Library Library
Search

Kurdipedia is the largest multilingual sources for Kurdish information!


Search Options





Advanced Search      Keyboard


Search
Advanced Search
Library
Kurdish names
Chronology of events
Sources
History
User Favorites
Activities
Search Help?
Publication
Video
Classifications
Random item!
Send
Send Article
Send Image
Survey
Your feedback
Contact
What kind of information do we need!
Standards
Terms of Use
Item Quality
Tools
About
Kurdipedia Archivists
Articles about us!
Add Kurdipedia to your website
Add / Delete Email
Visitors statistics
Item statistics
Fonts Converter
Calendars Converter
Spell Check
Languages and dialects of the pages
Keyboard
Handy links
Kurdipedia extension for Google Chrome
Cookies
Languages
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
My account
Sign In
Membership!
Forgot your password!
Search Send Tools Languages My account
Advanced Search
Library
Kurdish names
Chronology of events
Sources
History
User Favorites
Activities
Search Help?
Publication
Video
Classifications
Random item!
Send Article
Send Image
Survey
Your feedback
Contact
What kind of information do we need!
Standards
Terms of Use
Item Quality
About
Kurdipedia Archivists
Articles about us!
Add Kurdipedia to your website
Add / Delete Email
Visitors statistics
Item statistics
Fonts Converter
Calendars Converter
Spell Check
Languages and dialects of the pages
Keyboard
Handy links
Kurdipedia extension for Google Chrome
Cookies
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
Sign In
Membership!
Forgot your password!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 About
 Random item!
 Terms of Use
 Kurdipedia Archivists
 Your feedback
 User Favorites
 Chronology of events
 Activities - Kurdipedia
 Help
New Item
Library
Kurdish Women Activists’ Conceptualisation of Feminism and Nationalism
26-05-2024
Hazhar Kamala
Library
Dialectics of struggle: challenges to the Kurdish women\'s movement
26-05-2024
Hazhar Kamala
Library
Effects of Internal Displacement on the Usage of the Kurdish Language in Turkey
26-05-2024
Hazhar Kamala
Library
Art and Activism in Iraqi Kurdistan: Feminist Fault Lines, Body Politics and the Struggle for Space
26-05-2024
Hazhar Kamala
Library
PUBLICS OF VALUE: HIGHER EDUCATION AND LANGUAGE ACTIVISM IN TURKEY AND NORTH KURDISTAN
22-05-2024
Hazhar Kamala
Library
GERMAN COVERT INITIATIVES AND BRITISH INTELLIGENCE IN PERSIA (IRAN), 1939-1945
21-05-2024
Hazhar Kamala
Library
Iraqi Kurdistan and Beyond: the EU’S Stakes
15-05-2024
Hazhar Kamala
Library
The Kurds in the Policy of the Great Powers, 1941-1947
15-05-2024
Rapar Osman Uzery
Library
A Transitional Justice Approach to Foreign Fighters
14-05-2024
Hazhar Kamala
Library
Kurdish Political and Civil Movements in Syria and the Question of Representation
13-05-2024
Hazhar Kamala
Statistics
Articles 518,987
Images 106,356
Books 19,330
Related files 97,306
Video 1,399
Library
Caucasica IV, I. Sahl ibn-S...
Articles
Female Humiliation versus M...
Image and Description
AN EXAMPLE OF BAATHS SOCIAL...
Library
Woman’s role in the Kurdish...
Library
Dialectics of struggle: cha...
دۆخى دارایى و ئابووریى هەرێمی کوردستان، لە بەردەم هەڕەشە و دەرفەتەکاندا
Kurdipedia archives the history of past and present for the next generations!
Group: Articles | Articles language: کوردیی ناوەڕاست
Share
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
Ranking item
Excellent
Very good
Average
Poor
Bad
Add to my favorites
Write your comment about this item!
Items history
Metadata
RSS
Search in Google for images related to the selected item!
Search in Google for selected item!
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0

دۆخى دارایى و ئابووریى هەرێمی کوردستان، لە بەردەم هەڕەشە و دەرفەتەکاندا

دۆخى دارایى و ئابووریى هەرێمی کوردستان، لە بەردەم هەڕەشە و دەرفەتەکاندا
$دۆخى دارایى و ئابووریى هەرێمی کوردستان، لە بەردەم هەڕەشە و دەرفەتەکاندا$
#عومەر عەبدوڵڵا فەتاح#

#26-12-2020#

ئابورى هیچ وڵات و هەرێمێک، بە تەواوەتى سەربەخۆ نییە، بەڵکوو وابەستەیە بە ژمارەیەک کارتێکەرى دەرەکى، هەر بۆیە ئەو بۆچوونەى پێیوایە ئابوورى هەرێمى کوردستان ناتوانێت جیا لە ئابوورى ئێراق، هەنگاو بنێت، ڕاست نییە و وێڕاى ئەوەى دۆخى دارایى و ئابوورى هەرێمى کوردستان کاریگەرە بە دۆخى دارایى و ئابووریی ئێراق، بەڵام دەرفەتى گەورە هەیە لە بەردەم هەرێمى کوردستاندا بۆ درووست مامەڵەکردن لەگەڵ دارایى و باشتر وەگەڕخستنى سەرچاوە پاڵنەرەکانى ئابووریى بۆ باشترکردنى دۆخى ژیان لە هەرێم و خۆشگوزەرانیى هاووڵاتییەکانیدا، ئەگەر هەرێم خۆى بیەوێت!

کەمکردنەوەى بەهاى دراوى ئێراقى، بڕیارێکى خیرا و کتوپڕى بانکى ناوەندیى ئێراق نەبوو، وەک هەندێک وێناى دەکەن، بەڵکوو لە ئەنجامى لێکۆڵینەوەو وردەکارییەکى زۆرى شارەزایانى دەرەکى و ناوخۆیى بوو بۆ ئەو دۆخەى ئێستا ئابوورى ئێراقى تێکەوتووە، و زۆر بەڕوونى لە ڕاپۆرتى کۆتایى یەکەى فریاگوزاریى بۆ چاکسازى دارایى حکوومەتى فیدراڵ بەناوى وەرەقەى سپى، ئاماژەى پێدرابوو.

ئەم کابینەیەى حکوومەتى بەغدا، سەرەڕاى ئەوەى نەبوونى کوتلەیەکى پەڕڵەمانى بۆ پاڵپشتىی لە بڕیار و پلانەکانى، هەندێکجار گرفتە، بەڵام لە هەمانکاتیشدا دەرفەتێکى زۆر باشە بۆ ئەوەى بە ژمارەیەک بڕیارى ڕیشەیى دەست بۆ باشکردنى دۆخى دارایى و ئابووریی ئێراق ببات، ئەگەر تەنانەت وەک حاڵەتێکى ناچاریش بێت، چونکە بوونى حکومەتێک کە لەسەر هیچ لایەنێکى سیاسى ماڵ نەبێت و تا ڕادەیەک تەکنۆکرات بێت، دەرفەتى ئەوە دەڕەخسێنێت کە حکومەت لەژێر فشارى لەدەستدانى دەنگ و پەتاى هەڵبژاردن و لایەنە ڕکابەرەکاندا، واز لە چاکسازیى یان هەندێک بڕیار نەهێنێت کە ناچارین و پێویستن و ئیتر دەرفەتى دواخستنیان نەماوە، هەر بۆیە کەمکردنەوەى بەهاى دینار لەبەرانبەر دراوەکانى دیکەدا، ئەگەر بۆ ئێراق یەک لایەنى ئەرێنى و یەک لایەنى نەرێنى هەبێت، ئەوە بۆ هەرێمى کوردستان دوو لایەنى ئەرێنى هەیە و یەک لایەنى نەرێنى.

پاش ئەو پێشەکییە، دەمەوێت ناوەرۆکى وتارەکەم کە دابەشمکردووە بۆ (هەڕەشە) و (دەرفەت) ەکانى بەردەم دۆخى دارایى و ئابوورى هەرێمى کوردستان، بخەمەڕوو:

یەک/ هەڕەشەکانى بەردەم دۆخى دارایى و ئابووریى هەرێمى کوردستان:

1$- نەبووونى شەفافیەت:$

بەداخەوە هەرێمى کوردستان لە ماوەى هەشت کابینەى ڕابردوودا و ئەم کابینەیەش، وەک درێژکراوەى کێشەکانى هەمان کابینەکانى پێشوو و درێژەپێدەرى هەمان سیاسەتى بەڕێوەبردن، بەردەوام داهاتە ڕاستەقینەکانى لە خەڵک و لە نوێنەرانى خەڵک شاردووەتەوە، ئەوەش بەهۆى ئەو شێوازى بەڕێوەبردنەى هەردوو حزبى دەسەڵاتدار کە تاوەکوو ئێستاش ئەولەویەتى ژیاندن و باشکردنى دۆخى ئابوورییان بۆ حیزبەکانیانە نەوەک وڵات و هەرێم و دامەزراوە، هەر بۆیە لە چەندین سیماى جیاوازدا زۆر بەئاسانى دەتوانین هەست بە دوو ئیدارەیى بکەین لە بوارى داراییدا، کە ئەمەش وادەکات بگەینە ئەو قەناعەتەى کە کێشەى ئابوورى هەرێمى کوردستان بەرلەوەى کێشەى دابەزینى نرخى نەوت و خەرجیی شەڕى #داعش# و هاتنى کۆرۆنا بێت، بەڵکوو ئەو سیاسەتە هەڵە و چەوتەى بەڕێوەبردن و بەکارهێنانى ناڕەوایانەى سەرچاوەکانى داهاتە بە ڕێژەى جیاواز، تا ئەو کاتەى ئەم دوو حیزبەش لەڕووى سیاسییەوە ئابوورى کوردستان ئازاد نەکەن، قسەکردن لەسەر خاڵە لاوازەکانى دیکەیان و گفتوگۆ لەسەر کێشەکانى دیکە بەهایەکى ئەوتۆ بە هیچ قسە و هەوڵێکى زانستىی نابەخشێت.

نەبوونى شەفافیەت لە داهاتدا، بووەتە هۆى ئەوەى لە هیچ دۆخێکدا و هیچ کەس و لایەنێکى چاودێرى (بە پەڕڵەمان و دیوانى چاودێرى دارایی) یشەوە، نەتوانێت بە زانیاریی ڕاست و درووستى ژمارە و بڕەکانى داهات بگات، کاتێک سەرچاوەى داهاتیش ئاشکرا نەبوو، ئەوە ئیتر دەرفەتى گەورە بۆ بە تاڵانبردنى داهاتى وڵات ئەڕەخسێت و ناتوانرێت ژمارە ڕاستەقینەکانى داهات چاودێرىی بکرێن، کە لە ڕاستیدا موڵکى خەڵکى کوردستانن و لانی کەم نەدەبوو لە نوێنەرانى خەڵک شاراوەبن.

2$- نەبوونى دامەزراوەى دارایى و ئابورى:$

ناڵێین لاوازى، چونکە ئەو دامەزراوانەى لە هەرێمى کوردستان ئەرکى ئابوورى و داراییان لە ئەستۆیە، هێندە لاوازن، وشەى نەبوون باشتر پێناسەیان دەکات تا لاوازى، هەر بۆیە مانەوە بەم دۆخەى ئێستەوە، هەر لە هەیکەلى وەزارەتى داراییەوە، تا نەبوونى سیستەمێکى پێشکەوتووى بەڕێوەبردنى دارایى و ئابوورى پشتگیریکراو بە پرۆگرامى ئەلیکترۆنى و شێواز و ستانداردى نێودەوڵەتى بۆ بوارى دارایى و ژمێریارى، نەبوون و لاوازیى بانکى حکومى، بەشدارینەکردنى کەرتى تایبەت لە بوارى خزمەتگوزارى بانکى بە شێوەیەکى چالاک، لاوازیى دەسەڵات و دامەزراوەکانى چاودێرىی و دادوەرى بەرانبەر قۆرخکارى بازاڕ لەلایەن کۆمپانیاکانى حیزبەکانى دەسەڵاتەوە، و زۆر بوارى دیکەی پەیوەندیدار بە چالاکیى ئابوورى و دارایى و وەگەڕخەرەکانى ئابوورى، هەڕەشەى گەورەن لەسەر تواناى ئابوورى هەرێم و ئەگەر لە ساڵانى پێش 2011 بەهۆى بەرزى نرخى نەوت کاریگەرییەکەى وەک پێویست دەرنەکەوتبێت، ئەوە لە پێنج ساڵى ڕابردوودا زۆر بەزەقى کێشەکان خۆیان پیشانداو هەرگیز ناکرێت بە ئومێدى بەرزبوونەوەى نرخى نەوت جارێکى دیکە گۆڕینى ڕیشەیى لەم بوارەدا فەرامۆش بکرێت یان دوابخرێت.

3$- کارنەکردن بە یاسا و وەلانانى سەرچاوەکانى شەرعیەت لەلایەن ئەنجوومەنى وەزیرانەوە:$

تاوەکوو ئێستاش حکوومەتى هەرێمی کوردستان، وەک دامەزراوەیەکى یاخى لە پرەنسیپە پیشکەوتوو و شارستانییەکان، لەدەرەوەى شەرعیەتى دەستوورى و یاسایى، زۆرێک لە کار و بڕیار و پڕۆسەکانى، بەڕێوەدەبات.

حکوومەتى هەرێمی کوردستان هەشت ساڵە هیچ پلان و بەرنامەیەکى ئابوورى و دارایى نییە، هیچ کەس لە کوردستان، بە وەزیرەکانیشەوە، نازانن ساڵى داهاتوو چى ڕوودەدات؟ بە داهاتى هەرێمی کوردستان حکومەت گرنگى بەچى دەدات؟ دەیەوێت هەرێم و دامەزراوە و خەڵکەکەى بەرەو چ ئاڕاستەیەک بەرێت؟ داهاتەکان زیاد دەبن یان کەم، داهاتەکان بۆ چ مەبەستێک ئاڕاستە دەکرێن؟ ئەمەش دۆخێکى خوڵقاندووە کە حکوومەتى هەرێمی کوردستان لەم بوارەدا بکەوێتە دواى هەردوو حکوومەتى ئەفغانستان و ئێراقیش! کە دوو گەندەڵترین وڵاتى جیهانن و هەمیشە لە پێوەرى ڕێکخراوى شەفافیەتى جیهانیشدا پشکى شێریان لە گەندەڵیدا پێ دەبڕێت، بەڵام یاساى بودجەیان هەیە، واتە پلانیان بۆ داهات و خەرجى هەیە.

با نموونە لەم بوارە بخەینەڕوو: وێڕاى بوونى یاساى پابەندکار، بەڵام حکومەت سندووقى خانەنشینى نییە، سندووقى داهاتە نەوتییەکانى نییە، پڕۆسەى دەرهێنان و فرۆشتنى نەوتى لە تاریکیدایە، یاساى بودجەى نییە، بەبێ هیچ حسابکردنێک بۆ سەرچاوەى دەسەڵات گرێبەستى پەنجا ساڵە دەکات و مووچەى یاسایى کارمەندەکانى کەمدەکاتەوەو دوا دەخات و هێندێکجاریش دابەشى ناکات، زۆر یاساشکێنى دیکەیش، کە پێویست بە ئاماژەدانى زیاتر ناکات، هەموو ئەمانە وادەکات کە ئەنجوومەنى وەزیران وەک جەستەیەک دەربکەوێت لەنێو زەلکاوێکدا لەنێو قوڕدا چەقى بێت، قوڕێک کە ئەگەر لەسەر ئەم شێوازەى خۆى بەردەوام بێت، هەر جوڵەیەکى، زیاتر دەیچەقێنێت و لە پڕۆسەى نقومبوون خێراتریى دەکات.

4$- زیادبوونى ژمارەى دانیشتووان، و هاوکات زیادبوونى دوو سەرچاوەى هەڕەشە:$

یەکێک لە تایبەتمەندییە باشەکانى کۆمەڵگەى ئێمە ئەوەیە کە کۆمەڵگەیەکى گەنجە، بەردەوامیش ژمارەکەى زیاد دەکات، واتە ژینگەیەکى لەبارو گونجاوى دەستى کار لێرە ئامادەیە، ئەگەربێت و هۆکارە یارمەتیدەرەکانى دیکە هەبن، ئەوە دەکرێت پاڵنەربێت بۆ باشکردنى دۆخى ئابوورى، بەڵام هەر ئەم کۆمەڵگە گەنجە پڕ مەترسى و ئاییندە چاوەڕواننەکراوە، بەتایبەت ئەگەر هاتوو ڕێژەى (بێکارى) بەم ڕێژەى ئێستە بەردەوام لە زیادبووندا بێت، لە هەمان کاتدا ڕیژەى (هەژاری) ش.

بێکارى و هەژارى، دوو پەتاى کوشندەن، کە زۆر بەئاسانى لەگەڵ خۆیان سیستم و حکومەت و دەوڵەتان گلۆر دەکەنەوە تا ئاستى نابووتبوون، هێندە نموونەى زەقیش لە پێشچاوان پێویست بە باسکردنیان ناکات.

بەهۆى سیاسەتى هەڵە، نەوەک بە تەنیا هەڵە، بەڵکوو کوشندەو بێبەزەییانەى مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو داهاتەى دەگەیشتە هەرێمى کوردستان، بەتایبەت لە ساڵانى (2005 تا 2014) ، داهات نەوەک نەبوویە هۆى پێشخستنى ژێرخانى ئابوورى هەرێم و خۆشگوزەرانیى خەڵکەکەى، بەڵکوو بوویە هۆى وێرانکردنى ئەو سەرچاوانەى کە پاڵ بە ڕەوڕەوەى ئابوورییەوە دەنێن.

لەو سیاسەتە هەڵەیەدا، ژمارەى مووچەخۆران زیادکران، لادێکان چۆڵکران و جووتیار و ئاژەڵدار و باخەوانەکان کرانە مووچەخۆرى حکومەت، کەرتى کشتوکاڵ فەرامۆش کرا، پیشەسازى و پڕۆژەى بچووک لە پلان و بەرنامەى حکومەتدا نەبوون، هەموو چاوەکان خرانە سەر دابەشکردنى داهاتى نەوت بەسەر هاووڵاتییاندا، چ ئەو داهاتەى لە بەغداوە دەهات یان ئەوەى ناونرا ئابوورى سەربەخۆ! ئەوەش بۆ ئەوەى هەردوو حیزبى دەسەڵات ژمارەى لایەنگریان زیاتربێت و دەنگێک زیاتر بەدەستبهێنن لە هەڵبژاردنەکاندا، دواجار تاکە دەرفەتى هەلى کار بۆ گەنجان کە کەرتى گشتى بوو، ئیتر بە دەرفەت و هەلى کار نەما، کەرتى تایبەتیش پشتگوێخرا و بەهۆى قۆرخکارییەوە زیاتر کەرتێکى مشەخۆرى خۆژیێنەرە لەسەر کەرتى گشتى، تا ئەو ئاستەى کە حکومەت لە پێنج ساڵى ڕابردووشدا تەنانەت تواناى دابەشکردنى ئەو مووچەیەشى نەما کە هەر لە بنەمادا پڕیبوو لە ناعەدالەتى.

هەر بۆیە دەتوانین بڵێین: هەرێمى کوردستان لە بەردەم تەقینەوەى گەورەى کۆمەڵایەتیدایە، تەقینەوەیەک کە ئەگەر هەیە لە پەتا کوشندەکان زیاتر زیان بە جەستەى هەر وڵات و دەوڵەتێک بگەیەنێت، ئەویش ئەو هەڕەشە کوشندە و گەورەیەیە کە هەریەکە لە (بێکارى گەنجان) و (هەژاریى) ڕووبەڕووى هەرێمى کوردستانى دەکەنەوە، لە خۆپیشاندانەکانى سەرەتاى مانگى (12) ى ئەمساڵدا بینیمان چۆن گەنجانى خوار تەمەن (30ساڵ) ساڵ تووڕەن، و بەشێک لەو هەڕەشەیە دەرکەوت، لەهەر لەحزەیەکیشدا سەرهەڵدانەوەیان چاوەڕوانکراوە.

5$- بەردەوامى (چەک) ى سیاسى:$

بەردەوامى چەک بە دەستى هەردوو حیزبى دەسەڵات، هەڕەشە و مەترسییەکى ئێجگار گەورەیە، بە ئاستێک هەمیشە کوردستانى وەک قەوارەیەکى ئیدارى لاواز خستووەتە بەرچاوى ناوخۆ و دەرەوە، بە جۆرێک کوردستان لە بەردەم هەڕەشەى چەکێکدایە کە ئەگەر هەیە بۆ بەرژەوەندىی سیاسى، خۆى و کوردستان و هەرێم و خەڵکەکەشى بکاتە قوربانى، وەک بینیمان کە هێزێک کە بەوجۆرە بێت، نەوەک بۆ ناوخۆ هەڕەشەیە بگرە ناتوانێت لە ئاستى دوژمنى دەرەکیشدا هێندە بەهێزبێت کە هەموو دڵنیابین کوردستان پارێزراوە، ئەمە سەرەڕاى پێشکەشکردنى قوربانییەکى زۆر لە شەهید و بریندار، بەڵام کارەساتى گەورەى کوشتوبڕى ئێزدییەکان لەسەر دەستى داعش و لە دەستدانى #کەرکووک#، دوو نموونەى زەقى ئەو لاوازیی و مەترسییەن.

$دوو/ دەرفەتەکان:$

سەرەڕاى ئەوەى هەرێمى کوردستان کێشەى گەورەى هەیە لە بوارى ئابوورى و دارایى، لە هەمانکاتدا کۆمەڵێک دەرفەت هەن (کە تا ئێستاش وەک دەرفەت دەردەکەون) ، دەکرێت بەهۆیانەوە ژێرخانى ئابوورى پەرەپێبدرێت، و دۆخى دارایى هاووڵاتییان باش بکرێت و ببێتە هۆى خۆشگوزەرانى هاووڵاتییەکانى و بەرزکردنەوەى ئاستى بژێوییان، ئەوەش تەنیا بە هەنگاوى ئیدارىی حکومەتێکى ڕەشیدو کەرتێکى تایبەتى بەهێزى دوور لە قۆخکارى و ڕەخساندنى هەلى کار بۆ گەنجان و دادگەرانە دابەشکردنى داهات دێتەدى، ئەو دەرفەتانەش بەکوورتى دەکرێت ئەمانەبن:

1$- بوونى سەقامگیریى و ئارامى:$

بەبێ بوونى ئارامى و جێگیریى دۆخى ئاساییش، هیچ باسێک لە باشکردنى دۆخى ئابوورى و بژێوى هاووڵاتییان و بوژاندنەوەى کەرتە پاڵنەرەکانى ئابوورى و دارایى لە ئارادا نابێت، هەر بۆیە ئەو ئارامى و ئاساییشەى لە پاش شەڕى داعش هەرێمى کوردستانی تێدایە دەرفەتێکى زێڕینە، بە ئاستێک تەنانەت نزیکەى ساڵێکیشە هیچ کەس گوێى لە بچووکترین ڕووداوى نائارامى و خراپى ئاساییش نەبووە، بەپێچەوانەى بەغداوە کە تەنانەت بە ئاشکرا ڕووداى هێرشکردنە سەر کونسوڵخانەى وڵاتان دەبینین، هەر بۆیە ئەم دۆخەش دەرفەتێکى باشە بۆ هاندانى وەبەرهێنان و گەشەى کەرتى تایبەت و دەرفەتى باش بۆ بەڕێوەبردنى تەندرووست، لەپاڵ هەنگاوى دیکەی ڕاستەقینە بۆ ئەم بوارە.

2$-بەغدا، وەک ناوەندێکى دەستوورى:$

هەرێمى کوردستان هەرێمێکى دەستوورییە، بە پێى دەستوور، لەگەڵ بەجێهێنانى ئەرکەکانى، دەتوانێت هەموو مافێکى لە حکوومەتى فیدراڵى وەرگرێت، هەر بۆیە چ وەک داهات و بودجە یان هەر بڕیارێک بۆ باشکردنى دۆخى دارایى ئێراق، دەکرێت بە چاکە بۆ هەرێمى کوردستانیش بشکێتەوە.

لە بوارى مافە دەستوورییەکان بۆ باشکردنى دۆخى دارایى و ئابوورى، دەکرێت ئاماژە بە یاساکانى بودجە بکرێت، کە کۆتاترینیان یاساى بودجەى ساڵى (2019) و دەرکردنى دوو یاساى پەیوەندیدار بە قەرز لە (2020) ، و ڕەشنووسى بودجەى (2021) ن، کە لە هەموویاندا لەبەرانبەر ڕادەستکردنى بڕێک نەوت (بڕێک نەوەک هەمووى) و نیوەى داهاتە فیدراڵییەکان، ئەوە حکوومەتى فیدراڵ ئامادەیە بڕێکى باش لە بودجەى هەرێمى کوردستان بنێرێت، ئەوە لە دۆخێکدا ئەو بڕە زۆر زیاترە لەو داهاتەى هەرێم خۆى دەستى دەکەوێت کە لە ڕەشنووسى (2021) دا بە نزیکەى (13ترلیۆن) دەخەمڵێنرێت، کەواتە بۆچى حکوومەتى هەرێمی کوردستان ئەم دەرفەتە لە دەستدەدات و خۆى و خەڵکیش دەخاتە ناو گێژاوى ڕادەستکردن و نەکردنى (نەوت یان داهاتى نەوت) ؟ بۆچى بڕێک لە نەوت لە ڕێگەى کۆمپانیاى سۆمۆوە ڕادەستى بەغدا ناکات و ئیتر دەرفەت بداتە نوێنەرانى کورد لە حکوومەتى بەغداو ئەنجوومەنى نوێنەران تا شەڕى مافە دەستوورییەکان لە بوارى بودجە و داهات بکەن؟ ئەمە لەکاتێکدا زۆرجار بەبێ سەرئێشە ئەو بودجەیە لە بەغداوە هاتووە، وەک سەردەمى حکومەتەکەى عادل عەبدولمەهدى، بەڵام دیسان هەرێم بودجەى وەک بابەتێک بۆ باشکردنى دۆخى ئابووریى هەرێم کەڵک لێوەرنەگرتووە.

لە بوارى لێکەوتەکانى سیاسەتى دراو نەختینە، و هەر هەنگاوێکى چاکسازیى ئابوورى و داراییشدا لە بەغدا، هەرێمى کوردستان زیاتر قازانج دەکات وەک لە زیان، دەبینین کە دابەزاندنى نرخى دراو دەبێتە هۆى زیادبوونى داهات لەلاى حکوومەتى هەرێمیش، هەر هەنگاوێکى تری چاکسازیش، زیاتر کاریگەریى ئەرێنى لەسەر دۆخى ئابوورى و دارایى هەرێمی کوردستان دەکات، ئەمە بێجگە لەوەى ئێراق بە گشتى بازاڕێکى باشە بۆ هێندێک بەروبوومى کشتوکاڵى و پیشەسازىی هەرێمى کوردستان و گەشتیارەکانیشیان بە ڕۆژى ڕووناک بازاڕەکانى هەرێمیان ئاوەدانکردووەتەوە.

3$- ئاشتىی کۆمەڵایەتى و ئاشتیخوازانەبوونى ململانێ سیاسییەکان:$

ئەگەرچى دۆخى هەژارى و زۆربوونى ژمارەو ڕێژەکەى، خەریکە بە تەواوەتى تەنگی بە هاووڵاتییانى کوردستان هەڵچنیوە، بە ڕێژەیەک چاوەڕوان دەکرێت ژمارەى هەژارەکان لە ساڵى (2021) دا بۆ نزیکەى یەک ملیۆن کەس زیادبکەن کە دەکەونە خوار هێڵى هەژارییەوە، ئەمە بێجگە لەو بێکارییەى ڕۆژبەڕۆژ زیاتر دەبێت، بەڵام هیشتا هەرێمى کوردستان ئارامە لە ململانێکاندا، تەنانەت ئەگەر ڕەفتارى نایاساییانەى هێندێک لە هێزە چەکدارەکانیش نەبێت کە بەبەکارهێنانى فیشەکى زیندووە لە خۆپیشاندانەکان، ئەوە خۆپیشاندانەکانیش تا ئێستا ئاشتیانەو هێمنانەن، و لایەنە سیاسییە ئۆپۆزیسیۆنەکانیش هەر ڕێگەى ئاشتیانە و مەدەنیانە بەکاردەهێنن بۆ ململانێکان، بەڵام ئایا ئەم دەرفەتانە هەر بەردەوام دەبن؟ چونکە هەر خۆپیشاندان وخۆپیشاندەران بوون لە بەغدا توانیان حکومەتەکەى عەبدولمەهدى بڕوخێنن و زەرورەتى هەڵبژاردنى پیشوەختە بکەنە ئەمرى واقیع و سەرەڕاى تووندوتیژییەکانى حکومەت و هێزە چەکدارەکان، ئایا ئەمە بۆ هەرێمیش ئەگەرى دووبارەبوونەوەى نییە؟

بۆیە دەرفەتى ئاشتیخوازبوونى ململانێ سیاسیى و کۆمەڵایەتییەکان، هەقوایە بە دەرفەتى زێڕین تەماشا بکرێن بۆ ئەوەى حکومەت گۆڕانکارى ڕیشەیى بکات و دۆخى ئابوورى و دارایى هەرێم باشتر بکات، و چیتر خۆى و خەڵکیش تەنیا بە (یاساى چاکسازى) نەخەڵەتێنێت کە گوایە چاکسازى دەکات! چونکە ئەو یاسایە نەوەک لە ئاستى خواستى هیچ دامەزراوەیەکى چاودێریى دەرەکیدا نییە، بەڵکوو هاووڵاتییەکى سادەش تێگەیشتووە لەوەى ئەو یاسایە ناتوانێت بە ئاستێکى زۆر کەمیش ژیانى ئەو باش بکات، تەنانەت ئەگەر لە باشترین حاڵەتیشدا زۆر بەباشى جێبەجێ بکرێت، چونکە لە بنەمادا ئەو یاسایە ئەوە ئامانجەکەى نییەو تەنیا هێندێک لە ڕووکارى نادادپەروەرانەى مووچە چارەسەر دەکات، کە دەبوو بەبێ یاسا نوێیەکەش ئەو چەوتیانە ڕاست بکرێنەوە.

4$- بوونى سەرچاوەى پاڵنەرە ئابوورییەکان:$

کوردستان دەوڵەمەندە، دەوڵەمەندە بەهۆى شوێن و پێگە جوگرافییەکەیەوە کە ناوەندێکە بۆ ئاڵوگۆڕى بازرگانى چەند وڵاتێک، دەوڵەمەندە بە زەویى بە پیت، ئاوى شیرین، کەشوهەواى گونجاو، سامانى سرووشتى، دوورى لە ڕووداوە سرووشتییەکان، دەستى کارى گەنج، زۆر ڕەگەزى دیکە، کە دەرفەتى گەشەسەندنى ئابورى و پاڵنەرە ئابوورییەکان زیاتر دەکەن.

ئەمانە گرنگترین دەرفەتەکانن، دەکرێت لە لقى ئەمانەدا دەرفەتى دیکەش ئاماژە پێبدەین، ماوەتەوە بڵێین ئایا حکوومەتى پێکهاتوو لە دوو حیزبى خاوەن دەسەڵات و حیزبێکى میوان، کەڵک لەو دەرفەتانە وەردەگرێت و ساڵى (2021) دەکاتە ساڵى هەنگاونان بەرەو گۆڕانکاریى ڕیشەیى و باشترکردنى دۆخى ئابوورىی و دارایى و ئاشتکردنەوەى هاووڵاتییان لەگەڵ حکومەت و کیانى هەرێمى کوردستان؟ یان نەخێر ئەو ساڵە و ساڵەکانى داهاتووش تەواوکەرى ساڵانى ڕابردوون و دەسەڵاتداران هێشتا هیچ ئەزموونێکیان وەرنەگرتووە و هێشتاش سەرقاڵى ئەوەن چۆن چۆنى بەروارى تەقینەوەى کێشەکان دوا بخەن بە بیانووى (بەغدا مافەکانمان نادات، نرخى نەوت دابەزیوە، نەخۆشى و پەتاى کۆرۆنا هەیە) . [1]
This item has been written in (کوردیی ناوەڕاست) language, click on icon to open the item in the original language!
ئەم بابەتە بەزمانی (کوردیی ناوەڕاست) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
This item has been viewed 178 times
HashTag
Sources
[1] Website | کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەڕی ڕووداو 26-12-2020
Linked items: 1
Group: Articles
Publication date: 26-12-2020 (4 Year)
Cities: Erbil
Content category: Political Criticism
Content category: Investigation
Content category: Politic
Content category: Kurdish Issue
Country - Province: South Kurdistan
Document Type: Original language
Language - Dialect: Kurdish - Sorani
Publication Type: Born-digital
Technical Metadata
Item Quality: 99%
99%
Added by ( هومام تاهیر ) on 26-04-2023
This article has been reviewed and released by ( Srwsht Bakir ) on 27-04-2023
URL
This item according to Kurdipedia's Standards is not finalized yet!
This item has been viewed 178 times
Kurdipedia is the largest multilingual sources for Kurdish information!
Biography
HIWA SALAM KHLID
Library
PUBLICS OF VALUE: HIGHER EDUCATION AND LANGUAGE ACTIVISM IN TURKEY AND NORTH KURDISTAN
Image and Description
The Kurdish Quarter, which is located at the bottom of Mount Canaan in Safed, Palestine in 1946
Archaeological places
Cendera Bridge
Archaeological places
Hassoun Caves
Biography
Nurcan Baysal
Library
Kurdish Women Activists’ Conceptualisation of Feminism and Nationalism
Image and Description
Kurdish Jews from Mahabad (Saujbulak), Kurdistan, 1910
Articles
Carpet inscription; Evidence of the prosperity of the tradition of endowment in the era of Karim Khan Zand (1193-1163 AH)
Articles
The Fictive Archive: Kurdish Filmmaking in Turkey
Articles
An Overlooked Aspect of Sexual and Gender-Based Violence
Archaeological places
The tomb of the historian Marduk Kurdistani
Biography
Havin Al-Sindy
Biography
Shilan Fuad Hussain
Biography
Ayub Nuri
Image and Description
Yezidi boys 1912
Articles
CASE OF SELAHATTİN DEMİRTAŞ v. TURKEY (No. 2)
Biography
Abdullah Zeydan
Library
Effects of Internal Displacement on the Usage of the Kurdish Language in Turkey
Biography
Antonio Negri
Biography
Jasmin Moghbeli
Articles
Colors by Kurdish Lens - Endless Journey
Archaeological places
Shemzinan Bridge
Biography
KHAIRY ADAM
Library
Art and Activism in Iraqi Kurdistan: Feminist Fault Lines, Body Politics and the Struggle for Space
Archaeological places
Mosque (Salah al-Din al-Ayyubi) in the city of Faraqin
Biography
Bibi Maryam Bakhtiari
Image and Description
AN EXAMPLE OF BAATHS SOCIALISM AND DEMOCRACY IN KURDISTAN OF IRAQ
Image and Description
A Kurdish army in Istanbul to participate in the Battle of the Dardanelles in 1918
Library
Dialectics of struggle: challenges to the Kurdish women's movement

Actual
Library
Caucasica IV, I. Sahl ibn-Sunbat of Shakkī and Arrān
10-11-2022
Rapar Osman Uzery
Caucasica IV, I. Sahl ibn-Sunbat of Shakkī and Arrān
Articles
Female Humiliation versus Male Glorification in the Discourse of Kurdish Proverbs
15-11-2022
Rapar Osman Uzery
Female Humiliation versus Male Glorification in the Discourse of Kurdish Proverbs
Image and Description
AN EXAMPLE OF BAATHS SOCIALISM AND DEMOCRACY IN KURDISTAN OF IRAQ
09-06-2023
Rapar Osman Uzery
AN EXAMPLE OF BAATHS SOCIALISM AND DEMOCRACY IN KURDISTAN OF IRAQ
Library
Woman’s role in the Kurdish political movement in Syria
25-04-2024
Hazhar Kamala
Woman’s role in the Kurdish political movement in Syria
Library
Dialectics of struggle: challenges to the Kurdish women\'s movement
26-05-2024
Hazhar Kamala
Dialectics of struggle: challenges to the Kurdish women\'s movement
New Item
Library
Kurdish Women Activists’ Conceptualisation of Feminism and Nationalism
26-05-2024
Hazhar Kamala
Library
Dialectics of struggle: challenges to the Kurdish women\'s movement
26-05-2024
Hazhar Kamala
Library
Effects of Internal Displacement on the Usage of the Kurdish Language in Turkey
26-05-2024
Hazhar Kamala
Library
Art and Activism in Iraqi Kurdistan: Feminist Fault Lines, Body Politics and the Struggle for Space
26-05-2024
Hazhar Kamala
Library
PUBLICS OF VALUE: HIGHER EDUCATION AND LANGUAGE ACTIVISM IN TURKEY AND NORTH KURDISTAN
22-05-2024
Hazhar Kamala
Library
GERMAN COVERT INITIATIVES AND BRITISH INTELLIGENCE IN PERSIA (IRAN), 1939-1945
21-05-2024
Hazhar Kamala
Library
Iraqi Kurdistan and Beyond: the EU’S Stakes
15-05-2024
Hazhar Kamala
Library
The Kurds in the Policy of the Great Powers, 1941-1947
15-05-2024
Rapar Osman Uzery
Library
A Transitional Justice Approach to Foreign Fighters
14-05-2024
Hazhar Kamala
Library
Kurdish Political and Civil Movements in Syria and the Question of Representation
13-05-2024
Hazhar Kamala
Statistics
Articles 518,987
Images 106,356
Books 19,330
Related files 97,306
Video 1,399
Kurdipedia is the largest multilingual sources for Kurdish information!
Biography
HIWA SALAM KHLID
Library
PUBLICS OF VALUE: HIGHER EDUCATION AND LANGUAGE ACTIVISM IN TURKEY AND NORTH KURDISTAN
Image and Description
The Kurdish Quarter, which is located at the bottom of Mount Canaan in Safed, Palestine in 1946
Archaeological places
Cendera Bridge
Archaeological places
Hassoun Caves
Biography
Nurcan Baysal
Library
Kurdish Women Activists’ Conceptualisation of Feminism and Nationalism
Image and Description
Kurdish Jews from Mahabad (Saujbulak), Kurdistan, 1910
Articles
Carpet inscription; Evidence of the prosperity of the tradition of endowment in the era of Karim Khan Zand (1193-1163 AH)
Articles
The Fictive Archive: Kurdish Filmmaking in Turkey
Articles
An Overlooked Aspect of Sexual and Gender-Based Violence
Archaeological places
The tomb of the historian Marduk Kurdistani
Biography
Havin Al-Sindy
Biography
Shilan Fuad Hussain
Biography
Ayub Nuri
Image and Description
Yezidi boys 1912
Articles
CASE OF SELAHATTİN DEMİRTAŞ v. TURKEY (No. 2)
Biography
Abdullah Zeydan
Library
Effects of Internal Displacement on the Usage of the Kurdish Language in Turkey
Biography
Antonio Negri
Biography
Jasmin Moghbeli
Articles
Colors by Kurdish Lens - Endless Journey
Archaeological places
Shemzinan Bridge
Biography
KHAIRY ADAM
Library
Art and Activism in Iraqi Kurdistan: Feminist Fault Lines, Body Politics and the Struggle for Space
Archaeological places
Mosque (Salah al-Din al-Ayyubi) in the city of Faraqin
Biography
Bibi Maryam Bakhtiari
Image and Description
AN EXAMPLE OF BAATHS SOCIALISM AND DEMOCRACY IN KURDISTAN OF IRAQ
Image and Description
A Kurdish army in Istanbul to participate in the Battle of the Dardanelles in 1918
Library
Dialectics of struggle: challenges to the Kurdish women's movement

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.5
| Contact | CSS3 | HTML5

| Page generation time: 1 second(s)!