المکتبة المکتبة
البحث

کورديپيديا أکبر مصدر کوردي للمعلومات بلغات متعددة!


خيارات البحث





بحث متقدم      لوحة المفاتيح


البحث
بحث متقدم
المکتبة
الاسماء الکوردية للاطفال
التسلسل الزمني للأحداث
المصادر
البصمات
المجموعات
النشاطات
کيف أبحث؟
منشورات كورديبيديا
فيديو
التصنيفات
موضوع عشوائي
ارسال
أرسال موضوع
ارسال صورة
استفتاء
تقييماتکم
اتصال
اية معلومات تحتاج کورديپيديا!
المعايير
قوانين الأستعمال
جودة السجل
الأدوات
حول...
امناء الأرشيف لکوردیپیدیا
ماذا قالوا عنا!
أضيف کورديپيديا الی موقعک
أدخال \ حذف البريد الألکتروني
أحصاء الزوار
أحصاء السجل
مترجم الحروف
تحويل التقويمات
التدقيق الإملائي
اللغة أو لهجات الصفحات
لوحة المفاتيح
روابط مفيدة
امتداد كوردییدیا لجوجل كروم
كوكيز
اللغات
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
حسابي
الدخول
المشارکة والمساعدة
هل نسيت بيانات الدخول؟
البحث ارسال الأدوات اللغات حسابي
بحث متقدم
المکتبة
الاسماء الکوردية للاطفال
التسلسل الزمني للأحداث
المصادر
البصمات
المجموعات
النشاطات
کيف أبحث؟
منشورات كورديبيديا
فيديو
التصنيفات
موضوع عشوائي
أرسال موضوع
ارسال صورة
استفتاء
تقييماتکم
اتصال
اية معلومات تحتاج کورديپيديا!
المعايير
قوانين الأستعمال
جودة السجل
حول...
امناء الأرشيف لکوردیپیدیا
ماذا قالوا عنا!
أضيف کورديپيديا الی موقعک
أدخال \ حذف البريد الألکتروني
أحصاء الزوار
أحصاء السجل
مترجم الحروف
تحويل التقويمات
التدقيق الإملائي
اللغة أو لهجات الصفحات
لوحة المفاتيح
روابط مفيدة
امتداد كوردییدیا لجوجل كروم
كوكيز
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
الدخول
المشارکة والمساعدة
هل نسيت بيانات الدخول؟
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 حول...
 موضوع عشوائي
 قوانين الأستعمال
 امناء الأرشيف لکوردیپیدیا
 تقييماتکم
 المجموعات
 التسلسل الزمني للأحداث
 النشاطات - کرديبيديا
 المعاينة
موضوعات جديدة
المکتبة
مدخل إلى المسألة الكردية بني الحقوق والواقعية السياسية
23-02-2024
هژار کاملا
المکتبة
مشروع حزب الاتحاد الديمقراطي الانفصالي شرق الفرات
23-02-2024
هژار کاملا
المکتبة
كوردستان في عهد الدولة العثمانیة من سنة1851 الی سنة 1914
23-02-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
المکتبة
الهندسة الديمغرافية في سوريا؛ نتيجة للحرب أم سبب لها
22-02-2024
هژار کاملا
المکتبة
ﺳﻮرﻳﺎ الآراء والمواقف السورية إزاء الفيدرالية واللامركزية، وتجربة الإدارة الذاتية الديمقراطية
22-02-2024
هژار کاملا
المکتبة
المواقع الاثرية في العراق
21-02-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
المکتبة
دولة العراق، مكانتە الجیبولیتیكیة و مواردە الاقتصادیة و المائیة و السكانیة و اقتصادە و امكاناتە السیاحیة
21-02-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
المکتبة
المجتمع المدني في عراق مابعد الحرب
20-02-2024
هژار کاملا
المکتبة
أنماط التدين السوري والقضايا المدنية والسياسية”
20-02-2024
هژار کاملا
المکتبة
اﻧﻄﺒﺎﻋﺎت اﻟﺴﻮرﻳﻴﻦ واﻟﺴﻮرﻳﺎت ﺣﻮل اﻟﻤﻮاﻃﻨﺔ واﻟﻬﻮﻳﺔ
20-02-2024
هژار کاملا
أحصاء
السجلات 510,160
الصور 102,932
الکتب PDF 18,698
الملفات ذات الصلة 92,544
فيديو 1,189
المکتبة
شنگال خلال العهد الملكي 195...
المکتبة
المأساة الکوردية
بحوث قصیرة
أكراد سورية… مع ثورة الشعب....
بحوث قصیرة
“داعش” يتبنّى عمليتين ضد قس...
بحوث قصیرة
مهرجان الشعر الكردي في إيسن...
تەلارسازی و شوێنەوارەکانی لە کوردستان
صنف: بحوث قصیرة | لغة السجل: کوردیی ناوەڕاست
شارک
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
تقييم المقال
ممتاز
جيد جدا
متوسط
ليست سيئة
سيء
أضف الی مجموعتي
اعطي رأيک بهذا المقال!
تأريخ السجل
Metadata
RSS
أبحث علی صورة السجل المختار في گوگل
أبحث علی سجل المختار في گوگل
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0

تەلارسازی و شوێنەوارەکانی لە کوردستان

تەلارسازی و شوێنەوارەکانی لە کوردستان
تەلارسازی و شوێنەوارەکانی لە کوردستان

کۆنیی، مێژوو و پێگەی کوردستان، کە سەرهەڵدان و بوونی نیشتمانی کۆمەڵە مرۆییە سەرەتاییەکانی بەخۆوە بینیوە لە هەزارەی دوانزەهەمی پێش زایینەوە، چەند جۆرە شێوازێکی بیناسازی بە کوردستان بەخشیوە کە تیایدا نەوەکانی کورد بە درێژی سەدەکان ژمارەیەکی زۆریان لە شوێنەواره مێژووییەکان بۆمان بە جێهێشتووە. ئەم شووێنەوارانە تا ئەمڕۆ کەشی کوردستان دەڕازێننەوە و گەشتیاران و میوانان و چاودێرانی بیناسازی پێی سەرسام دەبن. بەم شێوەیە چەند شێوە تەلارسازیی و شوێنەوارێکی جیاواز لە کوردستاندا درووست بوونە، لە قەڵا، شار، گوند، دێ، مزگەوت، کەنیسە، پەرستگا، بازار و خانوو. بەدەگمەن شارە هەیە لە کوردستان کە پاشماوە و شوێنەواری مێژوویی کۆن، لە لایەنی شارستانی و ئاینییەوە، تیدا نەبێت.
باپیرانی کو ڕد و دانیشتووانان لە کوردستانی کۆندا، پێش هەزارەی حەوتەمی پێش زایین، یان لە ئەشکەوتدا دەژیان یاخود ڕووی هەندێک کێویان دادەتاشی و کۆشک و تەلاریان لێ درووست دەکرد. بەڵام لە هەزارەی حەوتەمەوە گۆڕانکارییەکی بەرچاوو بەسەر ئەم شێوەژیانەی کوردستانییەکان دێت، کە قەوارەی ژیانی پێکەوەژیانیان فراوانتر دەکات. لە ئەنجام وازدەهێنن لە ڕاووکردن و شوێنی بەردەوامی بۆ خۆیان درووست دەکەن و سەرقاڵ دەبن بە کشتووکاڵ (لەبەر ئەمە ئەم پرۆسەیە نێوی 'شۆرشی کشتووکاڵی' لێنرا) و ئاژەڵ و پەلەوەڕ بەخێودەکەن. بۆ ئەم شێوەژیانە نوێیه باپیرانی کورد (بۆ یەکەم جار لە مێژووی مرۆڤایەتی) گوند و دێ درووست دەکەن، کە یەکەم و ناودارترینیان دێی چەرمۆ- یه، کە نزیک بە شارۆچکەی چەمچەماڵی ئێستا یە لە هەرێمی کوردستان- عێراق.
ئه و کەرەستانەی کە بۆ بیناسازی بەکاردەهێندران، کە تا ئێستا لە سرووشتی کوردستاندا دەستدەکەون، بریتیبوون لە بەرد یان خشت (تابووگی) ناوخۆیی (هەموو جۆرەکانی لە کوردستاندا هەن)، خۆڵ، کە بۆ لەسەرنان و پتەوویی بەردەکان بەکاردەهات (بە هەموو ڕەنگەکانییەوە، خاکی، سوور و زەرد) و کا (پاشماوەی درەوی کشتووکاڵی). ئەمەشیان تێکەڵی یەکتر دەکرد تا دەبوو بە تێکەڵە.
لە هەرێمی کوردستان- عێراق چەندەها شوێنەواری ناوداری مێژوویی هەن، هەندێکیان کۆنن و هەندێکی تریشیان تا ڕادەیەک نوێن، کە شێوازی تەلارسازی ڕۆژهەڵاتیی نایاب و دیمەنێکی قەشەنگ و دڵڕفێنیان هەیە. بەلام بەداخێکی زۆرەوە، لە سەدەی بیستەمەوە ئەم شێوە بیناسازییە هیچ گۆڕنکارییەکی ئەوتۆی بە خۆیەوە نەبینیوە. تەنانەت لە کوردستاندا هیچ هەولێک نەدراوە بۆ پێشخستنی زانستەکانی تایبەت بە شێوەی بیناسازی ناوخۆیی کوردی و چۆنیەتی پێشخستنی بیناسازی ناوخۆیی نوێ. لە جێی ئەمە، شێوەی بیناسازی ڕۆژئاوایی کاری تێکردووە.

هەندێک لە تەلارە مێژووییەکانی پارێزگای #هەولێر#
$قەڵای هەولێر$
ئەم قەڵایە دێرینترین قەڵایە لە جیهاندا کە تا ئێستا ژیانی تێدا بەردەوام بێت. ئەم قەلایە دەکەوێتە ناو جەرگەی شاری #هەولێر#ەوە و 25 م لە ڕووی زەوی بەرزە. بەرزیی قەڵا لە سەر ئاستی ڕۆخی دەریا 431 م و ڕووبەرەکەی 110,000 م2. مێژووی درووستکردنی دەگەڕێتەوە بۆ 6000 ساڵ پ.ز. قەڵای هەولێر لە 506 خانوو و لە سێ گەڕەک پێکهاتووە: سەرای، تۆپخانە و تەکیە. خانووی چینی دەوڵەمەندەکان لە گەڕەکی سەرای قەڵا, بەهۆی بەکارهێنانی بناخەی باش و بەهێز، بۆ ماوەیەکی درێژ بەرگەی بارودۆخی سرووشت و ڕۆژگاری گرتووە. هاوکات نەخش و نیگاری زۆریان تێدا بەکارهێناوە، مۆزەخانە و شوینی کولتووری لەخۆ گرتووە، ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی سەرنجی گەشتیاران بۆ لای خۆی ڕابکێشێت.

$مزگەوتی قەڵای هەولێر$
مزگەوتی قەڵای هەولێر دەکەوێتە ناوەڕاستی قەڵا وە. مێژوونووس یاقوت حەمەوی لە کتێبی (معجم البلدان) لە ساڵی 1220 باسی ئەم مزگەوتەی کردووە، هەروەها مێژوونووسی هەولێری ئه و سەردەمە، ئبن مستوفی، لە نووسینەکانیدا (تاریخ أربل) ناوی (مزگەوتی قەڵا)ی بۆ دیاریکردووە. ئەم مزگەوتە چەندین جار نۆژەن کراوەتەوە، بۆ نموونە لە ساڵی 1719 – 1720، کە ئەم مێژووەش لەسەر مینبەرەکە نووسراوە.

$منارەی چۆلی$
ئەم منارەیە یەکێکە لە شوێنەوارە دێرینەکانی شاری هەولێر، کە بە دووری 1 کم دەکەوێتە باشووری خۆرئاوای قەڵای هەولێر و بە منارەی (موزەفەریە) ناوبانگی دەرکردووە. ئەم منارەیە لە ساڵی 1128 - 1238 لە سەردەمی سوڵتان مظفرالدین دروستکراوە و لە 2009 نۆژنکراوەتەوە. لەلایەن خەڵکی ناوچەکە بە منارەی چۆلی ناسراوە، چونکە کاتی خۆی لە شوێنێکی چۆڵدا بنیاتنراوە. بەرزییەکەی لە ڕووی زەوی 37 م، دوو دەرگەی بەسەرکەوتنی هەیە ئیستا دەکەوێتە ناو پارکی گەشتیاری منارە وە.

هەندێک لە تەلارە مێژوەییەکانی پارێزگای #سلێمانی#
$مزگەوتی گەورە$
مزگەوتی گەورە دەکەوێتە ناو جەرگەی شاری سلێمانییەوە، لە لایەن ئیبراهیم پاشای بابان لە ساڵی 1785 دروستکراوە. لە بەر پیرۆزیی شوێنەکە، ڕۆژانە ژمارەیەکی زۆر هاووڵاتییان سەردانی دەکەن. مەزاری زانایان و پیاوانی ئایینی بە ناوبانگ وەک: کاک ئەحمەدی شێخ، شێخ مەحمودی حەفید (مەلیکی کوردستان) لەگەڵ مەزارەکانی میرەکانی بابان و ڕیشسپیانی لە خۆگرتووە.

$هەڵکۆڵدراوی قزقاپان$
قزقاپان بە دووریی 50 کم دەکەوێتە ڕۆژئاوای شاری سلێمانی. لە دۆڵی چەمی ڕەزان لە نزیک ئەشکەوتی زەرزی هەڵکەوتووە. بە بەرزای 7 م لە چیاێک هەڵکۆڵدراوە، لە سالۆنێک و 3 ژوور و 3 گۆڕی لە بەرد هەڵکۆڵدراو پێکهاتووە. لە لای دەرەوەی ساڵۆنەکە چەند پەیکەر و هێما و نەخشە و نیگارێک هەڵکۆڵدراوە. مێژووی گۆڕەکانیش بۆ پاشاکانی سەردەمی ماددەکان، 650 ساڵ پێش زایین دەگەڕێنەوە.

$قەڵای سارتکە$
لە ناوچەی قەشقۆلی لە بەری سارتکە, قە ڵاکە لە بەرزایەک بە بناری چیاکە دەڕوانێتە سەر ڕووبار و کەپرە گەشتیارییەکان. قە ڵاکە لەلایەن میرمحەمەد (پاشای #سۆران# 1813-1837) دروستکراوە و ئیٍستا بەشێک لە ژوورەکان و دیوار و قوللەکانی قە ڵاکە وەک شوێنەوار ماونەتەوە.

هەندێک لە تەلارە مێژوویەکانی پارێزگای #دهۆک#
$مزگەوتی حاجی ئەحمەد$
ئەم مزگەوتە دەکەوێتە ناوەڕاستی شاری دهۆک، لە گەڕەکی شاخکێ. لە ڕووی ڕووبەرەوە گەورەترین مزگەوتی دهۆکە.

$کەنیسەی مارت ئالاها$
ئەم کەنیسەیە کۆنترین کەنیسەیە لە دهۆک و دەکەوێتە نزیک سەرۆکایەتی زانکۆ لە دهۆک

هەندێک لە تەلارە مێژووییەکانی #گەرمیان#
$قەڵای شێروانە$
قەڵای شێروانە دەکەوێتە دەروازەی شاری کەلارە لە باشووری ڕۆژهەڵات. ئەم قە ڵایە لەلایەن محەمەد پاشای جاف دروستکراوە. دیمەنێکی جوانی بە کەلار بەخشیوە. گەشتیارانێکی زۆر سەردانی دەکەن. پێکهاتووە لە ژێرزەمینێک و دوو نهۆم ژمارەیەک ژوور و ژوورێکی هەشت لا لە بەشی سەرەوەی پێکهاتووە.چوار قولەی ئیشگری هەیە، قەلاکە بە شێوەی ئەندازەی ڕێکوپێک دروستکراوە ئەم پاشایە قە ڵاکەی بۆ جێی حەوانەوەی خۆی و وەک بنکەیەکی ئیداری بۆ بەڕێوەبردنی عەشیرەتەکەی بەکارهێناوە. لە ناو قە ڵاکە, مۆزەخانەیەک دروستکراوە.

$قەڵای پاشا (کۆشکی مەحمود پاشای جاف)$
ئەم قەڵایە دەکەوێتە گوندی (تازەدێ)، بە دووریی 9 کم لە باکووری ڕۆژهەڵاتی شاری کەلار. ئەم شوێنەوارە کۆشکێکی دوو نهۆمییە و زیاتر لە کاروانسەرایەک دەچێت. ئەم کۆشکە لەلایەن مەحمود پاشای جاف دروستکراوە و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1895. جگە لە تەلارە سەرەکییەکەی کۆشک، لای باکوورەوە تەلارێکی دیکەی لاکیشەیی هەیە کە پێدەچێت بۆ کۆگا و جێگەی تایبەتی ئەسپ و ئاژەڵی باربەر تەرخانکرابێت. لای باشوورەوە بینایەکی دیکەی بچووک هەیە کە پێکهاتووە لە چەند ژوورێک بە سەر بەرزاییەکەوە دروستکراوە.[1]
دون هذا السجل بلغة (کوردیی ناوەڕاست)، انقر علی ايقونة لفتح السجل باللغة المدونة!
ئەم بابەتە بەزمانی (کوردیی ناوەڕاست) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
تمت مشاهدة هذا السجل 512 مرة
هاشتاگ
المصادر
[1] موقع الكتروني | کوردیی ناوەڕاست | وێبسایتی فه‌رمی ده‌سته‌ى گشتى گه‌شت و گوزارى كوردستان - عێراق
السجلات المرتبطة: 3
صنف: بحوث قصیرة
لغة السجل: کوردیی ناوەڕاست
الدولة - الأقلیم: جنوب کردستان
اللغة - اللهجة: ک. جنوبي
تصنيف المحتوى: غير مصنف
نوع الوثيقة: اللغة الاصلية
البيانات الوصفية الفنية
حصلت کوردیپیدیا علی حق النشر لهذا السجل من قبل صاحب(ة) السجل!
جودة السجل: 99%
99%
تم أدخال هذا السجل من قبل ( زریان عەلی ) في 17-01-2022
تمت مراجعة هذه المقالة وتحریرها من قبل ( زریان سەرچناری ) في 20-01-2022
تم تعديل هذا السجل من قبل ( زریان سەرچناری ) في 20-01-2022
عنوان السجل
تمت مشاهدة هذا السجل 512 مرة
الملفات المرفقة - الإصدار
نوع الإصدار اسم المحرر
ملف الصورة 1.0.153 KB 20-01-2022 زریان عەلیز.ع.

فعلي
المکتبة
شنگال خلال العهد الملكي 1958 - 1921
05-08-2012
هاوري باخوان
شنگال خلال العهد الملكي 1958 - 1921
المکتبة
المأساة الکوردية
13-10-2012
هاوري باخوان
المأساة الکوردية
بحوث قصیرة
أكراد سورية… مع ثورة الشعب... أم ضدّها؟….: عبد الوهاب بدرخان
20-08-2022
اراس حسو
أكراد سورية… مع ثورة الشعب... أم ضدّها؟….: عبد الوهاب بدرخان
بحوث قصیرة
“داعش” يتبنّى عمليتين ضد قسد بريف دير الزور
05-10-2022
أفين طيفور
“داعش” يتبنّى عمليتين ضد قسد بريف دير الزور
بحوث قصیرة
مهرجان الشعر الكردي في إيسن بعد عشرسنوات من انطلاقته: حدث كبير يستحق المساندة والدعم*
29-10-2022
اراس حسو
مهرجان الشعر الكردي في إيسن بعد عشرسنوات من انطلاقته: حدث كبير يستحق المساندة والدعم*
موضوعات جديدة
المکتبة
مدخل إلى المسألة الكردية بني الحقوق والواقعية السياسية
23-02-2024
هژار کاملا
المکتبة
مشروع حزب الاتحاد الديمقراطي الانفصالي شرق الفرات
23-02-2024
هژار کاملا
المکتبة
كوردستان في عهد الدولة العثمانیة من سنة1851 الی سنة 1914
23-02-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
المکتبة
الهندسة الديمغرافية في سوريا؛ نتيجة للحرب أم سبب لها
22-02-2024
هژار کاملا
المکتبة
ﺳﻮرﻳﺎ الآراء والمواقف السورية إزاء الفيدرالية واللامركزية، وتجربة الإدارة الذاتية الديمقراطية
22-02-2024
هژار کاملا
المکتبة
المواقع الاثرية في العراق
21-02-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
المکتبة
دولة العراق، مكانتە الجیبولیتیكیة و مواردە الاقتصادیة و المائیة و السكانیة و اقتصادە و امكاناتە السیاحیة
21-02-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
المکتبة
المجتمع المدني في عراق مابعد الحرب
20-02-2024
هژار کاملا
المکتبة
أنماط التدين السوري والقضايا المدنية والسياسية”
20-02-2024
هژار کاملا
المکتبة
اﻧﻄﺒﺎﻋﺎت اﻟﺴﻮرﻳﻴﻦ واﻟﺴﻮرﻳﺎت ﺣﻮل اﻟﻤﻮاﻃﻨﺔ واﻟﻬﻮﻳﺔ
20-02-2024
هژار کاملا
أحصاء
السجلات 510,160
الصور 102,932
الکتب PDF 18,698
الملفات ذات الصلة 92,544
فيديو 1,189

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.25
| اتصال | CSS3 | HTML5

| وقت تکوين الصفحة: 0.141 ثانية