بەشێ جە کتېبو ئاوەڎانییەکۍ هۆرامانی
ئاماڎەکەرڎەی و هۊرئەوەگېڵنای: #ئەسعەد ڕەشید#
بەشۍ سەڎ و پەنجا و چوارەمە
ئېمە مەشۊم وەرپەرچو ئا سەرچەما بڎەیمېوە هەکە بە ناڕېکۍ و بەبۍ بەڵگۍ سەرو هونەر و ئەدەبو میللەتەکەیمان نویستەنشان، چێودمای ڕا نەڎەیمۍ پا سەرچەما هەکە قورسایی تاو ترازیاشان لاو هونەر و ئەدەبو وېشارە کۆتەبۊن، هۆڵۍ بڎەیمۍ ئا قورساییەی یەکسان بکەرمێ.
قسەکۍ مینۆرسکی کە (سترابۆ) جوغرافی زانی یۆنانی ساتەکاتو سەفەرەکەو (زینەفۆن)ینە دیېنېش، سەرچەمەشان ڕاس نییەن)، شایانو باسین پەی چن جارێ (سەفەرە دەهەزار نەفەریەکەو زینەفۆن)یمان وانانۆ، هیچ جۊرە نامێوە چامنۍ نامێنە، بڎیە (زاری زمانی کورڎی لە تەرازوی بەراورد دا)، لاپەڕە (40). مەشۊم فرە بە ئاگاییۆ هەرمان و کار چەنی ئا سەرچەمە بېگاناوە بکەرمۍ، شەرت نېیەن ئانەی ئاڎیشا نویستەبۊ ئیتر ڕاس بۊن، مەشۊم بەرئاوەردێوە زانستی پەی ئا سەرچەما بکریۊن، هەر جە وېماوە داڎ نەڎەیمۍ، تاکو پەیمان ڕۊشن نەبۊوە.
دلۍ سەرچەمێ تەرینە، لاپەڕە (191)ئامان: هیرۆدۆت، کە وېش بەشێ جە جەنگەکاو میانو ئێرانی و یۊنانیش دیەن، باسو ۋانای ئاوازگەلێ کەرۊن جە کاتو مەراسیمو (گاو گەروونی)نە واتېنېشان، ئانتیووسی وەرنیشتی بە پەشت بەستەی بە واتۍ (دینۆن)ی، جە (ئانگاریس) و بەیتواچو مادەکاوە قسۍ کەرۊن و دماتەر دلۍ کتېبو خونیاگەری جە ئێرانی گۆرەنە کە خانمە (ماری بۆپیس)ۍ نویستەن و ئینا دلۍ کتېبیانەو لەندەنینە، نویسیان (ئانگارێس) بەیتواچو سەردەمو مادەکا دلۍ دیوەخان، یام بارەگاو (ئەژدەهاک)ینە بېیەن.
کاتێ کۊرشی هەخامەنشی گەرەکش بییەن هوررووژم کەرۊن سەرو ئەژدەهاکی، ئەنگارێس بە بەیتۍ هوررووژمەکەش ئاشکەرا کەرڎەن، بڎیە یەرەمین ڤیستیڤاڵو کامەران موکری، هەڵبەتە دۆڵەتو (ماد)ی کە پایتەختەکەش ئەکباتا بېیەن، ئەچا سەردەمەنە هونەر باوش بېیەن، پەوکەی مروڤی هونەرمەڼ هېماو وەرگیری و کۊششی نەتەوەیی بییەن.
دلۍ عەینو سەرچەمەینە، لاپەڕە (191) ئامان: (هیرۆدۆت ماچۊ: دلۍ ئێرانی کۊنینە موغە مادەکۍ، کاتو نما و شوکرانەو خوڎاینە سازشان ژەڼەن و ئاوازېشا چڕیېنۍ، دلۍ سروودەکا ئا سەردەمەیەنە، مەتاومۍ ئیشارەت بە (گاتا) بکەرمۍ کە کۊنتەرین ئاوازۍ ئا سەردەمەیەنۍ، چانەیچە زیاتەر هینۍ وەڵۍ مادەکا بیېنۍ، وەردەمو ئاتەشگاکانە مەڵڵێ و موغەکۍ نما و خوڎاپەرەسیشان کەرڎەن، هەم ئا ئاوازۍ کە بە شېعرۍ گاتاکا فەرماوێنېشا هەر عەینو سیاوچەمانە، یام هۆرەی ئاهورایی بېیەن، کە تاکو ئیسەیچ ئا ئاوازگەلۍ هەر مەنېنێ.
دلۍ عەینو سەرچەمەی وەڵینینە، لاپەڕە (195) ئامان: (سەردەمو ساسانیەکانە ئەکسیا بېجگە ئانەی بەیتواچێ ئەشناسیا بییەن، خاستەرین هۊرە چڕو ئا بارەگایە بېیەن ئەچا سەردەمەنە، ئینۍ گرڎ بەڵگېنۍ کە کورد هەر جە کۊنۆ گورانیۍ حەماسیېش بیېنۍ و لاوک و هۆرەو ئا سەردەمەیچە سەرەڕاو زاڵبییەی ئایینو ئیسلامی تاکو ئیسەیچ هەر مەنېنۍ.
(ئەکیسا، یام بارەبوود) ئی دوە گورانی واچە یام سروود چڕۍ وەردەمو ئاتەشگاکا زەردەشتینە ئاوازۍ بەرزەچڕۍ سیاوچەمانەی یام هۊرەیشان چڕیېنۍ، خۊ گەر لاوک و حەیرانیچ کە دماتەر جە دەشتەکانو هۆلېری و دەڤەرو کرمانجو سەرنیشتی وەردەمو ئاتەشگاکانە چڕیێنۍ، چوونکوم ئەچا سەردەمەنە ئایینو زەردەشتی سەراسەری بېیەن دلۍ وەڵاتو کوردانە، هەم سنوورو ئا دینەیە تاکو وەڵاتو هیندی و پانیشتو پاکستانی و نیپاڵی لوان، دیسان تاکو بە نزیک شارو مەککەی پیروزی پاڕەویشان کەرڎەن، پەوکەی یۊ ئەچا مەرامە پیروزا یەکتاپەرەسی بېیەن، هەم دیس ئا ئاوازۍ کە چڕیێنێ بە سروودۍ دینیۍ زیاتەریچ موغەکۍ وەردەمو ئاتەشگاکانە لاڵیێنێ خوڎای گۆرەی (ئاهورامەزدا)ی. ئا سروودۍ چ ئایینیۍ چ نیشتیمانیۍ کاتو چڕیەیشان جۊش و خرۊشێ فرەشا دان بە مروڤە دینی و نیشتیمانیەکا. بەشێ جە کتېبو ئاوەڎانییەکۍ هۆرامانی، نویستەی: هیدایەت گوڵپی، فاڕای پەی سەرو زوانی هۆرامی: ئەسعەد ڕەشید.[1]