'Bi komkujiya Kobanê xwestin derbeyê li şoreşê bidin'
Reportaj Summay
CUMA MIHEMED – ZANA SEYDÎ / KOBANÊ
Ehmed Şêxo diyar kir ku Komkujiya 25'ê Hezîranê li Kobanê û Berxbatan hewldana derbekirina Şoreşa Rojava bû û banga dersgirtina ji vê komkujiyê û xurtkirina sîstema parastinê di hundirê civakê de kir da ku senaryoyên bi vî rengî dubare nebin.
Bi boneya sêyemîn salvegera Komkujiya 25'ê Hezîranê ku çeteyên DAIŞ'ê li Kobanê û gundê Berxbatan pêk aniye, hevserokê Meclisa Tevgera Civaka Demokratîk (TEV-DEM) a kantona Kobanê Ehmed Şêxo di hevpeyvînekê de ji ajansa me ANHA'yê re axivî.
Hevpeyvîna bi Ehmed Şêxo re wiha ye:
·Gelek dewlet û sîstemên dîktator di siyasetên xwe de komkujiyan li dijî gelên dijber pêk tînin. Hûn van siyasetan çawa dinirxînin?
Di seranserî dîrokê de gelek komkujî li dijî gelan û bi taybet li dijî gelê kurd pêk hatine. Gelo komkujî çi ne, çawa tên pêkanîn û çima? Eger em li dîrokê vegerin em ê bersivên van pirsan wergirin û em ê gelek mijaran zelal bikin. Bi taybet eger em di welatekî wekî Kurdistanê de bin ku bi berhemên xwe yên sererd û binerd dewlemend e. Dijmin bi hemû hêz û rêbazên xwe hewl dide vê axê dagir bike û rê li pêşiya azadiya gel bigire.
Yek ji van rêbazên herî qirêj komkujî ne. bi taybet piştî ku desthilatdar nikarin bi hin rêbazan hebûna xwe biparêzin, komkujiyan li dijî gelan pêk tînin. Dîroka Kurdistanê bi komkujiyan dagirtî ye. Her çi qas gelê me serê xwe hildaye û bêhna azadiyê kiriye, dijmin komkujî li dijî gel pêk anîne.
Hovîtiya dagirkerên her çar parçeyên Kurdistanê ji serdema Împratoriya Medya û heta serdema faris, osmaniyan û Tirkiyeyê ve û di serdema nûjen a Seddam Hisên de berdewam dike. Di van hemû serdeman de gelek desthilatdar hatin guhertin, lê siyaseta hemûyan qirkirina gel bû.
Li vir gotina rojnamevanê tirk ê bi navê Mehmet Alî Bîrand tê bîra miorvan dema ku dibêje: Eger Tevgera Azadiyê deh salên din li bakurê Kurdistanê dereng bimaya, bêguman armancên Ataturk dê pêk bihatana. Gotina Ataturk jî ev e: Me doza gelê kurd li lûtkeyên çiyayên Dêrsimê binax kir.
·Dewleta tirk herî zêde dijberiya gelê kurd dike. Gelo çima Tirkiye siyaseta komkujiyan li dijî gelê kurd dide meşandin?
Eger em li dîrok û kevneşopiya mîrasa Tirkiyeyê vegerin, ew mîrasekî osmanî ye. Her kes dagirkeriyên osmaniyan nas dike ku bi zora şûr pêk hatine. Şûr alavê komkujiyan e û ji bo şikandina îradeya gelan dihat bikaranîn û li gorî xwe dida meşandin.
Lê piştî ku hişmendiya gelên bindest li herêmê bi pêş ket û daxwaza maf û azadiyê zêde bû, dest bi têkçûna osmaniyan bû û gihîşt asta sînorên dewleta Tirk a niha. Li vir hin kes derketin û xwestin mîrasa osmaniyan biparêzin ên wekî Ataturk. Gelek rêbazên qirêj di armancên xwe de dane meşandin. Yek ji van rêbazan xapandina gelê kurd bû û beşdarkirina wan di meclisa rêvebirina dewletê û li gorî kurdan meşiyan heta ku lingên xwe li ser erdê çespandin û piştre dest bi înkarkirina mafên gelê kurd kirin û li dijî kurdan komkujî pêk anîn, ji ber ku wan baş nas dikirin ku gelê kurd li herêmê xwedî hêzeke mezin e û li hemberî hebûna wan metirsiyeke mezin e. Azadiya kurdan dê bibe destpêka azadiya hemû gelên herêmê, ji ber vê yekê kurd armanca destpêkê ya komkujiyên Tirkiyeyê bûn.
Van desthilatdarên tirk li ser şopa bavên xwe yên osmanî man û ji bo desthilatdariya xwe biparêzin hêza xwe di kuştinê de bi kar anîn. Van desthilatdaran xwest peyamekê ji gelên din re jî bi rêya komkujiyên li dijî kurdan bişînin, da ku daxwaza azadiya xwe nekin.
·Eger rewşa siyasî û leşkerî li herêmê di ber çavan re were derbaskirin, gelo armanca Komkujiya 25'ê Hezîranê ya li Kobanê çi ye?
Komkujî ne tenê li Kobanê bû, komkujiya li Kobanê berdewama komkujiya Şengalê bû. Bêguman evan komkujî ji rewşa siyasî ne dûr in. Hêzên tarî ku di bin navê DAIŞ'ê de derbasî Rojhilata Navîn bûne, dibe ku hin alî tenê wekî DAIŞ bi nav bikin, lê me ji destpêkê ve û bi israr diyar kir ku li paş perdeya wê ya reş gelek hêz hene û bi taybet hêzên dagirkeriya Kurdistanê dikin hene.
Wekî me berê aniye ziman evan dewlet bi zora şûr û komkujiyan hatine berfirehkirin. Niha jî careke din hovîtiya xwe ya dîrokî didomîne û bi rêbazekî nû ya DAIŞ'ê di sedsala 21'an de derdikeve holê.
·Mebesta we ew e ku destên Tirkiyeyê di vê komkujiyê de hene?
Ne tenê ev komkujî, eger em rewşa beriya komkujiyê bi bîr bînin… dema ku çeteyên DAIŞ'ê derbasî herêmê bûn, armancên dewleta Tirkiyeyê û hemû dewletên dagirkeriya Kurdistanê dikin zelal bûn û hewl didin rê li pêşiya hewldanên kurdî yên azadiyê bi rêveberiya Tevgera Azadiyê bigirin. Bi taybet piştî şoreşa Rojava ku gavên mezin ber bi azadiyê ve avêtine û di cîhanê de deng vedaye. Xwestin derbeyeke mezin li şoreşê bidin û rê li pêşiya pêşketina wê bigirin. Di vê çarçoveyê de van hêzên tarî gelek caran komên çete yên wekî Cebhet El-Nusra, Ehrar El-Şam di êrîşên li dijî destkeftiyên gelê kurd û hemû pêkhateyên herêmê sor kirin. Lê dîsa jî bi ser neketin û di encamê de rêbaza xwe ya dawî bi destên DAIŞ'ê dane meşandin.
Derketina DAIŞ'ê li herêmê bi vê hêzê û êrîşên wê li dijî herêmên wekî Kobanê û Şengalê ne sudfeyek bû, lê belê siyasetek bû û bi rêya komkujiyên li Şengal û Kobanê hate destpêkirin.
Yek ji faktorên ku alîkariya belavbûna DAIŞ'ê li herêmê kiriye, ew e ku rêbazên herî hov ên wekî serjêkirin, teqandin û kuştina sivîlan dane meşandin. Ev rêbaza DAIŞ'ê gelekî dişibe dîroka osmaniyan. Ev yek piştrast dike ku fikr û bîrdoziya DAIŞ û osmaniyan yek e.
Tevî vê yekê, gelê Kurd bi hêza ciwanên xwe di rizgarkirina Kobanê û Şengalê de bi israr bû. Çarçoveya rizgariyê roj bi roj firehtir dibû û hêviyên mezin bi Kobanê ve hatin girêdan. Dema ku dewleta Tirkiyeyê dîtin ku planên ji Kobanê re danîne têk diçin û dît ku êdî Kobanê vediguhere kaniya belavkirina fikra demokratîk li giştî Sûriyeyê, careke din rêbazên xwe yên qirêjî dane meşandin û yek ji van rêbazan komkujiya li Kobanê bû.
Em napirsin ku destên Tirkiyeyê di vê komkujiyê de hene yan na, ji ber ku em piştrast in ku Tirkiyeyê komkujî plan kiriye û bi destên çeteyan pêk aniye. Nemaze gelek çete bi rêya Tirkiyeyê derbasî Kobanê bûne.
Aliyên ku destên wan di komkujiyê de hene û alîkariya çeteyan kirine aşkera ne û em van aliyan baş nas dikin.
· Bi mebesta we ew alî kî ne?
Wekî dewleta Tirkiyeyê, beriya êrîşa çeteyan li dijî Kobanê Erdogan derdiket ser ekranên telefîzyonan û radigihand ku Kobanê ket an li ber ketinê ye. Berjewendiya hemû hêzên dagirkeriya Kurdistanê dikin di binkeftina Kobanê de heye. Lawazbûna kurdan û rêgirtina li pêşiya destkeftiyên wan di berjewendiyên wan de ye. Ev komkujî bi destên hemû van aliyan pêk hatiye, dibe ku alîkariya hin aliyan di komkujiyê de ji hin aliyên din kêmtir be, lê hemû di komkujiyê de hevkar in û di serê wê de dewleta Tirkiyeyê ye ku heta roja me ya îro çeteyên DAIŞ'ê dihewîne û ber bi herêmên Rojava ve dişîne.
·Piştî komkujiyê, gelo bandora komkujiyê li ser civaka Kobanê çawa bû?
Em bixwazin an nexwazin, bandora komkujiyê mezin bû, hin bandor neyînî bûn û hin jî erênî bûn. Di aliyê bandorên neyînî de, armanca dijmin ne tenê kuştina 250 kesan bû, lê belê armanca wê ew bû ku Kobanê vala bike û îradeya gel têk bişkîne. Di encamê de nikaribe gavekê ber bi azadiya xwe ve biavêje. Armanca duyemîn jî derbeyeke giran li hêza herêmê bide û rê li pêşiya pêşveçûna hemleyên wê bigire.
Gelek malbat rastî ziyanên giran hatin û gelek kes jî sêwî man. Jiyan çend rojan li Kobanê rawestiya û gelek kesên bêguneh şehîd bûn. Heta roja me ya îro gelek malbat hê jî di bin bandora komkujiyê de ne, ku ne di bala tu kesî de bû.
Aliyê komkujiyê yê erênî ew bû ku gel li derdora hev û du civiyan û rê li pêşiya berfirehbûna komkujiyê girtin. A herî girîng jî armancên dewleta tirk wekî ku dixwest pêk nehatin. Dewleta tirk xwest careke din êrîşekê li dijî Kobanê plan bike, lê berovajî wê pêk hat.
·Îcar hûn dibêjin ku komkujiyê armancên xwe bi temamî pêk neanîn?
Rast e, armancên komkujiyê bi temamî pêk nehatin. Berovajî wê komkujî veguherî destpêka tolhildana ji bo şehîdên komkujiyê. Tola şehîdan heta roja me ya îro berdewam tê hilanîn.
·Gelo faktorên ku hiştine armancên komkujiyê pêk neyên çi ne?
Eger em hinekî paşve vegerin û bi taybet dema destpêkirina şoreşa Rojava, perspektîfên Rêber Apo hebûn û têde dibêje ku civaka nehatiye birêxistinkirin nikare parastina xwe bike. Ji ber vê yekê me dît ku pêwîstiya herî mezin birêxistinkirina civakê ye.
Birêxistinkirina civakê li Kobanê wekî avakirina meclîs û komîteyên tax û gundan di asteke jor de bû. Ev rêxistin dikare di rewşên herî dijwar de bixebite. Tevî hemû kêmasiyan û ziyanên mezin, lê di encamê de bingeheke rêxistinî hebû û hişt ku armancên komkujiyê pêk neyên.
·Bêyî ku hewldanên dijmin ên li dijî gelê kurd di ber çavan re bêne derbaskirin, hin çavdêr diyar dikin ku lawazbûna aliyê ewlehiyê hişt ku kujer komkujiyê pêk bînin. Hûn vê yekê çawa şîrove dikin?
Kêmasî gelek bûn. Lê bi taybet di wê şevê de û rêbaza ku dijmin pê êrîş kiriye, kiryarên bi vî rengî li Ewropa, Amerîka û li gelek dewletên din ku bi milyaran di xurtkirina hêzên ewlehî de xerc dikin, rûdidin. Di van demên dawîn de gelek kiryarên terorîst ên bi vî rengî li Ewropayê jî pêk hatin.
Tîma Asayîşê ku li pey kujerên DAIŞ'ê çû, eger lawazbûnek hebe ew tîm dê tune bûya û 6 endamên wê şehîd nedibûn. Eger asayîş tune bûna hejmara qurbaniyên komkujiyê dê du qatan zêde bibûya. Lê dîsa jî di wê demê de hin xemsarî ji aliyê hin komîteyên parastina taxên bajêr ve hebû, ji ber ku êrîşeke bi vî rengî guman nedikirin. Lê di encamê de lawazbûna ewlehiyê hişt ku komkujî pêk were, bi nêrîna min ev yek dûrî rastiyê ye.
Gelo tu yê li hemberî kesên xwe ji kuştinê re amade kirine çi bikî? Dibe ku tu karibî berfirehbûna wê sînordar bikî. Lê tu nikarî li hemberî wî derkevî. Di encamê de divê em sîstema xwe ya parastinê bêtir xurt bikin.
·Ji bo ku senaryoyeke wekî komkujiya 25'ê Hezîranê neyê dubarekirin, çi tê xwestin?
Piştî komkujiyê me gelek gav avêtin. Me berê xwe da meclis û komînan û me komîteyên xweparastinê aktîf kirin û me hêza parastina cewherî ava kir û heta niha parastina taxên xwe dikin. Her wiha me pirsgirêka kêmbûna çekan û amêrên bêtêl çareser kir.
Tevî hemû keda hatiye dayîn ji bo rêgirtina li pêşiya kiryarên wekî komkujiyê, lê dîsa jî kar û xebat ji sedî 100 pêk nehatine. Bêguman hin kêmasî di hin aliyan de hêjî hene. Lê bi giştî em dikarin bêjin ku gavên nû ber bi parastinê vehatine avêtin û gelek tedbîrên ewlehiyê hatine wergirtin. A herî girîng ew ku gelê me êdî van rêbazên êrîşên dijmin nas dike, nemaze ji ber ku komkujiyeke bi vî rengî bi serê welatiyên Kobanê de di demên borî de nehatiye.
Hevkariya di navbera hêzên ewlehiyê û welatiyan de piştrast dike ku dijmin nikare komkujiyên xwe li dijî welatiyan dubare bike.
·Bi boneya salvegera komkujiyê, hûn di dawiya axaftina xwe de dixwazin ji civaka Kobanê re çi bibêjin?
Em sersaxiyê ji malbatên şehîdên komkujiyê re dixwazin. Em piştrast dikin ku em ê tola van hemû şehîdan hilînin. Pêwîst e em derseke xwe ji komkujiyê wergirin û sîstema xwe ya xweparastinê bêtir xurt bikin. Divê her kesekî ji me endamekî ewlehiyê be. Divê dema em tiştekî bi guman dibînin, tavilê em hêzên ewlehiyê agahdar bikin.[1]