Pirtûkxane Pirtûkxane
Lêgerîn

Kurdîpîdiya berfrehtirîn jêderê zaniyariyên Kurdîye!


Vebijêrkên Lêgerînê





Lêgerîna pêşketî      Kilaviya


Lêgerîn
Lêgerîna pêşketî
Pirtûkxane
Navên kurdî
Kronolojiya bûyeran
Çavkanî - Jêder
Çîrok
Berhevokên bikarhêner
Çalakî
Çawa lê bigerim?
Belavokên Kurdîpêdiya
Video
Sinifandin
Babeta têkilhev!
Tomarkirina babetê
Tomarkirina Babetê nû
Wêneyekê rêke
Rapirsî
Nêrîna we
Peywendî
Kurdîpîdiya pêdivî bi çi zaniyariyane!
Standard
Mercên Bikaranînê
Kalîteya babetê
Alav
Em kî ne
Arşîvnasên Kurdipedia
Gotarên li ser me!
Kurdîpîdiyayê bike di malperê xuda
Tomarkirin / Vemirandina îmêlî
Amarên mêhvana
Amara babetan
Wergêrê funta
Salname - Veguherîner
Kontrola rastnivîsê
Ziman û zaravayên malperan
Kilaviya
Girêdanên bikêrhatî
Berfirehkirina Kurdîpêdiya ji bo Google Chrome
Kurabiye
Ziman
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Hesabê min
Çûna jûr
Hevkarî û alîkarî
Şîfre ji bîr kir!
Lêgerîn Tomarkirina babetê Alav Ziman Hesabê min
Lêgerîna pêşketî
Pirtûkxane
Navên kurdî
Kronolojiya bûyeran
Çavkanî - Jêder
Çîrok
Berhevokên bikarhêner
Çalakî
Çawa lê bigerim?
Belavokên Kurdîpêdiya
Video
Sinifandin
Babeta têkilhev!
Tomarkirina Babetê nû
Wêneyekê rêke
Rapirsî
Nêrîna we
Peywendî
Kurdîpîdiya pêdivî bi çi zaniyariyane!
Standard
Mercên Bikaranînê
Kalîteya babetê
Em kî ne
Arşîvnasên Kurdipedia
Gotarên li ser me!
Kurdîpîdiyayê bike di malperê xuda
Tomarkirin / Vemirandina îmêlî
Amarên mêhvana
Amara babetan
Wergêrê funta
Salname - Veguherîner
Kontrola rastnivîsê
Ziman û zaravayên malperan
Kilaviya
Girêdanên bikêrhatî
Berfirehkirina Kurdîpêdiya ji bo Google Chrome
Kurabiye
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Çûna jûr
Hevkarî û alîkarî
Şîfre ji bîr kir!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 Em kî ne
 Babeta têkilhev!
 Mercên Bikaranînê
 Arşîvnasên Kurdipedia
 Nêrîna we
 Berhevokên bikarhêner
 Kronolojiya bûyeran
 Çalakî - Kurdipedia
 Alîkarî
Babetên nû
Pirtûkxane
KURDICA (Kurdika)
22-02-2024
Sara Kamela
Cihên arkeolojîk
Zêwiye
20-02-2024
Aras Hiso
Cih
Girreban
20-02-2024
Aras Hiso
Pirtûkxane
NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 37
20-02-2024
Sara Kamela
Jiyaname
Burhan Sönmez
18-02-2024
Burhan Sönmez
Pirtûkxane
Jiyanameya Kurdînivîsên Rojavayê Kurdistanê
14-02-2024
Burhan Sönmez
Pirtûkxane
Dewlet û Mîrgehên kurdî di Serdemên Naverast û Nû da
13-02-2024
Burhan Sönmez
Pirtûkxane
İSKANA MECBURİ YA KURDAN
08-02-2024
Sara Kamela
Jiyaname
Hêmen Kurdaxî
07-02-2024
Aras Hiso
Pirtûkxane
Siwarên Rejiyê
07-02-2024
Aras Hiso
Jimare
Babet 510,153
Wêne 102,932
Pirtûk PDF 18,698
Faylên peywendîdar 92,543
Video 1,189
Kurtelêkolîn
Dîroka Kurdên Êzdî yên Wela...
Kurtelêkolîn
PANORAMA-2023-5
Jiyaname
Burhan Sönmez
Pirtûkxane
NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 37
Cihên arkeolojîk
Zêwiye
Di Wêjeya Kirdî de Rola Jinê 2
Pol, Kom: Kurtelêkolîn | Zimanê babetî: Kurmancî - Kurdîy Serû
Par-kirin
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
Nirxandina Gotarê
Bêkêmasî
Gelek başe
Navîn
Xirap nîne
Xirap
Li Koleksîyana min zêde bike
Raya xwe li ser vî babetî binivîsin!
Dîroka babetê
Metadata
RSS
Li googlê li wêneyan girêdayî bigere!
Li ser babeta hilbijartî li Google bigerin!
کوردیی ناوەڕاست0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0

Di Wêjeya Kirdî de Rola Jinê 2

Di Wêjeya Kirdî de Rola Jinê 2
Di Wêjeya Kirdî de Rola Jinê 2
Qahir Bateyî

Wêjeya Nivîskî
Dema em li wêjeya kurdî ya nivîskî dinêrin, em dibînin ku jina kurd berê îslamiyetê bi wêjeyê ve eleqeder bûye. Helbesteke ku sed sal berî niha li Silêmaniyê, li devera Şêrezorê di Şikevta Gêşane de hatiye dîtin vê yekê nîşan dide.
Ev helbest ji hêla keçekê ve hatiye nivîsîn. Helbest zilma erebên misilman ya wê demê nîşan dide. Bê ka dema îslamiyet hatiye Kurdistanê erebên misilman çi zilm li serê kurdan aniye.
Helbest wiha ye:
“Hurmizgan, riman atiran kujan
Wêşan şardewe gewrey gewrekan
Zorkarî ereb kirdine xapor
Ginay paleyî heta Şarezor
Şin û kinikan we dîl bişîna
Merdî aza tilî we rûy hiwêna
Rewiştî Zerdûştre manewe bêkes
Bizîka nêka Hurmiz we hêwîç kes.
Wate: Bajarê Hormizganê dagirkirin, agirê agirdankan temirandin. Mezin û giregiran xwe veşartin, biyaniyan bi zor û sîtemê gund û bajar heya Şarezorê talan kirin. Jin û keç bi dîl birin, mêrên çeleng di nava xwînê de hiştin. Rêz û rêçikên ayîna Zerdeşt bê bandor maye. Dilê Ehûra Mazda bi kesî neşewitî û gunehê wî bi kesî nehat.
Dîsa dema ku em deriyê koçka wêjeya kurdî vedikin em dibînin ku di sedsala heştan heya danzdehan 16 wêjevanên jin mîna 16 çirayên ronîdar ronî kirine odeya koçka wêjeyê.
Ev 16 wêjevanên jin hemû yên terîqeta Yarî ne (Ehlê Heq).
Terîqeta Yarî di sedsala heştan de li rojhilatê Kurdistanê li devera Loristanê ji Hêla Bahlûlê Mahî ve hatiye damezirandin. Bahlûl yek ji alimên îslamê tê zanîn. Lê belê dema ku mirov rêz û rêçikên vê terîqetê dinêre mirov dibîne ku wî xwestiye ku dînê Zerdûştî yê kevin li Îranê nûvebike. Careke din civakê bikişîne ser rêz û rêçikên Zerdûştiyê. Lê belê ji ber ku bi aşkera nekariye vê yekê bike di bin navê vê terîqetê de ev yek kiriye.
Mirûdên terîqeta Yarî di camexaneyan de kom dibûn, li ber lêdana tembûrê ayînên xwe, an jî zikrê xwe dikirin. Helbest dixwandin. Jin û mêran di nava hev de ev yek dikirin. Çawa ku pîrên Zerdeştî diayên xwe yên olî bi awayê helbestê dikirin, wisa mirûdên vê terîqetê jî bi awayê helbestê diayên xwe kirine. Ev yek bixwe jî dide nîşan ku rastiya vê terîqetê gelek ji çanda îslamiyetê dûr e.
Mirov dikare bibêje ku ev “Cemevlerî”yên îro bermayiyên van Camexaneyan in. Jixwe ew terîqet bixwe jî ya şiiyan, ango ya elewiyan e.
Van mirûdên jin û mêr helbestên xwe nivîsandine, ev helbest di pirtûka Serencam de berhevbûne û gihîştine roja îro. Tê gotin ku ji wan wêjevanên jin hin jê xwedî dîwan bûne, hinan jî helbestên wan hene.
Naveroka helbestên wan giranî xwedanasî ye. Her wiha xweşikahiya xwezaya Kurdistanê, evîndarî hêmayên bingehîn in.
Hin ji wan helbestvanan ev in
Nêrgiz Xanima Şarezorî, Fatime Loriya Goranî, Rihan Xanima Loristanî, LîzaXanim, Xatûn Zerbanûya Derzyanî, Daye Tewrêza Hewramî, Celale Xanima Loristanî…
Celale Xanîma Lorîstanî
Yaran perê bo, yaran perê bo
Zarîken çenî bulbul perê bo
Ez ew wilenan amam we lay to
Ane petman wêm westim ce no
Wate: Ey hevalno, bi bilbilê re ji bo bêhnê bigirîn û binalin û şînê bikin. Ey bilbila melaket! Ez ew gul im ku hatime bal te, va ye min ji nû ve peymanek bi te re çêkir ku ezê bêhna xwe bidim te.
Celale Xanim, di vê dubeytiyê de balê dikişîne ser efsaneya gul û bilbilê ku di nava heqan (Ehlê Heq) de li ser zimanan digere û dibêjin: “Gul û bilbil her du di bihuştê de bûne û li ser kaniyekê jiyane. Gul perî bûye û bilbil jî melaket (ferîşteh). Gulê ku bi kaniya avê re peyman çêkiribû ku bi kesî re nezewice, ev demek bû ku dilê wê ketibû bilbil. Lê nedixwast ku peymana xwe xerab bike. Ji bilbil re got, di zikê min de keçeke min heye û min navê wê kiriye ‘bêhn’. Kengî ew bû ezê wê bidim te. Lê divê tu jî soz û peymanê bidî min ku vê razê li bal kesî aşkera nekî û ji kesî re nebêjî. Wî jî soz da ku razdar be û sir û razê di dilê xwe de bigire.
Serê êvarê gul çû ser kaniyê û jê re got ku min biryareke wisa girt û sozeke wisa da bilbil. Wê jî got baş e, bilbil ferîşteh û melaketekî baş û jêhatî ye. Gul vegeriya û çû ser banî û çavên xwe li ser hev danîn û xwe dirêj kir da ku keça wê bibe. Bilbil hate ser û ji kêfxweşî û xweşhaliyê xwend. Carinan gulê çavên xwe vedikir û di bin lêvên xwe de digot: “Kuro, nexwîne, bila kes bi me nehese!” Lê belê, ew zêdetir germ dibû û dixwand. Heta ku kete danê êvarê û hewa tarî bû û hêdî hêdî dem derbas bû û stêrka sibehê avêt. Bû ew çax ku keça gulê bibe. Ba ji dûr ve guh li xwendina bilbil bû. Ew demek bû ku dilê wî jî ketibû bêhnê. Bi hêz hat. Bilbil ku ew qas xwendibû, westiyabû û çavên wî çûbûne ser xewê û razabû. Ba, bêhn hilgirt û revand. Bilbil ku hişyar bû dêhna xwe dayê ku hezkiriya wî bêhn nemaye. Ji gulê pirsî, wê jî got: “Ma min ji te re negot, nexwîne? Ba jî ku dilê wî ketibûyê, bi xwendina te re pê hesiya û hat û ew bir.”
Gul û bilbil ji nû ve peymaneke din çêkirin. Lê bilbil dev jê berneda û her bi berdewamî dixwand. Heta ku her du ji bihuştê avêtin. Niha jî bilbil ji bo ‘bêhn’ê dinale û dixwîne û heta niha jî negihîştiye bêhnê.”
Ev helbest jî dîdîn xuyakîrîn ku berî îslamîyetê di civaka kurdan de jin xwedî maf bûye. Bi qasî mêr nebe jî lê belê kariye gotina xwe bi mêr bide pejirandin.
Mele Mehmûdê Bezîdî ku ew jî wêjevanekî kurd ê bi nav û deng e, ji bo jinên kurd wiha dibêje: “Dema em behsa jinên kurd dikin, bila jinên ereban, yên farisan û yên tirkan neyên hişê we. Ji ber ku ew xwedî maf in”. Vê gotinê Zanistê Rûsî Mînoskî û çend zanistên din yên Ewropî jî dipejirînin ku jinên kurd ne wek jiên gelên din yên îslam in. Ew hîn bêtir xwedî maf û azad in.
Tabî divê em vê rastiyê jî bibêjin heke ku jina kurd xwedî maf be, ev yek ji çanda Zerdûştiyê tê. Di Zerdûştiyê de jin û mêr wek hev in. Zordestiya mêr li ser jinê tuneye. Zerdûştî bingeha xwe li ser çandinî, duristiyê, ajalvaniyê… girtiye.
Ji ber ku gelê kurd jî geleke ku berî îslamiyetê li ser baweriya Zertûştiyê bûye, piştî ku îslametî qebûl kiriye jî, dîsa bi çanda Zerdûştiyê jiyaye, zû bi zû xwe ji vê çandê qutnekiriye.
Ya rast bandora çanda Zerdûştiyê îro jî di nava civaka kurd de cihekî girgîng digire. Mesela mêvandariya kurdan, sonda bi agir û rojê, sonda bi nan, soza mêrê kurd, duristbûna mirovê kurd û hwd. Ev tev hêmayên çanda Zerdûştiyê ne.
Êca dema ku mirov li van tevan dinêre, her wiha li wêjeya kurdî ya devkî dinêre, mirov dibîne bê ka jina kurd çawa xwedî maf bûye û çawa di cîhana wêjeya kurdî de ji xwe re koçk û sera avakirine.
Dema ku em îro li baxçeyê wêjeya kurdî dinêrin em gelek kulîlkên rengîn dibînin. Îro bi dehan jinên kurd ji bo civaka xwe pênûsa xwe bendewar kirine. Di şerê sîh salî yê man û nemanê de jina kurd sînga xwe kire mertal li ber guleyên neyaran û li ser vê xakê destanên lehengiyê afirandin, dayikên kurd sînga xwe li ber pêlên asîmîlasyonê kirin mertal, ev zimanê xweş û şirîn parastin. Lê belê dema ku mirov têkoşîna jinê ya siyasî dinêre, serkevtina siyasî û wêjeya wê dide berhev mirov geşbûna ku di siyasetê de bi dest xistiye di wêjeyê de nabîne. Her çend gelek wêjevanên jin ên nû pênûs helgirtibin jî, ev yek li nik têkoşîna siyasî qels dimîne.

Çavkanî:
1) Dîroka Wêjeyê Kurdî (F. Huseyn Sağniç)
2) Di Folklora Kurdî de Serdestiyeke Jinan (Rohat)
3) Sanat ve Edebiyatta Temel Kavramlar (Yakup Çelîk)
4) Edebiyet ve Ahlak -Vesta – Hejmar 3-4 (Nujiyan Munzur)
5) Teblîgata Konferansa Wêje û Çandê ya Amedê (Alattîn Aktaş)
6) Ziman û Wêjeya Kurdî (Qahir Bateyî)
7) Wêjeya Kurdî –Maxmûr (Îsmet Yalmaç)[1]
Ev babet 1,563 car hatiye dîtin
Haştag
Çavkanî - Jêder
[1] Mallper | Kurmancî - Kurdîy Serû | yuksekovahaber.com.tr
Faylên peywendîdar: 1
Gotarên Girêdayî: 32
Pol, Kom: Kurtelêkolîn
Zimanê babetî: Kurmancî - Kurdîy Serû
Dîroka weşanê: 14-03-2006 (18 Sal)
Bajêr: Hekarî
Cureya belgeyê: Zimanî yekem
Kategorîya Naverokê: Edebî
Kategorîya Naverokê: Jinan
Welat- Herêm: Bakûrê Kurdistan
Ziman - Şêwezar: Kurdî Kurmancî Bakûr - T. Latîn
Meta daneya teknîkî
Kalîteya babetê: 99%
99%
Ev babet ji aliyê: ( Burhan Sönmez ) li: 21-03-2022 hatiye tomarkirin
Ev gotar ji hêla ( Ziryan Serçinarî ) ve li ser 21-03-2022 hate nirxandin û weşandin
Ev gotar vê dawiyê ji hêla ( Ziryan Serçinarî ) ve li ser 21-03-2022 hate nûve kirin
Navnîşana babetê
Ev babet li gorî Standardya Kurdîpêdiya bi dawî nebûye, pêwîstiya babetê bi lêvegereke dariştinî û rêzimanî heye!
Ev babet 1,563 car hatiye dîtin

Rast
Kurtelêkolîn
Dîroka Kurdên Êzdî yên Welatê Xalta
11-05-2022
Burhan Sönmez
Dîroka Kurdên Êzdî yên Welatê Xalta
Kurtelêkolîn
PANORAMA-2023-5
10-02-2024
کاکۆ پیران
PANORAMA-2023-5
Jiyaname
Burhan Sönmez
18-02-2024
Burhan Sönmez
Burhan Sönmez
Pirtûkxane
NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 37
20-02-2024
Sara Kamela
NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 37
Cihên arkeolojîk
Zêwiye
20-02-2024
Aras Hiso
Zêwiye
Babetên nû
Pirtûkxane
KURDICA (Kurdika)
22-02-2024
Sara Kamela
Cihên arkeolojîk
Zêwiye
20-02-2024
Aras Hiso
Cih
Girreban
20-02-2024
Aras Hiso
Pirtûkxane
NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 37
20-02-2024
Sara Kamela
Jiyaname
Burhan Sönmez
18-02-2024
Burhan Sönmez
Pirtûkxane
Jiyanameya Kurdînivîsên Rojavayê Kurdistanê
14-02-2024
Burhan Sönmez
Pirtûkxane
Dewlet û Mîrgehên kurdî di Serdemên Naverast û Nû da
13-02-2024
Burhan Sönmez
Pirtûkxane
İSKANA MECBURİ YA KURDAN
08-02-2024
Sara Kamela
Jiyaname
Hêmen Kurdaxî
07-02-2024
Aras Hiso
Pirtûkxane
Siwarên Rejiyê
07-02-2024
Aras Hiso
Jimare
Babet 510,153
Wêne 102,932
Pirtûk PDF 18,698
Faylên peywendîdar 92,543
Video 1,189

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.25
| Peywendî | CSS3 | HTML5

| Dema çêkirina rûpelê: 0.156 çirke!