Library Library
Search

Kurdipedia is the largest multilingual sources for Kurdish information!


Search Options





Advanced Search      Keyboard


Search
Advanced Search
Library
Kurdish names
Chronology of events
Sources
History
User Favorites
Activities
Search Help?
Publication
Video
Classifications
Random item!
Send
Send Article
Send Image
Survey
Your feedback
Contact
What kind of information do we need!
Standards
Terms of Use
Item Quality
Tools
About
Kurdipedia Archivists
Articles about us!
Add Kurdipedia to your website
Add / Delete Email
Visitors statistics
Item statistics
Fonts Converter
Calendars Converter
Spell Check
Languages and dialects of the pages
Keyboard
Handy links
Kurdipedia extension for Google Chrome
Cookies
Languages
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
My account
Sign In
Membership!
Forgot your password!
Search Send Tools Languages My account
Advanced Search
Library
Kurdish names
Chronology of events
Sources
History
User Favorites
Activities
Search Help?
Publication
Video
Classifications
Random item!
Send Article
Send Image
Survey
Your feedback
Contact
What kind of information do we need!
Standards
Terms of Use
Item Quality
About
Kurdipedia Archivists
Articles about us!
Add Kurdipedia to your website
Add / Delete Email
Visitors statistics
Item statistics
Fonts Converter
Calendars Converter
Spell Check
Languages and dialects of the pages
Keyboard
Handy links
Kurdipedia extension for Google Chrome
Cookies
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
Sign In
Membership!
Forgot your password!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 About
 Random item!
 Terms of Use
 Kurdipedia Archivists
 Your feedback
 User Favorites
 Chronology of events
 Activities - Kurdipedia
 Help
New Item
Library
Effects of Internal Displacement on the Usage of the Kurdish Language in Turkey
26-05-2024
Hazhar Kamala
Library
PUBLICS OF VALUE: HIGHER EDUCATION AND LANGUAGE ACTIVISM IN TURKEY AND NORTH KURDISTAN
22-05-2024
Hazhar Kamala
Library
GERMAN COVERT INITIATIVES AND BRITISH INTELLIGENCE IN PERSIA (IRAN), 1939-1945
21-05-2024
Hazhar Kamala
Library
Iraqi Kurdistan and Beyond: the EU’S Stakes
15-05-2024
Hazhar Kamala
Library
The Kurds in the Policy of the Great Powers, 1941-1947
15-05-2024
Rapar Osman Uzery
Library
A Transitional Justice Approach to Foreign Fighters
14-05-2024
Hazhar Kamala
Library
Kurdish Political and Civil Movements in Syria and the Question of Representation
13-05-2024
Hazhar Kamala
Library
The Anfal Trial and the Iraqi High Tribunal Update Number Three: The Defense Phase and Closing Stages of the Anfal Trial
10-05-2024
Hazhar Kamala
Library
Creation and First Trials of the Supreme Iraqi Criminal Tribunal
10-05-2024
Hazhar Kamala
Library
On the KRG, the Turkish-Kurdish Peace Process, and the Future of the Kurds
07-05-2024
Hazhar Kamala
Statistics
Articles 519,110
Images 106,525
Books 19,312
Related files 97,280
Video 1,394
Articles
Diyarbakir Bar Association:...
Library
Caucasica IV, I. Sahl ibn-S...
Articles
Female Humiliation versus M...
Image and Description
AN EXAMPLE OF BAATHS SOCIAL...
Library
Woman’s role in the Kurdish...
دەروازەیەک بۆ پۆپۆلیزم لە هەرێمی کوردستان؛ لە گۆڕانەوە بۆ نەوەی نوێ
Every corner of the country, from east to west, from north to south... becomes a source of Kurdipedia!
Group: Articles | Articles language: کوردیی ناوەڕاست
Share
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
Ranking item
Excellent
Very good
Average
Poor
Bad
Add to my favorites
Write your comment about this item!
Items history
Metadata
RSS
Search in Google for images related to the selected item!
Search in Google for selected item!
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0

دەروازەیەک بۆ پۆپۆلیزم لە هەرێمی کوردستان؛ لە گۆڕانەوە بۆ نەوەی نوێ

دەروازەیەک بۆ پۆپۆلیزم لە هەرێمی کوردستان؛ لە گۆڕانەوە بۆ نەوەی نوێ
ناونیشانی بابەت: دەروازەیەک بۆ پۆپۆلیزم لە هەرێمی کوردستان؛ لە گۆڕانەوە بۆ نەوەی نوێ
ئامادەکردن: #میرە جاسم بەکر#

هەرێمی کوردستان وەکوو هەموو ناوچە جیاجاکانی دونیا بێبەری نەبووە لە دیاردەی سەرهەڵدانی پۆپۆلیزم. لە ساڵی 2009ەوە کە #بزووتنەوەی گۆڕان# دادەمەزرێت، پۆپۆلیزم خۆی دەتەنێتە نێو گۆڕەپانی سیاسی هەرێمی کوردستانەوە. گۆڕان سەردەستەی پۆپۆلیزمی سیاسی دەکرد تاوەکوو 2018، بەڵام درووستبوونی نەوەی نوێی شاسوار عەبدولواحید، ئەم سەرکردایەتییەی لەگۆڕان وەرگرتەووە و ڕەگ و ڕیشەی پۆپۆلیزمی پارتی سیاسیی بەڕێژەیەکی زۆرتر قوڵکردەوە. لەم بابەتەدا، سەرەتا پێناسەیەکی کوورتی پۆپۆلیزم دەخەمەڕوو. دواتر، هەوڵدەدەم مێژوویەکی کوورتی سەرهەڵدانی پۆپۆلیزم باسبکەم لە هەرێم. پاشان، کاریگەرییە نەرێنییەکانی ڕونبکەمەوە لەسەر بێهیوابوون لەگۆڕانکاری لە سیستەمی دووحزبی یەکێتی و پارتی، هەروەها چۆن و بۆچی پۆپۆلیزم خۆ-ڕوخێنەرە، بە لەبەرچاوگرتنی سیستەمی سیاسی لە هەرێمی کوردستانی ئێراق.
=KTML_Bold=پۆپۆلیزم چییە؟=KTML_End=
وەکوو هەموو ناوچەکانی دونیا، هاووڵاتییان، لە میدیای بیستراو و بینراو، گوێبست دەبن کە پارتێکی سیاسی یاخود سیاسییەک پۆپۆلیستە. تاوەکوو ئێستاش، دەکرێت ڕوون نەبێت بەلای زۆرێکەوە کە پێناسەی پۆپۆلیزم چییە، و ئەو ئامرازانە چین کە بەکاردەهێنرێن بۆ دیاریکردن پارتێک وەکوو پارتێکی پۆپۆلیستی. لە ڕاستییدا، ئەدەبییاتێکی یەکجار زۆر بەردەستە بۆ دیارکردنی ئەو خەسڵەتانە. من پێناسەیەک بەکاردەهێنم کە لە توێژینەوەیەکی زۆر دەوڵەمەندا وەمگرتووە کە لەسەر پۆپۆلیزم لە ئیتاڵیا ئەنجامدراوە. پێناسەکە فرەڕەهەندە.
=KTML_Bold=پۆپۆلیزم:=KTML_End=
وەکوو ئایدۆلۆژیا؛ پۆپۆلیزم ئایدۆلۆژییایەکی تەنکە کە کۆمەڵگە بەسەر دووبەرەدا دابەش دەکات، کە ئەوانیش بریتینن لە خەڵک و نوخبەیەکی گەندەڵ، وتارگەلێک بڵاودەکەنەوە کە سیاسەت دەبێت دەربڕین و ڕەنگدانەوەی ویستی خەڵک بێت.
وەکوو ستراتیژی-سیاسی؛ سیاسی و پارتە پۆپۆلیستەکان، پۆپۆلیزم وەکوو سترایژیەکی سیاسی، بەکاردەهێنن بۆ بردنەوە و مومارەسەکردنی دەسەڵات، هەڵبەت لە ڕێگەی هەڵبژاردنەوە.
پێناسی ئابوورییانە؛ پۆپۆلیزم وا ڕوندەکاتەوە کە پارت و سیاسییە پۆپۆلیستەکان خەڵک دەجوڵێنن لەسەر بەڵێنی دابەشکردنەوەی خێروبێری ئابووری بەسەر خەڵکدا بەبێ بیرکردنەوە لە دەرەنجامەکانی ئەو سیاسەت و بەڵێنە ئابوورییانەی دەیدەن لەسەر خودی ئابووری خۆی.
پۆپۆلیزم لە گۆڕانەوە بۆ نەوەی نوێ
سەرهەڵدانی پۆپۆلیزم، لەڕاستیدا لەخۆڕا نییە. داڕووخانی متمانە لەنێوان حکومەت و پارتە سیاسییەکان و خەڵکی، ژینگەیەکی بەپیت درووستدەکات بۆ سەرهەڵدانی پارتی پۆپۆلیستی. پارتی سیاسی بەئاسانی دەتوانێت بانگەشەکە بۆ کۆمەڵێک سیاسەت بکات کە بەتەواوی ڕەنگدانەوەی وتاری گشتی نێو خەڵکە و دەکرێت داخوازی بەشێکی گەورەی کۆمەڵگەبێت. ئەوەی گرنگە ئاماژەی پێبدرێت ئەوەیە کە ئەو بەڵێنانەی کە پارتە سیاسییە پۆپۆلیستییەکانی دەیدەن بەڵێنی مەزنن کە هەست و سەرنجی خەڵک بە شێوازێکی کاریگەر دەجوێڵێن، بەدیاریکراوی کاتێک ناڕازیبوونێکی قەبە هەیە لەنێوان خەڵکدا دژ بە دەسەڵات. بە وشەگەڵێکی تر، پارتە سیاسییە پۆپۆلیستەکان کێشە ڕیشەیی و قوڵەکانی سیستەمی سیاسی وەلادەنێن و لە قاڵبیان دەدەن لە چوارچێوەی بەڵێنی سادەدا و ئامانجیانە دەنگ و پشتگیری خەڵک بەدەستبهێن کە ئەوان یەکسەر و بەئاسانی ئەو کێشانە چارەسەر دەکەن.
درووستبوونی گۆڕانیش لە کاتێکدابوو، لەپای کاریگەرییەکانی بەهاری عەرەبی لەسەر هەرێمی کوردستان، توڕەیی خەڵک لە دەسەڵات بەرەوهەڵکشانێکی گەورە سەری دەنا. لەڕاستیدا، ناڕەزایەتی و توڕەیی خەڵکی لە ئاستێکی باڵادا هەبوو لە دژی سیستەمێکی گەندەڵی، ناشەفافی، دووبنەماڵەیی یەکێتی و پارتی. بۆ نموونە، سێ ساڵ پێش درووستبوونی گۆڕان و لە 2006، خۆپیشاندانی خەڵکی #هەڵەبجە# دژ بە دەسەڵت و هەوڵی دەرکردنی پارتە سیاسییەکان، بەدیاریکراوی یەکێتی، لە 16ی 3دا، لە مۆنۆمێنتی هەڵەبجە گەواهیدەری ئەو ناڕەزایییە گەورەیەیە. بەڵام گۆڕان توانی ڕێکخستن و سەکردایەتییەک بۆ ئەو ناڕەزایەتییە درووستبکا. بەڵام چی وادەکات گۆڕان وەکوو پارتێکی پۆپۆلیستی بناسرێت؟
گۆڕان بەشی زۆری ئەو بەڵێنانەی کە بە خەڵکی دەدا دەکەوتنە چوارچێوەی پێناسەکردنی پارتێک وەکوو پارتێکی پۆپۆلیستی. بۆ نموونە، کۆتایی هێنان بە حوکمی بنەماڵەی یەکێتی و پارتی، لە چوارچێوەی دانانی تەواوی کۆمەڵگە لەلایەک و یەکێتی و پارتی لە لایەکی تر، بەلایەنگرەکانیشیانەوە. پشتبەستن بە وتار و بەڵێنی چاکسازی ڕیشەیی و ستڕەکچەری لە مەودایەکی کەمدا. بەردەوام بەڵێندان بە خەڵک بۆ باشترکردنی بارودۆخی ئابوورییان لە ڕێگەی بەڵێنی سادە بەڵام گەورە، کە جێبەجێکردنیان کاری چەندین ساڵە و ویستی سیاسی لەباری دەوێ. کەم هاووڵاتی هەرێمی کوردستان هەیە ئاشنانەبێت بەڵێنی “دەیگۆڕین، چوارساڵی ئارامی، کۆتایی بە حوکمی بنەماڵە، مووچەی کابانی ماڵ، هتد”. بەڵام، ئایا چەند لەم بەڵێنانە بەدیهاتن؟ ئەوەی کە زۆر گرنگە ئاماژەی پێبدەم، ئەم بەڵێنانە وەکوو خۆیان بەڵێنگەلی باشن و دەبێت هێڵی گشتی سیاسی و ئەخلاقی هەموو ئەوانەبێت کە بەهیوای داهاتوویەکی دیموکراتین بۆ هەرێمی کوردستان. بەڵام، ئەوەی کێشەیە سادەکردنەوەی کێشەی بنەڕەتی و قوڵە، وە داڕشتنەوەیانە لەچوارچێوەی بەڵێنی سادەدا، بردنە سەریان لە چێوارچێوەی سیستەمی دووحزبی پارتی و یەکێتی ڕووبەڕووی ئاڵەنگاری زۆر دەبێتەوە. گۆڕان بەڵێنەکانی جوان و گەورە بوون، تێڕوانینیشی بۆ سیستەمی سیاسی دژ نەبو بەو واقیعەی یەکێتی و پارتی درووستیان کردبو، بەڵام گۆڕان بێ هیچ پڕۆژەیەکی ئابووریی گشتگیر بو کە بتوانێت ئەو بەڵێنانە بەجێبهێنێت و کۆی سیاسەتەکەی لەوەدا کوورتکردەوە کە حکومی بنەماڵەیی خراپە و گەندەڵی مەترسیدارە و گۆڕان دەتوانێت کۆتایی پێ بێنێ.
نەوەی نوێ درێژەپێدەری ئەم جۆرە بەڵێنانەیە. هاتنەناوەوەی نەوەی نوێ بەسەرکردایەتی شاسوار عەبدولواحێد لە کاتێکدابوو کە ژینگەی سیاسی تەواو زیاتر لەباربوو لەبەرئەوەی بابەتی متمانەی خەڵک و دەستەڵات بە شێوەیەکی بەرچاو زیاتر داڕمابوو. وتار و سیاسەتی نەوەی نوێ، بەسەرکردایەتی شاسوار عەبدولواحێد، تەواو پلانی تێگەیشتنی لە سیستەمی سیاسی و ئابووری هەرێمی وەلاناوە. کردار و بەڵێنەکانی هاوتەریب دەڕۆن لەگەڵ ئەوەی کە ئەوان بەئاسانی دەسەڵات دەگرنە دەست و هەمووشتێک چاک دەکەن. هەر لەو بەڵێنانەی کە لە هەڵبژاردنی 2018 دەیاندا کە 30 کورسی دەهێنن، بۆ چاککردنی ڕێگاوبان، دابینکردنی بەنزینی 500 دیناری، و لە هەمووی گرنگتر دابەشکردنەوەی سەرچاوە ئابوورییەکان بەسەر خەڵکدا. وتاری پۆپۆلیستی شاسوار گەیشتۆتە ڕادەیەک کە دامودەزگاکانی هەرێم و دەوڵەتی ئێراق وەکوو کاڵا سەیردەکات بەو پێیەی کە ئەوان هەرگیز نە لە بەغدا و نە لە هەرێم هیچ وەزارەتێکیان وەرنەگرتووە، کە شەڕی پلەوپۆست ناکەن. لە هەمووی گرنگتر بانگەشەی ئەوە دەکەن کەهیچ شتێک ناکەن لە دژی بەرژەوەندی خەڵکی بێت. ئەوەی جێگەی تێڕامانە لە هەموو دونیادا، بەشی زۆری چاکسازییە ڕیشەیی سیاسی، و ئابووری، وەبگرە کۆمەڵایەتییەکانیش لە ڕێگەی داموودەزگاکی دەوڵەتەوە دەکرێت، ساڵانێکی دوورودرێژ دەخایەنێت لە پانەی سەقامگیری سیاسی.
بەکوورتی؛ هەم گۆڕان و هەم نەوەی نوێ (یەکەم) خاوەن ئایدۆلۆژییایەکی تەنکن؛ واتە تاوەکوو ئێستاش بەتەواوی ڕون نییە ئایە ئەم دووپارتە پارتی چەپن، ڕاست یان سەنتەرن، (2) دەیانەوێ سیستەمی ئابووری بەچ ئاڕاستەیەکدا بڕوا؛ بازاڕی ئازادی ڕەها، یان بازاڕی ئازادی ڕێکخراو. (3) بیروبۆچوونی ڕوونیان چییە لەسەر کۆمەڵێک بابەتی گرنگ وەکوو ژن، سیستەمی تەندرووستی، بەتایبەتکردن یان نەکردنی کەرتی پەروەردە هتد، کە وابەستەیە بە خاڵی دووەمەوە، زیاتر. بە دیوێکی تردا، پلان و پەیڕەوی ڕون و درێژمەودایان نییە بۆ ڕێکخستن و دامەزراندی پارتێک یان جووڵانەوەیەکی سیاسی کە بتوانێت لە دوورمەودادا خۆی بگرێت و بمێنێتەوە. ڕونتر، بۆ نموونە، بە لای کەمەوە، ڕوکەشییەن، #پارتی دیموکراتی کوردستان# پارتێکی پارێزگارکاری ئیتنۆ-ناسیۆنالیستی، تاڕادەیەکی زۆر پشتگیریکەری بازاڕێکی ئازادی ڕەهایە. لەڕوی مێژویییەوە، یەکێتیش وەکوو پارتێکی چەپی، پێشکەوتوو، سۆسیال دیموکرات دەناسێنرێت، کە لەگەڵ بازاڕی ئازادای ڕێکخراو دایە، کە بانگەشەی ئابووری خۆشگووزەرانی [Welfare Economics] دەکات هەرچەندە ئەو بانگەشانە ئێستا لەناو یەکێتیدا ونن و لەگەڵ پارتیدا جیاوازییەکی ئەوتۆیان نییە. حزبە ئیسلامییەکانیش، بنەما ئیسلامییەکان ڕوونە بۆ ئامانجی سیاسییان. پارادۆکسی شاسوار ئەوەیە کە خۆی سەروەت و سامانی لەژێر بازاڕێکی ڕەهای ئازاددا بەدەستهێناوە و بانگەشە بۆ ئابوورییەکی خۆشگوزەران دەکات. ئەوەی جێی سەرنجە، شاسوار هەمیشە بانگەشەی ئابووری خۆشگوزەران دەکات- کە وا دەکات پارەیەکی زۆر لە شێوەی باج لە دەوڵەمەند و سەرمایەداران وەربگیرێت و بەسەر چین و توێژەکانی تری کۆمەڵگەدا دابەشدەکرێتەوە، کە لەنێو کوردانی تاراواگە بە پارەی سۆسیال ناسراوە. بەڵام شاسوار خۆڵدەکاتە چاوی خەڵکەوە بەوەی کە کەس نابێت باج بدات بە حکومەت، کە ڕاستەوخۆ خودی خۆی دەدزێتەوە لە سیستەمێکی ئابووری خۆشگوزەران کە بانگەشەی بۆدەکات.
ئەوەی کە لێرەدا ئامانجمە ئاماژەی پێبدەم ئەم شیکارییە بۆ گۆڕان و نەوەی نوێ وەکوو دوو پارتی پۆپۆلیستی شیکارییەکی بەراوردکاری نییە لەنێوان ئەوان، لەلایەک، و پارتی و یەکێتی، لە لایەکی تر. یەکێتی و پارتی، نەک لای هاووڵاتییان، لە ناوچەکە و دونیاشدا وەکوو دوو حزبی بنەماڵەیی، گەندەڵی، تاکڕەوەی و قۆرخکار ناسراون، کە بە سەدان هەزارکەس ئاوەتەخوازی هەڵهاتنن لە حکومڕانییەکەیان. ئەم شیکارییە پەروەردەییە بۆ باشتر تێگەیشتن لە گۆڕان و نەوەی نوێ وەکوو دوو پارتی ئۆپۆزیسیۆنی کە دیسانەوە بە سەدان هەزارکەس هیوای لەسەر هەڵچنیبوون و هەڵچنیوون وەکوو فریادڕەسیان.
خود-ڕوخێنەری و بێهیوایی درووستکردنی پۆپۆلیزمی
پارت و کەسایەتییە پۆپۆلیستییەکان لە ئەدەبییاتی پۆپۆلیستییاندا وەکوو خود-ڕوخێنەر دەناسرێن. شیکارییەکان ئەوەیە کە پارت و کەسایەتی پۆپۆلیستی خودی خۆیان خۆیان لەناودەبن و دەڕوخێن لە مەیدانی سیاسییدا. لە ڕاستیدا، ئەم تیۆرییە گشتگیرە، بەڵام دەکرێت بەنێوخۆیی بکرێت بۆ سیاقە جیاوازەکان، لەوانە هەرێمی کوردستان. ئەم تێگەیشتنە لە پۆپۆلیزم، تاڕادەیەکی باش داڕمانی بزووتنەوەی گۆڕانمان بۆ ڕوندەکاتەوە. لە کاتێکدا، هۆکاری تر بۆ ڕونکردنەوەی داڕمانی گۆڕان خراونەتە ڕوو، لەوانە مردنی #نەوشیروان مستەفا#، تاپۆکردنی گردی گۆڕان و کۆمپانیای وشە لەسەر منداڵەکانی هتد، ئەم هۆکارانە وێنە گەورەکەمان بۆ ڕووناک دەکاتەوە.
بە پشتبەستن بەو پێناسە تیۆرییانەی لەسەرەوە ئاماژەیان پێکراوە دەکرێت قوڵتر تێبگەین کە بۆچی بزووتنەوەی گۆڕان، وەکوو بزووتنەوەیەکی پۆپۆلیستی، تۆوی ڕوخاندنی خۆی هەرلە سەرەتاوە چاندبوو. لە هەمان کاتدا، چۆن ئەم تۆوە ڕوخێنەرە بوونی هەیە لە جووڵانەوەی نەوەی نوێدا.
یەکەم: بزووتنەوەی گۆڕان خاوەن دید و ئایدۆلۆژییاکەی ڕوونی سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتی نەبوو. جووڵانەوەیەک بوو بە سەرکردایەتی چەند سەرکردەیەکی دیاریکراو، بەتایبەتی نەوشیروان مستەفا. کاتێک پارتێک کۆمەڵێک هێڵی گشتی نابێت بۆ پێگەیاندن و پەروەردەکردنی کادرەکانی لەسەر ئەو بنەمایانە و وە کاتێک سەرکردایەتی و بزووتنەوە جەماوەرییەکەی دەخولێنەوە لە چوارچێوەی کەسێکی کاریزمیدا، ئەوا ئەو پارتە یان جووڵانەوەیە، زۆربەی کات، لێک هەڵدەوەشێت کاتێک ئەو کەسە بەهەر هۆکارێک بێت نەمێنێت لە جووڵانەوەکەدا. ئەمەش سەرەتایی شیبوونەوە و داڕوخانی گۆڕان لەدوای مردنی نەوشیروان مستەفا. لای زۆربەمان دەکرێت پرسیار بێت کە بۆچی چەندین کەسایەتی بزووتنەوەی گۆڕان چونە ناو پارتی و یەکێتی، لەوانە وەزیری دارای حکومەتی هەرێم، ڕێباز حەملان، سەرکەوتی کوبە، مەسعود حەیدەر هتد. ئەمانە دەرخەری ئەوەن کە چوارچێوەیەکی ئایدۆلۆژی و پرەنسیپی هاوبەش نەبووە بۆ کۆکردنەوەیان لە جووڵانەوەیەکدا، بەڵام نزیکبوونەوەیان و سوڕانەوەیان بووە لە چوارچێوەی شەخسێکدا. کاتێک کادر و کەسایەتییە هەرە بەرزەکانی جووڵانەوەیەک دڵسۆزییەکی ئایدۆلۆژی دیاریکراویان، جا هەر ئایدۆلۆژییەک، نەبێت بۆ جووڵانەوەکە، بەئاسانی دەکرێت کۆنتڕۆڵبکرێن لەلایەن حزبە دەستەڵاتدار و ڕەگداکوتاوەکان.
ئەم شیکارییە بۆ نەوەی نوێش ڕاستە؛ تەواوی جووڵانەوەکە نەک بەتەنیا لە چوارچێوەی شاسواردا دەسوڕێتەوە، بەڵکە لە ئێستا قاڵبێکی بنەماڵەیی وەرگرتووە. شاسوار عەبدولواحید بەرپرسە لە سیاسەتەکانی جووڵانەوەکە لە هەرێمی کوردستان و سروە عەبدولواحیدی خوشکیشی سەرکردایەتی جووڵانەوەکە دەکات لە بەغدا. گەر سیناریۆیەک وێنابکەین، کە شاسوار بەهەر هۆکارێک بێت لە ساحەی سیاسیدا نەمێنێت، ئایە ئەو پرەنسیپ، و هێڵە گشتی، ئایدۆلۆژییانە چین کە وا بکات نەوەی نوێ وەکوو جووڵانەوەیەکی جەماوەری یان تەنانەت وەک ڕێکخراوێکی بچوکیش بمێنێتەوە؟ لە هەر باردۆخێکی وادا، چارەنووسی جووڵانەوەکە چی لەوەی گۆڕان باشتر نابێت.
جووڵانەوەکە بێ متمانەییەکی ئەوەندە زۆری نێوخۆیی هەیە کە چەندین کەس و دامەزرێنەری دوورکەوتنەوە، لەوانە سەرکەوت شەمسەدین، ڕابوون مەعروف. وەکوو گۆڕان، پەڕڵەمانتارەکانیشی جودابوونەوە و چونەتە نێو حزبە دەستەڵاتدارەکانەوە. بۆ نموونە، شادی نەوزاد دوای وازهێنانی لە جووڵانەوەکە پەیوەندی بە یەکێتی-ەوە کردووە. لە کۆتاییدا، پێکهاتە و سەکردایەتی و خەسڵەتەکانی نەوەی نوێ تەواو نزیکە لەوەی گۆڕانەوە و دەکرێت لە هەرکاتێکدا بێت جووڵانەوەکە تووشی لەمپەڕ و پوکانەوە بچێت.
دووەم: پشتبەستن بەدیاریکراوی بە هەڵبژاردن وەکوو تاکە ئامراز، یاخود ئامرازی سەرەکی، بۆ گرتنەدەستی دەستەڵات. دەمەوێت گرنگییەکی لەڕادەبەر ببەخشم بەم خاڵە. سەرەتا، دەبێت پێشینەیەکی کوورت ڕونبکەمەوە بۆ سیستەمی جوت حزبی یەکێتی و پارتی، بۆ ئەوەی تێبگەین کە ئایا هەڵبژاردن تاکە هۆکارە یاخود یەکێکە لەهۆکارەکان بۆ بەدەستهێنانی دەستەڵاتی سیاسی.
تێگەیشتنەکە دەبێت بەم شێوەیە بێت؛ لە کاتێکدا لە زۆربەی وڵاتانی دونیادا، پارت و کەسایەتی پۆپۆلیستی دەکرێت هەڵبژاردن بەکاربهێنن وەکوو تاکە ئامراز بۆبەدەستهێنانی دەستەڵات، لەوانە سەرۆکی پێشوی ئەمریکا دۆناڵد ترەمپ، وەکوو کەسایەتییەکی پۆپۆلیستی بووە بە سەرۆکی ئەمریکا، بۆلسۆنارۆی سەرۆکی پێشوی بەڕازیل، میلۆنی سەرۆک وەزیرانی ئێستای ئیتاڵیا، و بگەنە تروپکی دەستەڵات، لە هەرێمی کوردستان هەڵبژاردن تاکە ئامراز نییە، بەڵکوو یەکێکە لە ئامرازەکان. ئەمە، واتای ئەوەیە کە لە هەرێمی کوردستان، مەرج نییە کە پارتێک لەدەرەوەی یەکێتی و پارتی بوو یەکەم بوو یاخود دووەم ئەوا، دەستەڵات دەگرێتەدەست، گۆڕان بەنموونە.
بۆچی تاکە ئامراز نییە: تاکە ئامراز نییە لەبەر یەک هۆکاری تایبەت و سادە، کە ئەویش بریتییە لەوەی کە تاوەکوو ئێستاش پارتی و یەکێتی کۆنتڕۆڵی ئامرازی بەکارهێنانی توندوتیژیان لە دەستدایە [monopoly of the use of violence] ئەمە پێناسە تیۆرییەکەیەتی بۆ دەوڵەت. بە زمانێکی سادە، پارتی و یەکێتی، تاوەکوو ئێستاش، خاوەنی دوو سیستەمی ئەمنی سەربەخۆن، هەر لە دەزگای هەواڵگیرییەوە، بۆ هێزەکانی ناوخۆ، و پێشمەرگە، کە ئەمەش وادەکات هەر حزبێک لەدەرەوەی ئەم دوانە، لەپای پشتگیری جەماوەری، نەتوانن مومارەسەی سیاسەتەکانیان بکەن و بەردەوام بەربەست دێتە بەردەمیان. ئەمە وادەکات دەستەڵاتی ڕاستەقینە هەردەم لای ئەم دوو پارتە بمێنێتەوە هەتاوەکوو خاوەنی دوو سیستەمی ئەمنی سەربەخۆبن. هەڤاڵ ئەبوبەکر پارێزگاری #سلێمانی#یە و #بافڵ تاڵەبانی# سەرۆکی #یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان#ە، بەڵام هەموان دەزانن دەستەڵاتی ڕاستەقینە لەلای کێیە، لەکاتێکدا هەڤاڵ ئەبووبەکر بەدەنگی زیاتر لە 240 هەزار دەنگدەر ئەو پۆستەی بەدەستهێناوە.
نەوەی نوێش پشتی بەستووە بە هەڵبژاردن تائاستێکی زۆر وەکوو تاکە ئامراز. بگرە، نەوەی نوێ بانگەشەیەکی زۆر چڕوپڕتری گرتنەدەستی دەستەڵات دەکات لە ڕێگەی هەڵبژاردنەوە. هەمووکات مژدەی ئەوە بە خەڵک دەبەخشێت کە دەستەڵات دەگرنە دەست و هەمووشت دەگۆڕن. دیسانەوە، ئەمانە بەڵێنی پوچی پۆپۆلیستین. بێگوومان سەرکەوتن لە هەڵبژاردن هێز و توانای باش بە نەوەی نوێ دەبەخشێت، بەڵام قوڵایی دەستەڵات، دیسانەوە وەکوو ئەوەی لەسەرەوە ئاماژەی پێکراوە، لەلای یەکێتی دەمێنێتەوە بەهۆی کۆنتڕۆڵییان لەسەر دامەزراوە ئەمنییەکان.
سێییەم: پۆپۆلیزمی گۆڕان لە هەرێمی کوردستان یەکێکە لە هۆکارە سەرەکییەکانی درووستبوونی بێهیوایییەکی تەواو قوڵ لە کۆمەڵگدا، لە کایەی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتیش. خاڵێکی تەواو گرنگ هەیە کە دەبێت ڕوون بێت بۆ خوێنەران کاتێک باسی بێهیوایی و خود-ڕوخێنەری دەکەین. خاڵەکە پەیوەندی ئەو بەڵێنانەیە کە گۆڕان وەکوو پارتێکی پۆپۆلیستی دەیدا بە خەڵکی [ئێستاش نەوەی نەوێ] و ئەو سیستەمەیە کە پارتی و یەکێتی دایانمەزراندووە لە ماوەی 32 ساڵی ڕابردوودا. تێگەشتنەکە ئەوەیە کە بەشێکی زۆری ئەوبەڵێنانەی کە گۆڕان دەیدا بەڵێنی گەورەن و بانگەشەن بۆ چاکسازی ڕیشەیی و بوونیادی لە هەرێمی کوردستان لە ماوەیەکی کەمدا. بێهیواییەکە لەوە سەرچاوە دەگرێت کە ئەم بەڵێنە ڕیشەییانە دەبنە هۆی ئەوەی کە
دەنگدەر چاوەڕوانی مەزنی هەبێت لەو پارتەی دەنگی بۆداوە، هەروەکوو ئەوەی چارەسەری ئاسانی بۆ کێشەی مەزن داوە. کاتێک، بۆ نموونە، گۆڕان دەچێتە حکومەتەوە و تێدەگات کە چاکسازی ڕیشەیی بەڕاستی ئاڵۆز و قوورسە، لە هەمووی گرنگتر، لە هەموو کۆمەڵگەکانی دنیا ساڵانێکی زۆری دەوێ بۆ ئەو گۆڕانکارییانە. جگە لەمانەش، هەم پارتی و هەم یەکێتی چاکسازی گەلێک قبووڵناکەن کە ببێتە هۆی هەڕەشەی ستراتیژی بۆ سەر بەرژەوەندییەکانیان. هەروەک چۆن بینیمان پارتی سەرۆکی پەڕڵەمانی دەرکرد و وەزیری پێشمەرگەی سەر بە گۆڕانیشی دەرکرد لە حکومەت لە کاتێکدا هەرێمی کوردستان لە جەنگی دژ بە #داعش#دا بوو.
پاشان، دەنگدەر بێهیوا دەبێت کاتێک دەبینێت ئەو پارتەی کە دەنگی پێداوە بەهۆی کۆمەڵێک بەڵێنی دیاریکراوە وە ناتوانێت بەڵێنەکانی بەجێبگەیەنێت.
ئیتر، لێرەوە، بێهوایی لە کۆی سیستەمی سیاسی دێتە ئاراوە، چونکە تۆ دژی یەکێتی و پارتی دەنگت بە گۆڕان داوە لەسەر بنەمای کۆمەڵێک بەڵێنی دیاریکراو، بەڵام دەبینیت کە بەڵێنەکان بەدینایەن. دوابەدوای ئەوە، نەک بەتەنیا ئامادەییت تێدا نییە دەنگ بەو پارتە بدەیتەوە، بەڵکوو تەواو متمانە لە دەست دەدەیت لە گۆڕانکاریی سیاسیدا. ئیتر، ئەمە سەردەکێشێت بۆ ئەوەی کە پێی دەڵێین بێهیوایی دەنگدەران. لای هەموان ئاشکرایە، کە لە کاتێکدا، ڕێژەی دەنگدان لە هەڵبژاردنی 2013 هەرێمی کوردستان 74% بوو، بەڵام لە هەڵبژاردنی 2018 دابەزی بۆ کەمێک سەروو لەسەدا 50%.
هەڵبەت ئەم شیکارییانە بۆ نەوەی نوێش ڕاستە مەگەر تەنیا باردۆخێک بێتە ئاراوە کە لەناکاو پارتی و یەکێتی دەستەڵاتی ئەمنییان لەدەستبدەن. هەڵا و بانگەشەکانی نەوەی نوێ بۆ گرتنە دەستی دەستەڵات لە ڕێی هەڵبژاردنەوە بەتەنیا بەدیاریکراوی لە ڕێی هەڵبژاردنی ئەم جارە هەرێمی کوردستانەوە، ئەگەر بکرێت، بانگەشەیەکی بەتاڵە و دەکرێت بێهیوای زیاتر بکاتەوە لەنێوکۆمەڵگەدا چونکە قەبارەی دەنگەکانیان دەشارنەوە لە خەڵکی. بۆ نموونە، لە هەڵبژاردنە فیدراڵییەکانی 2021دا، لە هەرێمی کوردستاندا، پارتی 579 هەزار دەنگی هێناوە، لە کاتێکدا نەوەی نوێ 204 هەزاری هێناوە. بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخی نێوخۆی یەکێتی، دەکرێت پێشبینی بکرێت کە نەوەی نەوێ بکەوێتە پێش یەکێتییەوە چونکە یەکێتی تەنیا 215 هەزار دەنگی هێناوە. لەبەرئەوە، ئەو هەڵا پۆپۆلیستییەی شاسوار و نەوەی نوێ تەنیا بانگەشەی بەتاڵن.
=KTML_Bold=دەرئەنجام:=KTML_End=
بارودۆخی سیاسی هەرێمی کوردستان چەندین ساڵە ژینگەیەکی بەپیتی ڕەخساندووە بۆ دەرکەوتنی پارتی ئۆپۆزیسیۆنی بەهێز، ناڕەزایی خەڵکی دژبە سیستەمی دوانەیی پارتی و یەکێتی بەردەوام لە هەڵکشاندایە. لە کاتێکدا ئەو سیستەمە سیاسییەی بەرکارە ئەو ژینگەیە بەپیتەی خوڵقاندووە دەرکەوتنی پارتی بەهێزی ئۆپۆزیسیۆنی پۆپۆلیستی نەک هەر نەیتوانییە گرێی ئەو سیستەمە دوانەیییە بکاتەوە، بەڵکوو خەڵکیان بێهیوا کردووە و خۆیان داڕووخانەوە. مامەڵەکردن لەگەڵ سیستەمی سیاسی پارتی و یەکێتی، وەکوو پارتێکی ئۆپۆزیسیۆنی، ڕووئیا و ئایدۆلۆژییای سەقامگیری دەوێت بۆ پێگەیاندنی کادر و بنکەی جەماوەریی، و لە هەمووی گرنگتر بۆ خۆڕاگری و بەرهەڵستکاری دوورمەودا لەبەرانبەری دوو پارتی دەستەڵات. بەڵێنی زەبەڵاحی گەورەی پۆپۆلیستی و چونە تروپکی دەستەڵات بەتەنیا لە ڕێگەی هەڵبژاردنەوە شتگەلێکی مانابەخشی لێ سەوز نابێت، جگە لە بێهیوایی و داڕوخانی پارتە ئۆپۆزیسیۆنەکان، وەکوو گۆڕان. لەبەرئەوە، هەرێمی کوردستان لە هەمووکات پێویستی بە پارتێکە کە سەرکردایەتی یەکانگیری هەبێت لەگەڵ پلانێکی ڕشت و درشتی دوورمەودا، بە پشتبەستن بە شیکاری و توێژینەوەی قووڵ بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ یەکێتی و پارتی، ئابووری، سیستەمی خۆشگوزەرانی، گۆڕانی کەشوهەوا، گۆڕانکارییە تەکنەلۆژییەکان، گۆڕانی دیمۆگرافیا، کێشە ئیقلیمی و ناوەدەوڵەتییەکان، پرسی ناعەدالەتی کۆمەڵایەتی و ئابووری، پرسی بێکاری، ئابووریی نەوت و ڕەنگاوڕەنکردنی ئابووری و هتد.. بۆ مانەوە و ئامادەبوون بۆ هەرباردۆخێکی سیاسی کە بێتەپێشەوە. [1]
This item has been written in (کوردیی ناوەڕاست) language, click on icon to open the item in the original language!
ئەم بابەتە بەزمانی (کوردیی ناوەڕاست) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
This item has been viewed 572 times
HashTag
Sources
[1] Website | کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەڕی کوردستان تایمز - 02-06-2023
Linked items: 4
Group: Articles
Content category: Political Criticism
Content category: Politic
Country - Province: South Kurdistan
Document Type: Original language
Language - Dialect: Kurdish - Sorani
Publication Type: Born-digital
Technical Metadata
Item Quality: 99%
99%
Added by ( Rozhgar Kerkuki ) on 02-06-2023
This article has been reviewed and released by ( Shadi Akoyi ) on 02-06-2023
This item recently updated by ( Shadi Akoyi ) on: 02-06-2023
URL
This item has been viewed 572 times
Kurdipedia is the largest multilingual sources for Kurdish information!
Biography
Antonio Negri
Articles
The Fictive Archive: Kurdish Filmmaking in Turkey
Library
Iraqi Kurdistan and Beyond: the EU’S Stakes
Biography
Shilan Fuad Hussain
Library
Effects of Internal Displacement on the Usage of the Kurdish Language in Turkey
Articles
The Israel Factor and the Iraqi-Kurdish Quest for Independence
Library
PUBLICS OF VALUE: HIGHER EDUCATION AND LANGUAGE ACTIVISM IN TURKEY AND NORTH KURDISTAN
Archaeological places
Mosque (Salah al-Din al-Ayyubi) in the city of Faraqin
Articles
Carpet inscription; Evidence of the prosperity of the tradition of endowment in the era of Karim Khan Zand (1193-1163 AH)
Archaeological places
Hassoun Caves
Library
The Kurds in the Policy of the Great Powers, 1941-1947
Biography
Ayub Nuri
Archaeological places
Shemzinan Bridge
Image and Description
A Kurdish army in Istanbul to participate in the Battle of the Dardanelles in 1918
Library
GERMAN COVERT INITIATIVES AND BRITISH INTELLIGENCE IN PERSIA (IRAN), 1939-1945
Archaeological places
The tomb of the historian Marduk Kurdistani
Archaeological places
Cendera Bridge
Image and Description
The Kurdish Quarter, which is located at the bottom of Mount Canaan in Safed, Palestine in 1946
Biography
Havin Al-Sindy
Biography
Abdullah Zeydan
Biography
Nurcan Baysal
Image and Description
AN EXAMPLE OF BAATHS SOCIALISM AND DEMOCRACY IN KURDISTAN OF IRAQ
Biography
Bibi Maryam Bakhtiari
Image and Description
Yezidi boys 1912
Articles
CASE OF SELAHATTİN DEMİRTAŞ v. TURKEY (No. 2)
Articles
An Overlooked Aspect of Sexual and Gender-Based Violence
Biography
KHAIRY ADAM
Biography
HIWA SALAM KHLID
Image and Description
Kurdish Jews from Mahabad (Saujbulak), Kurdistan, 1910
Biography
Jasmin Moghbeli

Actual
Articles
Diyarbakir Bar Association: Faith in judiciary has decreased
01-09-2022
Hazhar Kamala
Diyarbakir Bar Association: Faith in judiciary has decreased
Library
Caucasica IV, I. Sahl ibn-Sunbat of Shakkī and Arrān
10-11-2022
Rapar Osman Uzery
Caucasica IV, I. Sahl ibn-Sunbat of Shakkī and Arrān
Articles
Female Humiliation versus Male Glorification in the Discourse of Kurdish Proverbs
15-11-2022
Rapar Osman Uzery
Female Humiliation versus Male Glorification in the Discourse of Kurdish Proverbs
Image and Description
AN EXAMPLE OF BAATHS SOCIALISM AND DEMOCRACY IN KURDISTAN OF IRAQ
09-06-2023
Rapar Osman Uzery
AN EXAMPLE OF BAATHS SOCIALISM AND DEMOCRACY IN KURDISTAN OF IRAQ
Library
Woman’s role in the Kurdish political movement in Syria
25-04-2024
Hazhar Kamala
Woman’s role in the Kurdish political movement in Syria
New Item
Library
Effects of Internal Displacement on the Usage of the Kurdish Language in Turkey
26-05-2024
Hazhar Kamala
Library
PUBLICS OF VALUE: HIGHER EDUCATION AND LANGUAGE ACTIVISM IN TURKEY AND NORTH KURDISTAN
22-05-2024
Hazhar Kamala
Library
GERMAN COVERT INITIATIVES AND BRITISH INTELLIGENCE IN PERSIA (IRAN), 1939-1945
21-05-2024
Hazhar Kamala
Library
Iraqi Kurdistan and Beyond: the EU’S Stakes
15-05-2024
Hazhar Kamala
Library
The Kurds in the Policy of the Great Powers, 1941-1947
15-05-2024
Rapar Osman Uzery
Library
A Transitional Justice Approach to Foreign Fighters
14-05-2024
Hazhar Kamala
Library
Kurdish Political and Civil Movements in Syria and the Question of Representation
13-05-2024
Hazhar Kamala
Library
The Anfal Trial and the Iraqi High Tribunal Update Number Three: The Defense Phase and Closing Stages of the Anfal Trial
10-05-2024
Hazhar Kamala
Library
Creation and First Trials of the Supreme Iraqi Criminal Tribunal
10-05-2024
Hazhar Kamala
Library
On the KRG, the Turkish-Kurdish Peace Process, and the Future of the Kurds
07-05-2024
Hazhar Kamala
Statistics
Articles 519,110
Images 106,525
Books 19,312
Related files 97,280
Video 1,394
Kurdipedia is the largest multilingual sources for Kurdish information!
Biography
Antonio Negri
Articles
The Fictive Archive: Kurdish Filmmaking in Turkey
Library
Iraqi Kurdistan and Beyond: the EU’S Stakes
Biography
Shilan Fuad Hussain
Library
Effects of Internal Displacement on the Usage of the Kurdish Language in Turkey
Articles
The Israel Factor and the Iraqi-Kurdish Quest for Independence
Library
PUBLICS OF VALUE: HIGHER EDUCATION AND LANGUAGE ACTIVISM IN TURKEY AND NORTH KURDISTAN
Archaeological places
Mosque (Salah al-Din al-Ayyubi) in the city of Faraqin
Articles
Carpet inscription; Evidence of the prosperity of the tradition of endowment in the era of Karim Khan Zand (1193-1163 AH)
Archaeological places
Hassoun Caves
Library
The Kurds in the Policy of the Great Powers, 1941-1947
Biography
Ayub Nuri
Archaeological places
Shemzinan Bridge
Image and Description
A Kurdish army in Istanbul to participate in the Battle of the Dardanelles in 1918
Library
GERMAN COVERT INITIATIVES AND BRITISH INTELLIGENCE IN PERSIA (IRAN), 1939-1945
Archaeological places
The tomb of the historian Marduk Kurdistani
Archaeological places
Cendera Bridge
Image and Description
The Kurdish Quarter, which is located at the bottom of Mount Canaan in Safed, Palestine in 1946
Biography
Havin Al-Sindy
Biography
Abdullah Zeydan
Biography
Nurcan Baysal
Image and Description
AN EXAMPLE OF BAATHS SOCIALISM AND DEMOCRACY IN KURDISTAN OF IRAQ
Biography
Bibi Maryam Bakhtiari
Image and Description
Yezidi boys 1912
Articles
CASE OF SELAHATTİN DEMİRTAŞ v. TURKEY (No. 2)
Articles
An Overlooked Aspect of Sexual and Gender-Based Violence
Biography
KHAIRY ADAM
Biography
HIWA SALAM KHLID
Image and Description
Kurdish Jews from Mahabad (Saujbulak), Kurdistan, 1910
Biography
Jasmin Moghbeli

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.5
| Contact | CSS3 | HTML5

| Page generation time: 0.407 second(s)!