🔓 چوونەژوورەوە
➕ تۆمارکردنی بابەت
⌨ کیبۆرد
📁 زۆرتر ...
کوردیپێدیا و هاوکارانی، هەردەم یارمەتیدەردەبن بۆ خوێندکارانی زانکۆ و خوێندنی باڵا بۆ بەدەستخستنی سەرچاوەی پێویست!
🏠|📧|دەربارە!|پەڕتووکخانە|📅 19-02
🏠 دەستپێک|📧 پەیوەندی|💡 دەربارە!
|
📅 ئەمڕۆ 19-02 لە مێژوودا
📅کڕۆنۆلۆژیای رووداوەکان
📅 رۆژەکان
📆19-02-2020
📆18-02-2020
📆17-02-2020
📆16-02-2020
📆15-02-2020
📆14-02-2020
📆13-02-2020
📂 زۆرتر ...
📅19 February
📝 بەڵگەنامەکان
📊 ئامار و راپرسی
✌️ شەهیدان
💚 ئەنفالکراوان
☪ قوربانیی شەڕی دەوڵەتی ئیسلامی - داعش
😞 قوربانیی شەڕی ناوخۆ
👩 قوربانیی توندوتیژی
📅 رۆژی لەدایکبوون
📅 رۆژی کۆچی دوایی
|💳 کۆمەکیارمەتیمان بدە بۆ پێکهێنانی کوردیپێدیایەکی باشتر. تەنانەت کۆمەکێکی بچووکیش دەبێتە یارمەتیدەرمان.
یارمەتیی ئێوەمان دەوێت بۆ:
* بەدەستهێنانی تەکنەلۆجیای باشتر و خێراتر...
* دانانی ئۆفیسێک بۆ رێکخراوی کوردیپێدیا لە باشووری کوردستان.
* دامەزراندنی چەند کارمەندی تایبەت بەخۆیەوە، تا بەردەوام ناوەڕۆکی کوردیپێدیا باشتر بکرێت.
|📕 پەڕتووکخانەگەورەترین و پۆلێنکراوترین پەڕتووکخانەی دیجیتاڵی کوردی! - (10,674) پەڕتووک||
👫 جەعفەری ماملێ
کوڕی سەعیدی ماملێ لە ساڵی 1941ز له شاری مەهاباد له دایکبووە، هەر له سەرەتای منداڵی باوکی لە دەست دەدات.
لەژێر سایەی براکانیدا ژیان بەسەر دەبات، بەڵام چەرخی گەردوون، ئەم بنەماڵەیە تووشێ غه مێکی دڵتەزێنتر دەکات، دوو برا گەورەی بنەماڵە واتا (کاک هاشم و کاک حسەین) له ماوەی یه ک ساڵدا به هوێ نەخوشی جوانەمەرگ دەبن مۆمی تەمنیان و چریکەی ده نگیان خاموش دەبێ.
ئەرکی سەرپەرشتی دەکەوێته ئەستوی براگەورە کاک (محەمەدی ماملێ).
به هوێ نالەباری بارودۆخی ژیان، واز لە قوتابخانه دێنێت و خوێندن بەجێ دەهێڵێت و روو
👫 جەعفەری ماملێ
🏷️ پۆل: کەسایەتییەکان
جەعفەری ماملێ
کلیک بکە بۆ زانیاریی زۆرتر و وێنەی گەورەتر!
👫 بافڵ تاڵەبانی
بافڵ جەلال حیسامەدین تاڵەبانی. ساڵی 1973 لە بەغدا لەدایکبووە. بافڵ کوڕە گەورەی جەلال تاڵەبانی و هێرۆ ئیبراهیم ئەحمەدە و برای قوباد تاڵەبانییە.بەناوی بافڵەکەی چەمی رێزانەوە ناونراوە. ژیانی منداڵی و گەنجێتی لە ماڵی برایم ئەحمەدی باپیری لە بریتانیا بەسەر بردووە.
تەمەنی گەنجێتی زیاتر بە خوێندنەوە و وەرزشەوە بەسەر بردووە. هاوسەرەکەی ناوی لاڤەیە و کچی مەلا بەختیاری ئەندامی ئەنجوومەنی باڵای سیاسی یەکێتییە. کوڕ و کچێکی هەیە بەناوەکانی کۆبان و لەیلا. زۆر کەم لە تەلەفزیۆنەکانەوە دەردەکەوێت و لەبارەی ورد
👫 بافڵ تاڵەبانی
🏷️ پۆل: کەسایەتییەکان
بافڵ تاڵەبانی
کلیک بکە بۆ زانیاریی زۆرتر و وێنەی گەورەتر!
👫 حەسیب ساڵح حەبیب
ئەندازیار و بەڵێندەرێکی زیرەک و ناوداری کورد بووە، نەک لەسەر ئاستی کوردستان و عیراق، بەڵکو لەسەر ئاستی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستیش ناسراوە، شوێن پەنجەی بەدروستکردنی چەندین تەلاری بڵند و مەزن و دڵگیرەوە لەسەرانسەری عیراقدا دیارە و کە وەک سامانێکی تەلارسازیی نیشتمانی و یادگاری حەسیب ساڵح ماونەتەوە.
حەسیب ساڵح حەبیب لە12ی کانونی یەکەمی 1930 لەشاری کەرکوک لەدایک بووە و ماوەی چەند ساڵێک لە گوندی هۆمەر قەومی ناوچەی سورداش ژیاون و لە قوتابخانەی سەرەتایی لە شارەدێی سورداش خوێندوویەتی، دواتر قۆناغەکانی تری خ
👫 حەسیب ساڵح حەبیب
🏷️ پۆل: کەسایەتییەکان
حەسیب ساڵح حەبیب
کلیک بکە بۆ زانیاریی زۆرتر و وێنەی گەورەتر!
👫 لاهور شێخ جەنگی - لاهور تاڵەبانی
- لاهور شێخ جەنگی، برازای جەلال تاڵەبانییە.
- ساڵی 1976 لە کۆیە لەدایک بووە.
- لە ساڵی 1988 لەگەڵ خێزانەکەی ئاوارەی ئێران بوون.
- لە ساڵی 1990 چووەتە بەریتانیا.
- چەند ساڵێک دوای راپەڕینی 1991 گەڕاوەتەوە کوردستان و لە سکرتاریەتی مام جەلال کاری کردووە.
- بەرپرسی ئاژانسی پاراستن و زانیاری/ زانیاری هەرێمی کوردستانە.
- لە کۆنگرەی چوارەمی یەکێتی بە ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی یەکێتی هەڵبژێردرا.
- رۆژی 18-02-2020 بە هاوسەرۆکی یەکێتی هەڵبژێردرا.
👫 لاهور شێخ جەنگی - لاهور تاڵەبانی
🏷️ پۆل: کەسایەتییەکان
لاهور شێخ جەنگی
کلیک بکە بۆ زانیاریی زۆرتر و وێنەی گەورەتر!
📊 بابەت 370,317 | وێنە 57,326 | پەڕتووک PDF 10,674 | فایلی پەیوەندیدار 38,719 | 📼 ڤیدیۆ 164 | 🗄 سەرچاوەکان 13,587 |
📖 کورتە دیرۆکا باژێرێ ئامێدیێ شەرێ میرا، جهویێن کورد و دەمێن گران پشکا 3 | 🏷️ پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: 🏳️ کرمانجی - کوردیی باکوور
✍️

کورتە دیرۆکا باژێرێ ئامێدیێ شەرێ میرا، جهویێن کورد و دەمێن گران پشکا 3

فایلی پەیوەندیدار 📂
کورتە دیرۆکا باژێرێ ئامێدیێ
شەرێ میرا، جهویێن کورد و دەمێن گران*
د. برگێت ئا‌مان
حوکمێ ئوسمانی‌یا و شەرێ ل دژی فەلێن دەڤەرێ
ئاینسڤۆرت Ainsworth ل سەرەدانا خوە ل سالا 1840ێ و هەروەسا جوست Just ژی ل دەمێ جارەکا دی مسیونا دومینیکانی دەستپێکری، گەلەک خەمێن هندێ خوارن، کو هێرشەک ل دژی فەلێن تیارێ د نیڤەکا ئامێدیێ و جولەمێرگێ‌ دا، کو ئەڤرۆ هەکاری‌یه، بهێتە دەستپێکرن. نیشانێن کارەساتەکا مەزن دیار بوون.
گێۆرک پێرسی بادگەر George Percy Badger، ئه و مسیونارێ ئێرتسبیشۆفێ Erzbischof کانتەربوری، ل سالا 1842ێ گەهشتە موسلێ و نڤێسی‌یە، دیارە فەلە و مسیونار ژ لایێ کوردا ڤە وەکو چەپەرێ بەری ئۆسمانی‌یا دهێتە زانین و گەرەگە ئەڤە بهێتە چارەسەرکرن. میرێن بەدرخان ژ بۆتانێ، نورەدین ژ هەکاری و ئیسماعیل ژ ئامێدیێ، ل دویڤ دیتنا وی، هێزێن سەرەکی بوون. پلانا ب ‌هێز و لێدان ل دژی فەلان رابن، ل دویڤ دیتنا وی، یا هەیی بوو. ب تنێ ئەڤ هێرشە ل بوهارا سالا 1842ێ نەهاتە دەستپێکرن، ژ بەرکو میرێ بنکەتی ئیسماعیل هەموو شیانێن خوە تەرخان کربوون، دەڤەرێن وی یێن ژ دەستچوویی، بزڤرینیتەڤە. دهێت گۆتن، کو ئیسماعیل ل ڤی دەمی ژ زیندانێ رەڤی و ب ‌هاریکاری‌یا بەدرخانی‌یا دێرا رەببان هورموزد تالان کر و رێبەرێ وێ دگەل 12 قەشان زنجیرکرن و وەک گەره و برن. هەر ل ‌هاڤینا ڤێ سالێ وی جارەکا دی ئامێدیێ ستاند. دوژمنێ وی یێ نوکە بوو موحەمەد پاشا، والیێ ئۆسمانی‌یا ل موسلێ، ئەوێ ل سالا 1836ێ دوژمنێ ئێکێ یێ میرگەهێ، میر موحەمەدێ کورە، بێ دەسەلات کری. دەمێ ئۆسمانی‌ جارەکا دی نێزیکی دەڤەرێ بووین، ئیسماعیلی هیڤی ژ میرێن کوردان و ژ فەلێن نوستەریانی کر، هاریکاری و پشتگیری‌یا وی بکەن. مەزنێ فەلان هیڤی‌یا وی رەدکر، ب تنێ هندەک عەشیرەتان پشتگیری‌یا میری کرن. گوێست Guest نڤێسیە، فەلەیان بدزی‌ڤە پەیمان دگەل موحەمەد پاشای گرێدا. ل هەیڤا 9‌ێ یا سالا 1842ێ ئامێدیێ ب داوی کەتە بن دەستێن ئۆسمانی‌یا. میر ئیسماعیل‌ پشتی گەلەک پێکولا زڤرینا ئامێدیێ کری، ل موسلێ هاتە گرتن. ژنا وی ئەسما و دگەل مالا وی چوونە سەر بەختێ قونسلێ ئنگلیزی ل موسلێ. پاشی مالا وی ل چوو بەغدا، ئه و جهێ ئیسماعیل ل سالا 1876ێ لێ مری و ل مزگەفتا شێخ عەبدولقادر گەیلانی ها‌تی‌یە ڤەشارتن.
پشتی دەمەکێ کێم ژ پیشوازی‌یا بەدرخان‌ی، نورەللای، میرێ کەتی ئیسماعیل‌ی و میر مەحمودێ وانێ بۆ دختورێ مسیونارێ ئەمریکی، ئاساهێل گرانت Asahel Grant، ل 1843ێ، د ئێک ژ گەلەک سەرەدانێن وی دا بۆ دەڤەرێ، هاتی‌یە کرن و ل هاڤینا 1843ێ کومکو‌ژیەک ب سەر عەشیرەتێن فەلێن نو‌ستەریانی ل چیایێن تیارێ رویدا. کو پێنچ ژ سەدێ ژ خەلکێ دەڤەرێ لایارد بەحسی 10 هەزار کو‌شتی‌یا دکەت بوونە قوربان. بەلگە هەنە بۆ بەشداربوونا کوردێن ئامێدیێ ل‌ ڤێ کومکوژی‌یێ. ب کێماسی سێ مالێن موسلمانان ل ئامێدیێ ئەڤرۆ بەحسی هندێ د‌کەن، کو باپیرێن وانە د بنیات‌ دا فەلەبووینە، ئه و ژ ڤێ کومکوژی‌یێ قورتال بووینە و بووینە موسلمان و ل مالێن موسلمانان هاتینە وەرگرتن و ب خودان کرن.
دەربارەی باژێری ژی پشتی دەستگیری‌یا ئۆسمانی‌یا پری ئاستەنگ و نەخۆشی هەبوون، ب تنێ چەند جارەکا بۆ دەمێن کێم هوسا نەبوو، ئه و ژی دەمێ میر ئیسماعیل‌ی هندەک جارا با‌ژێر دستاندەڤە. د ڤی دەمی‌دا کێمی‌یێن ئۆلی گەلەک نەخۆشی ددیتن. ب تایبەت هوسا دهێتە ل قەلەمدان والی موحەمەد پاشا گەلەک ب سەختی زورداری ل خەلکی دکر. هوسا وی مرۆڤ ب‌ ساخی کرینە د دیواران‌دا و ڤەشارتینە، هندەک جاران وی سەرێن مرۆڤێن ژ سەرژێکری ب سندوقا دهنارتنە موسلێ. بادگەر Badger بەحس دکەت، کا چەوا وی ل شوباتا 1843ێ ب سەر هندەک جهویان هەلبوو، یێن کو ژمارا وان 15‌ کەس بوون و ژ نەچاری‌یا خوە هاتبوونە موسلێ، دا گلەیی‌یێ ژ والی‌یێ ئامێدیێ بکەن. ئەوی ل وی دەمی 30 مالێن فەلان، ژ وان 2 مالێن ئارامی‌یا و نێزیک 50 مالێن جهویان ل باژێری دیتبوون. ل سەر ژمارا مالێن موسلمانان وی چ گۆتن نەکرینە، بەلێ گەرەکە ژمارا وان ‌ژی گەلەک کێمتر لێ هاتبیت. د وی دەمی ‌دا رێڤەبەری‌یا ئۆسمانی هاتووچوون ب گشتی قەدەغە کربوون. نڤێسینێن رۆس Ross ل سەر بەرتیل و گەندەلی‌یا رێڤەبەرێن ئۆسمانی راستی‌یا بارودۆخی پتر ئاشکەرا دکەن: ل 1847ێ دبێژە، رێڤەبەرێ ئۆسمانی ل ئامێدیێ بێ دەماغ و یێ نەزانە، وی ب ‌هەموو رەنگان ئابوری‌یا خەلکی دگڤاشت و ب فێلە پارە ژ وان چێدکرن. ساندرێجسکی Sandreczki ژی هوسا بارودۆخێ پەسند دکەت: گەلەک جاران بەحسێ هندێ یێ کری، کا چەوا وانە ب ‌زوری و بێ مانا پارە (باجە) ژ وانە دستاند و سەختی‌یا زۆر ب تایبەتی ل سەر مالێن فەلان و جهویان. هەروەسا بەحسی مرنا ژبرسادا و خوکوژی‌یێ دا رزگارببن هاتی‌یە کرن. ساندرێجسکی دبێژە، مەزنێن کوردان یێن بچویک وەک خزمەتکارێن حوکمەتێ، زۆری ل فەلان دکر و پاشایێن ئۆسمانی ژی خوە ب سەرڤە نەدبر و ب تنێ چاڤێن وان ل هندێ بوون، کا دێ چەوا بەریکێن خوە تژی کەن. دەمی لایارد Layard ل 1846ێ سەرەدانا باژێری کری، ئەڤ وێنێ ب خەم دیت:
(وێنێ ژمارە 15: قەسرا حاکمی دگەل سەرێ سیمەرخێ. ژێدەر Binder 1887)
"مە خوە ل نیڤەکا کومێن کاڤلێن حەوشا، بازارا، سەرشویا و خانی‌یان دیت. هەر تشت یێ کەتی بوو و ڤەکری، هوسا کو‌ مرۆڤ دشییا هەموو قولاچکا ببینیت. دیوارێن کەتی ترس بۆ رێڤنگا چێ ‌دکر، کو ئەگەر‌ ئێکی مرۆڤ ل ڤێرە دیتبانە، بەلێ پا هەموو یا ڤالا بوو وەکو بەری‌یەکێ. مە گەلەک ب زەحمەتی د ناڤ ڤان کاڤلان ‌دا رێ‌یا خوە بۆ وی کاڤلی دیت، یێ کو دبێژنێ سەرای (قەسر) یان کۆچک".
سوپاسی‌یا مە بۆ روسی‌یە، یێ هندەک باشتر پەسنا کۆچکێ کری ل سالا 1847ێ، پشتی داوین میر ژێ دەرخستی و ئەڤ ئاڤاهی‌یە ژ لایێ تورکان‌ڤە وەکو جهێ رێڤەبەری‌یێ هاتی‌یە بکارئینان، هەر چەندەک هەموو هاتبوو خراب کرن. بەلێ د ناڤ ڤان کاڤلاندان ژی جوانی‌یا وێ یا کەڤن دیار دکر. روس دبێژە، کو دیوارێ دەرڤە، یێ پارچەک ژ دیوارێ باژێری بوو، یێ ل وی دەمی ژی هێشتا مابوو. (بنێرە ل وێنێ‌ 15) ل هنداڤ ‌ڤی دیواری ب گۆتنێن وی جهێ ژیانا ژنکان بوو و هوسا ژ لایەکی‌ڤە دکەت، بەردەڤێ
(وێنێ ژمارە 61: منارا ئامێدیێ و تاخێ کاڤلکری. ژێدەر Binder 1887)
تۆپین ‌هێرشکەرا و ژ لایێ‌ دی ژی‌ڤە جوانترین دیتن بۆ دیمەنێن دەوروبەرێن دەڤەرێ و دیتنا هەموو هاتی‌یا و رێڤنگا و دەرکەتی‌یا ژ باژیری. کوچک ژ گەلەک ئاڤاهی‌یان پێک دهات، یێن کو‌ چارگوشی‌یەکا مەزن د نیڤەکا خوه ‌دا دهێلا، ئه و ژی ب‌ دیوارەکی (ناڤبر) دبوو دوو پارچە. ل سەرێ حەوشێ‌دا جهێ ژیانا میری و مێهڤانا بوو و هەروەسا پێشوازی‌یێ، دیوانخانە. ل نیڤا دی ژی ژناڤدا جهێ دبێژنێ، حەرەم، جهێ ژیانا ژنکان بوو. ل جهێن ل سەر عەردی (ب راستی‌یا عەردی) ل ‌هێلا ئێکێ جهێ گۆڤێن دەوارا و یێن خزمەتکاران بوو. ل جهێن سەری ژورێن میری و مالا وی بوون. روس‌ی دیت، کو گەلەک یا کەتی بوو، تالانکری و بەرڤ هەرفتنێ‌ڤە بوو. بەلێ ب جوانی بەحسێ مەزنی‌یا وێ، بانێن ژ دارێ نەخش کری و جوان دکەت و هەروەسا وان دەرگەه و پەنجەرێن ل دویڤ وێنێن فارسی و بابەتێن جوان هاتینە رەسمکرن و هەروەسا ژی وان ناڤبرێن ژ
(وێنێ ژمارە 71: سیمەرخێ سەر دەرگەهی ل سالا 2002ێ. ژێدەر BGFK)
داری د ناڤ ژوران دا. ئەڤ کۆچکە هەتا سالێن 1960ێ ل جهێ خوە مابوو و پاشی وەک دبێژن هاتە پەقاندن.
روس هێشتا وەسفا کانیکەکێ دکەت‌ و ژورا چەکان (چەکێن پەقاندنێ) و تۆپێن جوراوجور هندەک چەکێن دن یێن ستاندی‌یا و داگیرکەرا ژ کوردێن سوران و ئۆسمانی‌یا. وەکو لانزا Lanza و ئاینسوورت بەحسی مزگەفتێ و منارێ دکەت‌. ئه و ئیشارەتێ ب بازارێن ئاسنگەرا دکەت‌ و هوسا ئیشارەتێ دکەتە مانا گرنک یا هەسپان ل ڤی باژێری د ڤی دەمی دا و دەمێن بەرێ یێن کێم سەختتر. ل 1849ێ مسیونارێ بریتانی هێنری
(وێنێ ژمارە 81: دەرگەهێ روژئاڤای (دەرگەهێ میسلێ) ل 2002ێ. ژێدەر BGFK)
شتێرن Henry Stern ل ئامێدیێ مایە. ئارمانجا وی کوردێن جهو بکەتە فەلە، ژ بەر ڤێ چەندێ ژی نڤێسینێن وی ل سەر وانەنە. ئه و دنڤێسینە، کو خەلکێ جهو یێ بەرێ گەلەک بۆش بوو، پشتی داگیرکرنا کو‌ردێن رەو‌اندوزێ و پشتی وان تورکێن ئۆسمانی نهو ب تنێ نێزیک 100 مال ماینە. ئه و کنێشتا مەزن یا هەرفی‌یە. ئه و بەحسی دوو سەرهلدانێن جڤاکێ ب ناڤ دکەت.
پشتی سالەکێ ئەڤ ژمارێن هەنێ ل دویڤ گۆتنێن ساندرێجسکی هێشتا کێمتر لێهات: ئەوی نێزیکی 60 مالێن جهویان و پێنچ یان شەش مالێن فەلان دبینیت، ژ وان مالەکا ئەرمەنی. جهویان دوو کنیشتە هەنە، نوستەریانی‌یا چ دێر نەبوون، بەلکو‌ مالا قەشێ خوە بۆ نڤیژا بکارتینا. ساندرێجسکی وەسفا کومێن کاڤلا ل باژێری دکەت، کو ژ بەرێن وان ددیارن، د دەمی‌ دا مالێن باش ئاڤاکری بوون.
"وێنەکێ بێ دلۆڤانی یێ وێرانکرنێ و دیمەنەکێ ژ گۆرێن کەتی بێ هژمار وەکو زەڤیەکا تەرما"
دەمێ ل 1880ێ هێنری بیندەر سەرەدانا باژێری کری، یا دیار بوو، کو باژێری ژ وەستیانێن داگیرکری‌یێ چ بێهنا خوە نە ڤەدا بوو. هەروەکو بەرێ بارا پتر ژ کاڤلێن وێرانکری و لێدانا تۆپان وەکو موخلێ بوو (بنێرە وێنە 16). ئه و و رێڤنگێن دگەل وی ل مالەکا برەخ دومینیکاناڤە نڤستن. ل سەرێ باژێری پتر مالێن جهویان بوون، پتریا خەلکێ دی ژی هو‌سا دیاربوو، کو د ناڤ باغچان دا بوون ژ بۆ چنین و درینا. بیندەر Binder بەحسی بازارێ دکەت، کو گەلەک یا بچویک بوو، ب رەخ کۆچکا والی‌ڤە، یا بەرێ کۆچکا میری بوو. هەروەسا بەحسی کاڤلێن خانا کاروانی‌یا یا بەرێ دکەت.
ئه و دەرگەهێ بیندەری ب ناڤێ دەرگەهێ میری (دەرگەهێ ئیمارەت)ێ کری، هێشتا ل باژێری دهێتە دیتن (بنێرە وێنە 17)، ژ دوو پارچێن بەری یێن مەزن پێکهاتی‌یە و قفلەک ژ بەری. ل سەر ڤانە دوو پەنچێن تەیرەکێ نێچیرێ هەنه،‌ د ناڤ وان لەشێ وەکو ئەژدەهار، یێ چەند جار دخوە ئالی‌یایی. سەر و لەشێن ڤی تەیری یێن رەسەن نەماینە، بەلێ پشتی هنگێ ب کەلەخێ ئەلهویەکی هاتینە چێکرن.
مێژویا دروستی نه یا‌ دەرگەه و نه یا ‌سەرێ وی دهێتە زانین. ژ وێنێ گرتی یێ بیندەری (وێنە 15) باش دیارە، کو دەر‌گەهێ هێشتا ئەڤرۆ مایی دەرگەهێ چوونە ژورێ یێ کۆچکا کەڤن یا میری بوویە. بیندەر دبێژە، کو وی ژ ڤی دەرگەهی باژێر ب جه هێشتی‌یه.‌ روس وەسفا دەرگەهەکی ب فورمێ کڤانەکێ دکەت، کو ل هەردوو لایا ژورێن زێرەڤانێن باژێرینە و د وی دەرگەهی را ئەو‌ چوویە ژورێ د ناڤ باژێری‌ دا. ژ بەر ڤێ چەندێ دیار دبیت، کە دەرگەهێ زێباری، یێ ژ لایێ وارکوۆرت Warkworth هاتی‌یە نەخش کرن و دەرگەهێ ئەژدەهارەکی ب سڤاندەکی‌ڤە ب ئێک‌ڤە گرێدای بوون و هوسا دئێک دەم دەرگەه بۆ چوونە ژورێ د ناڤ کۆچکا میری‌دا بوو.
هەروەکو مە گۆتی دەرگەهێ رۆژئاڤایی یان دەرگەهێ موسلێ ژی یێ مای. ل دویڤ نڤێسینێن ل سەر ڤی دەرگەهی، ئەڤە ژ لایێ بەدرەدین لولو هاتی‌یە ئاڤاکرن. پشتی هەرفاندنا ب تمامی ل سالێن 1960اندا ب دەستێ ‌هێزێن عیراقێ‌ڤە، ل سالێن 1970یان‌دا وەکو بەرێ هاتی‌یە ئاڤاکرن، بەلێ نە ب دەستێن بسپورا (وێنە 18). ل دویڤ گۆتنێن خەلکێ دەڤەرێ، یێن د ئاڤاکرنێ ‌دا بەشداری کری، وانە هەولدایە، پارچێن مایی ب هەر رەنگەکی ب ئێک ڤەنێن. دیمەنێ رەسەن یێ‌ ڤی دەرگەهی و فورمێ وی نەما‌ینە ب‌ هاریکاری‌یا وێنێن ل سالا 1955ێ هاتینە گرتن، هەروەکو مە ئیشارەت پێدای. دەر‌گەه کارەکتەرێن بازنی دیار دکەن، پێکهاتی‌یە ژ دوو ئەژدەهاران، یێن ب دەڤەکێ ڤەکری و د ناڤ ئێک دوو دا ئالی‌یای هەرئێک شەرێ ئێک ڵەش دکەن، وەکو لەشێ مرۆڤی‌یە.
1890ێ ئامێدیێ 5000 رینشتی هەبوون، ژ وان 2100 کوردێن موسلمان بوون، 600 فەلێن کلدانی بوون و 1900 جهو بوون. زێدەیی وانە 400 تورکێن ئۆسمانی ل رێڤەبەری‌یێ یان ژی لەشکەر و چەندرمە هەبوون. باژێر جهێ رێڤەبەری‌یا ئۆسمانی و قەشێن کلدانی بوون، هوسا دادگەهەک ئۆلی و دادگەهەک دنیایی هەبوون و مسیونا دومینیکانی ژی. ل بازارێ نێزیک 80 دوکانێن بچویک هەبوون. خەلکێ ئامێدیێ و وێ دەڤەرێ دهاتنە پەسەندکرن وەک خزمەتکارێن بندەستێن نمونەیی بۆ ئوسمانی‌یا، ئەڤه ژی پشتی وان رویدانێن ب ‌سەرێ وان هاتین نەتشتەکێ سەیرە یان ژی بکەنی‌یە.
(وێنێ ژمارە 91: کاڤلێ ماڵباتا کتانی. ژێدەر www.wena.xozga.com)
ل 1897ێ لورد وارکوورت د ناڤ ئامێدیێ‌را بوری و وی ژی وەکو ئاینسوورت ب جوانی بەحسی سیلاڤا ئاڤێ کری‌یه. ل باژێری ب تنێ بەحسێ بازارا وێ یا پیس کری‌یە. بەلێ ئەوی ئه و وێنێ جوان، یێ ل سەری دیارکری، یێ دەرگەهێ رۆژئاڤایی بەری خراب ببیت، گرتی‌یه و هوسا دیارە ئەڤە تاکە وێنەیە (وێنە 6). ‌ل 1902 مارک سیکەس‌ێ Mark Sykes بریتانی سەرەدانا باژێری کری‌یە و ب تنێ چەند رێزەک نڤێسینه، کو چ تشتێ نوی تیدا نینە.
ب رەخ ڤان گەلەک ئاڤاهێ‌یێن جوان ڤە، یێن ژ هەژی دیتنێ نە، گەرەکە ئەم ئیشارەتێ بدەینە کاڤلێن خانی‌یێن بنەمالا کتانی، کو دئێتە ناسین ئێک ژ ب ناڤ و دەنگترین مالێن ڤی باژێری (وێنە 19). د بن باژێری ‌دا ژ لایێ رۆژهەلاتی کاڤلێن قوتابخانا قوباد هەنە، یێن رەنگە ل نیڤەکا سەدا 16ێ ل‌ سەردەمی حوکمێ میر حوسێن‌ی هاتی‌یە ئاڤاکرن (بنێرە وێنێن 20 و 21). ل 1902ێ ژ لایێ سیکەس ڤە بەحسی کاڤلێن وێ کرینە و ب ‌تشتەک نەیێ سەرنج راکێش ل قەلەمدایە، ژبلی جهێ وێ یێ گەلەک خۆش.
ل سالا 1905ێ سەدیق دەمەلوجی هاتی‌یە میرگەها کەڤن وەکو رێڤەبەرەکی مەزن و نڤێسەڤانی پەرتووکەکێ ل سەر ئامێدیێ و گەلەک ب تەحلی بەحسی کاڤلان و نەخۆشی‌یا و بازرگانی‌یا خولام و خودامان ژ لایێ داگیرکەرێن تورک دگەل گەنجان و کچکان. هەروەسا بەحسی سەرهلدانەکێ ل دەڤەرا بادینان دکەت ب دەمەکێ کێم بەری شەرێ جیهانێ یێ ئێکێ. زوی ل سالا 1914ێ و ژ بەر زێدەکرنا باجان هەموو خەلکێ دەڤەرێ رابوو سەرخوە ل بن سەروەری‌یا شێخ عەبدولسەلام‌ی. ئەڤێ ‌ژی پەیوەندی دگەل کەسایەتێن میران یێن کوردستانێ ل ئستەنبولێ هەبووینە، ژ وان شەریف پاشا و ئەمین عەلی بەدرخان، کورێ داوی یێ میرێ بۆتان. ئارمانج ژ ڤێ سەرهلدانێ ئه و ‌بوو ڤێ سەرهلدانێ بەرفرەه بکەن، هەتا د ناڤ ئیرانێ ‌دا و دانانا شەریعەتا ئیسلامێ وەک یاسا و دانپێدان ب زمانێ کوردی. سەرهلدان هەر ل هەیڤا شەش ل سالا 1914ێ هاتە شکاندن، شێخ رەڤی چوو ئورمی‌یێ و ل هەیڤا 12ێ هەر ل وێ سالێ ل موسلێ هاتە سێدارەدان.
(وێنێ ژمارە 20: کاڤلێ مەدرەسا قوبادی ل گولانا 1944ێ. ژێدەر Envia Warda via RAF Habbaniya Association)
ل 1911ێ ل گوندێ بێبادێ، نێزیک ئامێدیێ و ب روخسەتا حوکمەتا ئۆسمانی مسیونا ئاسوری (ئاشوری) یا قەشێ کانتەربوری Erzbischof هاتە دامەزراندن و ب کێمی هەتا سالا 1920ێ ل وێرێ مابوو. مسیونارێ ئینگلیزی ویلیام ئاینگەر ویگرام William Ainger Wigram، یێ کو سێ سالا ل ویرێ ژیای، ل ڤان سێ سالا بەری شەرێ جیهانێ یێ ئێکێ، چەند نڤێسینەکێن خۆش و پر زانین ب جه هێشتینە ل سەر ژیان و پەیوەندی‌یێن د ناڤ باژیری دا و دەوروبەرێن وی. ل سەر رویدانێن شەری ل سەر باژێری چ زانین نینن. ل دویڤ گۆتنێن خەلکی دەڤەرێ یێن دبێژن، ژ بەر سوتنا زەڤی‌یان و دەوارێن کوشتی دگەل شەری و ژ بەر زڤستانەکا گەکەل سار برس و نەخۆشی ل دەڤەرێ پەیدا بوون، ب تایبەت ل دەڤەرا دراوسێ ل هەکارێ.
مانداتێ بریتانی ل عیراقێ
ل سالا 1918ێ ئەڤ دەڤەرە ژ لایێ هێزێن بریتانی‌ڤە هاتە داگیرکرن، ل 1919ێ بریاتانیا ماندات وەرگرت، ئەڤ مانداتە هەتا سەربخوەبوونا عیراقێ ل 1932ێ بەردەوام بوو. باجە دهاتە وەرگرتن و ئاغایێن عەشیرەتان وەکو ‌هێزێن چەکدار کاردکر و پارە وەردگرتن. ل هاڤینا 1919ێ ل ئامێدیێ بەرخوەدانەک دەستپێکر، سێ ‌کەس ژ سوپایێن بریتانی ل سەر بانێ مالێن وان د خه و دا هاتنە کوشتن. ل دویڤ بوچوونێن بریتانی، مایتێکرنا وان د شەرێن د ناڤبەرا دوو عەشیرەتێن یان بنەمالێن دوژمن ل دەڤەرێ ئەگەرێ ڤێ بەرخوەدانێ بوو. ل دویڤ دیتنێن کوردا، ئەگەرێ ڤێ بەرخوەدانێ، نەرازی بوونە بۆ مایتێکرنا بریتانی‌یا د کارێن وانە یێن ناڤخویی دا. زانینا‌ راستی ل سەر ڤێ چەندێ نەدیارە. ب‌ هەموو رەنگا ئەڤ کەسێن ئەڤ کارە کری وەک قەهرەمان دهێنە دیتن ل دەڤەرێ. ئەکسیونا توڵەڤەکرنێ هەتا هەیڤا 9ێ سالا 1919ێ ڤەکێشا. د ڤان شەران ‌دا ب سەدەهان لەشکەرێ بریتانی و چەکدارێن هندی و شەرکەرێن کورد ژ هەموو عەشیرەتێن کوردا ل ئامێدیێ و دەوروبەران بەشداربوون. ئەڤ شەرە بەهرا پتر ل گەلی‌یێ مزوری‌یا، دسەر سیلاڤێن سیلاڤێدا رو‌یدان و ب‌ دیتنا چاڤا ژ ئامێدیێ دویر. ژ لایێ بریتانی‌یا گەلەک پتر ژ سەد کوشتی‌یا و ژمارەکا هێشتا پتر ژ بریندارا کەتن. چ ژمارە ل سەر خوسارەتییێن کوردان نینن. چەندین مال رەڤینە تورکیایێ، ب تنی بەشەک ژ وانە شیان بزڤرنەڤە پشتی لێبورینەکێ.
(وێنێ ژمارە 21: کاڤلێ مەدرەسا قوبادی. ژێدەر Birgit Ammann)
ل ڤی دەمی تورکان عەبدوللا پاشا، کوردەک ژ رەو‌اندوزێ، دانابوو وەک رێڤەبەر ل ئامێدیێ، ئەوی ب تورکی دگەل خەلکی دئاخفت، چونکو تێگەهشتن ژ بەر دیالێکتا یا ب زەحمەتبوو. گرێدانا ب ‌درستی یا هەرێما کەڤن یا تورکیایی، موسل، ب ‌سەر خاکێ عیراقێ‌ڤە ل 1926ێ رویدا. بریتانیا پێکولکرن، ڤێ دەڤەرێ ب عیراقێ‌ڤە گرێدەت، دەمێ تورکی‌یا پر‌ۆپاگەندا دژوار دکر ل دژی فەلێن دەڤەرێ ژ بەر کو هاریکارێن بریتانی‌یا بوون. ب دیتنا بەرپرسێن بریتانی، وەرگرتنا ئامێدیێ ژ بۆ بریتانی‌یا بزەحمەتتر بوو ژ دەڤەرێن دی، وەکو زاخو یان شێخان.
ل 1948ی چ ب کرنەدەرێ یان ب ڤەگەریان بۆ وەلاتی تێکەل دەستپێکر و رەنگە هەموو مالێن جهو‌یێن دەڤەرێ و ئامێدیێ و کوردستانا عیراقێ بۆ ئیسرائیل‌ێ چوو بن. ژ بەر وێ راستی‌یێ، کو ئامێدیێ سەنتەرێ جڤاکەکا گر‌نک یا جهویان ل کوردستانێ بوو، یا ب ‌دکومێنت هەشت سەد سالا و رەنگە بەری هندێ‌ ژی ب چەند سەد سالەکان بوو، کوچەربوونا (چوون بۆ جهەکێ دن) جهویان خوسارەتی‌یەکا مەزن بوو بۆ هەردوو لایان. ژ بەر گهورینێن سیاسەتا دەرەڤە و ڤەکرنا سیاسەتا ناڤدەولەتی یا سەرەکی ب تایبەتا ل کوردستانا عیراقێ، ژ دەستپێکا سالێن 1990وەرە دانوستاندنەکا کولتو‌ری و رەوشەنبیری ل سەر ڤی بابەتی چێبوویە. ئەڤه ‌ژی د وێ چەندێ ‌دا دیار دبیت، کو ئێریک براوەرس Erik Brauers پەرتووکەک پر گرنک و ب ناڤەرۆک ل سەر جهویێن کوردستانێ ل کوردستانا عیراقێ وەرگێرا زمانێ عەرەبی و ل 2002ێ بەلاڤکر. هەروەسا زڤرین و بەردەوام بوونا تێکەلی‌یێ د ناڤبەرا مالێن کوردێن موسلمان و فەلان دا، کو پتری‌یا وانە ژ کوردێن جهونە بووینە فەلە، هەروەسا‌ کوردێن ئیسرائیلێ و پاشهاتی‌یێن وانە، رۆلەکێ مەزن د ڤێ چەندێ دا دبینن.
پشتی نەمانا مەلەکی ل عیراقێ جارەکا دی هیڤی‌یا ئێکسانەتی‌یێ ل عیراقێ د ناڤ کوردان ‌دا بەلاڤ بوو، بەلێ وەکو هەرجار ب جه نەهات. هەر ل سالا 1961ێ نڤێسەڤانی ئەلمانی‌یا رۆژئاڤایی لۆتەر شتاین Lother Stein، بەحسی دژایەتی‌یا پولیسێن عەرەب ل ئامێدیێ دژی رێڤنگ و سەرەدانێن بیانی‌ کری‌یە و نە ب ‌دەمەکی درێژ پشتی هندێ، تۆپەبارانکرنا باژێری ژ لایێ ‌هێزێن عیراقێ یێن ئاسمانی، کو ب ‌هزاران کەس بوونە قوربان. هەروەسا جۆیس بلاو Joyce Blau ژی، یێ ل سالا 1967ێ ژ بەر ئەگەرێن لێکولینێ مایە ل باژێری، بەحسی ئاڤاهی‌یێن بوردومان کری‌یە. شورەشگێرێن عیراقێ یێن نوی شەر ل دژی کوردان دکر. ئەحمەد بامەرنی سیاسەتڤانەکێ کورد و خەلکێ دەڤەرێ، وەسف دکەت، چەوا ل سالا 1965ێ باژێر ب تمامی د دەست لەشکەرێن عیراقێ ‌دا بوو. ب شەڤ مرۆڤی گوه ل دەنگێ تەقینا و فیشەکا دبوو و ئەگەر‌ بێ دەنگ ببان ژی، مالێن دەڤەرێ دترسان. شەرکەرێن بەر‌خوەدانێ ل ڤێ سالێ جادا دچیتە موسلێ ستاندبوو و هوسا باژێر هاتبوو بێ رێ و سێ هەیڤا چ خارن نەهاتە باژێری. قویت بۆ لەشکەری برێ‌یا هەلیکوپتەرا دهات، یێن بەردوەام د ناڤبەرا ئامێدیێ و موسلێ دهاتن و دچوون.
ل داوی‌یا سالێن 1960ێ ژی هەر شەر جار جار د ناڤ باژێری ‌دا هەبوو و بارودۆخ یێ ئالۆز بوو وەکو داگیریێ. دەرکەتن بۆ ناڤ زەڤی و بیستانا د بن کەلێ یا ب زەحمەت بوو. هەتا بهارا سالا 1970ێ پشتی دانوستاندنا و پەیمانێ هێزێن لەشکەری ژ باژێری دەرکەتن. بەلێ ئەڤ جارە ژی پێکهاتن یا کورت بوو. ل سالێن 1979ێ‌یا جارەکا دی باژێر پر ژ هێزێن لەشکەری بوو، ژ سیخور، کومگرتن و بەرزەبوونا مرۆڤان. بەرخوەدان یا بەردەوام بوو، بەلێ ئازادی‌یا وان کەسان یان ئه و ب خوە دبوونە قوربانێن ڤێ چەندێ. ب تایبەت ل سالا 1975ێ پشتی ئیرانێ پشتگیری‌یا خوە بۆ کوردان فروتی‌یە عیراقێ و دەست ژ شەرکەرێن کورد بەردای، شکەستنێ دەستپێکر و گرتن و راکرن ژ جه ڤەگۆهاستن و رەڤین دەستپێکر، ب تایبەت یا پێشمەرگەی و مالێن وان، گەلەک ژ وان چوونە ئیرانی. ل دەستپێکا شەرێ کەنداڤی، گەنجێن باژێری و پتر خوێندەڤان، یێن کو گەرەکە چووبانە عەسکەری‌یێ، رەڤین و هاتنە ئەوروپا. هندەکا ژی دگەل رژێما عیراقێ کارکر و بۆ خوە ناڤەک چێکر و سەرکەتن. ل داوی‌یا شەری کەنداڤی و ژ بەر شەرێن هەوا ئەنفالێ و شەرێ کەنداڤی یێ دووێ ل 1991ێ هەموو خەلکی باژێری ب تمامی دگەل پتر ژ دوو ملیو‌ن کوردێن دی بەرڤ ئیرانێ یان تورکی‌یا رەڤین. باژێر ژ لایێ لەشکەرێ عیراقی‌ڤە هاتە تاڵان، بەلێ پا هەروەسا ژ لایێ خەلکی دەڤەرێ یێ بێ رەه بوویی و نەخۆش کەتی. پشی دانانا ‌هێلا پاراستنێ خەلکی دەڤەرێ زڤرینە باژێری و دەوروبەری، بەلێ پا تا نهو ژی ب هەزاران ل دەرڤە ل ئەورۆپا دژین.
د ڤان چەند سالێن چویی دا یێن ئاشتیێ‌ و رێڤبەریا سەربخوە، باژێرێ ئامێدیێ گەشە ب خوەڤە دیت. شەرێن پشتی 1994ێ (شەرێ براکو‌ژیێ) د ناڤبەرا هەردوو پارتێن کوردی دا کارتێکرنەک کێم ل سەر باژێری هەبوو. بەلێ ژ بەر نێزیکاتی‌یا سنورێ تورکی و دەستپێکرنا شەری د ناڤ بەرا لەشکەرێن تورک و چەکدارێن پەکەکێ‌دا ژ سالا 1990ێ هەر نەرەحەتی و مەترسی هەبوو. شەر ژ دویراتی‌یا چاڤدیتنێ و گو‌ه لێبوونێ‌یە. لەشکەرێ تورکا چەند جاران کەتە ناڤ باژێری و چەکدارێن پەکەکێ ‌ژی درەڤین و خوه ل ناڤ باژێری دڤەشارت.
وەکو مە گۆتی، ل بن رێڤەبەریا کوردان باژێری گەشە ب خوەڤە دیت و بنیاتێن خوە باشکرن. ئامێدیێ جهەکێ خۆش یێ سەیران و سەرەدانایە. پیچ پیچە خەلکێ وێ ژ دەرڤە ڤەدگەریتەڤە. لێکولینێن بەردەوام ل سەر باژێری و دەوروبەرێ وێ جهێ دلخۆشیێنە و بێگومان دێ پێزانێن نوی و گرنک ئیخنە بەر تیروژکا رۆژێ.
لیستێ ناڤێن میرێن ئامێدیێ؟
..... بەیرەم 1679 1682
زەینەدین 1401 1440 سەعید 1682 1700
سەیفەدین 1440 1534 ئۆسمان 1700 1702
حەسەن 1480 1534 زوبەیر 1702 1714
حوسەین 1534 1573 بەهرەم 1714 1768
قوباد 1573 1584 ئیسماعیل 1768 1798
بەیرەم 1584 1586 تەیار 1798 1802
سەیدی 1586 1629 موراد 1802 1805
یوسف 1629 1640 قوباد 1805 1806
سەعید 1640 1657 عادل 1806 1808
موراد 1657 1662 زوبەیر 1808 1820
قوباد 1662 1679 ئیسماعیل 1820 1842
⚠️ ئەم بابەتە بەزمانی (🏳️ کرمانجی - کوردیی باکوور) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
⚠️ ئەڤ بابەت ب زمانا (🏳️ کرمانجی - کوردیی باکوور) هاتیە نڤیساندن، کلیک ل ئایکۆنا بکە ژ بو ڤەکرنا ڤی بابەتی ب ڤی زمانا کو پی هاتیە نڤیساندن!

⁉️ تایبەتمەندییەکانی بابەت - Meta-data
🏷️ پۆل:📖 کورتەباس
🏳️ زمانی بابەت:🏳️ کرمانجی - کوردیی باکوور
📙 پەڕتووک - کوورتەباس⚔ مێژوو
📄 جۆری دۆکومێنت⊷ وەرگێڕدراو
🌐 زمان - شێوەزار🏳️ کرمانجیی سەروو
🏙 شار و شارۆچکەکان⚪ ئامێدی
🗺 وڵات - هەرێم⬇️ باشووری کوردستان

⁉️ تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
✨ کوالیتیی بابەت: 90% ✔️
90%
✖️
 30%-39%
خراپ👎
✖️
 40%-49%
خراپ
✖️
 50%-59%
خراپ نییە
✔️
 60%-69%
باش
✔️
 70%-79%
زۆر باشە
✔️
 80%-89%
زۆر باشە👍
✔️
 90%-99%
نایاب👏
✔️
ئەم بابەتە لەلایەن: (مانو بەرزنجی)ەوە لە: Jan 19 2017 9:46AM تۆمارکراوە
✍️ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (مانو بەرزنجی)ەوە لە: Jan 19 2017 12:00PM باشترکراوە
☁️ ناونیشانی بابەت
🔗
🔗
⚠️ ئەم بابەتە بەپێی 📏 ستانداردەکانی کوردیپێدیا هێشتا ناتەواوە و پێویستیی بە داڕشتنەوەی بابەتی و زمانەوانیی زۆرتر هەیە!
👁 ئەم بابەتە 10,998 جار بینراوە

📚 فایلی پەیوەستکراو - ڤێرشن
جۆر ڤێرشن 💾📖🕒📅 👫 ناوی تۆمارکار
📷 فایلی وێنە 1.0.146 KB Jan 19 2017 9:46AMمانو بەرزنجی
✍️ ئەم بابەتە باشتر بکە!
☰ زۆرتر
⭐ بۆ ناو لیستی کۆکراوەکان
💬 رای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!

✍️ گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە!
🏷️ Metadata
RSS

📷 گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🔎 گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
⠪ بەشکردن
Facebook
Twitter
LinkedIn
Whats App
Viber
SMS
Facebook Messenger
E-Mail
👍
⭐ نرخاندنی بابەت
⭐⭐⭐⭐⭐ نایاب
⭐⭐⭐⭐ زۆر باشە
⭐⭐⭐ باش
⭐⭐ خراپ نییە
⭐ خراپ

کورتە دیرۆکا باژێرێ ئامێدیێ شەرێ میرا، جهویێن کورد و دەمێن گران پشکا 3

📚 فایلی پەیوەندیدار: 4
📂[ زۆرتر...]
🖇 بابەتە پەیوەستکراوەکان: 1
🏰 شوێنەکان
1.👁️ئامێدی
📂[ زۆرتر...]

Kurdipedia.org (2008 - 2020) version: 12.02
| 📩 contact@kurdipedia.org | ✔️CSS3 | ✔️HTML5
| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0,359 چرکە!
☎ +9647701579153 +9647503268282
| ☎ +31654710293 +31619975574