دەستپێک
تۆمارکردنی بابەت
کوردیی ناوەڕاست (# 250,035)
Kurmancî - Kurdîy Serû (# 58,085)
English (# 3,302)
کرمانجی - کوردیی سەروو (# 5,063)
هەورامی (# 62,093)
لەکی (# 39)
عربي (# 12,193)
Kurdîy Nawerast - Latînî (# 1,154)
فارسی (# 2,629)
Türkçe (# 2,305)
עברית (# 13)
Deutsch (# 647)
Ελληνική (# 13)
Française (# 291)
Svenska (# 57)
Español (# 34)
Italiano (# 38)
Nederlands (# 127)
日本人 (# 18)
Fins (# 11)
中国的 (# 11)
Norsk (# 14)
Pусский (# 807)
Հայերեն (# 10)
پەیوەندی
دەربارە!
FacebookKurdipedia on Facebook
TwitterKurdipedia on Twitter
Dark modeDark Mode
زۆرتر
Kurdipedia
🏠 | 📧 | دەربارە! | پەڕتووکخانە | 📅 | English Menu
🔀 بابەت بەهەڵکەوت
❓ یارمەتی
📏 رێساکانی بەکارهێنان
🔎 گەڕانی ورد
➕ تۆمارکردنی بابەت
🔧 ئامرازەکان
🔑 هەژماری من
✚ بابەتی نوێ
👫 سۆکار حەیدەر
ناو: سۆکار
ناوی باوک: حەیدەر
شوێنی لەدایکبوون: سلێمانی
ژیاننامە
خانمە ڕاگەیاندکارێکی کەناڵی کەی ئێن ئێنە، بێژەری هەواڵە سیاسییەکانە، خانمێکی چالاک و پڕ ئەزمونە لەسەرەتای کردنەوەی ئەو کەناڵەوە لەوێ
👫 سۆکار حەیدەر
👫 شاگوڵ فەتاح
ناو: شاگوڵ
ناوی باوک: فەتاح
شوێنی لەدایکبوون: سلێمانی
ژیاننامە
پێشکەشکاری کەناڵی کۆباسە، لە کەناڵێکی ناوخۆی کار دەکات و بەرنامەی چوارگۆشەی سور پێشکەش دەکات، یەکێکە لە خانمە دیارەکانی بواری ڕاگەیان
👫 شاگوڵ فەتاح
👫 حەسەن کاسیاس
ناو: حەسەن
نازناو: کاسیاس
شوێنی لەدایکبوون: هەولێر
یانە: یانەی وەرزشی برایەتی
جۆری یاری: تۆپی پێ
ژیاننامە
وەرزشکارێکی دیاری یانەی وەرزشی برایەتییە، بەشداری خولی کوردستانی کردووە و ئەنجامی زۆر با
👫 حەسەن کاسیاس
📖 خمچیەتی و خمخانە
لە ئەرشیفی پیشەدێرینەکانی کەندێناوە
خمچیەتی و خمخانە
عەدنان حاجی کاکە
ئەگەر چەند ساڵێک بگەڕینەوە مێژووی پیشەی ناوچەی کەندێناوە کۆمەڵێک کار و پیشەی جۆراو جۆر هەبوون وەکو کار و کەسابەت خەڵک کردویانە
📖 خمچیەتی و خمخانە
📕 ژیان لە نێوان خەون و واقیع دا، بیرەوەرییەکانی عەلی ئیلنجاغی
ناونیشانی پەڕتووک: ژیان لە نێوان خەون و واقیع دا، بیرەوەرییەکانی عەلی ئیلنجاغی
ناوی نووسەر: هۆشمەند عەلی مەحمود حەمەد
شوێنی چاپ: هەولێر
چاپخانە: شەهاب
ساڵی چاپ: 2022
ژمارەی چاپ: یەکەم [1]
📕 ژیان لە نێوان خەون و واقیع دا، بیرەوەرییەکانی عەلی ئیلنجاغی
💚 حەسەن خدر ئەحمەد محەمەد
ناو: حەسەن
ناوی باوک: خدر ئەحمەد محەمەد
ساڵی لەدایکبوون: 1963
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنف
💚 حەسەن خدر ئەحمەد محەمەد
💚 خدر ئەحمەد محەمەد
ناو: خدر
ناوی باوک: ئەحمەد محەمەد
ساڵی لەدایکبوون: 1955
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالکردن
💚 خدر ئەحمەد محەمەد
💚 شێرۆ میرخان شێرۆ شاحسەین
ناو: شێرۆ
ناوی باوک: میرخان شێرۆ شاحسەین
ساڵی لەدایکبوون: 1969
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەن
💚 شێرۆ میرخان شێرۆ شاحسەین
💚 میرخان شێرۆ شاحسەین
ناو: میرخان
ناوی باوک: شێرۆ شاحسەین
ساڵی لەدایکبوون: 1920
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالکر
💚 میرخان شێرۆ شاحسەین
💚 شەرۆدین ئیسماعیل تەها عەلی
ناو:شەرۆدین
ناوی باوک: ئیسماعیل تەها عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1969
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئە
💚 شەرۆدین ئیسماعیل تەها عەلی
💚 ئیسماعیل تەها عەلی
ناو: ئیسماعیل
ناوی باوک: تەها عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1932
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالکرد
💚 ئیسماعیل تەها عەلی
💚 تەها ئەسعەد تەها عەلی
ناو: تەها
ناوی باوک: ئەسعەد تەها عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1964
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفال
💚 تەها ئەسعەد تەها عەلی
💚 مەهدی ئەسعەد تەها عەلی
ناو: مەهدی
ناوی باوک: ئەسعەد تەها عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1958
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنف
💚 مەهدی ئەسعەد تەها عەلی
💚 ئەسعەد تەها عەلی
ناو: ئەسعەد
ناوی باوک: تەها عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1930
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالکردن:
💚 ئەسعەد تەها عەلی
💚 حەمید شێرۆ ئالی جان عەلی
ناو: حەمید
ناوی باوک: شێرۆ ئالی جان عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1965
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەن
💚 حەمید شێرۆ ئالی جان عەلی
💚 شێرۆ ئالی جان عەلی
ناو: شێرۆ
ناوی باوک: ئالی جان عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1946
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالکرد
💚 شێرۆ ئالی جان عەلی
💚 ئەسعەد ئالی جان عەلی
ناو: ئەسعەد
ناوی باوک: ئالی جان عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1945
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالک
💚 ئەسعەد ئالی جان عەلی
💚 عەزیز مەحمود ئەلیاس
ناو: عەزیز
ناوی باوک: مەحمود ئەلیاس
ساڵی لەدایکبوون: 1945
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالکر
💚 عەزیز مەحمود ئەلیاس
💚 مەحمود چیچۆ مەحمود
ناو: مەحمود
ناوی باوک: چیچۆ مەحمود
ساڵی لەدایکبوون: 1958
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالکر
💚 مەحمود چیچۆ مەحمود
💚 فاخر محەمەد فەرخۆ مەحمود
ناو: فاخر
ناوی باوک: محەمەد فەرخۆ مەحمود
ساڵی لەدایکبوون: 1967
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەن
💚 فاخر محەمەد فەرخۆ مەحمود
💚 شێرۆ محەمەد فەرخۆ مەحمود
ناو: شێرۆ
ناوی باوک: محەمەد فەرخۆ مەحمود
ساڵی لەدایکبوون: 1966
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەن
💚 شێرۆ محەمەد فەرخۆ مەحمود
💚 محەمەد فەرخۆ مەحمود
ناو: محەمەد
ناوی باوک: فەرخۆ مەحمود
ساڵی لەدایکبوون: 1919
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالکر
💚 محەمەد فەرخۆ مەحمود
💚 تەیرۆ دەروێش حسەین بابەکر
ناو: تەیرۆ
ناوی باوک: دەروێش حسەین بابەکر
ساڵی لەدایکبوون: 1963
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئە
💚 تەیرۆ دەروێش حسەین بابەکر
💚 دەروێش حسەین بابەکر
ناو: دەروێش
ناوی باوک: حسەین بابەکر
ساڵی لەدایکبوون: 1949
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالکر
💚 دەروێش حسەین بابەکر
📖 ڕێگای مەرگ
ڕێگای نێوان کەلار – سلێمانی، کە بە ڕێگای مەرگ ناسراوە، هۆکارێکی دیکەیە بۆ مەرگی بەشێک لەو هاوڵاتیانەی کە لەسەر ئەو ڕێگایە هاتوچۆ دەکەن، لەساڵی 2013وه پرۆژەی بە جووت سایدکردنی ئەو ڕێگەیە خراوەتە بواری
📖 ڕێگای مەرگ
وەک پشتگیرییەک بۆ خۆپیشاندانەکانی ڕۆژهەڵات و بۆردوومانەکانی داگیرکەری فارس بۆسەر هاوزمانە ڕۆژهەڵاتییەکانمان، کوردیپێدیا دەبێتە ڕۆژهەڵات-پێدیا!
✌️ شەهیدان
ژینا ئەمینی
📖 کورتەباس
22 موشەک ئاڕاستەی بارەگاکان...
✌️ شەهیدان
میلاد پورساحێب
✌️ شەهیدان
هاجەر زەرگە
✌️ شەهیدان
رەیحانە کەنعانی
📖 کورتەیەکی مێژووی باشووری کوردستان -هەرێمی کوردستان | پۆل: کورتەباس | 🏳️ زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
⠪ بەشکردن
Facebook1
Twitter0
Telegram1
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
👍
⭐ نرخاندنی بابەت
4 دەنگ 3 ⭐
⭐⭐⭐⭐⭐ نایاب
⭐⭐⭐⭐ زۆر باشە
⭐⭐⭐ باش
⭐⭐ خراپ نییە
⭐ خراپ
☰ زۆرتر
⭐ بۆ ناو لیستی کۆکراوەکان
💬 رای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!

✍️ گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە!
🏷️ Metadata
RSS

📷 گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🔎 گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🏁 وەرگێڕان
Kurmancî - Kurdîy Serû1
English2
عربي0
فارسی0
Türkçe1
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0
✍️✍️ ئەم بابەتە باشتر بکە!
| 👁️‍🗨️ | 👂

کورتەیەکی مێژووی باشووری کوردستان -هەرێمی کوردستان
بە کورتە باسێک دەست پێ دەکەین و بۆ ماوەیەکی کورت، خوێنەری بەرێز لە گەڵ خۆمان بۆ قوڵایی مێژووی ئەو هەرێمە رادەکێشین و هەڵبەت ئەمەش تەنها بە مەبەستی ئاشنایی گەشتیارانی ئازیز بە ئەنجام دەگەیێنین. لای هەمووان روونە کە کوردستان بێشکەی شارستانیەت و ناوەندی دەرکەوتنی یەکەم شارستانیەتی مرۆڤایەتی بووە، بەڵام نەک (هەرێمی کوردستانی عێراق) و بەڵکو هەموو خاکی کوردستان کە بە داخەوە لە ئێستادا دابەش بووە بەسەر وڵاتانی (عێراق، سوریا، تورکیا و ئێران). هەروەها هەندێ‌ لە کوردان لە پارێزگای خوراسانی ئێران و وڵاتانی یەکێتی سوڤیەتی پێشوو وەک (ئازەربایجان، ئەرمەنستان و گورجستان و... هتد) دەژین.
کوردستان خاوەنی شارستانیەتێکی زۆر کۆنە و ئەم بابەتەش لە لایەن شوێنەوارناس و رۆژهەڵات ناسەکان بە دۆزینەوەی ئاسەوارە کۆنەکان سەلمێندراوە، کۆنی هەندێک لەو شوێنەوارانە دەگاتە زیاتر لە شەست هەزار ساڵ و دووبارە راستی شارستانیەتی کۆنی کوردی پشتراست دەبێتەوە. بۆ نمونە دۆزینەوەی چەندین نمونە لە ئێسک و پروسکی مرۆڤە سەرەتاییەکان لە ئەشکەوتی شانەدەر کە دەکەوێتە نزیک گوندی (زۆیا چەمێ‌) و مێژوویان دەگەرێتەوە بۆ دەیان هەزار ساڵ بەرلە زایێن، هەروەها کۆمەڵێک لە ئامێر و ئامرازە پێویستەکانی کشتوکاڵی کۆن کە لە گوندێ‌ (چەرمۆ) لە نزیک شاری (چەمچەماڵ) لە لایەن لێکۆڵەر و شوێنەوارناسان لە دڵی خاک دەرهێندراون، جگە لە ئەمانەش هەندێک لە پێداویستیەکانی ناو ماڵ کە هەر لە هەمان شوێن دۆزراونەتەوە و تەمەنیان بۆ حەوت هەزار ساڵ دەگەرێتەوە. شایەنی باسە ئەم دوو گوندە لە کۆنترین گوندە کشتوکاڵیەکانی جیهان هەژمار دەکرێن.
کورد لە مێژووی نوێ دا:
بۆ زیاتر ناسینی کوردستان پێویستە زیاتر قوول ببینەوە و وەک ووتمان بچینە ناو مێژووی کوردستان، ئەم سەرزەویە لە (3000 پ. ز) بەردەوام خاوەنی حکومەتە خێڵەکیەکان بووە و دانیشتوانی رەسەنەکەی بریتی بوون لە: (کاسنی، کاردۆخی یا کاردۆکی، گووتی، لولوبی و حالدیەکان). ئەو نەتەوانە کە هەموویان لە باپیرانی ماد (کورد) بوون، دوای ماوەیەک یەکیان گرت. مادەکان یەکەم دەوڵەت یا ئیمپراتۆریەتی بەهێزی ئەو ناوچەیە بوون کە توانیان لەشکری گەورە پێک بهێنن و ناوچەگەلێکی زۆر بخەنە ژێر رکێفی خۆیان، ئەوان بوون توانیان حکومەتە خوێنرێژەکەی ئاشوور لە ناو ببەن. دەوڵەتی ماد (هۆخشتەرە) توانی دەوڵەتە بەهێزەکانی ئەوکاتی وەک (ئاشوور و بابل) لاواز بکات و دەستیان گرت بەسەر تەواوی ئەرمەنستان و ئاسیای بچووک تا دەگەیشتە رووباری هالیس. عیلام، پارس، هێرکانی، تەبەرستان و باکتریا لە ژێر رکێف و فەرمانی مادەکان بوون. ئەو دەوڵەتە بوو کە بنەماکانی بەرێوەبردنی وڵات، یەکگرتنی خێڵەکان و رێکارەکانی جەنگی داهێنا، هەروەک (کوروش) دامەزرێنەری زنجیرە پاشایەتی ئەخمینیەکان (هەخامەنشیەکان) سوودی لە داب و نەریت و رێورەسم و تەنانەت شێوازی پۆشاکی مادەکان بینیوە.
بۆ یەکەم جار ناوی ماد لە کەتیبەی بەردینی (شەلەم نەصری دووەم) هاتووە و هەروەها (شەمسی ئاداد) ناوی مادەکانی هێناوە، (تیگلات پالسەری چوارەم) لە (744 پ. ز) لەشکرکێشی کردۆتە سەر مادەکان. بە داخەوە پاشماوەی شوێنەوارەکانی ئەوکات بە کەمی ماونەتەوە و هەندێک لە شوێنەوارە بەناو بانگەکانی ئەوکات بریتین لە: (پەیکەری بەردینی شێرێک لە نزیک هەمەدان، روخساری پیاوێک بە پۆشاکی مادەوە کە لە سەر بەرد هەڵکەندراوە لە نزیک دەخمەیەک لە سەرپێڵی زەهاو، وێنەی فروهەر لە سەر بەردێک و لە سەرووی دەخمەیەک لە لورستان کە لە ئێستادا بە "ژووری فرهاد" ناو دەبرێت، وێنەی پیاوێک لە کاتی نزادا لە دەخمەیەکی بچووک کە لە سەر بەرد هەڵکەندراوە و لە گوندی "نواسحەق وەند" لە نزیک کرمانشاهە، وێنەی شا و زانایەکی ئایینی کە لە دوولای ئاگرێک لە ئەشکەوتی قزقاپانن و سەرەڕای ئەمانە شاری هەمەدان بە حەت قەڵای رەنگاورەنگ و ئەو کۆشکەی کە لە ناویدا هەبووە) ئەمانە هەموویان دەرخەری شارستانیەتی گەشاوەی مادەکانن. مێژووی ماد لەگەڵ دەستپێکی ئەخمینیەکان کۆتایی هات و یۆنانیەکان دەوڵەتی ئەخمینی (پارس، ماد) یان لەناو برد و دوای ئەوان یۆنانیەکان بوونە حوکمرانی ئەو سەرزەویە.
پێویست ناکات تا مێژوو دووبارە بنوسینەوە و تەنها دەڵێین دەوڵەتەکان یەک بەدوای یەکدا هاتن و رۆیشتن، بەڵام کورد بەردەوام بەشێکی گرنگی دەوڵەتداری ئەو ناوچەیە بووە و هەروەها وێڕای بوونی ئەو گوشارە زۆرەی بەرانبەریان کراوە، بەردەوام دەسەڵاتی ناوچەکانی خۆیان بەدەستەوە بووە. نەیارانی کورد بەردەوام لەبیری دابەش کردنی کورد و خاکە فراوانەکانیان بوون و بۆ ئەمەش خۆیان لە هیچ کردەوەیەک نەپاراست. یەکەم کۆششی گەورە بۆ ئەم مەبەستەش لە لایەن هەر دوو ئیمپراتۆری بە رەچەڵەک تورکی (سەفەوی و عوسمانی) و بە هۆی جەنگی چاڵدێران بە ئەنجام گەیشت. ئەو جەنگە لادێ‌ و ئاواییە کوردیەکان وێران کرد و خاکەکەیانی کردە سووتماک، دانیشتوانەکەشیانی لەناوبرد. هەردوو دەوڵەت بێ باک بوون لەو کارانە، چونکە جەنگ لەناو خاک و ماڵی کوردان بوو. لە جەنگی چاڵدێران بە کردەوە خاکی کوردستان بۆ یەکەم جار دابەش بوو و دوای ئەمەش لە نێوان ئەو دوو ئیمپراتۆریەتە (دوو دوژمنی سەرسەختی کورد) و لە سەدەکانی هەژدەهەم و نۆزدەهەمدا، دابەشکاریە سنووری و ئیداریەکان بەجێ‌ هێندران.
دواجار لە سەدەی رابردوو و دوای شکستی عوسمانیەکان لە بەرانبەر هاوپەیمانە ئەوروپیەکان، لە ساڵی (1916 ز) بە پێی پەیماننامەی (سایکس بیکۆ)، کوردستانی گەورە لە لایەن (روسیا، فەرەنسا و بەریتانیا) بۆ چوار پارچە و بەسەر چوار دەوڵەتدا دابەش کرا. لە دەست چوونی سەربەخۆیی کوردان و لەناوچوونی یەکپارچەیی کورد، هاوکات بوو لە گەڵ ستەم و بێدادی زۆر کە بوونە هۆی لاواز بوونی کورد. بە پێی رێکەوتنی (سایکس بیکۆ) باشووری کوردستان لە ساڵی (1925 ز) لە گەڵ هەریەکە لە دوو ولایەتی (بغدا و بصرا) یەکی گرت و ووڵاتێکی تازە بەناوی عێراقی لێ کەوتەوە و ئەمەش خۆی بوو بە دەستپێکی گەورەترین جۆرەکانی جینۆسایدی کوردان لەم پارچەیە لە خاکی کوردستان.
دەوڵەتە تازە دروست بووەکەی عێراق، هەرلە سەرەتاوە بە پشتیوانی بەریتانیا کەوتە پێشێلی مافەکانی کورد و لە بەرانبەریشدا، بزوتنەوەی ئازادیخوازی کورد لە شوێنە جیاجیاکانی کوردستان و بۆ وەرگرتنەوەی ماف و مێژووە زەوت کراوەکەیان، دەستی پێکرد و هەرگیز نەگیرسایەوە. لە ساڵی (1958 ز) دەوڵەتی پاشایەتی لە عێراق رووخا و خۆراگری کورد لە بەرانبەر ئەو ستەمانەی بەرانبەری دەکرا، بوو بە هۆی چەسپاندنی ناوی نەتەوەی کورد وەک دووەم نەتەوە لە دەستووری ئەو وڵاتە.
زۆری نەخایاند حکومەتی عێراق دەستووری بن پێ کرد و مافەکانی کوردی بەجێ نەهێنا و ئەمەش کاردانەوەی کوردی لێ کەوتەوە. لە بەرانبەردا حکومەتی عێراق لە جیاتی بەخۆدا بچێتەوە، لە ئەیلولی (1961 ز) هێرشی نامرۆڤانەی لە دژی کورد لە رێگەی فرۆکەکانی دەست پێکرد و بوە هۆی سەرهەڵدانی شۆرشی مەزنی ئەیلول. خۆراگری گەلی کورد و خوێنی هەزاران شەهید لەو شۆرشە، بووە هۆی بەدی هاتنی رێکەوتنی (ئازاری 1970 ز) لە نێوان سەرکردایەتی کورد و حکومەتی بەعس، لەو رێکەوتنە دان بە بوونی نەتەوەی کورد نرا. بەڵام دیسان حکومەتی عێراق پێشیلی ئەو پەیماننامەی کرد و لە (1974 ز) یەک لایەنە ئەو رێکەوتنەی هەڵوەشاندەوە و جەنگی بەرانبەر بە کورد هەڵگیرساندەوە. ئەو جەنگە زۆر وێرانکار بوو و بۆوە هۆی رشتنی خوێنی هەزاران شەهید بەناحەق و هەزاران لادێی کوردی بە تۆپ و بوردمانی وەحشیانە وێران کرد.
کردەوەکانی حکومەتی بەعس تەنها بە تاوانە دژە مرۆڤایەتیەکانی نەوەستا، بەلکو ئەوان بە ووردی سیاسەتی زەوی سووتاویان لە دژی خەڵکی بێ تاوانی کورد دەست پێ کرد و بیرە ئاوە و جۆگەکانیان ووشک کرد، دارستانەکانیان سووتاند و ئاوەدانیەکانیان وێران کرد. ئامانجی ئەوان تەنها لەناو بردنی کورد بوو لە رێگەی لەناو بردنی سەرچاوەکانی ژیانی ئەوانەوە. ئەوان بۆ ئەم مەبەستەیان سوودیان دیت لە کۆمەڵە سیاسەتێکی نەفرەت لێکراوی وەک: (وێران کردنی زیاتر لە چوار هەزار لادێ‌، گواستنەوەی دانیشتوانی لادێکان بۆ ئۆردوگا زۆرەملێکان و سپاردنی زەوی و زاری ئەوان بە عەرەبی هاوردە).
دەوڵەتی بەعس بە عەقلیەتێکی کاڵ فامانە، ئامانجی لەناو بردنی کوردیان هەبوو و لەو پێناوشدا هەموو کردەوەیەکی وەحشیانەیان بە ئەنجام گەیاند، ئەوان بە زەبر و هەرەشە کوردە (ئێزیدی، شەبەک و فەیلیەکان) یان ناچار بە گۆرینی رەگەزنامە کوردیەکانیان بۆ عەرەب کرد. لە رۆژی (05-04-1980ز) دەستیان کرد بە لەناو بردنی کوردی فەیلی لە بەغدا و لە رۆژهەڵاتی بەغداوە ئەو کارەیان دەست پێکرد. ئەوان دوای زەوت کردنی ماڵ و موڵکی فەیلیەکان، پێنج هەزار کەسیان لێ کوشتن و ئەوانی دیکەیان لە ووڵات دەرکرد، بەشێکی زۆریان بۆ ئێران دەرکردن. ئەو وەحشیگەریە بۆ ئەوان بەس نەبوو و لە (31-07-1983 ز) هەشت هەزار کەس لە بارزانیەکانیان برد و بەرە بەرە لەناویان بردن. حزبی بەعس خۆی بەو کردەوانەوە گرت و دەستە دەستە خەڵکی بێ تاوانی کوردی لەناو دەبرد و هیچ شوێنەواری نەدەهێشتن. سەرەرای هەموو ئەوانە، بزوتنەوەی رزگاریخوازی کورد بەردەوام بوو و سەریان بۆ ئەو ستەم و بێدادانە شۆر نەکرد کە دژی بەها مرۆڤایەتیەکان بوون.
ئەشکەنجە سەختەکانی زیندانە تاکەکەسیەکان، گوللە باران کردنی شۆرشگێران لە شوێنەگشتیەکان، رووخاندنی لادێ و شارەکان و کوشتنی بە کۆمەڵی کوردان، بەعسیەکانی تێر نەکرد و بۆیە فرۆکەکانی ئەو رژێمە بۆگەنە هەستان بە بۆردمانی کیمیایی ناوچەی (بالیسان و شێخ وەسان) و تەنها لە چەند ساتێکدا ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتوانی بێ تاوانی ئەو شوێنانەی لەناو برد. ئەم جارە تەنها مرۆڤەکان نەبوون کە دەمردن، بەڵکو باڵندە و ئاژەڵە ماڵی و کێویەکانیش بە گشتی دووچاری هەمان چارەنووس بوون.
کوشتار و ستەمی رژێمی بەعس گەیشتە رادەیەک کە نەزوبان دەتوانێت باسی بکات و نە گوێکان بیبیستن، ئەمجارە رژێم بۆ لەناو بردنی کورد و بە بێ شەرمی تەواو، سوودی لە ناوی سورەتی پیرۆزی (انفال) وەک سەرپۆش بۆ وەحشیانەترین پرۆسەی سەربازی یا جینۆسایدی کورد وەرگرت. ئەو پرۆسەیە لە (19-02-1988) دەستی پێکرد و تا (06-09-1988) بەردەوام بوو و بە شەش قۆناغ بەرێوەچوو. مەبەست تاڵان و کوشتن و لەناو بردنی کورد لە باشوور بوو بەکاربردنی ووشەی (انفال) خۆی باشترین بەڵگەیە بۆ ئەوەی ماڵ و خوێنی کوردیان بە حەڵال زانیوە. ئەو هێرشانە تەواوی ناوچە و شارەکانی (کەلار، کفری، دەربەندیخان، خانەقین، دووبز، چەمچەماڵ، قەرەداغ، دۆڵی جافایەتی، زاخۆ، دهۆک، دەوروبەری کەرکوک، دەشتی کۆیە، شەقڵاوە و ئامێدی) گرتەوە و لە ئاکامدا سەد و هەشتا و دوو هەزار کەس لە ژن و پیاو و منداڵی بێ تاوان، لەو پەڕی دڕندەیی بەرەو دەشتە وشکەکانی باشووری عێراق بردران و بەشێک لە ئەوان لە برسان و لە تینویەتی مردن، ئەوانی دیکەش بە زیندوویی خرانە ناو گۆرە بە کۆمەڵەکان و بەم شێوەیە (182000) مرۆڤ شەهید کران، بەبێ ئەنجامدانی هیچ تاوانێک و تەنها لە پێناو کورد بوونیان.
هەڵەبجە شارێک کە ناوی تا هەتایە دەمێنێ، تاوانێکی دیکە کە تا هەتایە لە ناوەندە نێودەوڵەتی و نەتەوەییەکاندا وەک نمونەی چەپەڵترین کاری مرۆڤ دەگوترێت و دەگوترێتەوە. تەنها لە ماوەی چەند خولەکێکدا و لە (16-03-1988) بومبی کیمیایی بەعسەکان، لە جۆری خەردەل و بە بۆنی سێو، پێنج هەزار کەس لە ژن و منداڵ و پیاوانی ئەو شارەی بەرەو بارەگای خودا و بەهەشتی بەرین فڕاند و زیاتر لە دە هەزار برینداری لێکەوتەوە. ئەو بوردمانە نەتەنها بوو بە هۆی ژهراوی بوونی ئاسمان و زەوی ئەو شارە و دەوروبەری، بوو بە هۆی لەناو چوونی هەموو جۆرەکانی رووەک و ئاژەڵەکان. تا بە ئەمرۆش زۆرن ئەو کەسانەی کە بە هۆی کاریگەریە نەرێنیەکانی ئەو گازە، ژیانیان لە رەنج و ناخۆشیدا بەسەر دەبەن.
ستەم و زۆری بەعس بۆوە هۆکاری راپەرینی گەلی کورد لە (05-03-1991)، ئەو راپەرینە بەعسی بە تەواوەتی لە کوردستان دەرکرد و بەداخەوە پێنەگەیشتوویی جیهان بۆ بە هاناوە هاتنی گەلی کورد، بوو بە هۆی گەرانەوەی ئەو رژێمە بۆ هەندێک لە بەشەکانی ئەو هەرێمە. بەڵام بەشەکانی دیکەی باشوور کە بە هەرێمی کوردستان ناسراون، توانیان دامودەزگا و دامەزراوەی حکومەت بۆ خۆی دابمەزرێنێت و تا بە ئەمرۆ بەردەوامە. دوای رووخانی رژێمی بەعس و پرۆسەی ئازادی عراق لە ساڵی (2003)، کۆمەڵێک گۆری بە کۆمەڵ لە سەرتاسەری عێراق دۆزرانەوە. بە داخەوە زۆربەی قوربانیانی ناو گۆرەکانیش لە گەلی کورد بوون و بەم شێوەیە تاوانەکانی رژێمی بەعس بەدوای یەکدا بۆ جیهانیان ئاشکرا دەبوون و بەداخەوە تاوانەکان هۆکاری لەناو چوونی ژمارەیەکی زۆری رۆڵەکانی گەلەکەمان بوو.
هاوکات لەگەڵ رووخانی بەعس، بۆ ئەوەی جارێکی دیکە دیکتاتۆر لە عێراق نەیەتەوە سەرکار و تاوانەکان دووبارە نەبنەوە، هەروەها بۆ ئەوەی بەیەکەوە ژیانی باشتر بۆ هاونیشتیمانیانی عێراق لە (کورد، عەرەب و تورکمان) دابین ببێت، گەلی کورد دەوری زۆر کاریگەری دیت لە دامەزراندنەوەی عێراقی تازە و حکومەتەکەیدا و لە نووسینەوەی دەستووری وڵاتدا کاریگەرانە کاری کرد. بە پێی دەستووری تازە، سیستەمی سیاسی لە عێراق بوو بە دیموکراتی فیدرالی و ناوی عێراق بوو بە (کۆماری فێدراڵی عێراق). دەوڵەتی خۆجێیی کوردیش ناوی (هەرێمی کوردستان ـ عێراق) لێنرا، لە دەستووردا ماف و دەسەڵاتەکانی لە رووی (سیاسی، ئابووری، کولتووری و بەرێوەبردن) بۆ دابین کرا. بەڵام ناوچەیەکی بەرفراوان لە خاکی کوردستانی باشوور مایەوە کە تا بە ئێستاش نەکەوتووتە ژێر دەسەڵاتی هەرێم و بە ناوی (ناوچە کوردستانیەکانی دەرەوەی هەرێم) ناو دەبردرێن، ئەو ناوچانە خاکی کوردستانی باشوورن و زۆرینەی دانیشتوانەکانیشی کوردن، بەشێکی کەمیشیان لە نەتەوەکانی عەرەب و تورکمانن.
ناکۆکی لەسەر بەرێوەبردنی ئەم ناوچانە لە نێوان هەرێم و حکومەتی فدراڵ هەبوو و ماددەی (58) لە دستووری کاتی عێراق بۆ چارەسەری ئەم ناکۆکیە تەرخان کرابوو و دواتر لە دەستوری هەمیشەیی عێراقدا گۆڕا بە ماددەی (140)، ئەو ماددەیە مافی گشتپرسی بۆ گەرانەوە بۆسەر هەرێمی کوردستان دەداتەوە بە دانیشتوانی ئەو سنوورە. لەگەڵ ئەمەشدا تا بە ئێستا ئەم ماددەیە بە تەواوەتی جێبەجێ نەکراوە و هێشتا بەشێکی مەزن لە خاکی کوردستان لە دەرەوەی بەرێوەبردنی حکومەتی هەرێمی کوردستاندایە. تا ئێستا چەند هەڵبژاردنێک بۆ پەرلەمانی هەرێم و ئەنجومەنی پارێزگاکان ئەنجام دراوە، ئێستا کوردستان خاوەنی دەیان دامەزراوەی حکومەتی و شارستانیە، پێشکەوتنی ئابووریش لە هەرێم بەرەو پێش دەروات. ئاسایش و ئارامیش لە هەرێم بەرقەرارە، بەیەکەوە ژیانی برایانە لە نێوان هەموو نەتەوە و ئایین و ئایینزاکان لە کوردستان، هەرلە (کورد، تورک، موسولمان، مەسیحی و ئیزیدی و ئەوانی دیکە) لە ئاستێکی بەرزدایە.
گەشتوگوزار یەک لەو بابەتانەیە کە بەرەو پێش چوونی بەرچاوی بەخۆوە بینیوە و سروشتی جوان و دڵڕفێنی ئەو ناوچەیە بۆتە هۆی راکێشانی گەشتیاران، ئێمە تێدەکۆشین تا بە هۆی ئەو رێبەرەوە بنەما و تایبەتمەندیەکانی گەشتوگوزار لە کوردستان بخەینەبەر دیدەتان.
🖇 بابەتە پەیوەستکراوەکان: 6
👪 هۆز - تیرە - بنەماڵە
1.👁️عەرەبی هاوردە
📅 ڕێکەوت و ڕووداو (کڕۆنۆلۆژیا)
1.👁️05-04-1980
2.👁️06-09-1988
3.👁️16-03-1988
4.👁️19-02-1988
5.👁️31-07-1983
📂[ زۆرتر...]

⁉️ تایبەتمەندییەکانی بابەت - Meta-data
🏷️ پۆل: 📖 کورتەباس
🏳️ زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
📙 پەڕتووک - کوورتەباس: ⚔ مێژوو
📄 جۆری دۆکومێنت: ⊶ زمانی یەکەم
🌐 زمان - شێوەزار: 🏳️ کرمانجیی ناوەڕاست
🗺 وڵات - هەرێم: ⬇️ باشووری کوردستان

⁉️ تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
✨ کوالیتیی بابەت: 80% ✔️
80%
✖️
 30%-39%
خراپ👎
✖️
 40%-49%
خراپ
✖️
 50%-59%
خراپ نییە
✔️
 60%-69%
باش
✔️
 70%-79%
زۆر باشە
✔️
 80%-89%
زۆر باشە👍
✔️
 90%-99%
نایاب👏
80%
✔️
ئەم بابەتە لەلایەن: (👨 سەریاس ئەحمەد 📧)ەوە لە: 23-09-2015 تۆمارکراوە
✍️ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (👩 بەڕێوەبەری سیستم 📧)ەوە لە: 21-01-2017 باشترکراوە ✍️ گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە!
☁️ ناونیشانی بابەت
🔗
🔗
⚠️ ئەم بابەتە بەپێی 📏 ستانداردەکانی کوردیپێدیا هێشتا ناتەواوە و پێویستیی بە داڕشتنەوەی بابەتی و زمانەوانیی زۆرتر هەیە!
👁 ئەم بابەتە 17,506 جار بینراوە

📚 فایلی پەیوەستکراو - ڤێرشن
جۆر ڤێرشن 💾📖🕒📅 👫 ناوی تۆمارکار👫
📷 فایلی وێنە 1.0.148 KB 23-09-2015👨 سەریاس ئەحمەدس.ئـ.
📊 ئامار
   بابەت 399,074
  
وێنە 79,280
  
پەڕتووک PDF 15,324
  
فایلی پەیوەندیدار 63,969
  
ڤیدیۆ 383
  
سەرچاوەکان 21,853
  
تایبەتمەندییەکانی بابەت 1,332,759
  
بابەتە پەیوەستکراوەکان 647,322

📚 پەڕتووکخانە
   ژیان لە نێوان خەون و و...
   برایەتی گەلان و تانەی ...
   خوێندنی کوردی قۆناغی ب...
   کچی مەرگ
  📖 زۆرتر...


📅 کڕۆنۆلۆژیای رووداوەکان
   01-10-2022
   30-09-2022
   29-09-2022
   28-09-2022
   27-09-2022
   26-09-2022
   25-09-2022


👫 هاوکارانی کوردیپێدیا
💬 بیروڕاکانتان
⭐ کۆکراوەکان
📊 راپرسی
- راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
بۆ پێشخستنی کارەکانی رێکخراوەکەمان و باشترکردنی ماڵپەڕەکەمان تکایە وەڵامی پرسیارەکانی ئەم راپرسییەمان بدەرەوە..
زۆر سوپاس بۆ هاوکاریتان!
- راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
📌 رۆژەڤ
ژینا ئەمینی
ناو: ژینا
نازناو: ئەمینی
ناوی باوک: ئەمجەد ئەمینی
ناوی دایک: موژگان
ساڵی لەدایکبوون: 2000
ڕۆژی کۆچی دوایی: 16-09-2022
شوێنی لەدایکبوون: سەقز
شوێنی کۆچی دوایی: تاران

ژیاننامە
ژینا ئەمینی ناسراو بە (مەهسا ئەمینی) لە دایکبووی ساڵی 2000 لە شاری سەقزی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، لە میانەی گەشتێکیان بۆ تاران لەگەڵ خێزانەکەیدا لە لایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستبەسەر کراوە بەهۆی باڵاپۆش نەبوونی، وە دایکی ژیناش ئاماژەی بەوەداوە کە ژینا باڵاپۆش بووە، وە بەهۆی ئەشکەنجەدرانییەوە بە سەختی بریندار بووە و ب
ژینا ئەمینی
22 موشەک ئاڕاستەی بارەگاکانی حزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کراوە لە کۆیە 4 شەهید و 18 بریندار هەیە
بارەگاکانی حزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە کۆیە، ئەمڕۆ لە ڕۆژی چوارشەممە لە ڕێکەوتی 28-09-2022 لە کاتژمێر: 10: 30ی بەیانی، لە لایەن کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە بۆردومان و موشەک باران کران، کە بە هۆیەوە نا ئارامی لێ کەوتەوە و بارودۆخی شاری کۆیە شلەژا و فەرمانگەکانی شاری کۆیە کەوتنە ئامادەباشی بەتایبەت بەرگری شارستانی و نەخۆشخانەی گشتی شەهید دکتۆر خالید و بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی کۆیە، لەلایەکیتریشەوە بەڕێوەبەرایەتی پەروەردەی کۆیە، دەوامی دوای نیوەڕۆی ڕاگرت و زانکۆی کۆیەش دەوامی خۆی ڕاگرت.[1]
22 موشەک ئاڕاستەی بارەگاکانی حزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کراوە لە کۆیە 4 شەهید و 18 بریندار هەیە
میلاد پورساحێب
ناو: میلاد
نازناو: پیرساحێب
رۆژی شەهیدبوون: 28-09-2022
شوێنی شەهیدبوون: کۆیە
ژیاننامە
میلاد پیرساحێب، یەکێکە لە شەهیدانی بۆردومانەکەی ڕۆژی 28-09-2022ی داگیرکەری ئێران بۆ سەر بارەگای حیزبی دیموکرات لە کۆیە.[1]
میلاد پورساحێب
هاجەر زەرگە
ناو: هاجەر
نازناو: کەریمی
رۆژی شەهیدبوون: 28-09-2022
شوێنی شەهیدبوون: کۆیە
ژیاننامە
هاجەر کەریمی یەکێکە لە شەهیدانی بۆردومانەکەی ڕۆژی 28-09-2022ی داگیرکەری ئێران بۆ سەر بارەگای حیزبی دیموکرات لە کۆیە. [1]
هاجەر زەرگە
رەیحانە کەنعانی
ناو: ڕەیحانە
نازناو: کەنعانی
رۆژی شەهیدبوون: 28-09-2022
شوێنی شەهیدبوون: کۆیە
ژیاننامە
رەیحانە کەنعانی، پێشمەرگەی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران، بەهۆی بۆردومانەکانی ئەمڕۆی ئێران بۆ سەر بارەگای (حدکا) لە سنووری کۆیە، دووگیان بوو دوای بریندار بوونی دەگەیەنرێتە نەخۆشخانە و خۆی گیان لەدەست ئەدا و منداڵەکەی ڕزگار ئەکرێ و بەزیندوویی ئەمێنێتەوە ناوی ئەنێن وانیار ڕەحمانی بەڵام لەدوای مانەوەی نزیکەی 24 کاتژمێر بەزیندوویی وانیار گیان لەدەست. [1]
رەیحانە کەنعانی


Kurdipedia.org (2008 - 2022) version: 14.10
| 📩 contact@kurdipedia.org | ✔️CSS3 | ✔️HTML5
| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 2.484 چرکە!
009647508574727 | 009647503268282 | 009647509744770
| 0031654710293


Kurdipedia Project is an initiative of
(Bakhawan Software 1998 - 2022)