بییەی نەتەوەیی کورڎی میانو فەلسەفە و سۆسیۆپۆلەتیکینە
هورگېڵنای و ئاماڎەکەرڎەی: ئەسعەد ڕەشید
بەشەی سەڎ و چل و چوارەمە
تاکەکەسەکې دلې گەردوونو ئەقڵی هەریۊشان سەرو خولگەکەو وېشۆ ڕا کەرۊن و ئانەی پەی بڕیەی ڕاکې پەنەوازشەن مێنە سەرو ڕاکېش گەر بەپاو ئا ئیشارا ئاراسې وەربگېرۊن کە دلې جەهانە دلېنەیەکەو وېشەنە پەی ڕانموونیکەردەیش بەرمەگنان. گەردوون و ڕۊح و تاکەکې دلې ئا گەردوونەیە، جیاوازېنې جە گەردوونو سرووشتی و هەسارەکانو دلېش، چاگۆ کە گەردوونو سرووشتی گەردوونێ یاگەیی و مادین، بەڵام گەردوونو ڕۊحی گەردوونێ کاتی و ڕۊحییەن. گەر هەسارەکې بە حوکمو ئانەی زیڼەوەرې مادیې و یاگەیېنې، پەنەوازییەکېشان دلې یۊترینینە نەبان و ئینە پاسەش کەردەبۊ ئانە لازم نەبۊن دلې یۊترینیرە بلان و بویەران و هەریۊشان سەرو ڕاکې وېشۆ وەرو ئەوی تەریشان بگنۊن، ئانە دلې گەردوونو ڕۊحینە هەرتاکێ پەی بەڎیئامای ئارەزوەکەو وېش سەرو ڕاکې وېشۆ مەلۊن، بەڵام بەپاو ئا پەنەوازییا کە هەنېش وەرو تاکەکانو تەری مەگنۊن، واتا هەر تاکێ جە تاکەکانی سەرو ڕاکې وېشۆ تووشو تاکەکانو تەری مەبۊن بەپاو ئا پەنەوازییا کە چېڎینە پەی ئاڎیشا و ئاڎیشانە پەی ئېڎی هەنې و پەی بەڎیئاردەی مەرامەکەیشان ئاتاجېشانې. چېگەنە هەر تاکێ بەبې ئانەی سەرو ڕاکې وېشۆ لابڎۊن دلې ئەویشاتەریرە مەویەرۊن و ئانەی پەنەوازشەن چاڎیشا وەرشمەگېرۊن بەبې ئانەی حەزو بەخشای یام نەبەخشای دلېشەنە بۊن، هەرپېسە چەنی کەسێ دلې ڕێوەرە مەویەرۊن تاکو بیاوۊن بە یاگێ، ئانەی چواردۆرو ڕاکېنە تووشش مەبۊن، مەبۊن بە ئاماژە پەیش بەبې ئانەی ئا چېوە وېش پەی ئانەی چاگەنە بۊن کە ئاماژەش پەنەبڎۊن و ڕانموونیش بکەرۊن، یام ئاماژەی وەهمیش پەنەبڎۊن و ڕاش وەنە گم بکەرۊن. ڕۊحو نەتەوەی کاتێ دلې دۆڵەتینە شېوەگیرمەبۊن و واقېعی مەبۊوە کە تاکەکانو میللەتی هەریۊ ڕاو وېش ئېستېبۊشۆو ڕاو وېشەرە لوابۊ و هۊشیاریش پا سیستەمە ئەقڵیەیە پېڎاکەردەبۊن کە پېوەڼی هەریۊیشان پەویتەریشاوە ڕېکمەوزۊن و مەکەرۊشان بە زەمینە پەی بەڎیئامای بییەیشان، پینەیچە هەریۊشان جە تاکو دلې میللەتیۆ مەبان بە تاکې نەتەوەی و ڕۊحو نەتەوە کەسیەتەکەو وېش پېسە کەسیەتیێ کۊیی جە ڕاو کەسیەتی ئاڎیشاوە بەڎی مارۊن و بەرکۆتەکانو وېش نیشانە مڎۊن.
2/2-4-5) ڕۊحو نەتەوەی و بەرکۆتەکېش
ڕۊحو نەتەوەی کە ئایدیاڵو دلې ئەقڵی کۊیی میللەتێن، کاتێ دلې دۆڵەتینە شېوەگیرمەبۊن کە وېش دلې کۊمەڵە بەرکۆتێنە ئاشکەرا کەردەبۊن، کۊ ئا بەرکۆتا کەلتورو نەتەوەی پېکماران، کەلتورو نەتەوەی پانەی کەلتورو نەتەوەیەن کە ڕۊحو نەتەوەی ئایدیاڵەکەش بۊن و جە ڕاشۆ جە وېشېوەگیرکەردەی نەمدرۊن و حزورێ سەرەمڕەش دلې هیولاو ئا کەلتورەینە ببۊن.
کەلتور چېگەنە ئانە نییەن کە دلې تاریخو میللەتێنە وەڵتەر بە مەڵامەتو شېوەگیربییەی ڕۊحی نەتەوەی دلې چن بەرکۆتێ پەرش و وەڵانە بەرکۆتەن و بەپاو سەردەمەکانی تەقەیۊرش دلېنە کریان و مەنەنۆ، بەبې ئانەی ڕۊحو نەتەوەی بە تەرزێ ڕاسەقینە دلېشەنە حزورش ببۊن.
کەلتورو نەتەوەی ئانەن کە جە ساتو شېوەگیربییەی ڕۊحو نەتەوەینە دلې زەمەنو ئیسەینە بێنە پېڎا، پېوەڼی ئا کەلتورەیە کە بە هۊ ئا شېوەگیربییەیۆ جە ئیسەنە مەخولوقیۊ چەنی ئا کەلتورەیە کە جە ویەردەنە بە هۊ شېوەگیربییەی عەینو ڕۊحو نەتەوەیۆ بەڎی ئامان و ڕۊحو نەتەوەی حزورش دلېشەنە نەمەنەن و بە مەڵامەتو ئینەیچۆ وەچە بە وەچە فاڕیانۆ. بەشێ جە کتېبو بییەی نەتەوەیی کورڎی میانو فەلسەفە و سۆسیۆپۆلەتیکینە، نویستەی عیرفان مستەفا، هۊرگېڵنای پەی سەرو زوانی هۆرامی: ئەسعەد ڕەشید. [1]