پەرتووکخانە پەرتووکخانە
گەڕان

کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!


بژاردەی گەڕان





گەڕانی ورد      کیبۆرد


گەڕان
گەڕانی ورد
پەرتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
تۆمارکردنی بابەت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
ڕاپرسی
بیروڕاکانتان
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
ڕێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
ئامرازەکان
دەربارە
ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی ڕێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی ڕووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
زمانەکان
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
هەژماری من
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
گەڕان تۆمارکردنی بابەت ئامرازەکان زمانەکان هەژماری من
گەڕانی ورد
پەرتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
ڕاپرسی
بیروڕاکانتان
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
ڕێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
دەربارە
ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی ڕێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی ڕووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 دەربارە
 بابەت بەهەڵکەوت
 چالاکییەکانی ڕۆژی
 ڕێساکانی بەکارهێنان
 ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
 بیروڕاکانتان
 دڵخوازەکان
 کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
 چالاکییەکان - کوردیپێدیا
 یارمەتی
بابەتی نوێ
ژیاننامە
ئیبراهیم ئیبراهیم میراودەلی
19-02-2024
لانۆ ڕێبوار جەمال سەگرمە
ژیاننامە
ئەسکەندەر مەحمود ڕەسوڵ
19-02-2024
لانۆ ڕێبوار جەمال سەگرمە
ژیاننامە
ئەحمەدی حەمە ئاغای پشدەر
19-02-2024
لانۆ ڕێبوار جەمال سەگرمە
ژیاننامە
ئامانج خدر حەسەن
19-02-2024
لانۆ ڕێبوار جەمال سەگرمە
پەرتووکخانە
پەخشنامەی هەولێر 1961-1963
18-02-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
پەرتووکخانە
لە زاری دایکمەوە
18-02-2024
ئاراس ئیلنجاغی
پەرتووکخانە
دڵیژگەی من
18-02-2024
زریان سەرچناری
شوێنەوار و کۆنینە
خانووی کەلەپووریی شێخ عەلی لە سلێمانی
18-02-2024
سارا سەردار
ژیاننامە
دڵزار عابدی
18-02-2024
زریان سەرچناری
ژیاننامە
دارا بەگ
17-02-2024
سارا سەردار
ئامار
بابەت 509,430
وێنە 102,723
پەرتووک PDF 18,644
فایلی پەیوەندیدار 92,117
ڤیدیۆ 1,182
شەهیدان
موسا عەنتەر
ژیاننامە
ڕابەر تەڵعەت
شەهیدان
ژینا ئەمینی
ژیاننامە
ئازاد حەمەسوور بابان
ژیاننامە
دڵزار عابدی
ڕامانێک لە ڕیالیزم
ئامانجمان ئەوەیە وەک هەر نەتەوەیەکی تر خاوەنی داتابەیسێکی نەتەوەییی خۆمان بین..
پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: کوردیی ناوەڕاست
بەشکردن
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
نرخاندنی بابەت
نایاب
زۆر باشە
باش
خراپ نییە
خراپ
بۆ ناو لیستی دڵخوازەکان
ڕای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!
گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە
Metadata
RSS
گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0
ڕامانێک لە ڕیالیزم
کورتەباس

ڕامانێک لە ڕیالیزم
کورتەباس

ڕامانێک لە ڕیالیزم
محەمەد هەمەوەندی

ڕیالیزم بەسیفەتی ئەوەی چەند بنەمایەکی فەلسەفی بوو، واقیعی لە ئایدیال و ڕۆح جودا دەکردەوە، لە ئاکامدا بووە بنچینەیەک بۆ لە دایکبوونی چەندین لقی جۆراوجۆر.
ڕەخنەگر و ئەدەبناسان ڕێبازی ڕیالیزم بەسەر چەندین لق و ڕێچکەدا دابەش دەکەن (زۆربەی هەرە زۆریشیان لە ماوەی ناوەڕاست و کۆتایی سەدەی 19 دا دانراون) ئەم لقانەش هەندێک بەزەحمەت یەک لە ئەوی دیکە جودا دەکرێتەوە، لەبەر ئەوەی هەموویان لە یەک سەرچاوەوە هەڵقوڵاون، ئەویش واقیعە. تەنانەت هەندێ لە ڕەخنەگران ڕێبازی پەرناس و سمبوولیزمیش دەگەڕێننەوە بۆ ڕیاڵیزم.

$فەڕمانڕەوایەتی بیر و بیری زانستی چییە؟$
ڕیالیزم بنچینەی تراژیدیا و گیروگرفتەکانی مرۆڤی لە قەدەر و جەبرییەت و ئەودیو سرووشت و ڕێکەوت و لێکدانەوەی ڕۆمانسیانە دوور دەخستەوە، دەیگەڕاندەوە بۆ هۆکاری مادی و ئابووری و کۆمەڵایەتی. بۆ نموونە بنچینەی تراژیدیا لای ڕیالیستەکان، هەندێ جار دەگەڕێتەوە بۆ جیاوازی چینایەتی، هەندێ جاریش بۆ ململانێی نێوان نەوەکان، لای هەندێ نووسەریش دەگەڕێتەوە بۆ برسێتی و هەژاری، زۆر جارانیش بۆ هۆکارە سیاسی و ئابووری و کۆمەڵاتییەکانی دیکە. کەچی دەبینین بنچینەی تراژیدیا لە ئەفسانەکاندا و لەلای کلاسیک و ڕۆمانسییەکان دەگەڕایەوە بۆ سرووشت و قەدەر و ڕێکەوت و جەبریەت و هێزە شاراوەکانی دەرەوەی دەسەڵاتی مرۆڤ.
ئەوەی ڕیالیزم لە ڕێبازەکانی پێشووی وەک کلاسیزم و ڕۆمانسیزم جودا دەکاتەوە ئەو باوەڕە پتەوەیە بەزانست، بۆ نموونە لای ئەمیل زۆلا کاتێ ڕووداوەکان لەسەر بنەمایەکی زانستییانە شیتەڵ دەکاتەوە و بەڵگەبەندییان دەکات. تەنانەت زۆلا پێیوایە ڕیالیزم هیچی دیکە نییە لە پێکەڵپێک کردنەوەی زانست لەناو ئەدەبدا.
هەندێک بەرهەمی ئەدەبی هەن نرخیان هەر لەوەدا نییە ئایا لە ڕووی ڕۆشنیری و هونەرییەوە بایی چەندن و چەند نین و تا چ ڕادەیەک لە دنیای خەیاڵ و هونەری ئەدەب و پەروەردەی زەوقدا دەوری کاریگەر دەگێڕن. بەڵکوو نرخی ڕاستییان لەوەدایە بەڵگەی زمان و چەرخی خۆیان و بەوردی چرای ڕەخنە ئاڕاستەی کەلێن و قوژبنی تاریکی کۆمەڵەکەیان و ئەو قۆناغە دەکەن کە پێیدا ڕۆیشتوون، وەک ئاوێنە ڕووداو دەخەنەڕوو.

$ئەی ئەدەب ئاوێنەی ژیان نییە؟$
بۆ نموونە نووسینەکانی (ئەلکسەندەر دۆماس و چارلزدیکنز و مەکسیم گۆرکی) ئەمانە هەموو پەردە لە ڕووی دەورێک هەڵ دەماڵن کە خاوەنەکانیان تیایدا ژیاون. ئەگەرنا تۆ مادەکەی لە کوێوە دەهێنیت؟ لە ڕووداوەکانی دەوروپشتەوە نەبێت کە بەچاوی خۆی دەیبینێت یان بەگوێی خۆی دەیبیستێت. بە جۆرێک کار دەکاتە سەر دەروون و ئەو دیو دەروونیشەوە. بەداخەوە تا ئەم دواییە لە کوردەواریدا کارێکی ئەدەبی ئەوتۆ سەری هەڵنەداوە گرێی ڕووداوی ڕۆژێک لە ڕۆژەکانی مێژوومان بۆ بکاتەوە و چەمکێکیمان بۆ دەربخات، به و شێوەیە لەنێو میللەتانی دەوروپشتماندا هەیە. بۆیە ئەوەی هەبێت بە دانسقە دادەنرێت، بەتایبەتی ئەگەر ئەو بەرهەمە لە خۆیدا شتێک بێت.
لای خۆمان ڕیالیزمی ڕەخنە Critical Realism بە شیعر لە سەردەمی ئەحمەدی خانییەوە (1650-1705) دەستی پێکرد وردەوردە پەرەیسەند لە سەردەمی حاجی قادری کۆییدا (1816-1897) . ئینجا شاعیرەکانمان (پیرەمێرد، زێوەر، فایەق بێکەس، سەلام، جگەرخوێن) پەیڕەویان کرد. بەڵام بە چیرۆک یاخود سەرگوزەشتە، ڕەخنە ئەوەندە برەوی نەبووە، چونکە هونەری چیرۆکنووسین وەک شیعر سەریهەڵنەدا بوو یاخود شان بەشانی ئەو نەڕۆیشتووە. لەم بارەیەوە لە ساڵەکانی بیستدا ( لە خەوما و مەسەلەی ویژدان) ەکەی ئەحمەد موختار جاف جگە لە چیرۆکی زۆر و زەبەند لە فۆلکلۆردا کە نەنووسراونەتەوە. لە ساڵەکانی دواییشدا مامۆستایان (حوزنی موکریانی و شاکر فەتاح و برایم ئەحمەد) لە چیرۆکدا پێشڕه و بوون.[1]

$سەرچاوەکان:$
1- لە خەوما، جەمیل سائیب، لاپەڕە 13، چاپی یەکەم 1975 بەغدا.
2- ڕێبازە ئەدەبییەکان، فەرهاد پیرباڵ، لاپەڕە 102، 106 .
چاپی یەکەم 2004، هەولێر.
ئەم بابەتە 691 جار بینراوە
هاشتاگ
سەرچاوەکان
[1] ماڵپەڕ | کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەڕی کوردستانی نوی - 24-11-2022
بابەتە پەیوەستکراوەکان: 7
پۆل: کورتەباس
زمانی بابەت: کوردیی ناوەڕاست
ڕۆژی دەرچوون: 24-11-2022 (2 ساڵ)
پۆلێنی ناوەڕۆک: ئەدەبی / ڕەخنەی ئەدەبی
پۆلێنی ناوەڕۆک: وتار و دیمانە
جۆری دۆکومێنت: زمانی یەکەم
جۆری وەشان: دیجیتاڵ
زمان - شێوەزار: کرمانجیی ناوەڕاست
وڵات - هەرێم: باشووری کوردستان
تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
کوالیتیی بابەت: 84%
84%
ئەم بابەتە لەلایەن: ( زریان عەلی )ەوە لە: 25-01-2023 تۆمارکراوە
ئەم بابەتە لەلایەن: ( زریان سەرچناری )ەوە لە: 25-01-2023 پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە
ناونیشانی بابەت
ئەم بابەتە بەپێی ستانداردەکانی کوردیپێدیا هێشتا ناتەواوە و پێویستیی بە داڕشتنەوەی بابەتی و زمانەوانیی زۆرتر هەیە!
ئەم بابەتە 691 جار بینراوە

ڕۆژەڤ
شەهیدان
موسا عەنتەر
10-11-2008
هاوڕێ باخەوان
موسا عەنتەر
ژیاننامە
ڕابەر تەڵعەت
16-06-2010
هاوڕێ باخەوان
ڕابەر تەڵعەت
شەهیدان
ژینا ئەمینی
17-09-2022
شەنە ئەحمەد
ژینا ئەمینی
ژیاننامە
ئازاد حەمەسوور بابان
17-02-2024
لانۆ ڕێبوار جەمال سەگرمە
ئازاد حەمەسوور بابان
ژیاننامە
دڵزار عابدی
18-02-2024
زریان سەرچناری
دڵزار عابدی
 چالاکییەکانی ڕۆژی
بابەتی نوێ
ژیاننامە
ئیبراهیم ئیبراهیم میراودەلی
19-02-2024
لانۆ ڕێبوار جەمال سەگرمە
ژیاننامە
ئەسکەندەر مەحمود ڕەسوڵ
19-02-2024
لانۆ ڕێبوار جەمال سەگرمە
ژیاننامە
ئەحمەدی حەمە ئاغای پشدەر
19-02-2024
لانۆ ڕێبوار جەمال سەگرمە
ژیاننامە
ئامانج خدر حەسەن
19-02-2024
لانۆ ڕێبوار جەمال سەگرمە
پەرتووکخانە
پەخشنامەی هەولێر 1961-1963
18-02-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
پەرتووکخانە
لە زاری دایکمەوە
18-02-2024
ئاراس ئیلنجاغی
پەرتووکخانە
دڵیژگەی من
18-02-2024
زریان سەرچناری
شوێنەوار و کۆنینە
خانووی کەلەپووریی شێخ عەلی لە سلێمانی
18-02-2024
سارا سەردار
ژیاننامە
دڵزار عابدی
18-02-2024
زریان سەرچناری
ژیاننامە
دارا بەگ
17-02-2024
سارا سەردار
ئامار
بابەت 509,430
وێنە 102,723
پەرتووک PDF 18,644
فایلی پەیوەندیدار 92,117
ڤیدیۆ 1,182

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.25
| پەیوەندی | CSS3 | HTML5

| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0.14 چرکە!