Xuserîya Demokratîk ya kurdî li #Sûriyê# : Sînyaryoyên serketinî û têkçûnê di demên pêş de.
Analîza Stratejîk a Îbrahîm Kaban

Projekta hêza xwerê ya li bakur û rojavayê Sûriyê (Rojava) prozeke siyasî û rêveberiyê ye ku armanca wê ev e ku neteweyên herêmê (Kurd, Ereb, Sûrî û Turkmen û yên din) di çarçoveya pergalê ya Sûriyê de mafên xwe ava bikin. Destpêka fermî ya hêza xwerê ya demokratîk di sala 2013 de li dema şerê navneteweyî ya Sûriyê hate damezrandin û bi alîkariyê ya Yekîneyên Parastina Gel (YPG) û Hêzên Sûriya Demokratîk (SDF) pêk hat. Ev pergala hêza xwerê di dawiya xwe de firehbû û çend deverên din li bakur û rojavayê Sûriyê digirt. Lê projeya hêza xwerê pirsa gelek piştrastiyên xerîb dike û hêsanî niha eger dibe ku bi biryara ku bi ferqên enderîn û dervebûna zaroktiyê neçin re.
Yekem: Derfetekî Pîrozyê
1. Cihanîbûn û Teqûdikarî: Hêza xwerê digere ku nêzî biryarek nûjen anjambede ji meyîfên gelemperan, û di meyîfa erdên we li deverê û çarçoveya karê Sûriyê ya demokratîk li ser bingeha konfederasiyonî ye. Ev vê projeya hewl dide ku ev raman demên piştrastiyên neçarî têbîn dibe û dê her ji zaroktiyan re pêşînî ye û mijara delemperiyan jî nebîgerînin piştî rewşenbûna mafên wan.
2. Erkekê Aştiyê ya Taybetî: Di pêvajoya rewşenbûna ku ya ji Sûriyê hatî kirin li cîyên kurî, hêza xwerê ewrên kişandînê bi erdemekî nas kir û yekê ji rêya hêza xwerê bişandin jî. Rekûlatî kirinên ser cîh ji ber projeyê wê dema derfetekî pîroz dide û karê minnetdan tê wateya karîyek nûjen wateya.
3. Alîkariyeke Navneteweyî ne Fermî: Dibe ku ev vê hêza li Sûriyê de bi îstin e ku bi ciwan bi yekê avêtin, wê ji teroriyê bi tehrîh dide. Lê vê ankarê derfet pêşkêş dikin wê di rewşa hêza xwerê ya siyasî ya Sûriyê ya Sûriyê re bigihîje û dê hêza şemzîkî ya ku tê destpêkirin bi wateya ku yê yên din bigihîje.
4. Pêşvebirina Aborî: Herêm bi giringî xwezayên erdî zêdetir anîn, bi gelek herêmên bazêrê şiwanîn. Hêza xwerê zexmê li vê yekê bikî bigihêje ku tehrîhê bi rojava da demek bilindtir, wateya ev vê bê alîkarî ku piştî rewşenbûna komalî rewşen dide.
5. Avakirina rêxistinên karî: Hêza xwerê projeyên geranî hat damezrandin bi komelgê gelî. Hevrastinên çavkanî ku ev pêşdarî ya ku tê nexşe kirin. Eger vê kêfîn wê kêmas bi pêşve çêk bike, ev vê projeyê wateyeke ku beramber piştgiriyeke derfetiye bikîne dibe û wateyeke qewatî be.
Duyem: Hêmû Nebeşbûna û Derfetên Pîrozbûnê
1. Baskên Navneteweyî û Herêmayî: Tirkiyê hêza xwerê pirşik derve ye ku rewşa mafên helwêstayî beramber wateya mafên meydanîn tê gotin, û gelek herêm bi radestkirin navneteweyî hildibîne. Wateya projeyên ku bêrekûla baskên neteweyî yên din bikî tê berdan û dê bi wateya vekirî têkşînê bi peyda bikin.
2. Têkoşîna Daweta Hikûmetê ya Sûriyê: Li her hespên girêdayî ya vê ji qebûlkirina ku bi tiryûn ji vê hewlê guneşe re hevalên destpêk û kurd bi kurd bi wateya vê yekê bigihêjin ku bi ji bikaranînê pirşikên rewşen dide.
3. Xelatên Bi Zexm Aborî: Berî her wateya ku hêza xwerê anîne wê tehrîh li herêmê bikirin, ev ji wateya qewatîyeke piştgirî li wateya herêm bi destpêka rewşa avayê ku vê tê bikaranîn wateya re bigihîje.
4. Derfetekî Germî yên Navendî: Hêza xwerê pêşekê ku bi bîranînên ku bi xwezayên xwe bi derfetekî bike, dê destpêka qewatî. Lê têkoşîna mafên berambî bi baskên din bigihîne wateya piştgiriyeke rewşen dide. Ev hewl dê pêşdarî bikîne wateya jiyina dengazîn.
5. Kesên Siyasî yên Derfetên: Bêyanî bike wateya têbike ku ne pêşdarî ji derfetên piştgiriyê pêş dibe ku hêza xwerê bi pîrozî werin.
Sêyem: Sînyarên Peyde Dibe
Sînyara Pîrozîyê: Hêza xwerê eger bifikirin bi nasnameya derveyî re ne, ev bê kesê e ku bi zexm anîn wê bixwendine.
5. Astengên siyasî: Di dema nehatina nasînê ya navneteweyî de li ser rêveberiya xweberdest wekî yekbûna siyasî ya qanûnî, dibe ku rêveberiya xweberdest bi termê diplomasî ve bêpareze. Ev kêmkirina piştgiriya navneteweyî dikare karihêle wê bi karzanên xwe an jî bidestxistina çavkaniyên pêwist bo pêşvebirina xwe.
Sêyem: Senaryoyên pêşerojê
Senaryo ya serkeftinê: Rêxistina xweberdest dikare serkeftinê bigihîje eger bê serkeftin bi navberê alîkarîyên navneteweyî û herêmî de, bi taybetî bi veguhastina diyarîkirina siyasî re bi hukûmeta Sûriyê ku wê cûreke xweberîtiyê di nav çarçoveya dewleta Sûriyê de bipeyivîne. Desthilatkirina rewşa aborî û pêşveçûna herêmî jî dikare ev serkeftin zêde bike. Eger hewcedariyên gelê herêmî têne amadekirin û rêbaza serkeftî ya demokrasiya herêmî were pêşkêş kirin, projeyê dikare bibe şîrovek ku di herêmên din ên Sûriyê an jî li Rojhilata Navîn de bibe modelek ku tê piştrast kirin.
Senaryo ya şermezarî: Şermezarî dikare bê eger Tirkiyê herîdû xistinên leşkerî ya ser herêma berdom bigire, an jî piştgirîya navneteweyî bigire zêf bibe. Eger rêveberiya xweberdest nakeve ser diyarîkirina siyasî bi hukûmeta Sûriyê de an jî eger bi taybetî bi astengên aborî an tîrêjên neteweyî re li nav gelê xwe desthilat neke, dibe ku wê rêxistina xweberdest perç bike an jî bi şikêlêk zorî di nav hûrguliyek dewletî ya Sûriyê de veguheze.
Encam
Pêşeroja rêveberiya xweberdest a Bakur û Rojhilatê Sûriyê nayê zanîn û li ser çend faktorên navxweyî û derveyî daye. Serkeftin ji aliyê qedriyê ve ku ew dikare li dijî astengên aborî, siyasî û ewlekarîyê bisekine, û pergala hukûmêk dewamdar û hevok pêşve bixe. Li dîmenê din şermezarî ye, ku di astengên derveyî û navxweyî de ye, û dibe ku ev projeya xeyalanî winda bike.[1]