دەستپێک
تۆمارکردنی بابەت
کوردیی ناوەڕاست (# 250,035)
Kurmancî - Kurdîy Serû (# 58,085)
English (# 3,302)
کرمانجی - کوردیی سەروو (# 5,063)
هەورامی (# 62,093)
لەکی (# 39)
عربي (# 12,193)
Kurdîy Nawerast - Latînî (# 1,154)
فارسی (# 2,629)
Türkçe (# 2,305)
עברית (# 13)
Deutsch (# 647)
Ελληνική (# 13)
Française (# 291)
Svenska (# 57)
Español (# 34)
Italiano (# 38)
Nederlands (# 127)
日本人 (# 18)
Fins (# 11)
中国的 (# 11)
Norsk (# 14)
Pусский (# 807)
Հայերեն (# 10)
پەیوەندی
دەربارە!
FacebookKurdipedia on Facebook
TwitterKurdipedia on Twitter
Dark modeDark Mode
زۆرتر
Kurdipedia
🏠 | 📧 | دەربارە! | پەڕتووکخانە | 📅 | English Menu
🔀 بابەت بەهەڵکەوت
❓ یارمەتی
📏 رێساکانی بەکارهێنان
🔎 گەڕانی ورد
➕ تۆمارکردنی بابەت
🔧 ئامرازەکان
🔑 هەژماری من
✚ بابەتی نوێ
📕 حکومەتی کوردستان 1918-1924
ناونیشانی پەڕتووک: حکومەتی کوردستان 1918-1924
ناوی نووسەر: سدیق ساڵح [1]
📕 حکومەتی کوردستان 1918-1924
📜 ڕۆڵە من مردم لەژێر باری گرانی زوڵمەوە
ڕۆڵە من مردم لەژێر باری گرانی زوڵمەوە
ئێستە موشتاقی تەنافێکم کە بێتە ملمەوە
ئاگری قەهر و زەلالەت چۆتە جەرگ و دڵمەوە
بێ کفن داخڵ بە خاکم کەن بە خۆم و جلمەوە

پێت بڵێم ئەم دەردە چی بوو ئێستە سوار ش
📜 ڕۆڵە من مردم لەژێر باری گرانی زوڵمەوە
📖 گەورەترین پارکی شوێنەواری لە هەرێمی کوردستان جێبەجێ دەکرێت
پرۆژەی پارکی شوێنەواریی سروشتیی تایبەت بە سیستمی ئاودێریی جروانە، پرۆژەیەکی گەورە و نوێی بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی شوێنەوار و کەلەپووری کوردستانە، لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتیی شوێنەوار و کەلەپووری دهۆک بە هاوکار
📖 گەورەترین پارکی شوێنەواری لە هەرێمی کوردستان جێبەجێ دەکرێت
📕 دیوانی موفتی پێنجوێنی 2
ناونیشانی پەڕتووک: دیوانی موفتی پێنجوێنی
ناوی نووسەر: ئومێد ئاشنا و کامیل عەبدوڵڵا کەریم
شوێنی چاپ: سلێمانی
دەزگای پەخش: ئەندێشە
ساڵی چاپ: 2016
ژمارەی چاپ: دووەم [1]

گەورەیەک بۆ کەس نەبێ سێبە
📕 دیوانی موفتی پێنجوێنی 2
📖 خدری زیندە کێیە؟ بۆچی لە خانەقین بووەتە مەزارگەی ئایینی؟
مەزارگەی خدر زیندە یان (خدری زیندە) دەکەوێتە کەناری جۆگەی ترێ، کە لقێک لە ڕووباری ئەڵوەنە له شاری خانەقین و بەپێی پێگەی جۆگرافیی شارەکە، دەکەوێتە بەشی سەرەوەی گوندی ئەرکەوازی لەنێوان هەردوو گوندی بانم
📖 خدری زیندە کێیە؟ بۆچی لە خانەقین بووەتە مەزارگەی ئایینی؟
👫 سۆکار حەیدەر
ناو: سۆکار
ناوی باوک: حەیدەر
شوێنی لەدایکبوون: سلێمانی
ژیاننامە
خانمە ڕاگەیاندکارێکی کەناڵی کەی ئێن ئێنە، بێژەری هەواڵە سیاسییەکانە، خانمێکی چالاک و پڕ ئەزمونە لەسەرەتای کردنەوەی ئەو کەناڵەوە لەوێ
👫 سۆکار حەیدەر
👫 شاگوڵ فەتاح
ناو: شاگوڵ
ناوی باوک: فەتاح
شوێنی لەدایکبوون: سلێمانی
ژیاننامە
پێشکەشکاری کەناڵی کۆباسە، لە کەناڵێکی ناوخۆی کار دەکات و بەرنامەی چوارگۆشەی سور پێشکەش دەکات، یەکێکە لە خانمە دیارەکانی بواری ڕاگەیان
👫 شاگوڵ فەتاح
👫 حەسەن کاسیاس
ناو: حەسەن
نازناو: کاسیاس
شوێنی لەدایکبوون: هەولێر
یانە: یانەی وەرزشی برایەتی
جۆری یاری: تۆپی پێ
ژیاننامە
وەرزشکارێکی دیاری یانەی وەرزشی برایەتییە، بەشداری خولی کوردستانی کردووە و ئەنجامی زۆر با
👫 حەسەن کاسیاس
📖 خمچیەتی و خمخانە
لە ئەرشیفی پیشەدێرینەکانی کەندێناوە
خمچیەتی و خمخانە
عەدنان حاجی کاکە
ئەگەر چەند ساڵێک بگەڕینەوە مێژووی پیشەی ناوچەی کەندێناوە کۆمەڵێک کار و پیشەی جۆراو جۆر هەبوون وەکو کار و کەسابەت خەڵک کردویانە
📖 خمچیەتی و خمخانە
📕 ژیان لە نێوان خەون و واقیع دا، بیرەوەرییەکانی عەلی ئیلنجاغی
ناونیشانی پەڕتووک: ژیان لە نێوان خەون و واقیع دا، بیرەوەرییەکانی عەلی ئیلنجاغی
ناوی نووسەر: هۆشمەند عەلی مەحمود حەمەد
شوێنی چاپ: هەولێر
چاپخانە: شەهاب
ساڵی چاپ: 2022
ژمارەی چاپ: یەکەم [1]
📕 ژیان لە نێوان خەون و واقیع دا، بیرەوەرییەکانی عەلی ئیلنجاغی
💚 حەسەن خدر ئەحمەد محەمەد
ناو: حەسەن
ناوی باوک: خدر ئەحمەد محەمەد
ساڵی لەدایکبوون: 1963
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنف
💚 حەسەن خدر ئەحمەد محەمەد
💚 خدر ئەحمەد محەمەد
ناو: خدر
ناوی باوک: ئەحمەد محەمەد
ساڵی لەدایکبوون: 1955
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالکردن
💚 خدر ئەحمەد محەمەد
💚 شێرۆ میرخان شێرۆ شاحسەین
ناو: شێرۆ
ناوی باوک: میرخان شێرۆ شاحسەین
ساڵی لەدایکبوون: 1969
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەن
💚 شێرۆ میرخان شێرۆ شاحسەین
💚 میرخان شێرۆ شاحسەین
ناو: میرخان
ناوی باوک: شێرۆ شاحسەین
ساڵی لەدایکبوون: 1920
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالکر
💚 میرخان شێرۆ شاحسەین
💚 شەرۆدین ئیسماعیل تەها عەلی
ناو:شەرۆدین
ناوی باوک: ئیسماعیل تەها عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1969
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئە
💚 شەرۆدین ئیسماعیل تەها عەلی
💚 ئیسماعیل تەها عەلی
ناو: ئیسماعیل
ناوی باوک: تەها عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1932
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالکرد
💚 ئیسماعیل تەها عەلی
💚 تەها ئەسعەد تەها عەلی
ناو: تەها
ناوی باوک: ئەسعەد تەها عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1964
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفال
💚 تەها ئەسعەد تەها عەلی
💚 مەهدی ئەسعەد تەها عەلی
ناو: مەهدی
ناوی باوک: ئەسعەد تەها عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1958
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنف
💚 مەهدی ئەسعەد تەها عەلی
💚 ئەسعەد تەها عەلی
ناو: ئەسعەد
ناوی باوک: تەها عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1930
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالکردن:
💚 ئەسعەد تەها عەلی
💚 حەمید شێرۆ ئالی جان عەلی
ناو: حەمید
ناوی باوک: شێرۆ ئالی جان عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1965
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەن
💚 حەمید شێرۆ ئالی جان عەلی
💚 شێرۆ ئالی جان عەلی
ناو: شێرۆ
ناوی باوک: ئالی جان عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1946
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالکرد
💚 شێرۆ ئالی جان عەلی
💚 ئەسعەد ئالی جان عەلی
ناو: ئەسعەد
ناوی باوک: ئالی جان عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1945
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالک
💚 ئەسعەد ئالی جان عەلی
💚 عەزیز مەحمود ئەلیاس
ناو: عەزیز
ناوی باوک: مەحمود ئەلیاس
ساڵی لەدایکبوون: 1945
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالکر
💚 عەزیز مەحمود ئەلیاس
💚 مەحمود چیچۆ مەحمود
ناو: مەحمود
ناوی باوک: چیچۆ مەحمود
ساڵی لەدایکبوون: 1958
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەنفالکر
💚 مەحمود چیچۆ مەحمود
💚 فاخر محەمەد فەرخۆ مەحمود
ناو: فاخر
ناوی باوک: محەمەد فەرخۆ مەحمود
ساڵی لەدایکبوون: 1967
رۆژی گیران و ئەنفالکردن: 31-07-1983
شوێنی لەدایکبوون: گوندی بازێ ی شارەدێی بارزان ی شارۆچکەی مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر.
شوێنی ئەن
💚 فاخر محەمەد فەرخۆ مەحمود
وەک پشتگیرییەک بۆ خۆپیشاندانەکانی ڕۆژهەڵات و بۆردوومانەکانی داگیرکەری فارس بۆسەر هاوزمانە ڕۆژهەڵاتییەکانمان، کوردیپێدیا دەبێتە ڕۆژهەڵات-پێدیا!
✌️ شەهیدان
ژینا ئەمینی
📖 کورتەباس
22 موشەک ئاڕاستەی بارەگاکان...
✌️ شەهیدان
میلاد پورساحێب
✌️ شەهیدان
هاجەر زەرگە
✌️ شەهیدان
رەیحانە کەنعانی
🏰 سەقز | پۆل: شوێنەکان | 🏳️ زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
⠪ بەشکردن
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
👍
⭐ نرخاندنی بابەت
⭐⭐⭐⭐⭐ نایاب
⭐⭐⭐⭐ زۆر باشە
⭐⭐⭐ باش
⭐⭐ خراپ نییە
⭐ خراپ
☰ زۆرتر
⭐ بۆ ناو لیستی کۆکراوەکان
💬 رای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!

✍️ گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە!
🏷️ Metadata
RSS

📷 گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🔎 گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🏁 وەرگێڕان
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0
✍️✍️ ئەم بابەتە باشتر بکە!
| 👁️‍🗨️ | 👂

سەقز
سەقز
وڵات: کوردستان
پارێزگا: سنەسنە کوردستان
شارستان: سەقز
هۆکاری ناونران: هۆکاری مێژوویی
بەرزایی: 1430 مەتر (4٬690 پێ)
ژمارەی دانیشتووان: (2016)
سەرجەم: 236٬000
زمان: کوردی (سۆرانی)
ئایین: موسڵمانی سوننە
کۆدی تەلەفۆن: 087
وێبگە: شارەوانی سەقز
سەقز یەکێک لە شارەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە و یەکێک لە کونترین و مێژویی ترین ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوینه که زۆر گەنجینە و گۆزە و شتی مێژوویی و ئەنتیکی دیکە بە تەمەنی هەزاران ساڵ لەو ناوچەیە دۆزراوتۆ و لە مووزەخانە گەوره و بە ناوباگەکانی جیهان کۆ کراوەتۆ و دەپارێزرێن.
شارستانی سەقز چوار ناوچەی لە خۆ گرتووە کە بریتین لە ناوچەی ناوەندی، ناوچەی زێویە، ناوچەی ئیمام و ناوچەی سرشیو.
لە ناوچەکانی دەوروبەری سەقز دەیان شوێنی مێژوویی و کۆنی وەک ئەشکەوتی کەرەفتوو و قەڵای زێویە و گۆڕە بەردینەکانی قەپڵانتوو هەن کە دەگەڕینەوە بۆ سەردەمی پێش هاتنی ئارییایییەکان.
لە دوای دامەزراندنی حکوومەت بە شێوازی مۆدێرن لە ئێراندا بەهۆی پێنە گەیشتن و نەدانی کەل وپەلی پێویست لەلایەن ڕژێمی حاکمەوە گوندنشینەکان بۆ گوزەرانی ژیانیان زۆرتر ڕوویان کردووتە شاری سەقز.
ناو:
وتاری سەرەکی: ساکز
ناوی ئەمڕۆی سەقز لە نێوی هۆزی سەکە، یان سەکا، یان سێکز، بە خەڵات بۆ ئێمە ماوەتەوە و سەقز هەمان ساکزە. ئەم شارە بۆ ماوەی سەدان سال پایتەختی سەکاکان و مادەکان و مانناکان بووه. لە کاتی دەسەڵاتی ماناکان ناوی ئەم شارە ئیزیرتا بووە بەڵام دوای هێرشی سەکاکان و گرتنی ناوچەکە بە ساکز یان سەکاکز ناونرا. دوای هێرشی هەڤەخشترە پاشای ماد، کە توانی سەکاکان بهێنێتە ژێر دەسەڵاتی خۆی و سەکاکان ببنە بەشێک لە مادەکان، ئەم شارە بە ناوی سەقز مایەوە. شاری سەقز هەروەها پایتەختی (مانایییەکان) (دەوڵەتێ لە دەوڵەتەکانی ماد) پێش لە سەکاکان بووە[1].
هەواناسی و نەخشە
سەقز له شوێنێکی کوێستاناوی هەلکەوتووە و بەم هۆیە کژو هەوای کوێستانی هەیە و لە هاویندا ڕۆژانی گەرم و شەوانی فێنکی هەیە. بەلام لە زستاندا هەوایێکی ساردی هەیە و ڕۆژانێک دێ که دەبێته ساردترین شاری ناوچەکە.
سەقز لە باکوور بۆ بۆکان و مەهاباد، لە ڕۆژهەڵات بۆ بیجار و زەنجان، لە ڕۆژاوا بۆ بانە و باشووری کوردستان و لە باشوور بۆ دیواندەرە و سنە ڕێگای هەیە. ژمارەی دانیشتووانی سەر جەم شار و گوندەکانی سەقز بەپێی دوایین سەرژمێری فەرمی 236/000 کەس و ژمارەی دانیشتووانی ناوەندی شارەکە 170000 کەسە[2].
کوێستان و ڕووبارەکان
دەرووبەری شاری سەقز چەن کێوی بەرزی لێیە، کە دەتوانین لە ناویاندا نەکەرۆز، وەزەنە، ڕووش، وەنەوشە، ئاڵمەڵوو و مێرگەنەخشینە و زنجیرە چیای چلچەمە نزیک گوندەکانی ئیساقاوا و کانامەت ناو بەرین. کێوەکانی شاری سەقز هەر وەکوو بەشەکانی تری کوردستان دەوری سەرەکی لە شێوەی ژیانی ئاژەڵداری و کشت وکاڵ هەیە.
چۆمێک کە بە ناو شاری سەقز تێپەڕ دەبێت یەکیک لە سەرچاوە و لقە گرینگەکانی چۆمی زێڕینەیە و بە چەمی سەقز ناوی لێ دەبەن کە بەهۆی گەورە بوونەوەی شار دەورووبەری چەمەکە پر بووە لە پارک و ماڵ و شەقام. ئەو چەمە شار دەکات بە دوو لەتەوە. ڕۆژانی پشوودان جێگای سەیران و شادی و هەڵپەڕکێ و یاری خەڵک بووە. هەروەها بۆ بەربەرەکانێ لە بەرامبەر داگیرکەراندا چیاکانی سەقز سەنگەڕێکی پۆڵاین بووە بۆ پاراستنی دەستکەوتەکانی مرۆڤی ئەم ناوچە. لە ڕووبارەکانی سەقز ماسی سپی و قزەل ئالا دەژین. ماوەیەکە لە چۆمەکانی ئەم ناوچە گەڕای ماسییە جۆراوجۆرەکان پەروەردە دەکەن، کە ئەمە دەبێتە هۆی دروست بوونی جۆری زیاتری ماسییەکان.
سەقز لە ئاوێنەی مێژوودا
مێژووی پێش لە ئیسلام
رایتۆن بە وێنەی سەری بەرانێک دۆزراوە لە قەڵای زێویە لە مۆزەخانەی شاعەباسی ئێران
بی گۆمان سەقز به ناوەکانی ئیزیرتا و ئسکیت و دواجار ساکز، شار و ناوەندی هەره گرینگی حکومەتکانی مانا و سکا و مادەکان بووە و هێرشی دوژمنان بۆ ئەم حکومەتانە دەبووە هۆی ئەوی کە سقز ببێتە ناوەندی شەر و تێکهەلچوون. بەلام ئەم شارە بە درێژایی میژو ئاوەدان ماوە و تا بە ئیمروش جێگەی ژیان و ناوەندی کلتور و سیاسەت و بازەرگانی ماوەتەوه. لە دەورانی دەسەڵاتداری مادەکاندا، سەکاکان بە بەردەوامی هێرشیان دەکردە هەرێمی دەسەڵاتدارییان و شەڕیان پێدەفرۆشتن. سکاکان هەندێک جار لە گەڵ ئاشوورییەکان دەبوون بە هاوپەیمان، و هەندێک جاریش لە گەڵ مادەکان هاوپەیمانیان دەبەست و بە دژی ئاشوورییەکان شەڕیان دەکرد. پاش هێرش کردنی سەر لە نوێی ئاشوورەکان بۆ سەر مادەکان، خشتیرییە بۆ کۆتایی هێنان بە هێرشەکانی ئاشوورییەکان، پەیمانێکی گەورەی هاوپەیمانی لە گەڵ مانایییەکان و سەکاکان بەست و بە کرەوە بەرەێکی گەورەی شەڕی دژ بە ئاشوورییەکان کردەوە.
مێژووی سەقز لە دەوروبەری ساڵی 650، دەسەڵاتی پاشایەتی مادەکان، دەوڵەتێکی گەورە و بە هێز و هاوسەنگ لە گەڵ مانایییەکان و ئورارتوو و عیلامییەکاندا بوو. پاش سەکاکان، کیمێرییەکان کە یەکێکی دیکە لە هۆزە سەحرا نشینەکانی باکووری قەوقاز (قەفقاز) بوون، هێرشیان کردە سەر ئەم ناوچەیە کە ئێستا بە کوردستان دەناسرێت و لەسەر ڕێگەی خۆیان دە سەڵاتی دەوڵەتی ئورارتوویان، لە ڕۆژئاوای دەریاچەی ورمێ و ڕۆژهەڵاتی ئاناتۆلی، لە نێو برد. هووخشترە، گەورەترین پاوشای مادەکان لە 10 ساڵی یەکەمی فەرمانڕەواییدا، توانی پەیوەندی خۆی لە گەڵ پاوشای سەکاکان بە نێوی (پڕۆتۆسیس)، بە هاوپەیمانیێکی گەورە پەرە پێبدات. هووخشترە، سپاکەی بە دوو بەشی پیادەی چەکدار کراو بە نێزە، و سواری چەکدار کراو بە تیروکەمان، دابەش بکات و دەوڵەتێکی بە هێز بنیات بنێت. (شیاوی باسە کە ناوبراو ئەم شێوازە لە سەکاکانەوە فێر ببوو). مێژووی سەقز لە دەورانی حوکمڕانی هووخشترە، پاش ئاگادار بوون لە بەستنی هاوپەیمانەتی لە نێوان سکاکان و مادەکاندا، کۆمەڵێکی بەرچاو لە سەکاکانی بۆ ڕۆژئاوای دەوڵەتی ماد، بە زۆر کۆچێندران و ئەم ناوچە بە نێوی ئەوانەوە بە ساکز یان سێکز نێوبانگی دەرکرد و هەنووکەش بە سەقز نێوی لێ دەبرێت.
دەگوترێت کە ئەم شارە بە نێوی (ئیزیرتا)، لە یەکەمین یەکگرتنی مادەکاندا، پێتەختی ماد بووە. سەرکردەکانی ماد لە دەروبەری شاردا کۆمەڵێک قەڵا وسەنگەریان، ساز کردبوو کە گرینگترینیان زێویە و ئادامائیت هەڵکەوتوو لە گوندی قەپڵانتووە. هەر وەک پێشتریش ئاماژەمان پێدا لەو دەورانەدا سارگێنی دووهەم، پاشای ئاشوورییەکان هێرشی کردە سەر مادەکان و پاش سەرکەوتن بە سەریاندا ئیزیرتا، زێویە و ئادامیت بە دەستی سوپاکەی وێران کران.
گۆزەیێک دۆزراوە لە قەڵای زێویە لە مووزەخانە مللی ئێران
ناوچەی سەقز بێ گومان یەکێکە لە کۆنترین و مێژوویترین شوێنەکان. لە زەمانی مادەکاندا سقز ناوی (ئەسکیت) بووە. دوای هێرشی ئاشووریەکان بۆ سەر مادەکان و داگیرکردنی سەقز، ناوی ئەو ناوچە دەگۆڕن بە (ساکز) یان (سەکاکز). دوای ماوەی 30 ساڵ هووەخشترە پاشای ماد توانی هێرش کاتە سەر لەشکری دۆژمنان و وڵاتە داگیرکراوەکان بگەڕێنێتەوە سەر حکوومەتی ماد؛ بەڵام ناوی سەقز هەر وەک خۆی دەمێنێتەوە. ئەمڕۆکە لە هەموان ڕوونە کە سەقز پایەتەختی ماناییەکان بووە و (مانا) یەکێک بووە لە تایفەکانی ماد. حکوومەتی مادەکان بە شێوەی پێکهاتە بووە؛ واتە لە نزیکی 30 وڵات کە سیستمێکی حکوومی وەک فیدراڵی ئەمڕۆژی لە نێوانیان دا بوو.
شوێنی مێژووی شاری سەقز، لە ڕۆژهەڵاتی ئێستای شاردایە کە بە زەحمەت بڕێک لە نیشانەکانی ئەدۆزرێتەوە. گەورەترین بە جێ ماوی سەردەمی ماناییەکان، قەڵای زێویەیە و بە بڕوای هەندێک لە مێژووناسەکان هگمەتانەی بەناوبانگ نەک لە هەمەدانی ئەمڕۆ بەڵکوو لە زێویەدا بووە.
ئایینی خەڵکی ناوچەی سەقز، هەروەک زۆرینەی وڵاتەکانی ماد، زەردەشتی بووە هەتا پارتەکان و پاش ئەو عەرەبەکان هێرشیان کردە سەر ناوچەکە. خەڵکی زۆرێ لە شاران بۆ بەرگری لە شەڕ، ئایینی عەرەبەکان واتە ئیسلام وەر دەگرن، بەڵام خەڵکی شاری سەقز بۆ وەرنەگرتنی ئیسلام شارەکەیان جێ هێشت و بەرەو کوێستان ڕی کەوتن. ڕۆژگارێکی ناخۆشیان بووە لەو سەردەمەدا هەر بۆیە لە ناو چیرۆک و گۆرانییەکانی ئەو ناوچەدا یادگارەکانی ئەبینرێتوە:
هەناسەی ساردم سەنگی تاوانو
گەوڕی سەر کێوان منی لاوانو
گەوڕەکان، زانایانی ئایینی زەردەشتی بوون.
مێژووی دوای ئیسلام
دوای هاتنی ئایینی ئیسلام بۆ ناوچەکە، لە سەرەتادا کوردستان لە نێوان چەن ئاغا دابەش کرا و دەسەڵاتیان بەدەست ئەوان بوو. یەکێک لە تایفەکانی وا بۆ ماوەیەکی زۆر و بەسەر بەشێکی زۆری کوردستان حۆکمڕانیان کردە ئەردەڵانەکان بوون. هەر چەن شاری سەقز کەمتر لەژێر دەسەڵاتی ئەردەڵانەکاندا بوو بەڵام ئەردەڵان یەکێک لە تایفە هەرە گرینگەکانی کوردستان بووە کە ئێستاش لەو بنەماڵە هەر ماوە. لە دوای هاتنی ئیسلام لە بەر سنووری بوونی ناوچەکە هەر دەم کەسێک لە حکوومەتێکەوە دەسەڵاتدار بووە. ماوەیەک ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، ماوەیەک ئێرانییەکان. لە چەن سەد ساڵی ڕابردووشدا یەکێتیی سۆڤیەت و بریتانیا کاریگەری خۆیان هەبووە لەسەر ناوچەکە.
مێژووی هاوچەرخ
خەباتی سیاسی لە سەقز
مزگەوتی حەزرەتی عومەر لە گەڕەکی شاناز
ئەگەر لە مێژووی سەقز بڕوانین، لە خەباتی گەلی کورد بۆ ئازادی و مافە ڕەواکانی خۆی لە لاپەڕ ە جۆراجۆرەکانی مێژووی کوردستان بە گشتی، شاری سەقز ڕۆڵی هەرە گرینگی هەبووە. بۆ وێنە لە شۆرشی سمکۆ، لە کاتی دامەزراندنی کۆماری کوردستاندا و بەتایبەت خەباتی ڕزگاری خوازانەی ساڵەکانە 1979 تا ئیمڕۆ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان خەڵکی شار و گوندەکانی سەقز گیانفیدایێەکی بێ وێنەیان هەبووە. بۆ نموونە شەهید هۆمایون ئەردەڵان خەڵکی سەقز لە میکۆنۆس ئەڵمانیا لەگەڵ سادق شەرەفکەندی شەهید کرا. کۆماری کوردستان تا باکووری شاری سەقزی لە خۆ گرتە بەر. لە پێک هێنان و پاراستنی ئەو کۆمارە خەباتگەرەکانی سەقز دەوری گرینگیان هەبوو.

لە ساڵانی 1960 و دوای ئەوە، کوردستان بە گشتی بووە شوێنی پێک هاتنی بزووتنەوە سیاسییەکان. هەروەها سەقزیش بەشداریێکی بێ وێنەی هەبوو. کۆمەڵە یەکێک بوو لەو بزووتنەوانە کە هەم لە بوار سیاسەت و هەم خەباتی چەکداری چالاک بووە و بەشی گرینگ بووە لە خەباتی خەڵکی کورد بۆ مافە ڕەواکانیان. کاک حەمەحسەین کەریمی یەکێک لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵە، خەڵکی شاری سەقز بووە.

هەروەها حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کە لە خەباتی گەلی کوردی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە ساڵانی 1970 و 1980 دەورێکی گرینگی هەبووە، لە شاری سەقز لایەنگرانی زۆری هەیە کە لە ڕۆژانی 22 پووشپەڕی هەموو ساڵێک، کە ڕۆژی تیرۆری دوکتور قاسملوو سکرتێری گشتی حیزبی دیموکراتی کوردستانە، خەڵکی شاری سەقز، بۆ دەربڕینی ناڕەزایی خۆیان، شار بە تەواوی دادەخرێ.

سەقز


شوێنەوارە مێژوویەکانی سەقز
لە هێرشی ئاشووریەکان بۆ سەر مادەکان زۆرینەی قەڵاکان و بیناکانی ئەوسەردەمە ڕووخێنران کە ئێستاش وێرانەی هەندێکیان لە دەور و پشتی شاری سەقز ماوتەوە. قەڵای زێویە کە لە نزیکی سەقزدایە بە وتەی (گیرشمن) خەزێنەی پاشایەتی ماناییەکان بووە.
پێش پێکهاتنی ئیسرائیل و بەڕێ کەوتنی جوولەکەکان بۆ ئەو وڵاتە، بە سەدان بنەماڵەی جوو لە سەقز و دەور و پشتی ژیانیان ئەبردە سەر. لە چەن کتێب دا هاتووە کە بە دۆزینەوەی چەن کاسە و گۆزەی بەنرخ لە بواری مێژوو ناسییەوە، بە دەیان جار لەلایەن چەن بازرگانی جوو و بە هاوکاری دەستگا حکوومییەکانەوە هەوڵی دۆزینەوە و بردنی ئەو نهێنییە پڕقیمەتەیان داوە و وا دیارە لەو کارەدا سەرکەوتوو بوون لە بەر ئەوەی ئێستا زێویە غەیری دار و دیوارەکەی چی دیکەی تێدا نەماوە. ئەو هەوڵی بردن و دزین و نەهێشتن لە سەردەمی ئێستاش هەر بەردەوامە و کۆماری ئیسلامی ڕێگەی حکوومەتی پێش خۆی بەر نەداوە.
یەکێیکی تر لە شوێنە ئاسەوارە مێژوویییەکانی سەقز، ئەشکەوتی کەرەفتووە، کە هەر لە نزیکی زێویەدایە. کەرەفتوو ئەگەرچی ئەشکەوتێکی سرووشتییە بەلام گۆڕانکارییەکانی مرۆڤی سەردەمی کۆنی تێدا ئاشکرایە. بەپێی ئەو نووسراوەی لە زێویەدا دۆزراوەتەوە، لە نێوان قەڵای زێویە و کەرەفتوو شەڕێک ڕووی داوە و بە زەحمەتێکی زۆر کەرەفتو داگیرکراوە. هێندێ لە مێژووناسەکان دەڵێن کە ناوی کەرەفتوو هەر (گرتوو) بووە و وا دیارە ناوی ئەو شوێنە لە ڕابردۆی نە زۆر دووردا، (گەرەفتوو) بووە.
بازاڕی جووەکان لە سەقز بەشێکە لە بازاڕی سەرۆ
مزگەوتی دوومنارە
مزگەوتی شێخ مەزهەر
مزگەوتی تورجان
حەمام حاج ساڵە
کاروانسەرای تاژەوانچی
قەڵای کوڵتەپە
مزگەوتی تەمربەیگ
بازاڕ سەقز
و زورێک شوێنەوارە مێژوویی دیکە له سەقز هەن.
ئابووری
ئەگەرچی سەقز وەک شارەکانی دی کوردستان دەبەر سیاسەتی تایبەتی دەسەڵاتی ناوەندی ئێران، چ لە سەردەمی پەهلەوی چ لە سەردەمی کۆماری ئیسلامی، بەر غەزەب کەوتووە و لا نەگونجاوترین دۆخی ئابووری بەسەر دەبات، بەڵام بازاڕی شاری سەقز بە گەورەترین بازاڕی سەرگیراوی ڕۆژئاوای ئێران دەزانن.
کشتوکاڵ بەهۆی کۆچی خەڵکی لادێ بۆ شار، بەرەو نەمان دەڕوا بەڵام، لە ڕابردووی نە زۆر کۆن دا، بەرەی گەنمی سەقز بەناوبانگ بووە.
ناوی گەڕەکە بەناوبانگەکان
سەقز لە دوو بەشی کۆن و تازە پێک دێت، لە ساڵانی پێش لە شۆڕشی ئیسلامیدا خەڵکی ناوشاری سەقز لە بەشی کۆنی ئێستادا دەژیان و پێشەیان ئاسنگەری و بازرگانی بوو، هەروەها هەندێک لە ئاغەواتە دەوڵەمەندەکانیش لە بەشی کۆندا دەژیان. بەشە کۆنەکەی سەقز، ئەم چەن کۆڵانە لە خۆی دەگرێت:
ناوقەڵا، بازاڕ سەرۆ، ساحلی، دەباغی، کاروانسەرای تاژەوانچی، حەمام شێخ، حەمام خان، کەوەسوار، کانی ئاشقان، کانی گەرمکاو، سەر پەچە، کانی حەمەو بەو
گەڕەکە تازەکانی سەقزیش ئەمانەن:
حەماڵاوا، قەرەچیاوا، شەهرەک دانژگا، بەردبڕان، تەپ ماڵان، تازاوا، کەریماوا، سەرچنار، ماڵە گولان، شاناز، سەعدی، سیلۆ، ڕوودەکی، تەپەی شافێعی.
[1]
#️ هاشتاگ
#سنە |

🗄 سەرچاوەکان
[1] ماڵپەڕ | 🏳️ کوردیی ناوەڕاست | ویکیپێدیای ئازاد

📚 فایلی پەیوەندیدار: 7
🖇 بابەتە پەیوەستکراوەکان: 9
💎 شوێنەوار و کۆنینە
1.👁️قەڵای زێوێ
2.👁️قلعەی زیویە
✌️ شەهیدان
1.👁️بەهادین غەریب ئەحمەدپوور
2.👁️ژینا ئەمینی
3.👁️Zhina Amini
👪 هۆز - تیرە - بنەماڵە
1.👁️گەورک
📖 کورتەباس
1.👁️زمان و نووسین و هونەری ماننا / مانا
2.👁️شارستانییەتی ماناییەکان
👫 کەسایەتییەکان
1.👁️ئیبراهیم کەریمی
📂[ زۆرتر...]

⁉️ تایبەتمەندییەکانی بابەت - Meta-data
🏷️ پۆل: 🏰 شوێنەکان
🏳️ زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
⛰️ تۆپۆگرافی: ➖ دەشت
💎 جۆری شوێن / شوێنەوار: 🌆 شار
🌐 زمان - شێوەزار: 🏳️ کرمانجیی ناوەڕاست
🗺 وڵات - هەرێم: ➡️ رۆژهەڵاتی کوردستان
# ژمارەی دانیشتووان: 100 هەزار تا نیو ملیۆن

⁉️ تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
©️ خاوەنی ئەم بابەتە بەسوپاسەوە، مافی بڵاوکردنەوەیی بە کوردیپێدیا بەخشیوە! یان بابەتەکە کۆنە، یاخود بابەتەکە موڵکی گشتییە.
✨ کوالیتیی بابەت: 99% ✔️
99%
✖️
 30%-39%
خراپ👎
✖️
 40%-49%
خراپ
✖️
 50%-59%
خراپ نییە
✔️
 60%-69%
باش
✔️
 70%-79%
زۆر باشە
✔️
 80%-89%
زۆر باشە👍
✔️
 90%-99%
نایاب👏
99%
✔️
ئەم بابەتە لەلایەن: (👨 سەریاس ئەحمەد 📧)ەوە لە: 11-07-2022 تۆمارکراوە
👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (👨 رۆژگار کەرکوکی 📧)ەوە لە: 11-07-2022 پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە
✍️ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (👨 سەریاس ئەحمەد 📧)ەوە لە: 23-09-2022 باشترکراوە ✍️ گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە!
☁️ ناونیشانی بابەت
🔗
🔗
⚠️ ئەم بابەتە بەپێی 📏 ستانداردەکانی کوردیپێدیا هێشتا ناتەواوە و پێویستیی بە داڕشتنەوەی بابەتی و زمانەوانیی زۆرتر هەیە!
👁 ئەم بابەتە 183 جار بینراوە

📚 فایلی پەیوەستکراو - ڤێرشن
جۆر ڤێرشن 💾📖🕒📅 👫 ناوی تۆمارکار👫
📷 فایلی وێنە 1.0.137 KB 11-07-2022👨 سەریاس ئەحمەدس.ئـ.
📊 ئامار
   بابەت 399,185
  
وێنە 79,324
  
پەڕتووک PDF 15,334
  
فایلی پەیوەندیدار 64,009
  
ڤیدیۆ 383
  
سەرچاوەکان 21,860
  
تایبەتمەندییەکانی بابەت 1,332,759
  
بابەتە پەیوەستکراوەکان 647,322

📚 پەڕتووکخانە
   ژیان لە نێوان خەون و و...
   برایەتی گەلان و تانەی ...
   خوێندنی کوردی قۆناغی ب...
   کچی مەرگ
  📖 زۆرتر...


📅 کڕۆنۆلۆژیای رووداوەکان
   01-10-2022
   30-09-2022
   29-09-2022
   28-09-2022
   27-09-2022
   26-09-2022
   25-09-2022


👫 هاوکارانی کوردیپێدیا
💬 بیروڕاکانتان
⭐ کۆکراوەکان
📊 راپرسی
- راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
بۆ پێشخستنی کارەکانی رێکخراوەکەمان و باشترکردنی ماڵپەڕەکەمان تکایە وەڵامی پرسیارەکانی ئەم راپرسییەمان بدەرەوە..
زۆر سوپاس بۆ هاوکاریتان!
- راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
📌 رۆژەڤ
ژینا ئەمینی
ناو: ژینا
نازناو: ئەمینی
ناوی باوک: ئەمجەد ئەمینی
ناوی دایک: موژگان
ساڵی لەدایکبوون: 2000
ڕۆژی کۆچی دوایی: 16-09-2022
شوێنی لەدایکبوون: سەقز
شوێنی کۆچی دوایی: تاران

ژیاننامە
ژینا ئەمینی ناسراو بە (مەهسا ئەمینی) لە دایکبووی ساڵی 2000 لە شاری سەقزی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، لە میانەی گەشتێکیان بۆ تاران لەگەڵ خێزانەکەیدا لە لایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستبەسەر کراوە بەهۆی باڵاپۆش نەبوونی، وە دایکی ژیناش ئاماژەی بەوەداوە کە ژینا باڵاپۆش بووە، وە بەهۆی ئەشکەنجەدرانییەوە بە سەختی بریندار بووە و ب
ژینا ئەمینی
22 موشەک ئاڕاستەی بارەگاکانی حزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کراوە لە کۆیە 4 شەهید و 18 بریندار هەیە
بارەگاکانی حزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە کۆیە، ئەمڕۆ لە ڕۆژی چوارشەممە لە ڕێکەوتی 28-09-2022 لە کاتژمێر: 10: 30ی بەیانی، لە لایەن کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە بۆردومان و موشەک باران کران، کە بە هۆیەوە نا ئارامی لێ کەوتەوە و بارودۆخی شاری کۆیە شلەژا و فەرمانگەکانی شاری کۆیە کەوتنە ئامادەباشی بەتایبەت بەرگری شارستانی و نەخۆشخانەی گشتی شەهید دکتۆر خالید و بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی کۆیە، لەلایەکیتریشەوە بەڕێوەبەرایەتی پەروەردەی کۆیە، دەوامی دوای نیوەڕۆی ڕاگرت و زانکۆی کۆیەش دەوامی خۆی ڕاگرت.[1]
22 موشەک ئاڕاستەی بارەگاکانی حزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کراوە لە کۆیە 4 شەهید و 18 بریندار هەیە
میلاد پورساحێب
ناو: میلاد
نازناو: پیرساحێب
رۆژی شەهیدبوون: 28-09-2022
شوێنی شەهیدبوون: کۆیە
ژیاننامە
میلاد پیرساحێب، یەکێکە لە شەهیدانی بۆردومانەکەی ڕۆژی 28-09-2022ی داگیرکەری ئێران بۆ سەر بارەگای حیزبی دیموکرات لە کۆیە.[1]
میلاد پورساحێب
هاجەر زەرگە
ناو: هاجەر
نازناو: کەریمی
رۆژی شەهیدبوون: 28-09-2022
شوێنی شەهیدبوون: کۆیە
ژیاننامە
هاجەر کەریمی یەکێکە لە شەهیدانی بۆردومانەکەی ڕۆژی 28-09-2022ی داگیرکەری ئێران بۆ سەر بارەگای حیزبی دیموکرات لە کۆیە. [1]
هاجەر زەرگە
رەیحانە کەنعانی
ناو: ڕەیحانە
نازناو: کەنعانی
رۆژی شەهیدبوون: 28-09-2022
شوێنی شەهیدبوون: کۆیە
ژیاننامە
رەیحانە کەنعانی، پێشمەرگەی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران، بەهۆی بۆردومانەکانی ئەمڕۆی ئێران بۆ سەر بارەگای (حدکا) لە سنووری کۆیە، دووگیان بوو دوای بریندار بوونی دەگەیەنرێتە نەخۆشخانە و خۆی گیان لەدەست ئەدا و منداڵەکەی ڕزگار ئەکرێ و بەزیندوویی ئەمێنێتەوە ناوی ئەنێن وانیار ڕەحمانی بەڵام لەدوای مانەوەی نزیکەی 24 کاتژمێر بەزیندوویی وانیار گیان لەدەست. [1]
رەیحانە کەنعانی


Kurdipedia.org (2008 - 2022) version: 14.10
| 📩 contact@kurdipedia.org | ✔️CSS3 | ✔️HTML5
| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0.594 چرکە!
009647508574727 | 009647503268282 | 009647509744770
| 0031654710293


Kurdipedia Project is an initiative of
(Bakhawan Software 1998 - 2022)