کتېبخانە کتېبخانە
گېڵای

کوردیپێدیا گۆرەتەرین سەرچەمەی فرەزۋانیی پەی زانیارییە کورڎییا


ھۊرچنۍ گېڵای





ورڎ گېڵای      کیبۆردە


گېڵای
ورڎ گېڵای
کتېبخانە
نامۍ کورڎیۍ پەی زاڕۊڵا
کڕۆنۆلۆژیاو ڕۇداۋەکا
سەرچەمۍ
ۋەڵینە
گلېرۆکریێ بەکاربەری
چالاکیۍ
چنین گېڵۇ؟
ۋەڵاکریێ کوردیپێدیای
ڤیدیۆ
پۊلبەڼی، پېڕبەڼی
بابەتۍ ڕېکۆتییە!
تۊمارکەرڎەی بابەتۍ
تۊمارکەرڎەی بابەتۍ تازۍ
کېیاستەی ۋېنەی!
ڕاپەرسای
چنین دېیەی تۊ
پێۋەڼی
کوردیپێدیا چ جۊرە زانیاریېۋش پەنەۋازۍ ھەنۍ
ستانداردۍ
مەرجو بەکاربەرڎەی
چنینیی بابەتۍ
ئامرازۍ
چە بارەو ئېمە
ئەڕشیڤگەرۍ کوردیپێدیای
بابەتۍ چە بارەو ئېمە!
لینکو کوردیپێدیا دلۍ لینکا پەلیانەکەو وېتەنە بنیەرە
زېیاڎکەرڎەی / لابەرڎەی ئیمەیلی
ئامارو سەردانیکەرا
ئامارو بابەتۍ
فاڕەڕو فۆنتەکا
فاڕای ڕېکۆتو ڕۊژمارەکا
ۋشکنای ڕانۋیسی
زۋان و بنەزۋانو لاپەڕەکا
کیبۆردە
لینکۍ پەنەۋازۍ
زېیاڎکریاو کوردیپێدیای پەی گوگڵ کڕۆمی
کۇکیۍ/کۇکیز
زۋانۍ
کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish
کرمانجی - Upper Kurdish (Arami)
Kurmancî - Upper Kurdish (Latin)
هەورامی - Kurdish Hawrami
Zazakî - Kurdish Zazaki
English
Français - French
Deutsch - German
عربي - Arabic
فارسی - Farsi
Türkçe - Turkish
Nederlands - Dutch
Svenska - Swedish
Español - Spanish
Italiano - Italian
עברית - Hebrew
Pусский - Russian
Fins - Finnish
Norsk - Norwegian
日本人 - Japanese
中国的 - Chinese
Հայերեն - Armenian
Ελληνική - Greek
لەکی - Kurdish Laki
Azərbaycanca - Azerbaijani
ھەژمارو من
چۇوەر-لۋای
بۇ بە ھامکارو شمە!
کڕېڵەۋاچۊ وېت ۋیرشېیېنە!
گېڵای تۊمارکەرڎەی بابەتۍ ئامرازۍ زۋانۍ ھەژمارو من
ورڎ گېڵای
کتېبخانە
نامۍ کورڎیۍ پەی زاڕۊڵا
کڕۆنۆلۆژیاو ڕۇداۋەکا
سەرچەمۍ
ۋەڵینە
گلېرۆکریێ بەکاربەری
چالاکیۍ
چنین گېڵۇ؟
ۋەڵاکریێ کوردیپێدیای
ڤیدیۆ
پۊلبەڼی، پېڕبەڼی
بابەتۍ ڕېکۆتییە!
تۊمارکەرڎەی بابەتۍ تازۍ
کېیاستەی ۋېنەی!
ڕاپەرسای
چنین دېیەی تۊ
پێۋەڼی
کوردیپێدیا چ جۊرە زانیاریېۋش پەنەۋازۍ ھەنۍ
ستانداردۍ
مەرجو بەکاربەرڎەی
چنینیی بابەتۍ
چە بارەو ئېمە
ئەڕشیڤگەرۍ کوردیپێدیای
بابەتۍ چە بارەو ئېمە!
لینکو کوردیپێدیا دلۍ لینکا پەلیانەکەو وېتەنە بنیەرە
زېیاڎکەرڎەی / لابەرڎەی ئیمەیلی
ئامارو سەردانیکەرا
ئامارو بابەتۍ
فاڕەڕو فۆنتەکا
فاڕای ڕېکۆتو ڕۊژمارەکا
ۋشکنای ڕانۋیسی
زۋان و بنەزۋانو لاپەڕەکا
کیبۆردە
لینکۍ پەنەۋازۍ
زېیاڎکریاو کوردیپێدیای پەی گوگڵ کڕۆمی
کۇکیۍ/کۇکیز
کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish
کرمانجی - Upper Kurdish (Arami)
Kurmancî - Upper Kurdish (Latin)
هەورامی - Kurdish Hawrami
Zazakî - Kurdish Zazaki
English
Français - French
Deutsch - German
عربي - Arabic
فارسی - Farsi
Türkçe - Turkish
Nederlands - Dutch
Svenska - Swedish
Español - Spanish
Italiano - Italian
עברית - Hebrew
Pусский - Russian
Fins - Finnish
Norsk - Norwegian
日本人 - Japanese
中国的 - Chinese
Հայերեն - Armenian
Ελληνική - Greek
لەکی - Kurdish Laki
Azərbaycanca - Azerbaijani
چۇوەر-لۋای
بۇ بە ھامکارو شمە!
کڕېڵەۋاچۊ وېت ۋیرشېیېنە!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 چە بارەو ئېمە
 بابەتۍ ڕېکۆتییە!
 مەرجو بەکاربەرڎەی
 ئەڕشیڤگەرۍ کوردیپێدیای
 چنین دېیەی تۊ
 گلېرۆکریێ بەکاربەری
 کڕۆنۆلۆژیاو ڕۇداۋەکا
 چالاکیۍ - کوردیپێدیا
 یارڎی
تۊماری تازە
ژیواینامە
میرزا حەسەن عەلی
27-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
میرزا ئاغای پاوەی
27-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
عەلی بەردەشانی
26-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
میرزا ئەحمەدی عەیشی
25-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
مامۊسا مەڵڵا مەحمووڎی موفتی دشەیی
24-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
دەروێش ئەیازی کرندی
22-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
میرزا موحەمەد ڕەزا پاوەیی
22-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
حاجی نیعمەتوڵڵای جەیحوون ئاوایی
21-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
غوڵام ڕەزاخانی ئەرکەوازی
17-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
مەلا عەبدوڵڵای دشەیی
15-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ئامارۍ
بابەتۍ
  533,933
ۋېنۍ
  108,727
کتېبۍ PDF
  20,101
فایلی پەیوەڼیدار
  102,446
ڤیدیۆ
  1,497
زۋان
کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish 
305,287
Kurmancî - Upper Kurdish (Latin) 
89,491
هەورامی - Kurdish Hawrami 
65,915
عربي - Arabic 
29,942
کرمانجی - Upper Kurdish (Arami) 
17,495
فارسی - Farsi 
9,221
English 
7,457
Türkçe - Turkish 
3,662
لوڕی - Kurdish Luri 
1,691
Deutsch - German 
1,627
Pусский - Russian 
1,140
Français - French 
340
Nederlands - Dutch 
130
Zazakî - Kurdish Zazaki 
90
Svenska - Swedish 
64
Español - Spanish 
50
Հայերեն - Armenian 
50
Polski - Polish 
47
Italiano - Italian 
47
لەکی - Kurdish Laki 
37
Azərbaycanca - Azerbaijani 
24
日本人 - Japanese 
21
中国的 - Chinese 
18
Ελληνική - Greek 
14
עברית - Hebrew 
14
Norsk - Norwegian 
14
Fins - Finnish 
12
Тоҷикӣ - Tajik 
6
Português - Portuguese 
6
Ozbek - Uzbek 
6
Esperanto 
5
ქართველი - Georgian 
3
Catalana 
2
Čeština - Czech 
2
Kiswahili سَوَاحِلي 
2
Srpski - Serbian 
2
Hrvatski - Croatian 
2
ترکمانی - Turkman (Arami Script) 
1
Lietuvių - Lithuanian 
1
Cebuano 
1
балгарская - Bulgarian 
1
हिन्दी - Hindi 
1
پېڕە
هەورامی - Kurdish Hawrami
ۋاچۍ و دەسەۋاچۍ 
61,596
کوڵەباس 
1,842
ھۊنیێ 
1,389
پەندۍ و ئیدیۆمۍ 
768
ژیواینامە 
158
کتېبخانە 
94
بەڵگەنامۍ 
55
یاگۍ 
6
ۋەڵاکریێ (گۊڤارۍ و ڕۊجنامۍ و ...) 
2
شەھیدۍ 
2
نامۍ کورڎیۍ 
1
پارتیۍ و ڕېکۋزیێ 
1
ئامارۍ و ڕاپەرسیۍ 
1
کۊگاو پەرۋەڼا (فاییلا)
MP3 
323
PDF 
30,992
MP4 
2,455
IMG 
198,767
∑   سەرجەم 
232,537
گېڵای شۊنۊ دلېنارە
کوڵەباس
پەی مەسعود عەباسی
کوڵەباس
چی هیچ کام ئی خەیرێشا نەکەر...
کوڵەباس
با جە ڕاوکەرڎەی وازبارمۍ
کوڵەباس
ئێرۆس یانې چێش؟
ژیواینامە
مەلا عەبدوڵڵای دشەیی
شوناسی کوردی لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا
نۋیستەکاتا بە ڕانۋیسېۋی پوختە پەی کوردیپێدیای کېیاندۍ. ئېمە پەی شمەیشا ئەرشیڤ کەرمۍ و پەی ھەتاھەتای چە فۆتیای پارېزنمېشا!
پېڕە: کوڵەباس | زۋانو بابەتۍ: کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish
ھامبەشیکەرڎەی
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
ھۊرسەنگنای تۊماری
نایاب
فرە خاسە
خاسە
خرابە نېیەنە
خرابە
ۋزەش دلۍ ڕیزبەڼیی گلېرۆکریێکاو وېم
پەیلۋاو وېت چە بارەو ئی بابەتۍ بنۋیسە!
ۋەڵینەو دەستکاریی بابەتۍ
Metadata
RSS
چە گوگڵ پەی ۋېنە پەیۋەستا بە بابەتۍ دەسنیشانکریێ گېڵە
چە گوگڵ پەی بابەتۍ دەسنیشانکریێ گېڵە!
Kurmancî - Upper Kurdish (Latin)0
English0
کرمانجی - Upper Kurdish (Arami)0
هەورامی - Kurdish Hawrami0
لوڕی - Kurdish Luri0
لەکی - Kurdish Laki0
Zazakî - Kurdish Zazaki0
عربي - Arabic0
فارسی - Farsi0
Türkçe - Turkish0
עברית - Hebrew0
Deutsch - German0
Español - Spanish0
Français - French0
Italiano - Italian0
Nederlands - Dutch0
Svenska - Swedish0
Ελληνική - Greek0
Azərbaycanca - Azerbaijani0
Catalana0
Cebuano0
Čeština - Czech0
Esperanto0
Fins - Finnish0
Hrvatski - Croatian0
Kiswahili سَوَاحِلي0
Lietuvių - Lithuanian0
Norsk - Norwegian0
Ozbek - Uzbek0
Polski - Polish0
Português - Portuguese0
Pусский - Russian0
Srpski - Serbian0
балгарская - Bulgarian0
Тоҷикӣ - Tajik0
Հայերեն - Armenian0
ترکمانی - Turkman (Arami Script)0
हिन्दी - Hindi0
ქართველი - Georgian0
中国的 - Chinese0
日本人 - Japanese0

شوناسی کوردی لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا

شوناسی کوردی لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا
شوناسی کوردی لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا
جانێت کلین
و. لە ئینگلیزییەوە: عەتا قەرەداخی

لەگەڵ بەرەوپێشەوە چوونی سەدەی نوێدا، بیرمەندانی- ڕۆشنبیرانی- کورد سەرقاڵبوون بە پرسی شوناسەوە، هەروەها ئەوەی لە کوێ دەگونجێن لەگەڵ ئەو دەستە نوێیانەی پێشنیار کراون لە لایەن هاوچەرخەکانیانەوە، یان لە لایەن دەوڵەتەوە سەپێندراون. ئەرمەنەکان وایان دەرخست ئەوان ئەو گرووپە بوون، کە شوناسی خۆیان دژی کوردەکان دیاری کرد، بەڵام بەشێوەیەکی ڕوو لە زیادبوون تورکەکان وابوون. لەم ئاشکراکردنەدا، نووسەرانی کورد گەڕاونەتەوە بۆ هاوچەرخترین لێکۆڵینەوە لە میللیبووندا (ئەگەر بشێت وای ناو ببەین)، لێکۆڵینەوە بۆ پشکنینی شوناسی کوردی لەبەرامبەر شوناسی دراوسێکانی کورددا. هەندێجار، لێکۆڵینەوەی (رەگەزپەرستانە) بەرەو ئەوەی بردوون خۆیان ببەستنەوە بە ئەرمەنەکان و گەلانی تری ئێرانییەوە. لە دەوروبەری ساڵی 1913دا نووسەرێک ئاماژەی بۆ ئەوە کرد، لەئاکامدا ئەرمەن و کورد هەمان گەلن:
وەکوو دەزانرێت، کورد و ئەرمەنەکان نەوە گەورەکانی هەمان گەلی ئۆردوون... سەرباری ئەوەی نووسین و ئەدەب و زمان و داب و نەریتی نەژادیمان هەمان شێوە بوو، دواتر ئەرمەنەکان ئایینی مەسیحییان پەسەند کرد و هەوڵی بوونێکی جیاوازیان لە ئێمە دا. لەم دواییاندا ئەوان پێشکەوتن و شوێن ئامانجێکی نائاشکرا کەوتن. ئەم جۆرە کارانە بوو، کە ئەرمەنەکانی خستە سەر ڕێبازێکی جیاواز لە ئێمەی کورد. ئاواتەخوازم ئەم دوو ڕەگەزە برایە، کورد و ئەرمەن، یەک بگرن و دەست لەناو دەست و کار بکەن بە ئاراستەی بەدیهێنانی هەمان ئامانج و بنیاتنانی بوونێکی بنجینەیی ئاڵوگۆڕ. بەڵێ، کوردەکان کەمێ لە دواترن، ئەرمەنەکان کەمێ لەپێشترن، بەڵام وادانانرێت، کە ئەوان هەرگیز ئەم پێشنیارەی ئێمە پەسەند نەکەن. با ئێمەی کورد پیشانی بدەین ئێمە کێین. بێ گومان، کات ئەوان و ئێمە پێکەوە کۆدەکاتەوە(27).
دوای جەنگ، لەگەڵ ئەوەدا، چەندین وتار لە ڕۆژنامەگەری کوردیدا دەستیان کرد بە گاڵتەکردن بە داواکانی ئەرمەنەکان بۆ بەشی خۆیان لە شوێنی نیشتەجێبوونیان لەپاش دەوڵەتی عوسمانی، هەروەک ئەو وتارانە پشتگیریی داواکانی کوردیان دەکرد. هەر لایەنە سەرژمێری و مێژوو و لێکۆڵینەوەی (رەگەزپەرستانە)ی بەکار هێنا بۆ بەهێزکردنی داواکارییەکانیان لە (کۆنگرەی ئاشتی)ی دواتردا(28). لەکاتێکدا کوردەکان هەندێ جار لە ڕووی نەژادەوە خۆیان دەبەستەوە بە ئەرمەنەکانەوە و بە ڕێگای تریش لەو وتارانەیاندا، کە تەرخانیان دەکردن بۆ مێژوو و شوناسی کوردی لە چاپەمەنییەکانیاندا، ئاشکرا بوو کە ئەوان ئەوەیان لەبەر چەندین هۆ دەکرد، سەرەکیترینی ئەو هۆکارانەش پێویستیی جیابوونەوەیان بوو لە تورکەکان، کە هەندێ لە کوردەکان دەیانبینی تورکەکان کەوتبوونە نکۆڵیکردنی شوناسی کوردی بەو شێوەیە و چالاکانە سەرقاڵی بە تورککردنی کوردەکان بوون (لەڕاستیدا بە تورککردنی ئەوانی تریش). ژمارەیەک وتار لە چاپەمەنیی کوردیی سنووری دەوڵەتی عوسمانیدا تاوتوێی ئەم بابەتە دەکەن (29)، پێویستە ئێمە سەیری هەوڵەکانی کورد بۆ خۆبەستنەوەیان بە ئەرمەنەکانەوە لەبەر ڕووناکیی ئەم بۆجوونەدا سەیر بکەین.
لەکاتیکدا کوردەکان بۆ ماوەی چەند دەیە لە ململانێدا بوون سەبارەت بە پەیوەندییان لەگەڵ ئەرمەنەکاندا، زۆرێک لەم ململانێیە - بێ بەربەست- گەشەی کرد لە پەیوەندییاندا لەگەڵ تورکەکان، تەنانەت زیاتر لە ئەرمەنەکان و مەسیحییەکانی تریش، هەروەها زیاتریش لە عەرەبەکان و ڕەگەزەکانی تری دەوڵەتی عوسمانی. ئەمەش لەبەر ئەوەی شوناسی ناسیۆنالیستی تورکی لە دروستبووندا ئەرمەنەکانی بە یەکەم و کوردەکانی بە دووەم وەکوو (ئەویتر)ی سەرەتایی سەیر کردووە(30). لە کۆتایی ئیمپراتۆردا کورد یەک هەڵوێستی نەبوو. کوردەکان چەند هەڵبژاردەی جۆراوجۆریان تێکەڵ دەکرد (هەرچۆن گرووپەکانی تری دەوڵەتی عوسمانی لە سەروبەندی ڕووخاندنی ئیمپراتۆرێتدا ئەوەیان خستە ڕوو)، هەروەها دوای ژمارەیەک ستراتیژ کەوتن بۆ بەدەستهێنانی ئەوەی هەستیان کرد باشترین یەکلا کردنەوەیە بۆ ئەوان. لەمەشدا کوردەکان یەکگرتوو نەبوون. وەکوو لەسەرەتای ئەم بەشەدا باس کرا، بیرۆکەی (یەکێتیی کوردی) لە ڕووی مێژوویی و گوتارییەوە لە چوارچێوەی جیاواز جیاواز و لە ماوەی چەند سەدەیەکدا بنیات نراوە، لێرەدا، لەگەڵ ئەوەشدا، ئێمە بایەخ بە یەکلاییکردنەوەکانی پاش جەنگی یەکەمی جیهانی دەدەین.
کوردەکان بایەخێکی پڕ لە چالاکییان دا بەوەی، باشترین چارەسەریی دوای جەنگ بۆ خۆیان بەدەست بهێنن، چارەسەرێک کە دەیانتوانی خەیاڵی بەدەستهێنانی بکەن، بەڵام تەنانەت لێرەشدا (یەکێتیی کوردی) بوونی نەبوو، چونکە لە واقیعی ژیاندا ئەوەی ئێمە ئێستا پێی دەڵێین ئیمپراتۆرێتیی فرە تائیفی و فرە ئیتنیکی، بۆ هەموو کورد هەمان شتی نەدەگەیاند. لە مێژوودا وەکوو پەی پێبردنێکی درەنگوەختە، ئێمە دەبینین بەگوێرەی کوردەکان و لایەنەکانی تریش، کە لە دەرەوەی دەسەڵات بوون لە ئیمپراتۆرێتدا، دەسەڵات و ئیمتیازیان نەبوو، بەلایەنی کەمەوە تاوەکوو کۆتایی سەدەی نۆزدەیەم، بەڵام لەڕاستیدا سەدەی بیستەم کۆتایی بە ئیتنیکییەت هێنا (سەرباری ئەوەی ئەم وادانانە ئاڵۆزە، سەرباری ئەوەی بەدڵنیاییەوە کۆتایی بە ئایین هێنا، بەڵام ئەوە تەنیا مەودایەکی دیاریکراو بوو، وەکوو چەندین کاری لە جۆری کارەکانی کریستاین فیلیۆ نیشانی دەدەن(31). نایەکگرتوویی کوردی و بێباری کوردی و ڕاڕایی کوردی نەبوون، کە بوون بەهۆی وەڵامدانەوەی جۆراوجۆر بۆ ئەو گیروگرفتانەی، کە داگیرکردن سەپاندبوونی و لەوانەشە بووبن بە هۆی پارچەپارچەکردنی ئیمپراتۆرێتی عوسمانی. لەبری ئەوە، ئێمە پێویستمان بە زانینی ئەوەیە، کە کوردەکان لە خواست و ویستە سیاسییە-کۆمەڵایەتی و سیاسییە-جوگرافییەکانیاندا ئاڵۆز بوون، هەمان شێوەی گرووپە دراوسێکانیان و تەنانەت هەمان شێوەی گرووپەکان لە شوێنە دوورەکانی تری ئیمپراتۆرێتدا.
کوردەکان، وەکوو گەلێک، کە لەسەر سنوورەکانی ئیمپراتۆرێتەکاندا بوون، پاشان لەگەڵ گەشەکردنیاندا لە ناوچە سنوورییەکاندا بوون، دواتریش لەگەڵ گەشەکردنیاندا بەسەر سنوورەکاندا پەڕیونەتەوە. چەند ستراتیژی ئاڵۆز پەرەیان سەند بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ بابەتەکانی سەروەری و گەیشتن بە سەرچاوەکان. مێژوو ئەوەی دەرخستووە، کە سەرباری ئەوەی زانستی مێژووی نەتەوەیی کوردی- ناسیۆنالیستی- دابەشبوونی کوردستانی لاواندووەتەوە، دەستەبژێرەکانی کورد لە سەردەمی عوسمانیدا ئامانجی شوێنکەوتنی بەرژەوەندییە تایبەتییەکانی خۆیان هەبووە، لەبری بەرژەوەندییەکانی کۆمەڵی کوردەواری، ئەمەش بەشێکی لەبەرئەوەیە، بیرۆکەی ئەم کۆمەڵگەیە لە چی و لە کێ پێکهاتبوو، لە گۆڕانی بەردەوامدا بووە، نەک بیرۆکەیەکی نیشتمانی بووبێت.
+ نووسەری ئەم بابەتە جانێت کلین پرۆفیسۆری هاریکاری مێژووە لە زانکۆی ئاکرۆن لە ئۆهایۆ لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا.

سەرچاوە و پەراوێزەکان:
1- دکتۆر عەبدوڵا جەودەت Bir Hitab ڕۆژی کورد، 1، (2ی حوزەیران، 1329\ 15 June 1913)، 3.
2- تکایە سەیری پەراوێزەکانی من سەبارەت بە ئیمپراتۆریەت بکە: Kurdish Militias in the OthmanTribe Zone, (Stanford: Stanford University Press, 2011), esp. pp. 53-63.
3- Ismet Cheriff Vanly, Survey of the National Question of Turkish Kurdiatan with Historical Background, (N.p.: Hevra, 1971), 16.
4- مێژوونووسانی ئیمپراتۆرێتیی عوسمانی، لێرەدا سەبارەت بە ڕەگەزی کوردی، لەوانەیە کەڵک وەربگرێت لە هەوڵە نوێیەکان بۆ دووبارە بیرکردنەوە لە چەمکی (داگیرکردن) لە شوێنەکانی تری قەڵەمڕەوی ئیمپراتۆریەت. توێژەران بەشێوەیەکی ڕوو لە زیادبوون ئەوە ئاشکرا دەکەن، کە ناودەبرێت بە (داگیرکارییەکان- فتوحات) کە یەک ئاراستە نەبوون، بەڵام بەکرێگیراوی (داگیرکردن) دەناسن لە هەوڵوکۆشسی تایبەتیاندا بۆ ڕاکێشانی داگیرکەران بۆ ململانێ ناوخۆییەکانیان لەسەر دەسەڵات. ئەم مێژوونووسانە پەی بەوە دەبەن، پێویستە ئێمە بە مەبەستەوە سەیری ئەم پرۆسێسە نەکەین. بەدەربڕینێکی تر، پێویستە ئێمە بزانین چۆن ئەوانەی ناو دەبرێن بە (گەلانی داگیرکراو) لە شوێنەکانی ئیمپراتۆریەتدا زۆربەی کات (داگیرکەران)ی داڕشتووە -بەرهەم هێناوە- (یان داگیرکەران - لە چوارچێوەی ئەمەریکای لاتیندا) لە ململانێکانیاندا لەسەر دەسەڵات. نموونەیەکی باش بۆ ئەمە، ماشیۆ ڕێستاڵ: حەوت ئەفسانە سەبارەت بە داگیرکاری ئیسپانیا: نیۆرک: چاپی زانکۆی ئۆکسفۆرد، 2003).
5- Martin Van Bruinessen, Kurds, States and Tribes,”in Tribes and power: Nationalism and Ethnicity in the Middle East, edited by Falah Jabar and Hosham Dawod, (London: Saqi Books, 2002), 169. See also his Agha, Shaikh and state: The Social and Political Structures of Kurdistan, (London: Zed Press, 1992), ch. 2.
6- مەلا مەحموودی بایەزیدی، عادات و ڕسوماتنامەێ ئەکرادێ، چاپ و وەرگێڕانی بۆ ڕوسی لەگەڵ ئەسڵە کوردییەکەیدا لە لایەن ڕۆدینکۆوە، مۆسکۆ (Moscow: Izd-vovostochnoi lit-ry, 1963, 102)
7- (Unsigned), Report on Vilayet Bitlis, Jan,30, 1885, (TNA: FO 195\ 1521).
8- See my Margins of Empire, esp. Ch.2.
9- چەمکی ڕۆژهەڵاتی عوسمانی پەرەسەندنێکی نوێ و سەرسوڕهێنەرە لە توێژینەوەی عوسمانیدا، کە مەبەستی ئەوەیە دەریبخات، کە (پەراوێز- دەوروبەر) گرنگە بۆ توێژینەوەی دینامیکیەتی ئیمپراتۆریەت، وەکوو گشتێک هەمان شێوەی ڕووبەرەکانی ناوەند، هەروەها هەوڵ دەدات ڕووناکی بخاتە سەرئەوەی، چۆن لێکنزیکبوونەوە ئیتنیکیەکان لە مێژووی ناوچەکەدا شکستیان هێناوە لە ڕامکردنی دینامیکیەتی ناوچەکە. بۆ بەرگی داهاتوو لە لایەن یەشار تۆڵگە کۆراوە، دزۆڤینار دێردێریان و عەلی سیپاهی (بەم نزیکانە، 2016دەردەچێت).
10- Stephen Hemsley Longrigg, Iraq, 1900-1950: A political, Social and Economic History, (London: Oxford University Press, 1953), 25.
11- See note 4 above. 12- A good example is Abdulhaluk Chay, Turk Milli Butunlugu Icherisinde Dogu Anadolu Achiretlerinin Sosyo-Ekonomik ve kultural Yapilari ve Boluculuk Meselesi, (Ankara: Turk Tarih Kurumu Yayinlari, 1995), 23, cited in Ergul,11. Abdulhamid in Dogu Politikasi ve Hamidiye Alaylari (Izmir: Chaglayan Yayinlari, 1997), 5.
13- See my forthcoming work, tentatively titled “Making Minorities in the Othman Empire: Armenians and kurds,” Ab Imperio (2016).
14- See my Margins of Empire, “ Introduction”.
15- Roderic Davison, Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876, (New York: Gordian Press, 1973), 55.
16- See my “Minority Question: A View from History and the Kurdish Periphery,” in Will Kymlicka and Eva Pfostl, eds, Multiculturalism and Minority Rights in the Arab world, (London: Oxford University press, 2014).
17- Jelle Verheij, “Les freres, deterre et d’eau,” Sur le role des Kurdes dans les massacres, (Paris: ERISM, 1998).
18- Sami Onal, ed. Sadettin Pasha nin Anilari: Ermeni-Kurt Olaylari (Van, 1896), (Istanbul: Remzi Kitabevi, 2003), 21.
19- See my Margins of Empire.
20- پەیماننامەی بەرلین، بەندی 61 لە ساڵی (1878) بەم جۆرەیە: سەبلایم پۆرتێ بەڵێن دەدات، بێ هیچ دواکەوتنێکی زیاتر، ئەو چاککردن و چاکسازییانە ئەنجام بدات، کە پێداویستییەکانی ناوچەکە دەیانخوازن لەو ناوچانەی، کە ئەرمەنەکانی تیادا نیشتەجێن، هەروەها زەمانەتی ئاسایشیان بکرێت بەرامبەر کەرکەسەکان و کوردەکان. بەشێوەی خولی ئەو هەنگاوانەی لەبەر دەگیرێن بۆ ئەو ئامانجە، بۆ ئەو دەوڵەتانە ڕابگەیەندرێت، کە چاودێریی جێبەجێکردنیان دەکەن. ئاماژەی پێ دراوە لە:
Taner Akcham, A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility, (New York:Holt, 2006), 39.
21- Clayton to Trotter. No. 4. Political. Van, Aug. 29, 1879 (TNA: PRO: FO 195\1237).
22- Wadie Jwaideh, The Kurdish Nationalist Movement: its Origins and Development, reprint of Dr. Jwaideh’s PH.D. thesis, (Syracuse: Syracuse University Press, 2006), 83. وەدیع جوەیدە جەختی کردە سەر ترسی کوردەکان لە هەژموونی ئەرمەنەکان لە ناوچەکەدا، هەروەها جەختی کردە سەر کونسوڵە نوێیەکانی ئەوروپا لە ناوچەکەدا (کە من کردوومن بە بەڵگە لە پێداچوونەوەمدا بۆ ئەرشیفی بەریتانی).
23- Sadettin Pasha ‘nin Anilari, 21, 49, 98-99. 24- See my Margins of Empire (esp. Ch. 4).
25- Abdurrahman Bedir Khan, “Kurdlere,” Kurdistan 25, (18 Eylul, 1316\ Kurdistan: Rojnama kurdi ya peshin\ llk Kurd Gazetesi, 1898-1902, (Uppsala: Weshanxana Deng 1991).
26- Bir Kurd (Abdullah Cevdet’s pen-name), (Untitled?) Droshak (January, 1900), cited in garo Sasuni, Kurt Ulusal Hareketleri ve Ermeni-Kurt llishkileri, 15. Yy’dan Gunumuze, (Stockholm: Orfeus, 1986)223-224. See FN 47 in my “conflict and collaboration,”164.
27- Mevlandzade rifat, “Muhterem Hetawi Kurd Gazetesi Muessislerine,” Hetawi Kurd 2 (21 Teshrin-I Sani, 1329\3 Decenber, 1913), 2.
28- See my M.A. Thesis, “Claiming the Nation: The Origins and Nature of Kurdish Nationalist Discourse: A Study of the Kurdish Press in the Ottoman Empire,” (Princeton University, 1996), 43, n.94.
29- See for example, Kurdiye Batlisi (Halil Hayali), “Kurdler Munasebetiyle,” Jin 2, 3 (20 Teshrin-I Sani 1334\20 November, 1918), reprinted in M. Emin Bozarslan, Jin:Kovara Kurdi-Triki\Kurdche-Turkche Dergi, 1918-1819, Vol. 1, (Uppsala: Weshanxana Deng, 1985), and Suleymaniyeli Tevfik, “Jin, Dergisi Araciligyla Kurdiye Batlisi kardeshime,” Jin 4, (28 Teshrin-I Sani, 1334\28 November, 1918), 1-4 reprinted in Bozarslan, Jin, vol.1. See also Yusuf Ziya, Kurd Tarihinden Baban Hanedani, “Jin 9 (16Kanun-I Sani 1335\16 January, 1919), in Bozarslan, vol. 2, 445, and Kurdiye Bitlisi (Halil Hayali), “Muhacirin Mudiriyeti Neshriyatindan “Kurdler Munasebetiyle Dehak efsanesi, “Jin 1 (teshrin-I Sani, 1334\7 November, 1918), Bozarslan, Vol. 1, 7-11.
لێرەدا ناتوانرێت چەند لاپەڕەیەک بخوێندرێتەوە، تکایە سەیری وەرگێڕانی دەقاودەقی بوزئەرسەلان بکە لە لاپەڕەی 189 بۆ 192، بەرزنجیزادە عەبدولواحید: “Gunul Isterki,” Kurdistan 8, (29 Mayis, 135\ 29 May, 1919). تکایە تێبینی ئەوە بکە، سەرباری ئەوەی ناونیشانی ئەم ڕۆژنامەیە هەمان ناونیشانە، بەڵام هەمان بڵاوکراوە نییە لەگەڵ ڕۆژنامەی (کوردستان) کە لە 1998 بۆ 1902بڵاوکراوەتەوە. هەروەها:
Hizandizade Kamal Fevzi, “Hukumet-I Haziraya Achik mektub, “Jin 13, (10 Mart, 1335\ 10 March, 1919), 3, (reprinted in bozarslan, Vol. 3, (1986).
30- See Ugur Umit Ungor, The making of Modern Turky: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913-1950, (Oxford: Oxford University Press, 2011) and Taner Akcham, The Young Turks’ Crime Against Humanity: The Armenian Genocide and Ethnic Cleansing in the Ottoman Empire, (Princeton University Press, 2012).
31- Christine Philliou, Biography of an Empire: Govering Ottomans in an Age of revolution, (Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 210).
+سەرچاوەی ئەم باسە:
Wolfgang Taucher – Mathias Vog1 – Peter Webinger: The Kurds (History – Religion – Language – Politics), (Austrian Federal Ministry of the Interior: 2015, pp.8- 21).[1]
ئی بابەتۍ بە زۋانی (کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish) نۋیسیێنە، پەی ئەۋەکەرڎەی بابەتەکۍ بە زۋانېۋ کە نۋیسێنە، سەرو ئایکۆنو ی کلیک کەرە!
ئەم بابەتە بەزمانی (کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
ئی بابەتۍ 434 جارۍ ۋینیێنە
پەیلۋاو وېت چە بارەو ئی بابەتۍ بنۋیسە!
ھاشتاگ
سەرچەمۍ
[1] پەڕیانە | کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish | basnews.com
فایلی پەیوەڼیدار: 1
بابەتۍ پەیۋەڼدریێ: 3
بەڵگەنامۍ
ڕېکۆتۍ و ڕۇداۋۍ (کڕۆنۆلۆژیا)
کتېبخانە
پېڕە: کوڵەباس
ڕېکۆتو ۋەڵاکەرڎەی: 12-10-2019 (5 ساڵە)
جۊرو بەڵگەنامەی: ھۊرگېڵنیا
جۊرو ۋەڵاکەرڎەی: دیجیتاڵ
زۋانی بنەڕەتیی / زۋانی چنە ھۊرگېڵیا: ئینگلیسی
شار و شارەکڵۍ: سلېمانییە
وڵات - هەرېم: پانیشتو کورڎەسانی
وڵات - هەرېم: تورکیە
کتېب - کوڵەباس: پەرسۊ کورڎی
تایبەتمەڼییۍ تەکنیکیۍ
چنینیی بابەتۍ: 99%
99%
ئی بابەتۍ جە لایەنو: ( ڕاپەر عوسمان عوزێری )یۆ جە: 26-06-2022 تۊمارەکریێنە
ئی بابەتۍ چە لایەنو: ( زریان عەلی ) چە: 26-06-2022 پۊرەلۋای کریێنە و ئازاڎە کریێنە
ئی بابەتۍ پەی دمایین جاری جە لایەنو:( ڕۆژگار کەرکووکی )یۆ جە:18-05-2024 خاستەرە کریێنە
لینکو بابەتۍ
ئی بابەتۍ بەپاو ستانداردۍو کوردیپێدیای ھەڵای ناتەمامە ھەنە و پەنەۋازییش بە پۊرەلۋای بابەتیی و زۋانەۋانیی فرەتەری ھەن!
ئی بابەتۍ 434 جارۍ ۋینیێنە
کوردیپێدیا گۆرەتەرین سەرچەمەی فرەزۋانیی پەی زانیارییە کورڎییا
ژیواینامە
میرزا ئەحمەدی ڕمال
ژیواینامە
خورشید خانمەی داواشی
کتېبخانە
گیٛجاوەو ژیوای
کتېبخانە
تۊرەکە پەڕ ساۋەکە
کتېبخانە
یاڎو پەنجا ساڵەو سەرکۆتەو ژڵېوەو ئاپۆیینە
ژیواینامە
ناسر موحەمەد کەریم
ژیواینامە
شېخ عەبدولکەریمو خانەگای
کوڵەباس
مەزروٙحانی
کوڵەباس
ڕەسمێ قەڎیمی قولانۍ _ قولەقانۍ
کوڵەباس
چڵەدارێ بەردەبېنېوە، پېسە کەسێ کە ئازارەو (فێ)ش پەنە بۊنە
ژیواینامە
مەڵڵا مسەفای فاوجی
ژیواینامە
مامۊسا مەڵڵا مەحمووڎی موفتی دشەیی
کوڵەباس
هۆرامان گیرش دەسو ڕامیاراوە واردەن
کوڵەباس
لێکۆدایەوە کۆتا سەرو شێعرەو مامۊسا مەولەوی
کتېبخانە
ڕۊژماری هۆرامی (8)
کتېبخانە
مەولە

تازەکی
کوڵەباس
پەی مەسعود عەباسی
25-07-2024
ئەسعەد ڕەشید
پەی مەسعود عەباسی
کوڵەباس
چی هیچ کام ئی خەیرێشا نەکەرڎېنە تاکو خوڎا دورێشا نەوزۊوە
25-07-2024
ئەسعەد ڕەشید
چی هیچ کام ئی خەیرێشا نەکەرڎېنە تاکو خوڎا دورێشا نەوزۊوە
کوڵەباس
با جە ڕاوکەرڎەی وازبارمۍ
26-07-2024
ئەسعەد ڕەشید
با جە ڕاوکەرڎەی وازبارمۍ
کوڵەباس
ئێرۆس یانې چێش؟
26-07-2024
ئەسعەد ڕەشید
ئێرۆس یانې چێش؟
ژیواینامە
مەلا عەبدوڵڵای دشەیی
15-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
مەلا عەبدوڵڵای دشەیی
تۊماری تازە
ژیواینامە
میرزا حەسەن عەلی
27-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
میرزا ئاغای پاوەی
27-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
عەلی بەردەشانی
26-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
میرزا ئەحمەدی عەیشی
25-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
مامۊسا مەڵڵا مەحمووڎی موفتی دشەیی
24-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
دەروێش ئەیازی کرندی
22-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
میرزا موحەمەد ڕەزا پاوەیی
22-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
حاجی نیعمەتوڵڵای جەیحوون ئاوایی
21-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
غوڵام ڕەزاخانی ئەرکەوازی
17-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
مەلا عەبدوڵڵای دشەیی
15-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ئامارۍ
بابەتۍ
  533,933
ۋېنۍ
  108,727
کتېبۍ PDF
  20,101
فایلی پەیوەڼیدار
  102,446
ڤیدیۆ
  1,497
زۋان
کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish 
305,287
Kurmancî - Upper Kurdish (Latin) 
89,491
هەورامی - Kurdish Hawrami 
65,915
عربي - Arabic 
29,942
کرمانجی - Upper Kurdish (Arami) 
17,495
فارسی - Farsi 
9,221
English 
7,457
Türkçe - Turkish 
3,662
لوڕی - Kurdish Luri 
1,691
Deutsch - German 
1,627
Pусский - Russian 
1,140
Français - French 
340
Nederlands - Dutch 
130
Zazakî - Kurdish Zazaki 
90
Svenska - Swedish 
64
Español - Spanish 
50
Հայերեն - Armenian 
50
Polski - Polish 
47
Italiano - Italian 
47
لەکی - Kurdish Laki 
37
Azərbaycanca - Azerbaijani 
24
日本人 - Japanese 
21
中国的 - Chinese 
18
Ελληνική - Greek 
14
עברית - Hebrew 
14
Norsk - Norwegian 
14
Fins - Finnish 
12
Тоҷикӣ - Tajik 
6
Português - Portuguese 
6
Ozbek - Uzbek 
6
Esperanto 
5
ქართველი - Georgian 
3
Catalana 
2
Čeština - Czech 
2
Kiswahili سَوَاحِلي 
2
Srpski - Serbian 
2
Hrvatski - Croatian 
2
ترکمانی - Turkman (Arami Script) 
1
Lietuvių - Lithuanian 
1
Cebuano 
1
балгарская - Bulgarian 
1
हिन्दी - Hindi 
1
پېڕە
هەورامی - Kurdish Hawrami
ۋاچۍ و دەسەۋاچۍ 
61,596
کوڵەباس 
1,842
ھۊنیێ 
1,389
پەندۍ و ئیدیۆمۍ 
768
ژیواینامە 
158
کتېبخانە 
94
بەڵگەنامۍ 
55
یاگۍ 
6
ۋەڵاکریێ (گۊڤارۍ و ڕۊجنامۍ و ...) 
2
شەھیدۍ 
2
نامۍ کورڎیۍ 
1
پارتیۍ و ڕېکۋزیێ 
1
ئامارۍ و ڕاپەرسیۍ 
1
کۊگاو پەرۋەڼا (فاییلا)
MP3 
323
PDF 
30,992
MP4 
2,455
IMG 
198,767
∑   سەرجەم 
232,537
گېڵای شۊنۊ دلېنارە
کوردیپێدیا گۆرەتەرین سەرچەمەی فرەزۋانیی پەی زانیارییە کورڎییا
ژیواینامە
میرزا ئەحمەدی ڕمال
ژیواینامە
خورشید خانمەی داواشی
کتېبخانە
گیٛجاوەو ژیوای
کتېبخانە
تۊرەکە پەڕ ساۋەکە
کتېبخانە
یاڎو پەنجا ساڵەو سەرکۆتەو ژڵېوەو ئاپۆیینە
ژیواینامە
ناسر موحەمەد کەریم
ژیواینامە
شېخ عەبدولکەریمو خانەگای
کوڵەباس
مەزروٙحانی
کوڵەباس
ڕەسمێ قەڎیمی قولانۍ _ قولەقانۍ
کوڵەباس
چڵەدارێ بەردەبېنېوە، پېسە کەسێ کە ئازارەو (فێ)ش پەنە بۊنە
ژیواینامە
مەڵڵا مسەفای فاوجی
ژیواینامە
مامۊسا مەڵڵا مەحمووڎی موفتی دشەیی
کوڵەباس
هۆرامان گیرش دەسو ڕامیاراوە واردەن
کوڵەباس
لێکۆدایەوە کۆتا سەرو شێعرەو مامۊسا مەولەوی
کتېبخانە
ڕۊژماری هۆرامی (8)
کتېبخانە
مەولە
بۊخچۍ
ۋاچۍ و دەسەۋاچۍ - وڵات - هەرېم - وەرکۆتو کورڎەسانی ۋاچۍ و دەسەۋاچۍ - وڵات - هەرېم - پانیشتو کورڎەسانی ۋاچۍ و دەسەۋاچۍ - زۋان - بنەزۋان - ھۆرامی (کرمانجیی گۊرانی)

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.75
| پێۋەڼی | CSS3 | HTML5

| کاتو وەشکەرڎەی لاپەڕەی: 1.032 چرکە(چرکۍ)!