payîzan derbas bike, ne zehmet bû. Ne bavê wî ye ku di karxaneya qumêş de karkerî dikir, nêtekê wî yî ku dinyayê biguherîne hebû, ne jî li bajarê ku lê ji dayîk bûbû, li Meletiyê pencereyeke xaniyê wan î mîn
👫 Ahmet Kaya
🏷️ Pol: Kesayetî
Ahmet Kaya
Klîk bike bu pêzanên zêdetir û wêneyê mezntir!
📊 Babet 366,571 | Wêne 56,273 | Pertuk PDF 10,533 | Faylên peywendîdar 36,301 | 📼 Video 161 | 🗄 Çavkanî 12,964 |
🏰 Riha | 🏷️ Pol: Cih | Zimanê babetî: 🏳️ Kurmancî - Kurdîy Bakûr
⭐ Helsengandna babetî
⭐⭐⭐⭐⭐ Nayab
⭐⭐⭐⭐ Gelek başe
⭐⭐⭐ Navincî
⭐⭐ Xirap nîne
⭐ Xirap
Riha (bi tirkî: Şanlıurfa) parêzgeh, navçe û bajarrekî bakurê Kurdistanê.
Dîrok
Riha yek ji bajarên herî qedîm û kevnare yên cîhanê ye. Her wiha di dîrokê de Riha wekî hêlîna mirovahiyê û qada şaristaniyê tê zanîn. Heta niha gelek şaristanî hatine li ser vê axê serwer bûne. Li ser axa Rihayê gelek şerên dijwar pêk hatine. Dema ku navê Rihayê tê lêvkirin warê Nemrûd û Îbrahîm pêxember tê bîra mirovan. Dema ku navê Rihayê tê lêvkirin şerê Îbrahîman ê li hemberî Nemrûdan tê bîra mirovan.
Nav
Cîroka navê Rihayê wek dîroka bajêr tevlihev û kûr e. Navê herî kevin yê bajêr Edessa ye. Ev nav heta salê 300 berî zayinê dirêj dibe û ji dema Makodoniyan maye. Navê Edessa ji aliyê Seleukos ve li bajêr hatiye danîn. Di salên 200 de, qralê Bîzans Antiochos navê xwe li bajêr kirîbe jî, demeke şun ve navê wî hatiye jibîrkirin.
Li ser navê îro, yanî li ser peyva Rihayê gelek îddaa hene. Li gorî nezariyekî peyva Rihayê ji zimanê Suryanî ji peyva Orha/Orihaî tê, bi erebî jî ji peyva Vurihaî (Ava Pir) tê. Herwiha, hin kes navê Rihayê bi peyva yewnanî Osruan, hin kes jî bi peyva latînî Urfayva girêdidin.
Piştre nav wek Riha, Urfa hatiye guhertin. Nav ji alî tirkan ve wek Şanliurfa hatiye guhertin, lê bajar ji aliyê Kurdan ve Riha tê zanîn.
Kronolojiya bajêr
Berî Îsa (zayîn) b.z.
2000 - 1300 dema mîtanî û hûriyan
100 - 612 dema asûriyan
612 - 550 dema medan
550 - 332 dema persan
332 - 313 dema makedoniyan
132 hukumdariya Osroene
Piştî Îsa (zayîn) p.z.
117 - 395 dema împeratoriya Roma
395 dema bîzansiyan
639 dema ereban
1071 dema selçukiyan
1514 dema Împeratoriya Osmanî
Eyûbiyan jî gelek sala hukimdarî li Rihayê kir.
Ciyên dîrokî
Herêm ji alî tarix ve pir dewlemend e. Kela bajêr li navenda bajêr e. Mizgeft û gola Halîl ul-Rehman jî ji alî gel û turîstan ve tên ziyaret kirin. Navça Xaranê bi xaniyên xwe yên taybetî ji bo turistan ciyek gerê ye. Bendava Ataturk jî ji bo gerê û sporên ser avê ciyek mûsaîd e.
Erdnîgarî
Ji xeynî hêjayiyên xwe yên dîrokî, xwezaya Rihayê him li cîhanê him jî li welatê me cihekî girîng digire û di hundirê xwe de ajalên gelek nadîr xwedî dike.
Bajar di nav parelelên 36° 40´ û 38° 02´ bakur û merîdyenên 37° 50´ û 40° 12´ rojhilat de ne. Sînorên bajêr li bakur Semsûr û Diyarbekirê ve, li rojava bi Dîlok ve, li başûr bi Sûrî ve û li rojhilat jî bi Mêrdînê ve tê girêdan.
Pîvana erdêer bajêr 18.584 km² ye. Erdê herêmê % 22,0 ji çiyan, % 16,3 ji deshtan û % 61,7 jî ji platoyan pêk tê. Li herêmê genim, ceh, nîsk, pembo, tirî û bi taybetî jî van salên dawî sebze û mewê jî li herêmê tên çandin.
Li herêmê îklîmek reshayî heye. Havînan germ û zuha, zivistanan jî sar e, lê rojên bi berf li herêmê hindik in. Li herêmê ferqa navbera di germbûna şev û rojê pir e.
Çiyayên herêmê
Kismek ji çiyayê Qerejdaxê (1919 m) dikeve hundurê hudûdên herêmê. Çiyayê bilind li herêmê tunene. Navên çiyayên herî girîng wiha ne:
Çiyayên Takurtukir (1222 m)
Tektek (801 m),
Nemrûd (800m)
Arat (771 m)
Deşt, zozan, gelî û ajal
Derê ku em jê re dibêjin deşt li vir peyda ye. Di deştan de dar tune ne, bi tenê riweyên giyayî yên ku wek firkên yeksalî mezin dibin hene. Dema ku meriv ji dûr ve lê dinêre, tu ajal nayên xuyane û ev der wek col xuya dike û mixabin ajalên ku tê de dijîn nayin zanîn.
Di deştan de gelek ajalên cûda yên ku cinsên xwe pir kêm bûne tê de dijîn. Wekî gumgumokên mezin ên 1.5 metreyî, keftarên ku tenê di belgefîlman de serê xwe li hemberî şêran radikin û kergezên ku bejnê wan digihêje 2 metreyan.
Sedemên ku ev ajalan nayin zanîn ev e ku ewan, ji ber ku di deştan de dijîn, xwe baş vedişêrin û hinek ji wan tenê di şevan de aktîf dibin e. Lê belê heger meriv hinek baldartir i vê deştê dinêre wê meriv karibe ev ajalên cûda û zindî yên ku xwe veşar dikin bibîne. Ev yek jî ferqa di nava nêrîn û dîtinê de ye.
Navên deştên Rihayê wiha ne:
Deşta Xarranê; Mezinbûna deştê 2750 km² ye.
Deşta Wêranşarê; Li rojhilatê deşta Xaranê ye. Mezinbûna wê 1200 km² ye.
Deşta Sirûcê; li rojava yê deşta Xaranê ye, mezinbûna wî 700 km² ye.
Deşta Curnê reş li rojavayê Qerejdax e.
Ajalên herî balkêş ên ku xwe di deştan de vedişêrin ev in:
Keftar
Varana deştan (Varanus griseus)
Kergezê bicûk (Neopbron percnopterus)
Jojîya guhdirêj (Hemiecbinus auritus)
Herwiha, navên ajalên din ên taybet:
Kelaynak (teyrên sergurî)
Kew û kewroshk
Xezal
Rûvî
Çem û gol
Çemê Feradê; Çemê herî mezin yê Kurdistanê ye. Ji erdên Semsûrê dikeve hundirê hudûdên Rihayê. Çem di nav sê welatan de diherêke û wala dibe Xelîca Besra yê. Çemên Culap, Cavsak, Belih, Xabûr û Zengeçûr şaxên Feradê ne û di herêmê ve diherikin.
Gola Xelîl el-Rehmen; 150m dirêj û 39 m fireh e. Li mizgefta Xelîl el-Rehmen e. Mehsiyên hundirê golê pîroz in û ji alî gel ve nayin girtin.
Gola Aynîzeliha; 50 m dirêj û 30 m fireh e. Mehsiyên hundirê golê pîrozên û ji alî gel ve nayine girtin.
Gola mezin û ya biçûk ji golên din yê herêmê ne.
Gola Bendava Ataturk.
Aborî
Serwetên bin erdê
Herêm ji alî madenan ve ne dewlemend e. Li Rihayê tenê fosfat û malzemên ji bo tûxla û kiremîdan ji bin erdê dertên.
Çand û huner
Ol û civak
Bajerê Riha yê wek Bajarê Pêxamberan tê naskirin. Li gor rîvayetê gava Adem û Hewa ji bihûştê ên qewrandin, tên li Xaranê bi cih dibin. Îbrahîm pêxember, Eyûb pêxember û Îsa pêxember jî li herêmê mane. Li herêmê Misilmantî ji elewî û sunnî yan pêk tê. Kurd, Ereb û Tirk piranî ya serjimarê diafirandin. Gelê Rihayê zêdetir bi çandinî û ajalkariyê ve mijûl e. Têkiliyeke mezin nîşanî bezirganiyê nedaye û jiyana wan bi piranî li gundan domiya ye. Ji ber wê yekê ku çanda feodaltiyê û axatiyê serdest maye. Jiyan ji bajarvaniyê û şaristaniyê wêdetir di çanda gundan de girtî maye. Loma jî ji bilî vîn û biryara kes zêdetir bîryara civak û eşîrtiyê li ser dest maye. Her wiha li hemberî gotina mezinên civakê an jî eşîrê zêdetir bervêdan pêk nehatiye.
Xwarinên herêmê
Herêm ji alî xwarinan pir dewlemend e. Xwarinin herî pir li herêmê tên xwarin kutilkên dagirtî, Acîn(çîkifte), beqlewe, kunefe (qedayif), kebeb û lehmecun nin. Taybetiyek herêmê jî xwarina îsotên tûj yên sor in.
Aqît (reçela îsotê sor)
Reçela îsotê Rihayê an jî bi devoka Rihayiyan Aqît navê berekê ji pêjgeha kurdî ye û bi heqîqî ji îsotên tûj ên Rihayê tê çêkirin.
Parêzgeha Rihayê bi îsotên xwe yên sor û tûj bi nav û deng e, lewra tê gotin ku gelê Rihayî ji tûjbûna xwarinan pir hez dikin. Ewqas ku, gotineke pêşiyinan dibêje 'Li Rihayê îsot êmzika bebikan e'! Ji ber vê yekê îsot beşeke girîng a xwarin û pêjgeha Rihayê ye. Herwiha, aqît jî, ji bo tûjkirinê weke sos an jî baharata gelek xwarinan tê bikaranîn.
Ji bo aqîta îsotan divê ev malzeme hebin: 1kg ji îsotên tûj ên sor, 1 kefçiya çayê ji darçîn, nîv bardaxek ji rûna zeytûnê û nîv kefçiya çayê ji îsota reş.
Berî her tiştî îsotên sor divê bên şuştin, birrîn û ji dendikan pakkirin. Piştre îsot ji makîneya goştan tê derbaskirin û di amanekê de tê komkirin. Ji bo ku ava xwe kêmtir be xwê dixin nav, tev didin û li ber rojê rêdixin. Paşê îsota reş, darçîn û rûna zeytûne li ser ve tal dikin û baş tev didin. Êdî reçela îsota sor - an bi navê xwe yê otantîk 'aqît' - ji bo pêjgehê amade ye û kare wek 'etûr an jî sos bê xwarin.
Kincên herêmê
Di serê jinan de sharpeyek (yamshak) hene. Keçên ciwan kofiyek bi sharpeyek sipî (neçek) li serê xwe dikin. Li ser fîstanên dirêj, çakêtek dirêj tê li xwe kirin. Îshlik bê yaxe nê. SHalwarên ku jêra wan teng di bin fîstan de tê li xwe kirin. Di nigan de gorên hirî û pêlavên lastîk yê resh hene.
Zilamên herêmê entariyên ber wan girtî li xwe dikin. Çakêt, shalwar û îshlik jî li hinek deveran li xwe dikin. Di serê zilaman de egalên sipî hene. Di nigan de qondere yan jî lastîkên resh tê li xwe kirin.
Hewa
Li Riha balafirgehek heye û navê wê Balafirgeha GAP'ê ye.
Navdarên bajêr
1-Abdullah Öcalan Siyasetmedar
2-Ferhat Göçer
3-İbrahim Tatlıses
4-Mahmut Tuncer
5-Murat Karayılan Fermandar
6-Müslüm Gürses
7-Nabî
8-Qazanci Bedîh
9-Şivan Perwer
10-Yılmaz Güney
⁉️ Taybetmendiyên babetî
🏷️ Pol:🏰 Cih
🏳️ Zimanê babetî:🏳️ Kurmancî - Kurdîy Bakûr
🏙 Bajêr⚪ Urfe
💎 Cih🌆 Bajêr
🏴 Ethnic ChangeNo specified
🗺 Ulat - Herêm⬆️ Bakûrê Kurdistan
🌐 Ziman - Şêwezar🏳️ Kurmancî Bakûr
# PopulationNo specified

⁉️ Technical Metadata
©️ Xudanê vî babetî mafa weşanê babetî dane Kurdîpêdiya, supas!
✨ Kwalîtiya vî babetî: 92% ✔️
92%
✖️
 30%-39%
Xirap👎
✖️
 40%-49%
Xirap
✖️
 50%-59%
Xirap nîne
✔️
 60%-69%
Navincî
✔️
 70%-79%
Gelek başe
✔️
 80%-89%
Gelek başe👍
✔️
 90%-99%
Nayab👏
✔️
Ev babete ji layê: (Manu Berzincî) li: Nov 6 2018 10:53PM hatiye tumarkirin
👌
✍️ Ev babete bu dwîmahîk car ji layê: (Ziryan Serçinarî)ve: Nov 7 2018 7:32AM hatiye rast vekirin
☁️ Nav û nîşanên babetî
🔗
🔗
⚠️ Ev babete bi 📏 Standardî kurdîpêdiya hêşita ne druste û pêdivî bi darrşitineka babetî û zimanî heye!
👁 Ev babete 276 car hatiye dîtin

📚 Attached files - Version
Cur Version 💾📖🕒📅 👫 Navê tumarkerî
📷 Fayla wêneyî 1.0.160 KB Nov 6 2018 11:10PMManu Berzincî
✍️ Vî babetÎ baştir bike
☰ Zêde
⭐ Bu nav lîsteya kumkirîya
💬 Raya xu derbareyi vî babeyi binvêse!

✍️ Ghurrinikariyên babetî!
🏷️ Metadata
RSS

📷 Gûgla wêna bu babetê helbijartî!
🔎 Gugl derbareyi babetê helbijartî!

Riha

📚 Faylên peywendîdar: 0
🖇 Babeten peywestkiri: 4
🏰 Cih
1.👁️Eyûbî
2.👁️Serê Kaniyê an Serêkaniyê
3.👁️Wêranşar
👫 Kesayetî
1.👁️Yılmaz Güney
📂[ Zêde...]
🏁 Ziman...
🏁 Ziman Babet%
کوردیی ناوەڕاست227,192%61.97
هەورامی61,572%16.79
Kurmancî - Kurdîy Bakûr56,532%15.42
عربي9,987%2.72
کرمانجی - کوردیی باکوور4,710%1.28
فارسی2,254%0.61
English1,776%0.48
Kurdîy Nawerast - Latînî1,182%0.32
Türkçe482%0.13
Nederlands190%0.05
Française188%0.05
Deutsch159%0.04
Pусский59%0.01
Svenska54%0.01
لەکی46%0.01
Italiano35%0.00
עברית29%0.00
Español27%0.00
日本人18%0.00
Ελληνική13%0.00
中国的11%0.00
Fins11%0.00
Norsk10%0.00
Հայերեն10%0.00
🏷️ Pol...
🏷️ Pol Babet%
🔤 Wişe u destewaje227,784%62.13
👫 Kesayetî25,137%6.85
📕 Pertûkxane22,020%6.00
🏰 Cih21,063%5.74
✌️ Şehîdan19,075%5.20
💬 Pend u îdiyom12,035%3.28
📅 Rêkewt û Rûdaw10,350%2.82
📝 Belgename5,176%1.41
📷 Wêne u pênas4,872%1.32
🚼 Navên Kurdî4,849%1.32
📊 Amar u Rapirsîya4,823%1.31
📖 Kurtebas2,555%0.69
☂️ Part û Rêkxiraw1,656%0.45
🔣 Hemecore1,138%0.31
📄 Bilawkirawekan948%0.25
😊 Pêkenîn732%0.19
🎵 Kar hunerî552%0.15
💎 Şwînwar û cihên kevinar477%0.13
💚 Enfalkirî422%0.11
👪 Hoz - Tîre - Binemalle196%0.05
🌏 Nexşe179%0.04
📼 Vîdiyo161%0.04
👩 Jinolojî100%0.02
🌳 Environment of Kurdistan95%0.02
🍛 Lênangeha Kurdî74%0.02
🎥 Albumekan33%0.00
🔧 Berhemêt Kurdistanî30%0.00
🏆 Yarîye Kurdewarîyekan17%0.00
🔬 Zanist14%0.00
💣 4%0.00
💕 Hozan2%0.00
📕 Pirtûkxane...
📕 Pirtûkxane - 🏷️ PolPDF
1
💰 Abûrî95
📈 Amar63
⁉️ Ayîn u Ateyzim852
📄 Belgenameyî70
📖 Bîblografiya120
📖 Çîrok405
🌏 Cugrafiya47
📖 Derûnnasî107
☀️ Doza Kurd731
☭ Edebê Kargerî44
📖 Edebî513
🐉 Efsane33
😞 Enfal u Helebce207
📙 Ensîklopîdiya8
🤔 Felsefe316
📘 Ferheng184
🏕 Geştname80
🌼 Helbest922
🔣 Hemecore623
🎶 Hunerî90
👩 Jinan95
🎋 Kiltûr148
📅 Kironolojiya27
🌾 Kiştukal35
📚 Koberhem20
👪 Komelayetî75
👪 Komelnasî77
💻 Komputer32
📚 Koy bilawkirawekan36
🔎 Lêkolînewe243
📖 Mafî mirov10
⚔ Mêjû1,042
🎵 Muzîk15
No specified4
🎒 Perwerde112
⛑ Pizîşkî87
📃 Program65
🎒 Prrogramî xwêndin66
📰 Rageyandin167
📖 Ramiyarî785
📜 Raport181
📖 Roman596
🎭 Şano177
👮 Serbazî14
🎦 Sînaryo8
☠ Tîrorîzim48
📄 Utar u dîmane206
🏀 Werziş10
📝 Yadaşt312
⚖ Yasayî139
☢ Zanst78
🚼 Zarokan183
🌐 Zimanzanî382

Kurdipedia.org (2008 - 2019) version: 11.12
| 📩 contact@kurdipedia.org | ✔️CSS3 | ✔️HTML5
| dirustkirina laperî 0,702 çirke!
☎ +9647701579153 +9647503268282
| ☎ +31654710293 +31619975574