🏠 البداية
کوردیی ناوەڕاستکوردیی ناوەڕاست
📧اتصال
ℹ️حول كورديبيديا!
FacebookKurdipedia on Facebook
TwitterKurdipedia on Twitter
Dark modeDark Mode
المزيد
Kurdipedia
کوردیی ناوەڕاست
🏠|📧|حول كورديبيديا!|المکتبة|📅
🔀 موضوع عشوائي
❓ المعاينة
📏 قوانين الأستعمال
🔎 بحث متقدم
➕ ارسال
🔧 الأدوات
🏁 اللغات
🔑 حسابي
✚ موضوعات جديدة
📕 العقيدة العسكرية بين التحدي-والأستجابة
الفريق الركن المتقاعد: محمد نجم الدين النقشبندي
عمان - الأردن، 2020
بُنِیَت ھذه الدراسة على أساس إقتباس أفكار ومفاھیم من الآخرین بشكل حر، بعض منھا معروف على المستوى الوطني وآخرى على المستوى الاقلیمي
📕 العقيدة العسكرية بين التحدي-والأستجابة
☂️ حركة التجديد الكردستاني
البرنامج والمنهج الداخلي لحركة التجديد الكوردستاني
الفصل الاول : المنهج الداخلي لحركة التجديد الكوردستاني
المادة الاولی ؛ الاسم : حركة التجديد الكوردستاني
المادة الثانية ؛
الشعار
☂️ حركة التجديد الكردستاني
📖 مدينة خانقين
مدينة خانقين بقلم:محمد مندلاوي
قبل التطرق الى التحدث عن مدينة خانقين و نهرها الوند و عشائرها و قراها، أود أن أعلق هنا على ما جاء في مقالة الأستاذ ديار الهرمزي، المعنون خانقين و التي تم نشرها في بعض ا
📖 مدينة خانقين
📝 بيان تأسيس التحالف ليبرال زاغروس
للرأي العام في العالم!
لأفكار الأمم المحتله منزقبل ايران و نظام الحكم الشوفيني الإيراني الفارسي المحتل!
يسعدنا أن نعلن ذلك ؛ بعد أشهر من الاتصالات وتبادل وجهات النظر وعقد اجتماعات مشتركة لتشكيل ت
📝 بيان تأسيس التحالف ليبرال زاغروس
👫 مزكين حسكو
مزكين حسكو هي كاتبة وشاعرة كوردية من مواليد قرية الشلهومية التابعة لتربة سبيه 1973, ومقيمة في المانيا منذ أكثر من 20 عاما. تكتب بلغتها الأم اللغة الكوردية, ألفت 8 كتب ودواوين شعرية جميعها باللغة الكور
👫 مزكين حسكو
👫 شريف باشا خندان
في فترة تسنّمه منصبَ سفير الدولة العثمانية، لدى السويد 1898 1908، كان شريف باشا محطّ اهتمام الصحافة السويدية، سواء بمتابعة أخباره، ونشاطاته، أو باجراء المقابلات معه. فقد كان الرجل واحداً من تلك الكوكب
👫 شريف باشا خندان
✌️ آلدار حواس نادر
آلدار حواس نادر
الرتبة : بيشمركة
الولادة : عامودا
مكان وتاريخ الاستشهاد : عين عويس 26-10-2017[1]
✌️ آلدار حواس نادر
✌️ كلهات حاجي شيخي
كلهات حاجي شيخي
الرتبة : بيشمركة
الولادة : ديريك
مكان وتاريخ الاستشهاد : عين عويس 26-10-2017[1]
✌️ كلهات حاجي شيخي
📕 أتاتورك و األكراد
بقلم: أندرو مانجو
📕 أتاتورك و األكراد
📕 الشاعر احمد مخلص نالبند
جمع ودراسة وتحقیق: اسماعيل بادي وازهار بامرني
اربيل - 2018
📕 الشاعر احمد مخلص نالبند
📕 رحلة ناصر خسرو عبر المناطق الكوردية
اسماعيل بادي
دهوك - 2010
📕 رحلة ناصر خسرو عبر المناطق الكوردية
📕 القياس والتقويم النفسي والتربوي
أ.د.كريم شريف القرجتاني [1]
📕 القياس والتقويم النفسي والتربوي
✌️ فاتح قورقماز (سرحد غرزان)
الاسم الحركي: سرحد غرزان
الاسم والنسبة: فاتح قورقماز
اسم الأم: نارينج
اسم الأب: إحسان
مكان وتاريخ الاستشهاد: منبج – قرية الماشي / 11-11-2016
✌️ فاتح قورقماز (سرحد غرزان)
✌️ حقان أرميش (فرهاد قوسر)
الاسم الحركي: فرهاد قوسر
الاسم والنسبة: حقان أرميش
اسم الأم: حليمة
اسم الأب: سليم
مكان وتاريخ الاستشهاد: منبج / 14-11-2016
✌️ حقان أرميش (فرهاد قوسر)
✌️ كمال بولات (إيريش برسوس)
الاسم الحركي: إيريش برسوس
الاسم والنسبة: كمال بولات
اسم الأم: خالدة
اسم الأب: علي
مكان وتاريخ الاستشهاد: سد تشرين / 28-09-2016
✌️ كمال بولات (إيريش برسوس)
✌️ حسين تونج (دلخواز فارقين)
الاسم الحركي: دلخواز فارقين
الاسم والنسبة: حسين تونج
اسم الأم: هوليكا
اسم الأب: فصيح
مكان وتاريخ الاستشهاد: منبج / 23-08-2016
✌️ حسين تونج (دلخواز فارقين)
✌️ آمانج صباحي باتوش (دلير هلو)
الاسم الحركي: دلير هلو
الاسم والنسبة: آمانج صباحي باتوش
اسم الأم: هابيل
اسم الأب: رسول
مكان الولادة: سردشت
مكان وتاريخ الاستشهاد: تل أبيض – غري سبي 15-09-2015
✌️ آمانج صباحي باتوش (دلير هلو)
✌️ إسماعيل يلماظ (باران يلماظ)
الاسم الحركي: باران يلماظ
الاسم والنسبة: إسماعيل يلماظ
اسم الأم: شريفة
اسم الأب: جمال
مكان وتاريخ الاستشهاد: منبج / 12-11-2016
✌️ إسماعيل يلماظ (باران يلماظ)
✌️ سليمان أوجداغ (آكر جكرخوين)
الاسم الحركي: آكر جكرخوين
الاسم والنسبة: سليمان أوجداغ
اسم الأم: غوربت
اسم الأب: رمضان
مكان وتاريخ الاستشهاد: منبج / 21-01-2016
✌️ سليمان أوجداغ (آكر جكرخوين)
✌️ حميد ريحاني برخكانو (تكوشر سيبان)
الاسم الحركي: تكوشر سيبان
الاسم والنسبة: حميد ريحاني برخكانو
اسم الأم: دلال
اسم الأب: محمد
مكان الولادة: خوي
مكان وتاريخ الاستشهاد: الحسكة- الهول/ 08-03-2015
✌️ حميد ريحاني برخكانو (تكوشر سيبان)
✌️ رمضان بكتاش (عكيد شرنخ)
الاسم الحركي: عكيد شرنخ
الاسم والنسبة: رمضان بكتاش
اسم الأم: نورية
اسم الأب: شيخموس
مكان وتاريخ الاستشهاد: كوباني/ 24-01-2015
✌️ رمضان بكتاش (عكيد شرنخ)
✌️ محمد ايشكلار (برخدان فارتو)
الاسم الحركي: برخدان فارتو
الاسم والنسبة: محمد ايشكلار
اسم الأم: رحيمة
اسم الأب: خالص
مكان وتاريخ الاستشهاد: تل تمر قرية غيبش/ 24-02-2015
✌️ محمد ايشكلار (برخدان فارتو)
✌️ سفكان كايا (برخدان مامت)
الاسم الحركي: برخدان مامت
الاسم والنسبة: سفكان كايا
اسم الام: أسمر
اسم الأب: اسكندر
مكان وتاريخ الاستشهاد: تل تمر قرية تل حفيان/ 31-03-2015
✌️ سفكان كايا (برخدان مامت)
✌️ صديق يلماز (صديق يلماز)
الاسم الحركي: برخدان آمد
الاسم والنسبة: صديق يلماز
اسم الأم: خاتون
اسم الأب: علي
مكان وتاريخ الاستشهاد: الحسكة- الهول/04-03-2015
✌️ صديق يلماز (صديق يلماز)
✌️ أوزكم بوران (بدران بوران)
الاسم الحركي: بدران بوران
الاسم والنسبة: أوزكم بوران
اسم الأم: عيشة
اسم الأب: أحمد
مكان وتاريخ الاستشهاد: الحسكة/ 17-01-2015
✌️ أوزكم بوران (بدران بوران)
👫 الشخصیات
بهاءالدين نوري
📕 المکتبة
البعد الفكری للفيدرالية و ت...
👫 الشخصیات
لالش ميدي
👫 الشخصیات
مستورة أردلان
📖 بحوث قصیرة
الجانب الإداري والاقتصادي ل...
📖 15ی ئابی 1984 ساڵیادی راگەیاندنی خەباتی چەکداریی پەکەکە (PKK) | صنف: بحوث قصیرة | لغة السجل: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
⠪ Share
Facebook
Twitter
Telegram
LinkedIn
Whats App
Viber
SMS
Facebook Messenger
E-Mail
👍
⭐ تقييم المقال
⭐⭐⭐⭐⭐ ممتاز
⭐⭐⭐⭐ جيد جدا
⭐⭐⭐ متوسط
⭐⭐ ليست سيئة
⭐ سيء
☰ المزيد
⭐ أضف الی مجموعتي
💬 اعطي رأيک بهذا المقال!

✍️ تأريخ السجل
🏷️ Metadata
RSS

📷 أبحث علی صورة السجل المختار في گوگل
🔎 أبحث علی سجل المختار في گوگل
✍️✍️ تعديل السجل
👁️‍🗨️

15ی ئابی 1984 ساڵیادی راگەیاندنی خەباتی چەکداریی پەکەکە (PKK)
15ی ئابی 1984
" ساڵیادی راگەیاندنی خەباتی چەکداریی پەکەکە (PKK) "

د.سەلام عەبدولکەریم

پەکەکە چۆن دامەزرا؟ دامەزرێنەرانی کێ بووون؟ کەی خەباتی چەکداری راگەیاند؟ هۆکارەکانی چی بووون؟ قۆناغەکانی خەباتی چەکداری کامانە بووون؟ شێوازی خەباتە چەکداریەکە چۆن بووو؟ ئەنجامەکانی چی بووون؟ کەمو کورتیەکانی چی بوون؟

ئیسماعیل بێشکچی :"خەباتی چەکداریی PKK دیواری ترسی روخاند و چاوی خەڵکی کوردستانی کردەوە".

رەگو ریشەی پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK)

ئەو ئازادیە سیاسیەی دەستوری 1961 هێنایە ئاراوە، بۆیەکەمجار رێگەی بەرەوتی چەپ لەتورکیادا کەپارتی سیاسی بەگوێرەی یاسا دابمەزرێت.1 هاوکات بەهۆی خراپی رەوشی ئابووری تورکیا لەساڵانی شەستەکان و تێکچونی بارودۆخی کۆمەڵایەتی ئەو وڵاتە و بڵاوبوونەوەی بێکاریی و سەختبوونی بژێوی ژیان و پەیوەستبوونی دەسەڵاتی سیاسی ئەو وڵاتە بەبلۆکی سەرمایەداریەوە، 2 لەگەڵ کارلێک کردنی رەوتی چەپی تورکیا بەجوڵانەوە و شۆڕشە چەپە رزگاریخوازییەکانی گەلانی ناوچەکە و جیهان لەنمونەی شۆڕشی 1968ی فەرەنسا و شۆڕشی ڤێتنام و کوبا و لەسەروی هەمووشیانەوە نزیکبوونەوە لەبلۆکی سۆسیالیستی بەرابەرایەتی یەکێتی سۆڤیەت، وایانکرد لەماوەیەکی کەمدا رەوتی چەپ لەتورکیا گەشەسەندنێکی بەرچاو بەخۆوە ببینێت و مەترسی لەسەر ژیانی سیاسی لەتورکیا دروست بکات.3
ئەگەرچی لەساڵی 1971 بۆجاری دووەم کودەتایەکی سەربازی کرایەوە و ئامانج لێی پارێزگاری بوو لەبنەماکانی کەمالیزم کەدەوڵەتی تورکیای لەسەر دامەزرابوو لەرێگەی خۆرزگارکردن لەهەڵکشانی رەوت و پارتە چەپەکان، 4 بەڵام ئەمە رێگر نەبوو، لەوەی جارێکیتر لەساڵانی حەفتاکان رەوتی چەپ کارایی خۆی لەسەر گۆڕەپانی سیاسی جێبهێڵێت. بەتایبەت روبەڕوبوونەوە و ململانێی سیاسی لەتورکیا پێی نابووە قۆناغێکی هەستیارەوە، چونکە بەردەوامبوونی خراپی رەوشی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی تورکیا پاڵنەرێکی بنەڕەتی بوو، لەوەدایە ئەو پارت و رێکخراوە چەپانەی تورکیا خەباتی سیاسی و مەدەنیانەی خۆیان بگوێزنەوە سەر شەقام و نێو زانکۆکان، کەدوو ژینگەی بەهێز و بەپیتی ململانێ سیاسیەکان بوون. دەستپێکردنی خۆپیشاندان و ناڕەزایی جەماوەری کرێکاران و قوتابیانی زانکۆکان فاکتەری یارمەتیدەری دەرکەوتنی چەندین رێکخراوی چەپ بوون لەسۆسیالیزمی سۆڤێیتەوە تادەگاتە ماویزم و مارکسیسزم و لینینیزم.5
پێشتر بەهۆی رێگرە دەستوری و یاساییەکانەوە روناکبیر و تێکۆشەرانی کورد نەیانتوانی پارت و رێکخراوی سیاسی کوردی ئاشکرا دابمەزرێنن، بەڵام ساڵی 1963 توانیان یەکەمین پارتی سیاسی بەناوی(پارتی دیموکراتی کوردستانی تورکیا) دابمەزرێنن، دوای شەش ساڵ ئەم پارتە بۆدوو باڵ دابەش بوو، دوای ئەوەی دوبەرەکیان تێکەوت، باڵێک بەسەرکردایەتی د.سەعید قورمزی توبراق(د.شوان) و پێیانوترا(شوانیەکان) ئاراستەیەکی چەپڕەوی هەبوو باڵەکەی تریش بەسەرۆکایەتی(سەعید ئاڵچی) و درێژکراوەی پارتی دیموکرات بوو.6 دواتریش هەندێکیتریان لەچوارچێوەی رێکخراو و یانە و پارتە چەپەکانی تورکیاوە هاتنەوە نێو کایەی سیاسی تورکیا و بەشداری ئەکتیڤیان تێداکردن لەوانە پارتی دیموکرات و پارتی کاری تورکی، بەڵام پاش ماوەیەک بەشێکی زۆریان لەو رێکخراوانە هاتنەدەرەوە، بەهۆی ئامادەنەبوونی رێکخراو و پارتە چەپەکان بۆداننان بەپرسی نەتەوایەتی کورد لەتورکیا و رویان کردە ئەوەی بەنهێنی رێکخراو و یانەی سیاسی و کۆمەڵایەتی کوردی دابمەزرێنن، هەندێکیان خاوەن شەقڵی سیاسی و هەندێکیشیان لەگەڵ گرتنەبەری خەباتی سیاسیدا خەباتی چەکداریشیان بەپێویستزانی و پەیڕەوییان لێکرد، بەڵام لەسەر ئاستێکی سنوردار، لەوانەش کۆمەڵەی کاوە و کۆمەڵەی رۆشنبیری یانەکانی رۆژهەڵات.7
ئەگەرچی بەشێک لەو کەسایەتیە سیاسیانەی دواتر پارتی کرێکارانی کوردستانیان دامەزراند وەک (عەبدوڵڵا ئۆجەلان و کەمال پیر و حەقی قەرار) لەنێو رەوتی چەپی تورکیا دەستیان بەکاری سیاسی کرد، بەڵام هەرزوو، بەدیاریکراویش لەساڵی 1973 لەچونە دەرەوەیەکی نارێکخراویاندا بەمەبەستی پشو و گەشت لەنزیک بەنداوی(چوبوک) لەرێگەی ئۆجەلانەوە یەکلایەنە بناغەی کارکردن بۆرێکخراوو جوڵانەوەیەکی چەپی سۆسیالیستیانە کاری لەسەر کرا، دوای ئەوەی بەرستەیەک دەسپێکی گفتوگۆکردن لەسەر دۆخی سیاسی نێوخۆیی تورکیای کردەوە، کاتێک وتی:"کوردستان کۆڵۆنیە".8
ئەم کۆبووونەوە ناڕێکخراوە لەمێژوی پارتی کرێکارانی کوردستاندا وەک رەگو ریشەی کارکردن بۆدامەزراندنی رێکخراو و دواتر پارتیەکی سیاسی تەماشا دەکرێ، چونکە ئەو بابەت و مەسەلانەی تێیدا گفتوگۆیان لەبارەوە کرا، هۆکاری نزیکتربووونەوەی ئەو کەسانەبووون بۆبەردەوامبووون لەسەر گۆڕینەوەی بیروڕای زیاتر و دواتریش سەرەنجام لەساڵی 1978 پێکەوە پارتی کرێکارانی کوردستانیان دامەزراند.

بۆچی پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK) دامەزرا؟

دامەزراندنی کۆماری تورکیا لەسەردەستی مستەفا کەمال ئەتاتورک و لەسەر ئێسک و پروسک و پاشماوەی دەوڵەتی عوسمانی دوای جەنگی یەکەمی جیهانی و جێبەجێکردنی سیاسەتی قڕکردن و تواندنەوەی کورد لەسەر هەموو ئاستەکانی نەتەوە و دامرکاندنەوەی شۆڕشەکانی کورد و دواتریش سەپاندنی یەک پارتی سیاسی و قەدەغەکردنی فرەپارتایەتی لەتورکیا، جوڵانەوەی نەتەوایەتی کوردی تاقۆناغی هاتنەئارای دیموکراسیی سیاسی و ژیانی فرەحزبی سستکرد. لەو قۆناغانەشدا ستەمی سیاسی و ئابوووری و کۆمەڵایەتی تورکیا لەسەر کورد بەردەوامبوو، سەرباری خراپی بارودۆخی ناوچە کوردنشینەکانی باکوری کوردستان، بۆیە بەردەوام هۆشیاری نەتەوایەتی کورد ئامادەیی هەبوو، چونکە سەرباری ئەوەی بارودۆخەکان ناهەموار بوون، بەڵام جموجوڵی روناکبیری و سیاسی کورد بەردەوامبووو.9 بۆیە رەتکردنەوەی ئەو ستەمە یەکێک لەهۆکارە سەرەکیەکانی دامەزراندنی پارتی کرێکاران بوو. هەروەها کارکردن بۆرزگارکردنی کوردستان و بەرپاکردنی سیستمێکی سۆسیالیستی پاڵنەرێکیتری ئەو دامەزراندنەبوو.10 سەرەڕای ئەوەی لەبنەڕەتدا سەرهەڵدانی پارتی کرێکارانی کوردستان گەڕان بوو بەدوای ئازادی و ژیانێکی ئازادانەدا، کەمرۆڤی کورد هەست بەرێز و بەها و کەرامەتی نەتەوەیی خۆی بزانێت و بەرپەرچی کۆیلایەتی بداتەوە.11

شێواز و قۆناغ و ئامانجەکانی راگەیاندنی خەباتی چەکداریی PKK

کاتێک PKK خەباتی چەکداریی راگەیاند، زیاتر لەسەر شێوازی(جەنگی پارتیزانی) یاخود جەنگی گەریلایی بووو، 12 نەک جەنگی بەرەیی. بێگومان ئەمەش لەلایەک پێوەندیی بە نابەرابەری هێزی هەردوولاوە هەبووو، بەشێوەیەک سوپای تورکیا بە قەبارە زۆر و گەورە و خاوەنی چەکی پێشکەوتوویی سەربازیی و لەلایەکی ترەوە هێزی چەکداریی PKK کەم و دیاریکراو و چەکی پێشکەوتووی ئەوتۆشیان پێنەبوو، پەکەکە بەچەند قۆناغێک دەستی بەخەباتی چەکداریی کرد. وەک قۆناغی سەرەتایی، کە زیاتر خۆی لە پڕوپاگەندەی چەکداریدا دەبینییەوە، تێیدا پشت بەرێسایەکی دیاریکراو و جێگیر نەدەبەسترا و گروپی چەکدار هەڵدەستان بە جوڵە و ئاراستەکردنی لێدان لە نێوەندێکدا، کە ترس و ملکەچی زاڵبووو بەسەریدا. ئامانجیش لێی نەهێشتنی ترس و دروستکردنی بوێریی و کردنەوەی کەناڵی پێوەندیی بووو لەگەڵ میللەتدا.
قۆناغی دووەم، بریتیی بوو لە پێڕەوکردنی توندوتیژیی تاکەکەسیی، کە خۆی لە کردەی کوشتن و بەسزا گەیاندنی ئەو خەڵکانەدا دەبینییەوە، کە PKK وەک خەڵکی ناپاک و بەکرێگیراو لە قەڵەمی دەدان. ئەم توندوتیژییە تاکەکەسییە لە قۆناغی خەباتی ئایدۆلۆژییەوە تا پێکهێنانی گروپە چەکدارەکان دەگرتەوە. ئەمەش بە ئامانجی گەمارۆدانی ئەو ترس و تیرۆرەی، کە ئامانج لێی پارچە پارچەکردن و لەبەر یەک هەڵوەشاندنی PKK بوو. قۆناغی سێیەمیش، قۆناغی کۆچکردن و جێهێشتنی تورکیای دەگرتەوە لەلایەن PKKەوە بۆ سوریا و لەوێشەوە نیشتەجێبووونیان لە لوبنان و کردنەوەی سەربازگەی راهێنانی گەریلایی و ئامادەکردنی گروپی چەکداریی.13 هەرچی قۆناغی چوارەمیشە، لە دیرۆکی راگەیاندنی خەباتی چەکداریی PKKلە (15ی ئابی 1984) تا قۆناغەکانی دواتر دەگرێتەوە.14
PKK ئامانجی زۆری لە راگەیاندنی خەباتی چەکداریی لەو دیرۆکەدا هەبوو، چونکە ویستی پەیامێک بگەیەنێتە دەوڵەتی تورکیا، کە سەرەڕای هەموو سیاسەتەکانی گرتن و زیندانیکردن و ئەشکەنجەدان و لە سێدارەدان و کوشتنی سەرکردە و ئەندام و کادرەکانیان بووونیان ماوە و تەنانەت توانای ئاڵنگاریی چەکداریشیان هەیە. لە راستیشدا ئەم هەنگاوە شتێکی کتوپڕ و پێشبینی نەکراو بوو لای تورکیا، چونکە چ لە باکووری کوردستان و چ لە نێوچەکانی تری تورکیاشدا زۆربەی رێکخراوە چەپەکان بەهۆی کاریگەرییەکانی ئەو سیاسەتانەی دوای کودەتاکەی(12ی ئەیلوولی 1980) گیرابووونە بەر تورکیایان جێهێشتبوو، هەروەها زەبری گەورەشیان بەرکەوتبووو، جگە لەوەی مییللەتیش باوەڕی بە زۆربەی رێکخراوەکانی تر نەما بوو.15 لەو ماوەیەشدا هیچ شۆڕش و راپەڕینێکی چەکداریی روینەدا، بەڵام PKK توانی ئەو بێدەنگییە تێکبشکێنێت. تەنانەت تورکیا لەو قۆناغەدا ئەو پارتەی وەک گروپێکی بچووکی چەکداریی بێ رۆڵ و کاریگەری دەناساند، کە هیچ پشتگیرییەکی جەماوەری نییە و ئامادەش نەبوو لە بەرامبەریاندا چەمکی شەڕیش بەکاربێنێت. هاوکات جوڵانەوەی کورد لەو قۆناغەدا لە دۆخێکی لاوازیدا بوو، سەرەڕای ئەو دابەشبووونەی لە جەستەی جوڵانەوەکەدا هەبوون و خەڵکی کوردستانیش نائومێد و نیگەران بوون.16 بۆیە ئامانجەکانی راگەیاندنی خەباتی چەکداریی بریتیی بوو لە خستنەگەڕی توانای شۆڕشگێڕیی و تەیارکردنی نەتەوە لە ڕووی سیاسیی و سەربازی لەسەر بنەمای لە نێوبردنی سەرمایەداریی و دواتر سەربەخۆیی کوردستان و رزگاربوون لە ژێر دەستەیی. لەهەمان کاتدا نەهێشتنی دەسەڵاتی داگیرکاریی لە کوردستان لە ڕووی سەربازیی و سیاسیی و ئابوووریی و کولتوریی و کۆمەڵایەتییەوە و جوڵاندنی ئەو توانا شۆڕشگێڕییەی، کەلای ئەندام و کادیرانی PKK هەبووو.17

بایەخ و دەرئەنجامەکانی خەباتی چەکداریی (PKK)

راگەیاندنی خەباتی چەکداریی لەلایەن PKK ەوە لە (15ی ئابی 1984) و بەو چالاکییە چەکدارییانە چەند بایەخ و گرنگییەکی هەبوو، لەوانە: لەو دیرۆکە بەدواوە PKK لە قۆناغی پڕوپاگەندەی چەکدارییەوە پێی نایە قۆناغی گەریلاییەوە (ئەگەرچی دواتر و لە هەندێک دۆخدا گەڕایەوە سەر پێڕەوکردنی پڕوپاگەندەی چەکداریی)، چونکە لە قۆناغەکانی دواتردا خۆئامادەکردنی چەکداریی فراوانتر بوو.18 جگە لەوەی کاریگەریی هەبوو لەسەر رەواندنەوەی ترس لە دەسەڵاتی سیاسیی و سەربازیی تورکیا و ژیاندنەوەی ئومێدی رزگاریی، بەتایبەتیش دوای کودەتای(12ی ئەیلوولی 1980)، کە باڵی بەسەر لایەنی دەروونی خەڵک و بزوتنەوەی چەپی تورکیا و نەیارەکانی دەسەڵاتی سیاسیی ئەو وڵاتەدا کێشا بوو، بۆیە ئەو ترسەی شکاند و سەرەتایەک بوو بۆ گواستنەوەی بوێریی بۆ نێو خەڵک. وەک ئیسماعیل بێشکچی دەڵێت:"دیواری ترسی روخاند و چاوی خەڵکی کوردستانی کردەوە".19 هەروەها کاریگەریی لەسەر کێشەی کورد لە تورکیا هەبوو، چونکە PKK بە ئامادەکاریی و رێکخستن و ئیرادەوە بڕیاری جەنگی چەکداریی راگەیاند، چونکە ئەو رووداوە تەنها دووراییەکی چەکداریی و سەربازیی نەبوو، هێندەی سیاسیی و ئایدۆلۆژیی و رێکخستنیش بوو.20 بۆیە لەو دیرۆکە بە دواوە تورکیا لەسەر ئاستی نێوخۆیی و دەرەکیی حساباتی وردتری بۆ پرسی کورد بە گشتیی و PKK بەتایبەت دەکرد. سەرەڕای ئەوەی کاریگەریی لەسەر لایەنی سەربازیی تورکیا هەبوو، چونکە(کەنعان ئێڤرن) کاتێک سەردانی شەمدینانی کرد، لەوێ وتارێکی پێشکەشکرد و سوپای حەوتەم، کە لە ویلایەتی دیاربەکر لە کاتی جاڕدانی ئەحکامی عورفییەوە ساڵی 1983 جێگیر کرا بوون، دەستی بەپرۆسەی کێوماڵکردنی فراوان بە دوای چەکدارانی PKK لە نێوچە شاخاوییەکانی سێگۆشەی(هەکاری، سیرت، ماردین)دا کرد.21 لەسەر ئاستی پێوەندیی هەرێمیی و سیاسەتی دەرەوەی تورکیا کاریگەریی گەورەی هەبوو، چونکە لێرەوە زیاتر تورکیای هاندا، کە پێوەندییە سیاسیی و سەربازیی و دۆستانەییەکانی خۆی لەگەڵ وڵاتانی نێوچەکە بە گشتیی و عێراق و ئێران و سوریا بەتایبەت لە چوارچێوەی پێوەندییە هەرێمییەکاندا پتەوتر بکات بۆ روبەڕووبوونەوەی مەترسیی چەکدارییPKK. لەلایەکی ترەوە لەو دیرۆکەوە قۆناغێکی نوێ لە خەباتی سیاسیی و چەکداریی دەستیپێکرد، چونکە پەکەکە دواتر هێزی رزگاریی کوردستان(HRK ی راگەیاند و لە نەورۆزی 1985 یشدا بەرەی نیشتمانیی رزگاریی کوردستان(ERNK)ی دامەزراند.22 ئەگەرچی وەک بەرەیەکی میللیی و مەدەنیی و ئامرازێکی پڕوپاگەندەیی ناسرا، بە ئامانجی یەکخستن و کۆکردنەوەی هەموو ئەو کەسانەی بنەما و هزری سیاسی PKK یان قبووڵ بوو، بەڵام هاوکاریی چالاکییە چەکدارییەکانی دەکرد.23 هەروەها مەعسوم قورقماز(عەگید)یش یەکەم فەرماندەی ئەو بەرەیە بوو. لە رووی ئابوورییەوە ساڵانە زیانی نزیکەی(8) ملیار دۆلاری لە تورکیا دەدا، کە ئەو وڵاتە ئەو بڕە پارەیەی بە سەر گوندپارێزان و پۆلیس و سیخوڕەکانی لە باشووری کوردستان دابەش دەکرد، جگە لە قەرەبووکردنەوەی ئەوانەی تر، کە لە نێوچەکانی باکووری رۆژهەڵاتی تورکیادا بوون.24 سەرەڕای خەرجی سوپا و جەنگەکانی دژی PKK.25
بەڵام سەرباری ئەو بایەخ و گرنگییانەی خەباتی چەکداریی PKK هەیبوو، هاوکات لە کەموکوڕیش بەدەر نەبووو، لەوانە: مەبەستی سەرەکی PKK لە سەرەتای راگەیاندن و ئەنجامدانی خەباتی چەکدارییەوە لە (15ی ئابی 1984) زیاتر ناردنی پەیامێکی ئاڵنگاریی بوو بۆ دەسەڵاتی سەربازیی تورکیا دوای کودەتای (12ی ئەیلوولی 1980)، بەهۆی ئەو سیاسەتە توندوتیژەی دەرهەق بە کورد بەگشتیی و بەرامبەر ئەندام و سەرکردە و کادرانی ئەو پارتە گرتبوویانە بەر لە باکوری کوردستان لە گرتن و راوەدونانەوە تا دەگاتە زیندانیکردن و ئەشکەنجەدان و کوشتن و لە سێدارەدان، چونکە جەمیل بایک(هەڤاڵ جومعە) باس لەوە دەکات، بە راگەیاندنی(15ی ئاب)، خەڵکی نێوچەی بۆتان دەرکەوتن و ئامادەبوون بەشداری لەو خەباتە چەکدارییەدا بکەن، بەڵام بەهۆی نەبووونی بەرنامەی PKK بۆ هەڵسوکەوتکردن لەگەڵ ئەو رەوش و دەرئەنجامە، دواجار وەڵام نەدانەوەی خەڵک و گێڕانەوەیان بۆ ماڵەکانی خۆیان، وایکرد زیانێکی گەورە لە خەباتی سیاسیی و چەکداریی PKK لەو قۆناغەدا بکەوێت، چونکە کاتێک PKK دەستبەرداری ئەو خەڵکە بوو، بە ئاراستەیەکی پێچەوانە تورکیا سودی لێبینین و هەر راستەوخۆ لە چوارچێوەی سیستێمی گوندپارێزاندا رێکیخستن، کە ئەرکی سەرەکیشیان روبەڕووبوونەوەی چەکدارانی PKK بوو. لەمبارەوە نموونەی گوندی (ئۆسیان) دێنێتەوە، کە پێشتر شوێنی حەوانەوەی کادرەکانیان بووە، بەڵام دوای ئەوە زۆربەی خەڵکەکەی بوونەتە گوندپارێز.26 هەروەها کاتێک کۆبووونەوە کراوە بۆ قسەکردن و تاوتوێکردنی راگەیاندنی خەباتی چەکداریی لە (15ی ئابی 1984) تەنها قسە لەسەر ئەو قۆناغە کراوە، نەک قۆناغی دوای راگەیاندن و دەرئەنجامەکانی، چونکە پێیان وابووو لەو دیرۆکەدا دەستپێشخەری سیاسیی و چەکداریی لە دەستیاندا بووە و توانای ئەوەیان هەبوو شەڕ و دەرئەنجامەکانی بە قازانجی خەباتی سیاسیی خۆیان و پرسی کورد بەکاربێنن و دەرفەتەکان بقۆزنەوە.27 هەروەها پشت بەستنی یەکە چەکدارییەکان بە شێوەیەکی بنەڕەتیی و پێچەوانەی بنەماکانی خەباتی چەکداریی و مانەوەی زۆر لە گوندەکان و جێگیر نەبوون لە دەوروبەریان، بەتایبەت لە کاتی شەودا لەسەر شێوەی یەکەی بچووکی چەکداریی پێکهاتوو لە (3-5 چەکدار).28 هەروەها جوڵان و جموجوڵی گروپە بچووکە چەکدارییەکان بە شێوەی ئاشکراو کەوتنە نێو نەخشەی سەربازیی تورکیاوە. جگە لەوەی هەڵنەسەنگاندنی باری جوگرافیای نێوچە کوردنشینەکان و ئەو شوێنانەی چالاکی چەکداریی تێدا ئەنجام دەدرا و جوڵە نەکردن بە گوێرەی رێساکانی خەباتی چەکداریی بەشێوەیەکی باشتر و هەڵسوکەوتی خراپ لەگەڵ خەڵکی گوندەکاندا، بەجۆرێک پێڕەویکردنی لە بنەمای(یان نانمان دەدەنێ، یان روبەڕووتان دەبینەوە).29 سەرەڕای ئەوەی زیان گەیاندن بە هێزی گەریلایی PKK بەهۆی کوژرانی ژمارەیەکی زۆری گەریلا و سەرکردە و فەرماندە گەریلاییەکانیان لە جەنگەکاندا، لە راگەیاندنی خەباتی چەکدارییەوە، سەرەڕای کوژرانی هەزاران هاوڵاتیی کورد و تورک و جەندرمە و سەربازانی سوپای تورکیا، کە کاریگەری هەبوو لەسەر هێزی مرۆیی لە هەردوولا.30


پەراوێز و سەرچاوەکان

1. د.عماد الجواهری: النظام السياسي الترکی، ماخوذ من کتاب د.ابراهيم خليل احمد واخرون: ترکيا المعاصرة، مرکز الدراسات الترکية، ص(103-104)، د.ابراهيم د.خليل احمد ود.خليل علی مراد: ايران وترکيا، دراسة فی التاريخ الحديث والمعاصر، دار الکتب للطباعة والنشر، الموصل، 1992، ص(292-293).
2. د.صلاح سعدالله: المسالة الکردية فی ترکيا، ط1، مطبعة(شفيق)، بغداد، 1991، ص15، و د.عماد احمد الجواهری: البنية الاجتماعية فی ترکيا، ماخوذ من کتاب ترکيا المعاصرة، ص155.
3. د.احمد نوری النعيمی: ظاهرة التعدد الحزبی فی ترکيا(1945-1980)، دار الحرية للطباعة، بغداد، ص202، و ر.يورک اوغلو: ترکيا حلقة ضعيفة فی السلسة الامبريالية، ترجمة(فاضل لقمان) دار ابن رشد للطباعة والنشر، بيروت، 1979، ص(32، 47).
4. کودەتا سەربازیەکان 50 ساڵ تورکیایان بەرەو دواوە برد، ئا: باران کایا، گۆڤاری(دۆسێی تورکیا)، ژ(2) مایسی 2005، ل(120-121).
5. د.ابراهيم خليل احمد: الاحزاب السياسية فی ترکيا، ماخوذ من کتاب د.ابراهيم خليل احمد واخرون: ترکيا المعاصرة، ص(178-179).
6. د.حنا عزو بهنان: قضية حزب العمال الکردستاني وانعکاساتها علی العلاقات العراقية – الترکية 1984-2007، مجلة(دراسات اقليمية)، عدد(5)، النسخة الالکترونية.
7. ماجد خەلیل: رێکخستنە سیاسیەکانی باکوری کوردستان، 1960-1980، ل(4-45).
8. نبیل الملحم: سەرۆک و گەل، حەوت رۆژ لەگەڵ ئاپۆ، تشرینی دوەمی 1999، ل49، حەسەن جودی: مێژوویەک لەئاگر، ل(76-77).
9. د.ابراهيم الداقوقی: اکراد ترکيا، ط2ا، دار ئاراس للطباعة والنشر، اربيل، ص183، ئۆجەلان: عەشقی کورد، و.(ئەستێرە عەبدولجەبار)، چ1، 2009، ل(185، 189).
10. حەسەن جودی: سەرچاوەی پێشوو.
11. ئۆجەلان، هەڵبژاردە، ل(66، 68).
12. جەنگی پارتیزانی یان گەریلایی بە شێوازێکی پێشکەوتووی شەڕ دادەنرێت، بەجۆرێک لە نێوان دوو هێزی ناهاوسەنگ روودەدات، کە لایەنێکیان بەهێزێکی بچووک و توانایەکی زۆر کەمەوە، روبەڕووی هێزێک دەبێتەوە، کە لە ڕووی چەکداریی و تەکنەلۆژییەوە خاوەن توانایەکی زۆرە، بڕوانە رێبوار: بۆچی PKK جەنگی پارتیزانی هەڵبژارد؟ ر(وڵات)، ژ(92)، دووشەممە(18/9/1995).
13. درر الکلام، ص38.
14.PKK PROGRAMI VE TÜZÜĞÜ, PKK Olağanüstü 7. Kongresı. 17 October 2000, p16.
15. هەڤاڵ جومعە: مێژووی پارتی کرێکارانی کوردستان، ل475، و د.حامد محمود عیسی: القچیە، ص282.
16. کرستینا کۆیڤونەن: جەنگی شاراوە، ل206، و د.ابراهیم الداقوقی: اکراد ترکیا، ص198، و حەسەن جودی: مێژوویێک، ل352.
17. انطلاقة 15ی اب دشنت التاريخ المعاصر وصفق ضمانة النصر، جريدة(وڵات)، ع(27)، السنة الثانية، الاثنين(18/8/1994).
18. هەڤاڵ جومعە: مێژووی، ل(478-479).
19. هەنگاوی(15ی ئاب) لە بۆچوونە جیاوازەکاندا، ر(وڵات)، ژ(29)، دووشەممە(29/8/1994)، و 15ی تەباخ.
20. حەسەن جودی: مێژوویێک، ل(354-355).
21. د.ابراهيم الداقوقی: اکراد، ص199.
22. ميخائيل م.جونتر: الاکراد، ص(56-57)، وهةظالَ جومعة: ميَذووي، ل477.
23. سعد ناجی جواد: دراسات، ص35.
24. د.حامد محمد طه السويدانی: قضية حزب العمال الکردستانی واثرها علی العلاقات الترکية- الروسية(1984-1999)، مج(دراسات اقليمية)، ع(29)، مرکز الدراسات الاقليمية، جامعة الموصل، 2013، ص226.
25. CINK SARACOGLU: KURDS OF MODERN TURKEY, Migration,Neoliberalism and Exclusion in Turkish Socity, I.B.T AURIS Publishers, LONDON. NEW YORK, TURAIS ACACEMIC, p92.
26. هەڤاڵ جومعە: مێژووی، ل478.
27.ه.س، ل479.
28. درر الکلام، ص38.
29. ن.م، ص39.
30. بۆ زانینی وردەکاریی ژمارەی قوربانیانی جەنگی نێوان PKK و دەوڵەتی تورکیا بڕوانە خشتەی ژ(1)، لە پاشکۆی هێڵکاریی و خشتەکان.

تێبینی: درێژەی ئەم بابەتە و زۆر وردەکاری تر دەتوانن لەتێزی دکتۆراکەمان بخوێننەوە، کە ساڵی 2015 چاپکراوە.

⚠️ دون هذا السجل بلغة (🏳️ کوردیی ناوەڕاست)، انقر علی ايقونة لفتح السجل باللغة المدونة!
⚠️ ئەم بابەتە بەزمانی (🏳️ کوردیی ناوەڕاست) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!


🗄 المصادر
[1] 👪 Social Media | 🏳️ کوردیی ناوەڕاست | Salam Abdulkareem
📚 الملفات ذات الصلة: 1
🖇 السجلات المرتبطة: 5
👫 الشخصیات
1.👁️سەلام عەبدولکەریم
📕 المکتبة
1.👁️پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK) لە پێوەندییە هەرێمییەکانی تورکیادا (1980-1999)
2.👁️پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK) لە پێوەندییە هەرێمییەکانی تورکیادا 1980 - 1999
3.👁️پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK) لە پەیوەندیەکانی تورکیاو ئیسرائیلدا (1980-2003)
📅 تواریخ وأحداث
1.👁️15-08-1984
📂[ المزيد...]

⁉️ خصائص السجل
🏷️ صنف: 📖 بحوث قصیرة
🏳️ لغة السجل: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
🗺 الدولة - الأقلیم: ⬇️ جنوب کردستان
🌐 اللغة - اللهجة: 🏳️ ک. جنوبي
📄 نوع الوثيقة: ⊶ اللغة الاصلية

⁉️ Technical Metadata
©️ حصلت کوردیپیدیا علی حق النشر لهذا السجل من قبل صاحب(ة) السجل!
✨ جودة السجل: 99% ✔️
99%
✖️
 30%-39%
سيء👎
✖️
 40%-49%
سيء
✖️
 50%-59%
ليست سيئة
✔️
 60%-69%
متوسط
✔️
 70%-79%
جيد جدا
✔️
 80%-89%
جيد جدا👍
✔️
 90%-99%
ممتاز👏
99%
✔️
تم أدخال هذا السجل من قبل (زریان سەرچناری) في Aug 15 2019 8:59AM
👌 تمت مراجعة هذه المقالة وتحریرها من قبل (هاوڕێ باخەوان) في Aug 15 2019 9:15AM
✍️ تم تعديل هذا السجل من قبل (هاوڕێ باخەوان) في Aug 15 2019 9:15AM
☁️ عنوان السجل
🔗
🔗
👁 تمت مشاهدة هذا السجل 2,125 مرة

📚 الملفات المرفقة - Version
نوع Version 💾📖🕒📅 👫 اسم المحرر
📷 ملف الصورة 1.0.153 KB Aug 15 2019 9:00AMزریان سەرچناری
📚 المکتبة
  📖 أتاتورك و األكراد
  📖 الشاعر احمد مخلص نالبند
  📖 رحلة ناصر خسرو عبر الم...
  📖 القياس والتقويم النفسي...
  📖 المزيد...


📅 التسلسل الزمني للأحداث
  🗓️ 15-01-2021
  🗓️ 14-01-2021
  🗓️ 13-01-2021
  🗓️ 12-01-2021
  🗓️ 11-01-2021
  🗓️ 10-01-2021
  🗓️ 09-01-2021


💳 تبرع
👫 زملاء کورديپديا
💬 تقييماتکم
⭐ المجموعات
📌 Actual
بهاءالدين نوري
من ابرز الساسة اليساريين، واحد ابرز واقدم قادة الحركة الشيوعية في العراق. انضم الى الحزب الشيوعي العراقي منذ عام 1946، وكان سكرتيرا للحزب لاربع سنوات، اعتقله نظام الملكي في 1953 وخرج من السجن بعد ثورة 1958 وبقي ضمن قيادة الحزب قرابة 40 عاما، ثم هجره بسبب خلافاته مع القيادة ولكنه لم يهجر معسكر اليسار. وقد نشر الجزء الاول من مذكراته في تسعينات القرن الماضي وكتب الجزء الثاني ولكنه لن يقرر الآن نشره. احال نفسه الى التقاعد من العمل التنظيمي في 2004، ولكنه لم يترك الكتابة حتى في سنين شيخوخته ومرضه.[1]
بهاءالدين نوري
البعد الفكری للفيدرالية و تطبيقاتها
خالد مجيد فرج
البعد الفكری للفيدرالية و تطبيقاتها
لالش ميدي
لالش ميدي فنان كردي مبدع و صاحب صوت جبلي ، يشق طريقه في عالم الموسيقى والفولكلور الكردي بخطى ثابتة.
حياته :
ولد الفنان الكردي لالش ميدي في مدينة القامشلي كبرى مدن غربي كردستان سنة 1991، بدأ الغناء في عمر مبكر {سن العاشر } و أنتقل إليه عدوى غناء من شقيقه الفنان شفان ميدي الذي يعتبر بنسبة له المثل الأعلى في مهنة الفن .
بدأ الغناء بشكل علني وكان الغناء الفولكلوري شغفه الوحيد إلا أن أصبح فنان متمرس في أداء الأغنية الفولكلورية ذات الأداء الصعب و الدقيق ، وبصوته الجبلي و شغفه ومحاولة إحياء الأغني
لالش ميدي
مستورة أردلان
مستورة أو مستورة أردلان ولد سنة 1805 وتوفيت سنة 1848، هي ماهشرف خانم الكردستاني (بالكردية: مەستوورە ئەردەڵان) من سنندج من كردستان الايران أحد أشهر الشعراء والمؤرخین الكرد. لها كتابات في الشعر، التأريخ و العقائد. كانت مستورة أول شاعرة ومؤرخة كردية.
مستورة أردلان
الجانب الإداري والاقتصادي لناحية قرة حسن
جانب الإداري والاقتصادي لناحية قرة حسن (ليلان)
- اعداد: پشتيوان أكبر حفتاچشمي
- تقع ناحية قرة حسن وقراها في شرق وجنوب شرق مدينة كركوك، هذه الناحية تابعة لمركز قضاء مدينة كركوك.
مركز هذه الناحية هي قصبة ليلان الذي تبعد 20 كيلومترا عن مركز محافظة كركوك.
يعود تشكيل هذه الناحية رسميا الى عهد الملك غازي بن الملك فيصل الأول سنة 1937م ( بوجب قرار الملكي رقم 58 في 08-02-1937 المنشور في جريدة الوقائع العراقية في العدد 1556 ص3 ), وكان مركزها في قرية خاڵوبازیاني في بادىء الأمر ( تقع هذه القرية شرق مدي
الجانب الإداري والاقتصادي لناحية قرة حسن

Kurdipedia.org (2008 - 2021) version: 13.01
| 📩 contact@kurdipedia.org | ✔️CSS3 | ✔️HTML5
| وقت تکوين الصفحة: 0,343 ثانية
☎ +9647701579153 +9647503268282
| ☎ +31654710293 +31619975574