🏠 دەستپێک
EnglishEnglish
📧پەیوەندی
ℹ️دەربارە!
FacebookKurdipedia on Facebook
TwitterKurdipedia on Twitter
Dark modeDark Mode
زۆرتر
Kurdipedia
English
🏠|📧|دەربارە!|پەڕتووکخانە|📅
🔀 بابەت بەهەڵکەوت
❓ یارمەتی
📏 رێساکانی بەکارهێنان
🔎 گەڕانی ورد
➕ تۆمارکردنی بابەت
🔧 ئامرازەکان
🏁 زمانەکان
🔑 هەژماری من
✚ بابەتی نوێ
📕 دیداری گەورەکان
ئامادەکردنی: ریاز کاکە مەحمود و شکار جەلال [1]
📕 دیداری گەورەکان
📕 گوڵەکانی ژێر بەفر، بیرەوەری بەرگی 3
نووسینی:عاسی حوسێن مەحمود [1]
📕 گوڵەکانی ژێر بەفر، بیرەوەری بەرگی 3
📕 بنچینەیەک بۆ فێربوونی دەرمانەکان و بەکار هێنانیان
ئامادەکردنی: ئیسماعیل سڵێمان و محەمەد نەبی حەسەن [1]
📕 بنچینەیەک بۆ فێربوونی دەرمانەکان و بەکار هێنانیان
📕 هەوڵێک بۆ دادپەروەری
کاروان حەمەد [1]
📕 هەوڵێک بۆ دادپەروەری
📕 خەونەکانت بەدی بهێنە
نوسينی: لێس براون
وەرگێڕانی لە ئینگلیزیەوە: کەلسوم عومەر عەلی
بەرپرسیارێتیی ژیانت هەڵبگرە.سەرەتا هەوڵی دیاریکردنی ئامانجە بچووکەکانت بدە و بەدییان بهێنە. هیچ کەسێک هێندەی خۆت خەون و ئامانجەکانتی ب
📕 خەونەکانت بەدی بهێنە
📕 ئینسکلۆپیدیای فیزیای کلاسیک و نوێ
نووسینی: د. ولید فادی
وەرگێڕانی: هێمن مەهدی نەقشبەندی
چاپی یەکەم 2014 [1]
📕 ئینسکلۆپیدیای فیزیای کلاسیک و نوێ
📕 چۆن سامان و سەرکەوتن و سەرکردایەتی بەدەست ئەهێنیت؟
دیل کارنگی
ورگێڕانی: دیاری عەلی [1]
📕 چۆن سامان و سەرکەوتن و سەرکردایەتی بەدەست ئەهێنیت؟
📕 نهێنیەکانی پۆلی 12، ژیانی قوتابیەکی پۆلی 12
نووسەر: دانیە عەبدولخالق [1]
📕 نهێنیەکانی پۆلی 12، ژیانی قوتابیەکی پۆلی 12
💬 دەڵێی پەڕەسێڵکەیە
دەڵێی پەڕەسێڵکەیە
باڵندەی پەڕەسێڵکە چەندین ناویتری هەیە وەکو(پلیسرگ، پەڕەسوێڵکە، حاجی ڕەشک، حاجی ڕەش، حاجی ڕەنگ، دوو مقەس) بەکۆمەڵ دەژین و ڕەوی کوێستان و گەرمێنیان هەیە و هەزاران کیلۆمەتر دەبڕن ومێش
💬 دەڵێی پەڕەسێڵکەیە
💬 دەڵێی بزنە بەتەگەیە
دەڵێی بزنە بەتەگەیە
ئاژەڵی بزن ساڵانە یەکجار حەز بەجووتبوون و زگ وزا دەکات، ئەوجارەش بەقاڕەقاڕە دونیا دەهێنتە سەر خۆی کەوا حەزی لە تەگەیە و بەتەگەیە، تەگە واتە نێری و سابڕێن، هەندێک لەبزنەکان دووبارە
💬 دەڵێی بزنە بەتەگەیە
👫 رەعد کوردی - رەعد محەممەد عەبدولڕەحمان ساڵح
رەعد محەمەد عەبدولڕەحمان ساڵح ناسراو بە رەعد کوردی (لەدایکبووی 16-04-1991 سلێمانی) قورئانخوێن و حافزقورئانێکی کوردە. رەعد لە تەمەنی پازدە ساڵیدا بووەتە پێشنوێژی مزگەوتی ئیمامی شافعی لە کەرکوک. ناوبەنا
👫 رەعد کوردی - رەعد محەممەد عەبدولڕەحمان ساڵح
📕 ئەتەکێتی ژیان
هەزار خاڵی سادە و گرنگی ئادابی پێکەوەژیان
نووسەر: خەلیل هەیبەتی [1]
📕 ئەتەکێتی ژیان
📕 یەکێتیی سپارتاکۆس چی دەوێت؟
نووسینی: ڕۆزا لۆکسمبێرگ
وەرگێڕانی : ژیلەمۆ ئامانج [1]
📕 یەکێتیی سپارتاکۆس چی دەوێت؟
📕 وەرگێڕان (Translation)
ئامادەکردنی: دیاکۆ هاشمی
📕 وەرگێڕان (Translation)
📕 هێزی زیرەکیی کۆمەلایەتی
نووسینی: تۆنی بوزان
وەرگیڕانی: ئیکرام حەمە
بابەت:دەرونزانی، بنیادی خود [1]
📕 هێزی زیرەکیی کۆمەلایەتی
👫 لەنیا جەمال
لەنیا جەمال لە ساڵی 1999 دا لە شاری سلێمانی لە گەڕەکی مەڵکەندی لە دایکبووە و لە منداڵیەوە ئارەزوومەندی هونەری نواندن بووە.
دەرچووی پەیمانگای هونەرە جوانەکانی سلێمانییە، بەشی شانۆ.
دەستپێکی کارە هون
👫 لەنیا جەمال
👫 شەماڵ مستەفا دەروێش
یەکێک بووە لە رێکخستنەکانی پاسۆک، رۆژ 25-07-1986 کاتژمێر 4ی بەیانی دەستگیر دەکرێت و دەنێردرێت بۆ فیرقەی خەبات و ئنجا بۆ دادگای شۆڕش. پاشان دادگاییەکە دوادەخرێت و دەبرێتە زیندانی فزەیلییە و لەوێشەوە دی
👫 شەماڵ مستەفا دەروێش
👫 شیروان مستەفا دەروێش
یەکێک بووە لە رێکخستنەکانی پاسۆک، رۆژ 25-07-1986 کاتژمێر 4ی بەیانی دەستگیر دەکرێت و دەنێردرێت بۆ فیرقەی خەبات و ئنجا بۆ دادگای شۆڕش. پاشان دادگاییەکە دوادەخرێت و دەبرێتە زیندانی فزەیلییە و لەوێشەوە دی
👫 شیروان مستەفا دەروێش
👫 ستەم کامیل
ستەم کامیل ساڵی 1988 لە دایکبووە و ئەندامی جڤاتی نیشتیمانی بزوتنەوەی گۆڕانە و ڕێکخەری ژووری توێژینەوەی ڕامیاری بزوتنەوەی گۆڕانە.
لە زانکۆی شاری سلێمانی بەکالۆریۆسی لە زانستی ڕامیاری دا بە دەستهێناوە.
👫 ستەم کامیل
📖 سێ پەیکەر ڕەهەندەکان دەگێڕنەوە
نووسینی: ستران عەبدوڵڵا
(بنوو لەقەبرەکەتا موستەریح بە ئەی سالم
لە تۆ کوردترە ئێستاکە نەزان هەتاکو عالم)
گۆران
1- بە پێچەوانەی بیری تەسکی هەندێک ئاراستە، بزووتنەوەی سیاسیی لە کوردستان، وەک هەر بزو
📖 سێ پەیکەر ڕەهەندەکان دەگێڕنەوە
👫 پەرەستوو عەلی
ڕۆژنامەنووس و میدیاکار لەساڵی 1990 لەدایکبووە.
خوێندکاری پۆلی دوازدەیەمی ئامادەیییە.
چالاکوانی ڕێکخراوەیی و ئەندامە ڕێکخراوی پەنای کار
خاوەنی پێشکەشکردنی سیمینارێکی فکرییە بە ناونیشانی(حزبی سیاسی
👫 پەرەستوو عەلی
👫 هۆشیار عومەر عەلی
هۆشیار عومەر عەلی لە ساڵی 1984 دا لە دایکبووە.
ساڵی 2007 بەکالۆریۆسی لە زمان و ئەدەبی ئینگلیزی دا بە پلەی یەکەم بە دەستهێناوە.
ساڵی 2009 ماستەری لە پەیوەندییە نێودەوڵەتیەکان لە بەریتانیا بە دەستهێن
👫 هۆشیار عومەر عەلی
📕 میژووی میافارقین و ئامەد
نووسينی: ئيبنو ئەزرةقی فارقی
ساغکردنەوە: د. بدوی عبداللطیف عوض
وەرگێڕانی: د. قادر محەمەد پشدەری و ئاکۆ بورهان محەمەد
بڵاوکار: دەزگای وەرگێڕان
چاپی یەکەم 2007 [1]
📕 میژووی میافارقین و ئامەد
💬 ژیان بەردی دەستاڕێیە
ژیان بەردی دەستاڕێیە
ژیان، زۆر پێناسەی جۆراوجۆری بۆ کراوە یەکێک له و پێناسانە بەردی دەستاڕی بۆ بەکارهاتووە لە ئیدیۆمی کوردیدا، بەردی دەستاڕ کە سەر بەرد و ژێر بەردی هەیە، لەبەردی سەرەوە کونێکی هەیە لە
💬 ژیان بەردی دەستاڕێیە
💬 چاوی بویتەوە
چاوی بویتەوە
چاو زۆرترین ڕاز و نهێنی ناخی مرۆڤی هەڵگرتووە هەر بۆیە زۆرترین ئیدیۆمی لەسەر دروستکراوە وەکو(چاو لەدەر، چاوحیز، چاو مۆن، چاوبرسی، چاوتێر، چاو لەدەست، چاوچنۆک، چاوپان، چاوساغ، چاوپیس، چاوچ
💬 چاوی بویتەوە
👫 کەسایەتییەکان
عەلی مەردان
👫 کەسایەتییەکان
محەمەدی ماملێ
👫 کەسایەتییەکان
ئەکرەمی مەحمودی ساڵحی رەشە
👫 کەسایەتییەکان
نەجمەدین بیووک کایا (نەجۆ -...
✌️ شەهیدان
نەوال کۆبانی
📖 ئاژەڵەکانی ناوچەی سەقز | پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
⠪ بەشکردن
Facebook
Twitter
Telegram
LinkedIn
Whats App
Viber
SMS
Facebook Messenger
E-Mail
👍
⭐ نرخاندنی بابەت
⭐⭐⭐⭐⭐ نایاب
⭐⭐⭐⭐ زۆر باشە
⭐⭐⭐ باش
⭐⭐ خراپ نییە
⭐ خراپ
☰ زۆرتر
⭐ بۆ ناو لیستی کۆکراوەکان
💬 رای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!

✍️ گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە!
🏷️ Metadata
RSS

📷 گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🔎 گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
✍️✍️ ئەم بابەتە باشتر بکە!
👁️‍🗨️

ئاژەڵەکانی ناوچەی سەقز
ناوچەی سەقز به هۆی هەڵکەوتەی جوگرافیایی تایبەت به خویەوه و له هەمان کاتدا ڕووبەری زۆر و بەربڵاو و شاخاوی بوونی و هەروەها به هۆی ئەوەی که چەندین چەم وسەرچاوەی ئاوی گەورەی کوردستان و هەزاران کانی و ڕووبای گەوره و بچووکی تێدا هەڵکەوتوه، بووەته هۆکاری ئەوەی دەیان ئاژەڵ و گیان لەبەری تایبەتی و دەگمەن لەم ناوچەدا بوونیان هەبێت که ناوەندی هەواڵنێری سەقز لێرەدا هەوڵ ئەدات گرینگترین ئاژەڵەکانی ناوچەی سەقزتان پێ بناسێنێت.
ورچ
ئاژەڵ‌‌ یەکێک له ئاژەڵه کێوی و وەحشیەکانی ناوچەی سەقز ورچه، که به تایبەتی له سەرشیو و گەورک، له چاو باقی ناوچەکان زیاتره و له نێو ئەشکەوت و بناری کێو و ناوچە شاخاویەکانی سەقز ورچ به زۆری بوونی هەیه و ئەم ئاژەڵه تەنانەت له چیرۆک و ئەفسانەکانی دانیشتوانی ناوچەی سەقزدا له دێر زەمانەوه تا ئێستا ڕەنگی داوەتەوه و له سەر ئەم ئاژەڵه سامناکه دەیان گۆرانی فلکلۆر و چیرۆکی خۆش تۆمار کراوه. ورچەکانی ناوچەی سەقز له کاتی شەڕ و یاری کردندا له سەر پێ دەوستن و بەرزترینیان که تا ئێستا بینراوه، پتر له 3 میتر و نیو بوه. قورسایی ورچەکانی سەقز له نێوان 100 تا 250 کیلۆیه و ئەم ئاژەڵه پێش ئەوەی بچێته خەوی زستانی، زۆرترین کێشی هەیه، چونکا دەبێ بڕێکی زۆر چەوری و بەز بۆ خەوی زستانی له لەشیدا کۆ کاتەوه. ورچەکانی ناوچەی سەقز زۆرتر به تەنها دەژین و کەمتر ڕوویداوه که کەسێک ئەوان به کۆ لەم ناوچەدا ببینێت و ئەگەریش پێکەوه بینرابێتن لەگەڵ بەچکەکانیاندا بوون که هەندێک جار تا ماوەی 2 ساڵ لەگەڵ خۆیان دەیگێڕن. بەچکه ورچەکان زۆر بچووکن و کێشی ئەوان تەنها نیو کیلۆیه و تا دەگەنه یەک مانگی چاویان ناکرێتەوه و بەسراوه. له ناوچەی سەقز ورچەکان جگه له مرۆڤ هیچ دوژمنێکی دیکەیان نیه و دەکرێت بڵێین که ئەوان وەکوو به هێزترین ئاژەڵی ناوچەی سەقز دەژمێردرێن. ورچەکانی ناوچەی سەقز هەر چەند زۆرتر حەزیان له گۆشته، بەڵام به هۆی ئەوەی ڕاو کردنی ئاژەڵه بچووکەکان بۆیان زەحمەته، زۆرتر گژ و گیا دەخۆن و گەڵای دارەکانیشیان پێ خۆشه و ئەگەر بۆیشیان هەڵکەوێت پەلاماری کەنووی هەنگوین ئەدەن و له وەرزی بەهارانیشدا زۆر جار دێن بۆ چەم و ڕووبارەکانی سەقز و زگیان به ماسی تێر ئەکەن.زۆر جار بیندراوه ورچەکانی ناوچەی سەقز کاتێک برسی دەبن یا بریندارن، یاخی دەبن و پەلاماری مرۆڤ یان مەڕ و ماڵاتی خەڵک ئەدەن و زەرەر به خەڵک دەگەێنن.‌
بەراز
ئاژەڵ‌‌ یەکێکی دیکه له ئاژەڵه بە نێوبانگەکانی ناوچەی سەقز بەرازه. ئەم ئاژەڵه زۆرتر له ناوچەی سەرشیو و دەشتی شلێر بوونی هەیه و له هەمان کاتدا که گیان لەبەرێکی پیس و پۆخڵ و حەرام گۆشته، زۆر جار به هۆی وشکه ساڵی و هەروەها زۆر بوونیان به هۆی زا و زێ کردن له نێویاندا، هێرش دەکەنه سەر زەوییه کشت و کاڵییەکانی ناوچەی سەرشیوی سەقز و زەرەر و زیانێکی گەوره به جوتیارانی ئەم دەڤەره دەگەێنن. بەرازەکانی ناوچەی سەقز زۆرتر ڕەنگیان خۆڵە مێشی، قاوەیی و ڕەشه و هەروەها درێژیان له نێوان 1 میتر تا 1 میتر و نیوه و باڵایان له سەر شانیانەوه تا سەر زەوی 90 سانتیمێتر دەبێت و قورسایی و کێشیان له نێوان 60 تا 70 کیلۆیه. بەرازە نێرەکانی دەشتی شلێر و ناوچەی سەرشیو زۆرتربه شێوەی گەله دەژین و هەر گەله بەرازێکی نێر لەم ناوچه له 20 سەر پێک هاتوه، بەڵام زۆر جاریش دانیشتوانی ئەم دەڤەرانه، گەله بەرازی نێریان بینیوه که له 50 سەر پێک هاتون. بەرازه مێوەکانیش زۆرتر به شێوەی 3 تا 4 سەری لە گەڵ بەچکەکانیان دەگەڕێن و شایانی ئاماژەیه که بەرازه نێرەکان لەگەڵ مێکاندا ناگەڕێن و تەنها ساڵی 2 یا 3 جار و له کاتی جووت بووندا پەیدا دەبنەوه. بەرازکان تەنها به شەودا دەگەڕێن و لە گەڵ دەسپێکی شەو هەتا بەری بەیان خەریکی خواردن و لەوەڕ و تاڵان کردنی مەزرا و دەر و دەشتەکانی سەقزن و هەر شتێکیان بەر دەست کەوێت له گژ و گیا و ڕیشە و گەڵای دارەکانەوه بگره هەتا هەموو جوره دانەوێڵە و میوه و سەوزی و کەلاکی تۆپیو و تەنانەت مشک و مێلووره و قۆلانچه و.... ڕەحمی پێ ناکەن و دەیخۆن. بەرازەکان به هەڵکەندن و قووڵ کردنی زەوی، هێلانه و شوێنی پشوودان بۆ خۆیان و بەچکەکانیان درووست دەکەن و هەندێک جاریش بینراوه که له ئەشکەوت و بناری کێوەکان هێلانەیان چێکردوه. بەرازەکانی ناوچەی سەقز زۆرتر له نێوەڕاستی زستاندا زاوزێ دەکەن و له کات و وادەی جووت بووندا 3 تا 5 سەر بەرازی نێر و مێ پێکەوه دەگەڕێن و دەبێ ئەوەیش بڵێین که له دەورانی جووت بووندا بەرازەکان له چاو پێشوو زۆر کەمتر شت دەخۆن و دەلەوەڕن بەڵام زۆرتر ئاو دەخۆنەوه. وادەی زەیسانی بەراز 4 مانگه و پاش ئەم ماوه له نێوان 8 تا 12 بەچکەی دەبێت. له ناوچەی سەقز سەرەکیترین دوژمنی بەراز، گورگەکانن و زۆر جار بنیراوه که گەله گورگ، هێرشیان کردوەته سەر بەرازەکانی ئەم ناوچە و بەچکەکانیان خواردوون.
گورگ
ئاژەڵ‌‌ دەتوانین به دڵنیاییەوه بڵێێن که گورگ له هەموو ناوچه و گوندەکانی دەڤەری سەقز بوونی هەیه و کەمتر هاوڵاتیێک لەم ناوچه بەرچاو دەکەوێت که گورگی نەبینیبێ یان لوره لوری گورگی نەبیستبێت. گورگ ئاژەڵێکی وەحشی گۆشت خۆره و به ڕەگەز به بنەماڵەی سەگەکان دادەنرێت. هەنووکه گورگ له زۆر شوێنی دونیا ئاسەواری نەماوه و لەنێو چوه و تەنها له چیرۆک و فیلمه کارتۆنیەکاندا نێوی دەبینرێت، بەڵام به خۆشیەوه ئەم ئاژەڵه له ناوچەی سەقز پارێزراوه و هیچ مەترسیێک له مەڕ لەنێوچوونی بەدی ناکرێت و به پێچەوانەوه لەم ساڵانەی دواییدا ڕێژەی گورگ له سەقز به هۆی کۆمەڵێک هۆکاری تایبەتەوه پێوانه ئاساییەکانی تێپەڕاندوه و له زیاد بووندایه. گۆرگەکان زۆر جار له ژێر دار و درەختەکان، یان ئەو هێلانه و کونانەی که له لایەن ئاژەڵی دیکەوه چێکراوه دەژین و هەندێک جاریش له قڵەشی کێوەکاندا جێگە خۆش دەکەن. ڕ‌‌ەنگی گورگەکانی ناوچەی سەقز زۆرتر خۆڵه مێشی و قاوەیی تێکەڵ لەگەڵ ڕەشه، ئەم ئاژەڵه به تەنیا یا لەگەڵ جووتەکەیدا دەژی و هەندێک جاریش به کۆمەڵ و به شێوەی گەله گورگ دەژین و له شەو و ڕۆژدا به بێ جیاوازی ڕاو دەکەن. به هۆی زۆر بوونی ڕێژەی گورگ له ناوچەی سەقز، زۆر جار گەله گورگ هێرش دەکەنه سەر مەڕ و ماڵاتی هاوڵاتیان و هەندێک شەو‌یش بینراوه که هێرشیان کردوەته سەر گەوڕ و تەویلەی ئاژەڵداران و دەیان سەر ئاژەڵی ماڵیان له خاوەنەکانیان مردار کردوەتەوه. گورگەکانی دەڤەری سەقز زۆر مەترسیدارن و تا ئێستا به هۆی هێرشی ئەوانەوه بۆ سەر شوان و جوتیاران و خەڵکی ئاسایی، سەدان کەس گیانیان له دەست داوه یان بە توندی بریندار کراون.
بزنە کێوی
ئاژەڵ‌‌ له بەشێکی بەرچاوی شاخ و کێوەکانی ناوچەی سەقز و به تایبەت ناوچەی گەورگ، ئاژەڵێکی جوان و سەرنج ڕاکێش به نێوی بزنه کێوی له دوو شێوازی شاخدار و بێ شاخ بەرچاو دەکەوێت. بزنه کێویەکانی دەڤەری سەقز پێکەوه و به شێوازی گرووپی دەژین و هەندێک جار له گرووپی 10 تا 20 سەریدا بیندراون. ئەم گرووپه له لایەن بزنە کێویێکی پیر و بە هێز ڕێبەری دەکرێن بەڵام هەندێک جاریش ڕوویداوه که بزنه لاوەکان یاخی دەبن و گرووپی جیاوازی خۆیان پێک دە‌هێنن. بزنه کێویەکانی سەقز له گەڵای دارەکان و گژ و گیای ناوچە بۆ لەوەڕ کەڵک وەردەگرن و هۆکاری زۆر بوونیشیان له ناوچەی گەورک دەگەڕێتەوه بۆ چڕی دارستانەکانی ئەم ناوچە و له هەمان کاتدا شاخاوی بوون و سەرسەوزی گەورک و بوونی سەرچاوەی ئاوی بەرفراوان،له چاو ناوچەکانی دیکە. بزنه کێوی زۆرتر حەزیان له شوێنی بەرزه، بەڵام هەندێک جاریش له چیاکان دێنه خوارەوه و ڕوو دەکەنه پێدەشتەکان. بزنه کێوی تواناێکی باشی له هەڵخستنەوه و ڕاکردن له سەر شاخه بەرزەکان و شوێنه مەترسیدارەکان هەیه و ئەم ئاژەڵانه له بەره بیانەوه تا لای دواینیمەڕۆ ئەلەوەڕن و لەو کاتانەش که پلەی گەرما له سەرەوەیه له سێبەری دار و درەخت و قەراخ تەله سەنگەکان دەخەون و پشوو ئەدەن. بزنه کێویەکانی ناوچەی سەقز له وەرزی پاییزدا له گەڵ یەک جووت ئەبن و کاتی زەیسان بوونیان 5 تا 5 مانگ و نیوه. له کاتی جووت بووندا له نێو نێرەکاندا شەڕ و ململانێ دێته ئاراوه و نێره به هێزەکان نێره لاوازەکان ڕاو ئەنێن و ناهێڵن له گەڵ مێکاندا جووت بن و بۆ خۆیان ئەرکی ئەوان دەکێشن. له وەرزی بەهاردا زاوزێ دەست پێدەکات و زۆر جار بزنه کێویەکان به سکێک دوو کاژیلەیان ئەبێت. کاژیلەکان چەند کاتژمێرێک دوای له دایک بوونیان، ئەکەونه شوێن دایکیان و دەتوانن به پێوه بوەستن و پاش چەند ڕۆژێک زۆر به باشی ئەتوانن ڕابکەن. به هۆی به تام بوونی گۆشتی ئەم ئاژەڵه، به داخەوه ڕاوچیەکانی ئەم دەڤەره زۆر نابەرپرسانه هەڵس و کەوت لەگەڵ بزنه کێویەکاندا دەکەن و به ڕاو کردنی بەردەوامی ئەم ئاژەڵه ژیکەڵە، بوونیان خستوەته مەترسی له نێو چوونی هەتا هەتایی و پێویست دەکات که لایەنه بەرپرسیارەکان به سزادانی ئەم مرۆڤه بێ ویجدانانه، بزنه کێویەکانی ناوچەی سەقز له مەترسی فەوتان و لەبەین چوون ڕزگار بکەن.
سمۆرە
ئاژەڵ‌‌ یەکێکی دیکه له ئاژەڵه جوان و دەگمەنەکانی ناوچەی سەقز، سمۆرەیه. سمۆره، له زۆربەی ناوچەکانی سەقز و زۆرتر له سەرشیو،خوڕخوڕه و گەورک بوونی هەیه. زانا بوون و توند و تۆڵی له ڕادە بەدەر و فرز بوونی سمۆره، له خاڵه سەرنج ڕاکێشەکانی ئەم گەیان لەبەرەن و به دڵنیاییەوه هیچ مرۆڤێک شک نابەین که له سەیر کردنی سمۆره و هەڵس و کەوتەکانی تێر بێت یان ڕەقی لێی بێت و بیهەوێت له نێوی ببات. دارستانه چڕەکانی سەرشیو و گەورک شوێنێکی لەبارن بۆ سمۆره و به هۆی بوونی دار بەڕوو، دار گوێز و داری بادام لەم ناوچانه، سمۆرەکان له بواری خواردندا هیچ گرفتێکیان نیه و تەنها گرفتی ئەوان ترس له ڕاو کردنیانه، له لایەن هەڵۆ بەرزه فڕەکانی کێوه سەرکەشەکانی سەقز، که تەنگیان بەم سمۆره جوانانه هەڵچنیوه. سمۆرەکان زۆر فرزن و له چاو ترووکانێکدا له سەر پەل و پۆی دارێکەوه بۆ دارێکی دیکه باز ئەدەن و مرۆڤ به بینینیان وا هەست دەکات که سمۆرەکان خەریکن هەڵدەفڕن. چاوی سمۆرەش زۆر تیژه و یارمەتی ئەدات که به شەودا به جوانی دەور و بەری خۆی ببینێت و له بوونی مەترسیەکان ئاگادار بێتەوه. شەڕ کردنی سمۆره و مار، زۆر سەرنج ڕاکێشه و زۆربەی جار سمۆره لەم شەڕەدا به سەر ماردا سەردەکەوێت و پاشان ماره بەزیوەکەش دەخوات.
ڕێوی‌
ئاژەڵ‌‌ ڕێوی له زۆربەی نزیک به تەواوی ناوچەی سەقز بوونی هەیه و بێ گومان به یەکێک له بەنێوبانگترین ئاژە‌ڵەکان دەناسرێت له بواری فرت و فێڵ و خوێڕی بووندا، و هەر ئەمەش وایکردوه که له سەقز،پیاوی دەسبڕ و درۆزن به ڕێوی نێوزەد بکرێت و مرۆفی ترسەنۆک و خوێڕیش هەر نازناوی ڕێوی بۆ هەڵبژێرن. ڕێویەکانی ناوچەی سەقز دەستێکی باڵایان هەیه له پەلامار دان و دزینی هێلکه و مریشک و جوجەڵە و هەموو چەشنه پەلەوەرێک و زۆر جار ڕێویەکان پەلاماری کولانەی دێهات و گوندەکانی سەقز ئەدەن و دەستێکی باشی لێ دەوەشێنن و پاشان ڕێوی هەڕا ئەکەن و شوێنەکه به جێ دەهێڵن. رێوی به هۆی ئەم کردەوه دزێوانەیەوه له دێر زەمانەوه له نێو خەڵکی ناوچەکەمان بێزی لێ دەکرێت و سەرەڕای زیرەکی و فرت و فێڵەکەی، زۆر جار دەکەوێته داوی دێهاتیەکان و له بەین دەبرێت، بەڵام سەرەڕای ئەم هەوڵانەش ڕێژەی ڕێوی پێوانەێکی باشی له ناوچەی سەقزدا تۆمار کردوه و شارەزایان پێیان وایه که مەترسیێکی ئەوتۆی له سەر نیه که ڕەگەزی ئەم ئاژەڵه له نێو بچێت.
هەڵۆ‌
ئاژەڵ‌‌ هەڵۆ یەکێک له گەورەترین و بەهێزترین پەلەوەرەکانی سەقزه و به هۆی شاخاوی بوونی ناوچەی سەقز له هەموو شاخ و چیاێکی ئەم دەڤەرەدا بوونی هەیه. هەڵۆکانی ناوچەی سەقز درێژاییەکەیان له دەنووکیانەوه تا لای کلکیان 1 میتر دەبێت و کێشەکەیشیان له نێوان 3 تا 6 کیلۆدایه و هەروەها بەرزی باڵەکانیشیان تا 2 میتر دەبێت. هەڵۆ سیمای لەخۆبایی و ترس هێنەره و لە هەمان کاتدا، تواناێکی باشی له ڕاو کردندا هەیه. سەری هەڵۆکان گەوره و تووکنە و چاوەکانیان زل و زیته و زۆر به باشی دەتوانن ببینن و له کاتی هەڵفڕین له ئاسماندا دەتوانن هەر گیان لەبەرێک که هێزیان پێی بشکێت وەک هەوره تریشقه به سەریدا دابەزن و لە گەڵ خۆیان بیبەن. ڕەنگی هەڵۆکانی ناوچەی سەقز له دوو ڕەنگی سەرەکی قاوەیی و ڕەش پێک هاتوه بەڵام هەندێک جار هەڵۆی سووریش لەم ناوچه بینراوه. هەڵۆ له نێوان 25 تا 35 ساڵ ئەژی و هەندێک جاریش ئەم تەمەنه تا 45 و بگره زیاتریش ئەڕوات. هەڵۆ زۆرتر له کاتی ڕاو کردندا پەلاماری پەلەوەره بچووکەکان ئەدات و هەروەها مشک و کەروێشک و ڕێوی و سمۆرەیش لەو ئاژەڵانەن، که لە لایەن هەڵۆکانی ناوچەی سەقز ڕاو دەکرێن. هەڵۆ هێلانەکەی له سەر لووتکەی کێوە سەر کەشەکان و داره بەرزەکان چێ دەکات و له لای خەڵکی ناوچەی سەقز وەکوو هێما و سیمبۆلی سەربەرز ژیان و سەر دانەنەواندن چاوی لێدەکرێت و ئەم ڕوانینه له شێعر و هۆنراوەی شاعیرانی ئەم دەڤەرەش ڕەنگی داوەتەوه و تەنانەت یەکێک له سەرەکیترین مەیدانەکانی نێو شاری سەقز به نێوی فەلەکەی هەڵۆ ناونراوه و هەڵۆ به کردەوه بوەته هێما و سیمبۆلی شاری سەقز و له هەر شوێنێکی کوردستان نێوی هەڵۆ دەبیسترێت، بێ ئیختیارخەڵکی ئەو جێگایه، نێوی سەقز و دانیشتوانی ئەم شارەیان بیر دەکەوێتەوه.
کەو‌
ئاژەڵ‌‌ قاسپەی کەوی کوێستانانی سەقز له مێژه وێردی سەر زمانی پیر و لاوی ئەم دەڤەرەیه وبۆته هەوێنی عەشق و خۆشەویستی و وەک مۆسیقای دڵنشین، دڵ و ناخی دڵداران و عاشقان ئەهەژێنێت. کەو یەکێک لەو پەلەوەره جوان و بەنێو بانگانەی ناوچەی سەقزه که نه تەنها له شاخ و پێدەشتەکانی ئەم ناوچه بەڵکوو له ماڵ و مەنزڵی بەشێکی بەرچاوی خەڵکی شار ودێهات، بەدی دەکرێت و قاسپە قاسپەی کەوی کوێستانان تێکەڵ به قاسپەی کەوی بەندی قەفەسی شار و لادێکان بوه و ئەم پەلەوەرەی کردوەته هاوڕێێک بۆ دانیشتوانی ناوچه. هەر چەند ناوەندی هەواڵنێری سەقز به تەواوی دژی ڕاوکردن و له نێو بردنی ئاژەڵانی ناوچەکەمانه و هەوڵ ئەدات کولتووری خۆشەویستی و پاراستنی ئاژەڵ لەم ناوچەدا پەره پێبدات، بەڵام ئەوەیش ناشارینەوه که زستانان، ڕاوه کەو دەبێته یەکێک له گرینگترین سەرقاڵیەکانی ڕاوچیان و مەنجەڵ و مەتبەخ و سفرەی بەشێکی بەرچاو له دانیشتوانی ناوچەی سەقز به گۆشتی کەو دەڕازێتەوه و بۆنی کەوی برژاو تەماح وەبەر هەموو کەس ئەنێت.


🗄 سەرچاوەکان
[1] ⚫ دیارینەکراو | 🏳️ کوردیی ناوەڕاست | ناوەندی هەواڵنێری سەقز

⁉️ تایبەتمەندییەکانی بابەت - Meta-data
🏷️ پۆل: 📖 کورتەباس
🏳️ زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
📙 پەڕتووک - کوورتەباس: 🌏 جوگرافیا
🏙 شار و شارۆچکەکان: ⚪ سەقز

⁉️ تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
✨ کوالیتیی بابەت: 74% ✔️
74%
✖️
 30%-39%
خراپ👎
✖️
 40%-49%
خراپ
✖️
 50%-59%
خراپ نییە
✔️
 60%-69%
باش
✔️
 70%-79%
زۆر باشە
✔️
 80%-89%
زۆر باشە👍
✔️
 90%-99%
نایاب👏
74%
✔️
ئەم بابەتە لەلایەن: (مانو بەرزنجی)ەوە لە: Apr 24 2015 10:43AM تۆمارکراوە
✍️ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Apr 24 2015 10:49AM باشترکراوە
☁️ ناونیشانی بابەت
🔗
🔗
⚠️ ئەم بابەتە بەپێی 📏 ستانداردەکانی کوردیپێدیا هێشتا ناتەواوە و پێویستیی بە داڕشتنەوەی بابەتی و زمانەوانیی زۆرتر هەیە!
👁 ئەم بابەتە 4,402 جار بینراوە

📚 فایلی پەیوەستکراو - ڤێرشن
جۆر ڤێرشن 💾📖🕒📅 👫 ناوی تۆمارکار
📷 فایلی وێنە 1.0.120 KB Apr 24 2015 10:43AMمانو بەرزنجی
📚 پەڕتووکخانە
  📖 بنچینەیەک بۆ فێربوونی ...
  📖 دوو سکۆری موزیک لەگەڵ ...
  📖 پیری دێموکرات
  📖 ئینسکلۆپیدیای فیزیای ک...
  📖 زۆرتر...


📅 کڕۆنۆلۆژیای رووداوەکان
  🗓️ 23-01-2021
  🗓️ 22-01-2021
  🗓️ 21-01-2021
  🗓️ 20-01-2021
  🗓️ 19-01-2021
  🗓️ 18-01-2021
  🗓️ 17-01-2021


💳 کۆمەکی دارایی
👫 هاوکارانی کوردیپێدیا
💬 بیروڕاکانتان
⭐ کۆکراوەکان
📊 راپرسی
- راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
بۆ پێشخستنی کارەکانی رێکخراوەکەمان و باشترکردنی ماڵپەڕەکەمان تکایە وەڵامی پرسیارەکانی ئەم راپرسییەمان بدەرەوە..
زۆر سوپاس بۆ هاوکاریتان!
- راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
- راپرسی دەربارەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا (کۆڤید 19)
ڤایرۆسی کۆڕۆنا مرۆڤایەتیی خستووەتە مەترسییەکی گەورەوە، ئەم مەترسییە کوردستانییانیشی گرتووەتەوە.. هەربۆیە گرنگە وەڵامی ئەم راپرسییە بدرێتەوە تاوەکو بزانین چۆن رەفتار لەگەڵ ئەم کێشەیەدا بکەین!
- راپرسی دەربارەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا (کۆڤید 19)
📌 رۆژەڤ
عەلی مەردان
ساڵی 1904 لە گوندی کانی ساردی شارباژێڕ لەدایکبووە. پاشان هەر بە منداڵی لەگەڵ بنەماڵەکەیدا چووەتە شاری کەرکوک و لەوێ نیشتەجێ بوون، خاوەنی گۆرانی و نەوای رەسەنی کوردی بووە. ئەو توانی سەدان مەقامی کوردی بەزیندویی راگرێ و دەستی چەندەها لاوی کوردی بەهرەداری گرت و هانیدان و پێیگەیاندن.
عەلی مەردان کوڕی عەلی عەبدولقادر کوڕی وسمانی کوڕی حەمەگوڵە. دایکی ناوی شاناز بوو، عەلی مەردان جگەلەکوردی عەرەبی، تورکی و فارسیشی خوێندووە، هەر لەسەرەتادا ئاشنایی وشارەزایی لەسۆز و ئاوەزەکانی مەقامدا پەیداکردووە.
بۆ ی
عەلی مەردان
محەمەدی ماملێ
ناوی محەمەد کوڕی سەعید کوڕی عەلییە، لە 02-06-1925 لەشاری مەهاباد (سابڵاخ) لەدایکبووە، بنەماڵەی ماملێ یەکێکە لە بنەماڵە هەرە کۆنەکانی دانیشتووی شاری مەهابادی سەر بە ڕۆژهەڵاتی کوردستانە کە زۆربەی دانیشتوانەکەی بەدەنگ خۆشی و هونەرمەندی ناسراون. محەمەدی ماملێیش کەلەو ژینگەیەدا پەروەردە کراوە هەر زوو بەهرەی خۆشخوانی تێدا دەرکەوتووە، لەتەمەنی سیانزەساڵیدا یەکەمین گۆرانی لەبۆنەیەکدا پێشکەش دەکات و لێهاتوویی خۆی ئەسەلمێنێ.
ئەم هونەرمەندە بلیمەتە لە ماوەی 56 ساڵی ژیانی هونەرییدا نزیکەی 328 گۆرانی تۆمار
محەمەدی ماملێ
ئەکرەمی مەحمودی ساڵحی رەشە
یەک لە ئەرشیڤوانە بەناوبانگەکانی شاری سلێمانی بوو. خاوەنی چەندین کتێبە لەسەر مێژووی سلێمانی، ئەکرەمی مەحمودی ساڵحی رەشە ناسراو بە ئەکرەمی ساڵحی رەشە لە 25-01-1936 لەشاری سلێمانی لە گەڕەکی مەڵکەندی لە پیرمەسور لەدایک بووە، لەساڵی 1944 چۆتە بەر خوێندن، دواتر لەبەر بارودۆخی سیاسی تا ساڵی 1954 تا قۆناغی سێی ناوەندی خوێندوە دواتر لەپەیمانگەی حساباتی بەغداد خوێندنی تەواو کردووە.
هەر لەسەرەتای لاوێتییەوە تێکەڵ بەسیاسەت بوە و زۆربەی ژیانی بۆ تەرخان کردووە ساڵی 1956 ئەرکی بەرێوەبردنی سینەما رەشیدی گرتۆت
ئەکرەمی مەحمودی ساڵحی رەشە
نەجمەدین بیووک کایا (نەجۆ -سەلاح)
هەڵسووراوی سیاسی باکووری کوردستان، لە ساڵی 1943 لە گوندی (کەرەهان)ی سەر بە شارۆچەکەی (سوێرکی) پارێزگای (ئورفە) لەدایکبووە. دوای تەواوکردنی خوێندی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە شاری (ئامەد) ساڵی 1966 لە کۆلێژی یاسای زانکۆی ئەستامبوڵ وەرگیراوە. سالی 1969 یەکێک بووە لەو 13 خوێندکارەی کە (کۆمەڵەی ڕۆشنبیری شۆڕشگێرانەی ڕۆژهەڵات- دەدەقەدە)یان دەمەزراندووە و سەرۆکی کۆمەڵەکە بووە.
پێش ئەوەی زانکۆ تەواو بکات لە 12ی ئازاری 1971 فەرمانی دەسگیرکردنی بۆ دەرچووە و تورکیای بەجێهێشتووە و 1972 چووەتە دەرەوە و
نەجمەدین بیووک کایا (نەجۆ -سەلاح)
نەوال کۆبانی
شەڕڤانێکی یەپەژە بوو، رۆژی چوارشەممە ڕێکەوتی 24-01-2018 لە بەرخۆدانی عەفریندا شەهیدبووە.
نەوال کۆبانی

Kurdipedia.org (2008 - 2021) version: 13.01
| 📩 contact@kurdipedia.org | ✔️CSS3 | ✔️HTML5
| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0,203 چرکە!
☎ +9647701579153 +9647503268282
| ☎ +31654710293 +31619975574