Pirtûkxane Pirtûkxane
Lêgerîn

Kurdîpîdiya berfrehtirîn jêderê zaniyariyên Kurdîye!


Vebijêrkên Lêgerînê





Lêgerîna pêşketî      Kilaviya


Lêgerîn
Lêgerîna pêşketî
Pirtûkxane
Navên kurdî
Kronolojiya bûyeran
Çavkanî - Jêder
Çîrok
Berhevokên bikarhêner
Çalakî
Çawa lê bigerim?
Belavokên Kurdîpêdiya
Video
Sinifandin
Babeta têkilhev!
Tomarkirina babetê
Tomarkirina Babetê nû
Wêneyekê rêke
Rapirsî
Nêrîna we
Peywendî
Kurdîpîdiya pêdivî bi çi zaniyariyane!
Standard
Mercên Bikaranînê
Kalîteya babetê
Alav
Em kî ne
Arşîvnasên Kurdipedia
Gotarên li ser me!
Kurdîpîdiyayê bike di malperê xuda
Tomarkirin / Vemirandina îmêlî
Amarên mêhvana
Amara babetan
Wergêrê funta
Salname - Veguherîner
Kontrola rastnivîsê
Ziman û zaravayên malperan
Kilaviya
Girêdanên bikêrhatî
Berfirehkirina Kurdîpêdiya ji bo Google Chrome
Kurabiye
Ziman
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
Hesabê min
Çûna jûr
Hevkarî û alîkarî
Şîfre ji bîr kir!
Lêgerîn Tomarkirina babetê Alav Ziman Hesabê min
Lêgerîna pêşketî
Pirtûkxane
Navên kurdî
Kronolojiya bûyeran
Çavkanî - Jêder
Çîrok
Berhevokên bikarhêner
Çalakî
Çawa lê bigerim?
Belavokên Kurdîpêdiya
Video
Sinifandin
Babeta têkilhev!
Tomarkirina Babetê nû
Wêneyekê rêke
Rapirsî
Nêrîna we
Peywendî
Kurdîpîdiya pêdivî bi çi zaniyariyane!
Standard
Mercên Bikaranînê
Kalîteya babetê
Em kî ne
Arşîvnasên Kurdipedia
Gotarên li ser me!
Kurdîpîdiyayê bike di malperê xuda
Tomarkirin / Vemirandina îmêlî
Amarên mêhvana
Amara babetan
Wergêrê funta
Salname - Veguherîner
Kontrola rastnivîsê
Ziman û zaravayên malperan
Kilaviya
Girêdanên bikêrhatî
Berfirehkirina Kurdîpêdiya ji bo Google Chrome
Kurabiye
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
Çûna jûr
Hevkarî û alîkarî
Şîfre ji bîr kir!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 Em kî ne
 Babeta têkilhev!
 Mercên Bikaranînê
 Arşîvnasên Kurdipedia
 Nêrîna we
 Berhevokên bikarhêner
 Kronolojiya bûyeran
 Çalakî - Kurdipedia
 Alîkarî
Babetên nû
Pirtûkxane
NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 42
28-05-2024
Sara Kamela
Cih
Qamişlo
25-05-2024
Burhan Sönmez
Jiyaname
Ferhad Merdê
25-05-2024
Burhan Sönmez
Wêne û şirove
MEDRESEYA QUBAHAN
19-05-2024
Sara Kamela
Pirtûkxane
Lenînîsm
15-05-2024
Sara Kamela
Pirtûkxane
Felsefeya marks
15-05-2024
Sara Kamela
Pirtûkxane
NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 41
07-05-2024
Sara Kamela
Pirtûkxane
ZÎMANÊ DUYEM
01-05-2024
Sara Kamela
Pirtûkxane
6 STÛNÊN ZIMAN Û ZIMANNASIYA KURDÎ
01-05-2024
Burhan Sönmez
Pirtûkxane
Felsefekirin û zarok
29-04-2024
Sara Kamela
Jimare
Babet 518,783
Wêne 106,249
Pirtûk PDF 19,332
Faylên peywendîdar 97,270
Video 1,398
Kurtelêkolîn
Çêkirina tevnan di Kelepûra...
Kurtelêkolîn
Xişr û bedewiyên jinên Kurd...
Kurtelêkolîn
RÊBERA HÎNKIRINA KURDÎ
Wêne û şirove
MEDRESEYA QUBAHAN
Cih
Qamişlo
ڕەهەندە کۆمەڵایەتییەکانی هۆنراوە وگۆرانی فۆلکلۆریی
Kurdîpêdiya derfetên (mafê gihandina agahiyên giştî) ji bo her mirovekî kurd vedike!
Pol, Kom: Kurtelêkolîn | Zimanê babetî: کوردیی ناوەڕاست
Par-kirin
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
Nirxandina Gotarê
Bêkêmasî
Gelek başe
Navîn
Xirap nîne
Xirap
Li Koleksîyana min zêde bike
Raya xwe li ser vî babetî binivîsin!
Dîroka babetê
Metadata
RSS
Li googlê li wêneyan girêdayî bigere!
Li ser babeta hilbijartî li Google bigerin!
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0

ڕەهەندە کۆمەڵایەتییەکانی هۆنراوە وگۆرانی فۆلکلۆریی

ڕەهەندە کۆمەڵایەتییەکانی هۆنراوە وگۆرانی فۆلکلۆریی
=KTML_Bold=ڕەهەندە کۆمەڵایەتییەکانی هۆنراوە وگۆرانی فۆلکلۆریی=KTML_End=
#محەمەد شوانی#
هۆنراوەی فۆلکلۆریی وەکوو کەلەپووری میللی بەشێکە لە کلتوری کۆمەڵگە. کلتور پێکهاتەیەکی ئاڵۆزی هەیە، لە زانستە کۆمەڵایەتییەکاندا بۆ دوو لایەنی سەرەکی، کلتوری مادی و کلتوری مەعنەوی دابەش کراوە. هەر یەکێکیش لەو دوو بوارە بە دەیان ڕەگەز و توخمی جۆراوجۆر دەگرێتەوە، بۆ نموونە، کلتوری مەعنەوی، کەلەپوور و ئایین و بیروباوەڕ و ئەفسانە و جیهانبینی و فۆلکلۆر و بەرهەمی ئەدەبی و پەند و قسەی نەستەق و لایەنە ڕوحیەکانی کۆمەڵگە دەگرێتەوە. سەدان ساڵە ئەم بابەتە بووەتە جێی بایەخی توێژەرانی زانستە جیاجیاکان. لە توێژینەوەکانی مرۆڤناسیدا زیاتر جەخت کراوەتە سەر بەرهەمی فۆلکلۆری گرووپە مرۆییە سەرەتاییەکان، ئەویش بە مەبەستی دۆزینەوەی ڕەگوڕیشە هزرییەکانی ژیانی کۆمەڵایەتیان، بنچینەی بیروباوەڕیان. لەناو فۆلکلۆریشدا بابەتەکان زۆرن، دەکرێت لێرەدا ئاماژە بە یەک ڕەگەزی فولکلۆری بکەین، بۆ نموونە گۆرانییە فۆلکلۆرییەکان کە چ هۆنراوەکانیان چ ئاوازەکانیان تاڕادەیەک نازانرێت لەلایەن کێ دانراون و بۆ یەکەمجار کێ ئەم گۆرانییانەی گوتووە.
گۆرانی جگە لەوەی گوزارشت لە خۆشی و ناخۆشییەکانی کۆمەڵگە دەکات بە شێوەی هۆنراوە ڕێکخراوە و ئاوازێکی تایبەتیی هەیە. ئەمەش وای کردووە ئاسان لەبەربکرێت و دەماودەم بۆ نەوەکانی دیکە ئاسانتر بگوازرێتەوە و لە هەموو بەشەکانی دیکەی فۆلکلۆر زیاتر بەرگە دەگرێت و توانای خۆپارێزی هەیە و لەبیر ناچێتەوە. بۆیە دەکرێت لە ڕێگای توێژینەوە لە گۆرانی فۆلکلۆری هەر گرووپێکی مرۆییەوە ڕاڤە و شرۆڤەی ژیانی ئەو کۆمەڵگەیە بکەین لە قۆناغە جیاجیاکانی مێژووی گەشەکردنیدا. کەرت و بەش و توخم و ڕەگەزە پێکهێنەرەکانی ژیانی ئەو قۆناغە لێک بدرێتەوە و تاڕادەیەک وەکوو خۆی درووست بکرێتەوە. بۆ نموونه، ‌ ئەگەر لەم ڕوانگەوە توێژینەوە لەسەر هۆنراوەی گۆرانی فۆلکلۆری کوردی بکەین، ئەوا بە دڵنیاییەوە بە شێوەیەکی زانستی وەڵامی چەندین پرسیارمان دەست دەکەوێت. ئایا لە ڕابردوودا هزری کۆمەڵایەتی کوردی لەمەڕ بابەتەکانی پەیوەست بە ئافرەت و خۆشەویستی و ئازادی تاک و سنوورەکانی دەسەڵاتی باوک لە خێزاندا چۆن بووە؟ داخۆ مەڵبەندی ئابووری و کاڵا و شمەکی باش و بازاڕە گرنگەکانی کوردستان کوێ بوون؟ یان کارگە و کارخانەی بەناوبانگی ئەو قۆناغە لە کام شاری کوردستاندا بووە؟ یاخود پەیوەندییە بازرگانییەکانی کوردستانیان لە ناوچەکەدا لەگەڵ کوێ لاواز و لەگەڵ کێ بەهێز بووە؟ شوێنە پیرۆزەکانی کورد کوێ بوون و بۆ نزا و پاڕانەوە و بەدیهاتنی حەز و خۆزگە و مورادی دڵداران خەڵک ڕوویان لە کوێ کردووە‌؟ عاشقانی کورد لە کێ پاڕاونەتەوە؟‌
لە ‌بەستە و مەقام و حەیران و لاوکی کوردیدا باسی هەموو ئەو ڕووداوانە کراوه، بە هۆنراوەی زۆر جوان و پڕمانا و ڕێک لە ڕووی کێش و سەرواوە. یان بەهۆی لاوک و پەخشانە حەیرانەوە وێنەی ئەو ژیانە کێشراوە کە کوردستانیان تێیدا ژیاون.
هەروەها لە میانەی گۆرانی فۆلکلۆری کوردیەوە دەکرێت ئاستی پەیوەندییەکانی زمانی کوردی بە زمانی گەلانی دراوسێوە بزانین و چۆنییەتی وەرگرتن و سوودبینینی کوردستانیان لە وشە و زاراوە بیانییەکان چۆن بووە و وشە ڕەسەنەکانی کورد لەم بوارەدا بناسینەوه.‌ بۆیە من پێم وایە گۆرانی فۆلکلۆری کوردی تەنیا پەیوەندی بە ئەدەب و هونەر و وێژەوە نییە بەڵکوو کەرەستە و سەرچاوەیەکی زۆر بە پیتە بۆ توێژینەوەی مرۆڤناسی چونکە گۆرانی لە ژیانی کۆمەڵایەتی خێزانی کوردستانیدا ڕەگەزێکی بنچینەیی بووە.
ئەگەر لە ڕابردوودا گۆرانی پەیوەندی بەخۆشی و ناخۆشی ژیانەوە هەبووبێت، ئەوا ئەمڕۆ توێژینەوە لەو بابەتە بووە بە پێویستییەکی سەرەکی و بنەڕەتی چونکە پەیوەستە بە مێژووی نەتەوەیی و ساغکردنەوەی بەشێکی گرنگی مێژووی زمان و ژیانی کۆمەڵایەتی کوردستانیان‌ .نەک هەر ئەمە بەڵکوو ئاستی گرنگیی پێدانی، واتە گرنگیی دان بە فۆلکلۆر و پێکهاتەکانی ڕەنگدانەوەی پێشکەوتنی هزری کوردی و هۆشیاربوونەوەی نەتەوەیی دەردەخات چونکە ئەمانە وردبوونەوەن‌ لە بابەتی خۆناسین و زیندووکردنەوەی لایەنە پڕشنگدارەکانی مێژووی نەتەوەیی.
ئەم خۆناسینەش یان ئەم هەوڵدانە بۆ خۆناسین لەناو گەلانی جیهاندا بوونی هەیە و لە قۆناغێک لە قۆناغەکانی پەرەسەندنیاندا دەردەکەوێت. واتە ئاوڕدانەوەمان لە فۆلکلۆر و کەلەپووری نەتەوەیی هێما و ئاماژەیە بۆ ئاستێکی پێگەیشتنی ئەقڵی و هۆشیاری تاکی کوردستانی.
ئەگەر هۆنراوە و گۆرانی فۆلکلۆری ئەو ڕەهەندە فراوانە بگرێتەوە کە ‌لەسەرەوە ئاماژەمان پێدا، کەواتە لە توانای کوورتەباسێکی وەک ئەم نووسینەدا نابێت کە شیکردنەوەیەکی قوڵ بۆ چەندین پارچە هۆنراوەی فۆلکلۆری کوردی بکات و بە نموونە چەندین کێش و ئاوازی جیاواز بخاتەڕوو‌. بۆیه، ‌ لەم بابەتەدا هەوڵ دەدەین چوارینەیەک بە نموونە بێنینەوە و ئاماژە بە ‌چوارچێوەی هزری کۆمەڵایەتی لە میانەی ڕەهەندە کۆمەڵایەتی و ئابووری و هزری و زمانەوانییەکانییەوە بکەین. واتە ئەم دێڕانە لە ‌ڕووی کۆمەڵایەتییەوە چۆن گوزارشتیان لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و دەسەڵاتی ڕەگەزیی، ‌ دایک یان باوکسالاری، کردووە و لە ‌ڕووی پیشە و دەستکار و نەخشی ئابووری باس لە کوێ کراوە و تێبینیمان لەسەر زمانی ئەو قۆناغە و تێکەڵاوی بە ‌زمانەکانی دیکە چۆنه. بە گشتی ئاستی بیرکردنەوەی تاکی کورد بەپێی ناوەرۆکی چوارینەکە چۆن بووە.
ئەم هۆنراوانە لە ‌سەرچاوە و نووسینی سەر بابەتەکانی فۆلکلۆرەوە وەرنەگیراون‌، بەڵکوو بە خۆم لە شایی و هەڵپەرکێی کوردیدا یان لە (گەڕەلاوژە) ی کۆڕی شەوانەی لادێ نشینەکاندا بیستووە. ئیدی نازانم ئەگەر لە ‌سەرچاوەیەکیشدا هەبن یان نووسەر و دڵسۆزێکی ئەم گەلە پێشتر ئەمانەی کۆ کردبێتەوە و بڵاو بووبێتەوە بەڵام من نەمبینیوە.
یەکێک لەو هۆنراوە فۆلکلۆریانەی بە ئاوازێکی زۆر خۆش گۆرانیبێژانی لادێیی لە شاییەکاندا دەیانوت کە هەرگیز لە بیرم ناچێتەوە بریتی بوو لەو چوارینەیەی خوارەوە:
هەروا دەڕوا بەناو “دێ” دا
کەوشی “سابڵاخ”ی لە “پێ”دا
“سۆلی” زەردە و “مەحس”ی تێدا
“دایک”ت کوێر بێ تۆی بە “کێ”دا
ئەگەر هەر دێڕێک لەو چوارینەیە شی بکەینەوە ئەوە لێکدانەوەی زۆر هەڵدەگرێت. جگە لەلایەنە هونەریەکەی، لە ڕووی کێش و سەروا کە لە چ ئاستێکی هونەری بەرزدایە، هۆنەرەکەی یان شاعیرەکەی چ توانایەکی زمانەوانی و هەڵبەست دانانی هەبووە، مرۆڤ سەرسام دەبێت کە لادێییەکی نەخوێندەوار چۆن توانیویەتی هەستی پەنگخواردووی دەروونی بەرانبەر دڵبەرەکەی بەم شێوەیە دەربڕێت، بۆیە ناچار وەکوو “خەجاتۆر ئاپۆڤیان” دەبێت بڵێین لە هەر کوردێکدا هەست و بەهرەی شاعیری بەدی دەکرێت. کورد هەموویان هەر بە زگماک شاعیرن و زمانی کوردی کێش و سەروا و ئاوازێکی هۆنراوەیی تایبەتیی هەیە.
جگە لەم لایەنە هونەرییە بەرزە، هەر دێڕێکی شایەنی لەسەر وەستان و هەڵوەستە کردنە چونکە هەر یەکێکیان پرسیاری گرنگ دەوروژێنن و توێژەری زانستی خۆی دەوێت زانستیانە وەڵامیان بداتەوە. بۆ نموونە، بۆچی دەڵێت “هەروا دەڕوا بە ناو دێ دا؟ ئەوە کچی کێیە ئازاد و سەربەستە و هەروا بێلەمپەڕ و بەربەستێک بە ناو دێ دا دەڕوات؟ ئایا کۆمەڵگەی لادێنشینی کوردی بۆ تێکەڵاوی نێر و مێ و گەڕان و سووڕان و دەرچوونی ئازادانەی ئافرەت بەربەستێکی چینایەتی و ئایینی و کۆمەڵایەتی هەبووە؟ یان ئەم دەرچوونە تایبەت بووە بە چینێکی دیاریکراو کە هەر بە دەرچوونەکەیدا بیناسینەوە ئەم ئافرەتە لە کام چینی کۆمەڵایەتیی کۆمەڵگەی کوردی بووە؟
لە لایەکی دیکە‌وە ئەگەر هۆنراوەی فۆلکلۆری کوردی لەم ئاستە هونەرییە بەرزەدا گوزارشت لە ئاستێکی دیاریکراوی سەربەستی ئافرەت و دەرچوونی بکات لە لادێدا، ئایا ئەم دەربڕینە لەگەڵ هۆنراوەی شاعیرانی کورددا تەبا و گونجاوە و ئەوانیش بە هەمان شێوە گوزارشتیان لە ئازادی ئافرەت کردووە و لەمپەڕێکیان نەدیوە لە دەرچوونیدا؟ یاخود بە پێچەوانەوە هۆنراوەی فۆلکلۆری باس لە ئازادی دەکات و شاعیرانیش باس لە دیلی و دەست بەسەری و دەرنەچوون و هەبوونی دەرکەوان دەکەن؟ ئەمە بابەتێکی دیکەیە، هەوڵدان بۆ وەڵامدانەوەی زانستیانەی ئەو پرسیارانە دەمانباتەوە ناو شیکردنەوەی چینایەتی کۆمەڵگەی کوردی و بەراوردکردنی هۆنراوەی فۆلکلۆری و هۆنراوەی شاعیرانی کوردی. ئەمەش توێژینەوەیەکی تایبەت هەڵدەگرێت. هێمن موکریانی (1921-1986) شاعیر لە وەسفی کچی ئاغا و خان و چینی ئەرستۆکراتی کوردیدا دەڵیت:
دەبوو ژوانگەی لە کن ڕاوکەی کەوان با
نەوەک وا چاو لە دەستی دەرکەوان با
بە ناوەرۆکی ئەو هۆنراوەیەی هێمن کە لە شەست و حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا نووسیویەتی، ئەوە کچی جوتیار و وەرزێر و کاسبکاری کورد بووە بەئازادی گەڕاوە و بە ناو دێدا ڕۆیشتووە، بە پێچەوانەوە کچی چینی باڵای کورد چاو لە دەستی دەرکەوان بووە بۆ دەرچوون.
هۆنراوە فۆلکلۆریەکە لە دێڕی دووەمیدا دەڵێت “کەوشی سابڵاخی لە پێدا”، ئەمە ڕیکلامێکی بازرگانی گرنگە، لە ‌سەردەمێکدا ڕۆژنامە و گۆڤار و تەلەڤزیۆن و کەناڵەکانی ڕاگەیاندن نەبوون بۆ ڕیکلامی بازرگانی و فرۆشتنی کاڵاکان. ڕەنگە هۆنراوە و گۆرانی و پەند و قسەی نەستەق کە لە شوێنە گشتییەکاندا دەگوترانە‌وە باشترین ڕیکلام بووبێت بۆ بە دەرخستنی بایەخ و گرنگی هەر کاڵایەک. “کەوشی سابڵاخی” دەبێت جۆرێکی تایبەتیی پێڵا و بووبێت و خەڵکانێکی دیاریکراو لە پێیان کردبێت. ئەمەش بەرەو ئەوەمان ڕادەکێشێت ئەو پرسیارە بکەین ئایا ئەم جۆرە کەوشە هەر وەکوو مۆدێلێک بە “سابلاخی” ناوی دەرکردووە؟ ئیتر مەرج نییە لە کوێ درووستکراوە و دەسکاری هەر جێگەیەکی دیکە بووبێت، یان نەخێر، ئەم جۆرە پێڵاوە لە مەهاباد درووستکراوە و ناوبانگی باشی هەبووە و بە کوردستان دا بڵاو بووەتەوە؟
هاوکات، ‌ دەکرێت ئەو قۆناغە مێژووییەش، تا ڕادەیەک، دەستنیشان بکەین کە ئەم هۆنراوەیەی تێدا هاتۆتە بەرهەم. بۆ نموونە، ئەگەر مێژووی گەشەکردنی ئابووری و بازرگانی لە کوردستان دا بخوێنینەوە و بە سەرتاکانی وەرچەرخانی چینایەتی و پەیدابوونی پیشە دەستییەکاندا شۆڕ بینەوە، ئەوا بۆمان دەردەکەوێت لە چ سەردەمێکدا کاڵای درووستکراوی شارە کوردییەکان، لە ناویاندا درووستکردنی پێڵاو، بە تایبەتیی لە مەهاباد دا، کەی ئەو ناوبانگەی هەبووە و بازاڕی شارەکانی دیکەی کوردستانی پڕ کردووە. دواتر کەی پاشەکشەی کردووە لە بەردەم کاڵای بیانی و لە جێگەیدا پێڵاوی ئیتاڵی و ئەڵمانی هتد… ناوبانگیان پەیدا کردووە، هۆکارەکانی ئەم گۆڕانکارییانەش چی بوون دەکرێت قسەی لەسەر بکرێت.
جگە لەم ئاماژە کۆمەڵایەتی و ئابووریانەی لە میانەی هۆنراوەکەوە دەتوانین سەرنجیان بدەین، لە ڕووی زمان و وشەی هاوبەشی نێوان زمانی کوردی و زمانانی دیکە، دەبینین لە دێڕی سێیەم و لە درێژەی وەسف کردنی کەوشەکەدا دەڵێت:
“سۆلی” زەردە و “مەحس”ی تێدا
سەرەڕای ئەو خوێندەواری و تێکەڵاوی و کرانەوەیەی لە کۆمەڵگەکەماندا هاتووتە کایەوە، ڕەنگە هێشتا زۆربەی کورد ئەمڕۆ نەزانن “سۆلی” چییە و لە ئاخاوتندا هەر بەکاری نەهێنن، کەچی باوباپیرانمان سەرەڕای نەخوێندەواریان، لە هۆنراوە و گۆرانی هەڵپەڕکێدا بەکاریان هێناوە.
سەیر نییە ئەگەر ئەمڕۆ لە بواری ڕاگەیاندن و تەکنۆلۆجی و بازاڕ و ناوی کەرەستە و ئامێرە نوێیەکاندا، سەدان وشەی زمانی بیانی بەکاربێنین و سەدان وشەی زمانە بیانییەکانیش هاتبنە ناو زمانی کوردییەوە بەڵام ئەوەی جێگەی سەرنج و لێڕامانە هەبوونی سەدان وشەی زمانێکی وەکوو ئینگلیزییە لە گۆرانی فۆلکلۆری کوردیدا. ئەمە لەکاتێکدایە کە وەک دەزانین لە ڕووی جوگرافییەوە کورد و ئینگلیز هەر یەکە لە لایەکی گۆی زەوی دەژین و هەزاران کیلۆمەتری ڕێگایان لەنێواندایە. بۆیە ئەمە جۆرە ڕاڤەکردنێکی دیکە هەڵدەگرێت تا هۆکارەکانی ئەم هاوبەشیە بزانین. هیوادارم بتوانم لە بەشێکی دیکە ئەم نووسینەدا بێمەوە‌ سەر ئەو باسە .
لێرەدا وشەی “سۆلی” بۆ جۆرە پێڵاوێکی تایبەت وەکوو نەعل یان هەر ژێرکەوشێک بەشی سەرەوەی تەواو نەکرابێت، بەکاردێت. لە زمانی ئینگلیزیشدا (sole) هەمان مانای هەیە و جۆرە پێڵاوێکە لای دوواوەی یان سەرەوەی پاژنەی تەواو نەکراوە و کراوەیە. واپێدەچێت کە کەوشی سابڵاخی وەکوو سۆلی بە پێستەیەکی خۆشەکراوی ڕەنگکراوی زەرد پێشەکەی درووستکرابێت و بە “مەحس” کە پێستەیەکی خۆشەکراوە، بۆیە نەکراوە لای دواوەی گیرابێت، یان وەکوو نەخش و نیگار بۆ پاراستنی لە تەڕبوون لەسەر ژێرکەوشەکە بە “مەحس” ڕیزێک چنرا بێت.
خۆزگە جگە لەوەی کورد مۆزەخانەی کەلەپوور و جلوبەرگ و کەرەستە و ئامێرەکانی دەبوو، لە هەر زانکۆیەکیشدا لە بەشەکانی زانستە کۆمەڵایەتیی ومرۆییەکان وەکوو تاقیگە، مۆزەخانەیەک دەبوو بۆ قوتابییان و خوێندکارانی ئەو بەشانە‌ تاوەکوو توێژینەوەیان لەسەر بکەن .
دێڕی کۆتایی چوارینەکە‌ لە دەرگای بابەتێکی کۆمەڵایەتی زۆر گرنگی داوە و ئاماژە بە سیستەمێکی کۆمەڵایەتی تایبەت دەکات، کە‌ دەڵێت:
“دایک”ت کوێر بێ تۆی بە “کێ”دا
ئەم دێڕە هۆنراوەیە شایانی توێژینەوەی زانستی زۆر قووڵە، پەیوەندی بە دایکسالاری و باوکسالاریەوە هەیە، کە دەبێت دایک لە بەشوودانی کچدا ڕۆڵی زۆر گرنگی هەبووبێت. وەک لە ‌پەروەردەکردنیشدا ڕۆڵی هەبووە و لە پەندی پێشینان و قسەی نەستەقیشدا ئەم ڕۆڵە ڕەنگی داوەتەوە و چەندین نموونە هەیە گوزارشت لە کاریگەریی دایک دەکەن لەسەر کچ. وەکوو ئەو پەندە گەرمیانیەی دەڵێت “دایکە بدوێنە و دوێتە بخوازە”، واتە کچ هەمان شێوەی دایکە و ئەگەر لە بینینی دایکیدا هەموو ڕەفتار و هەڵسوکەوتیت بە دڵ بوو بێ سێ و دوو کچەکەی بخوازە و دوودڵ مەبە لە هاوسەرگیری. هەروەها “گیا لەسەر بنجی خۆی دەڕوێتەوە” یان “ئەوەی بیخۆی بە ‌شیری تەرکی ناکەی بەپیری”. هەموو ئەمانە جەخت لەسەر ڕۆڵی دایک دەکەن، بۆیە لە هۆنراوە و گۆرانی فۆلکلۆریشدا ناڵێت باوکت کوێر بێ یان براکەت کوێر بێ تۆی بە کێ دا، بەڵکوو دایک خاوەن بڕیاری کۆتایی بووە، یان لانی کەم ڕۆڵی هەبووە. جگە لەمەش چەندین هۆنراوەی فۆلکلۆری کوردی دیکە هەیە جەخت لەسەر هەمان ڕۆڵی دایک دەکەنەوە لە کۆمەڵگەی کوردیدا، بۆ نموونە، “ئەتۆ دایکت ڕازی کە باوکت بۆ من هیچ ناڵی”. واتە ئەوەی ڕێگرە لە بەردەم بە یەک گەیشتنی ئەو دوو خۆشەویستەدا دایکە، نەک باوک، ئەمەش گوزارشت لە دەسەڵاتی دایک دەکات لە خێزانی کوردیدا. لە چەند هۆنراوەیەکی دیکەدا دەگوترێت:
بە پشت ماڵیاندا ڕابردم
دایکی یارێ بانگی کردم
ئەو کیژۆڵەی خەڵات کردم
یان
لەگەڵ تۆمە ئەی حەیاتم
دایکت تۆی کرد بە خەڵاتم
واپێدەچێت دایک ئەو دەسەڵاتەی هەبووبێت کچەکەی پێشکەش بکات نەک باوک، چونکە لەم هۆنراوەیەشدا ڕۆڵی باوک ونە، ئەم بابەتە لە زانستی مرۆڤناسیدا جێگایەکی تایبەتیی هەیە و جێی مشتومڕ و دەماقاڵەی نێوان زاناکان بووە و‌ پەیوەندی بە جۆرەکانی هاوسەرگیری و ژن و مێردایەتی و دەسەڵاتی خێزانییەوە هەیە. بۆ نموونه، ‌ زانایەکی مرۆڤناس، “مەردۆک”، توێژینەوەی لەسەر بەراوردکردنی 250 کۆمەڵگە کردووە لە ڕووی جۆری خێزانیەوه، کە لە زۆربەیاندا دەسەڵاتی باوک زاڵە و کۆنتڕۆڵی کار و بڕیارەکانی خێزانی کردووە. ئێمەش لە کۆمەڵگەی کوردیدا کەلەپوورێکی فراوانمان لەم بوارەدا هەیە و پێویستیان بە توێژینەوە و ساغکردنەوەی سەرچاوەی دەسەڵاتە لە خێزاندا.
ئەم بابەتە سەرەتایەکە هیوادارم هەم خۆم هەم توێژەرانی دیکە زیاتر گرنگی پێبدەن و کاری قووڵ و بەرفراوانتر لەم بوارەدا ئەنجام بدەن. [1]
Ev babet bi zimana (کوردیی ناوەڕاست) hatiye nvîsandin, klîk li aykona bike ji bu vekirina vî babetî bi vî zimana ku pî hatiye nvîsandin!
ئەم بابەتە بەزمانی (کوردیی ناوەڕاست) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
Ev babet 26 car hatiye dîtin
Haştag
Çavkanî - Jêder
[1] Mallper | کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەڕی سەکۆ - 10-12-2023
Gotarên Girêdayî: 2
Pol, Kom: Kurtelêkolîn
Dîroka weşanê: 10-12-2023 (1 Sal)
Cureya belgeyê: Zimanî yekem
Cureya Weşanê: Born-digital
Kategorîya Naverokê: Lêkolînewe
Kategorîya Naverokê: Çand
Kategorîya Naverokê: Komelayetî
Welat- Herêm: Başûrê Kurdistan
Ziman - Şêwezar: Kurdî ,Başûr - Soranî
Meta daneya teknîkî
Mafê telîfê ji xwediyê gotarê bo Kurdîpêdiya hatiye veguhestin
Kalîteya babetê: 99%
99%
Ev babet ji aliyê: ( Humam Tahir ) li: 27-03-2024 hatiye tomarkirin
Ev gotar ji hêla ( Ziryan Serçinarî ) ve li ser 29-03-2024 hate nirxandin û weşandin
Ev gotar vê dawiyê ji hêla ( ڕۆژگار کەرکووکی ) ve li ser 07-04-2024 hate nûve kirin
Navnîşana babetê
Ev babet li gorî Standardya Kurdîpêdiya bi dawî nebûye, pêwîstiya babetê bi lêvegereke dariştinî û rêzimanî heye!
Ev babet 26 car hatiye dîtin
Kurdîpîdiya berfrehtirîn jêderê zaniyariyên Kurdîye!
Jiyaname
AYNUR ARAS
Cihên arkeolojîk
Dalamper
Cihên arkeolojîk
Mezarê Padîşehê Kurd ê Mîdî (Kî Xosraw- Kawa) 632-585 BZ
Jiyaname
RONÎ WAR
Jiyaname
Kerim Avşar
Wêne û şirove
Ji xanên bajarê Silêmaniyê
Pirtûkxane
NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 42
Wêne û şirove
Ev wêne di sala 1973 an de li Qelqeliyê ya ser bi Wanê ve kişandiye
Kurtelêkolîn
Xebateke kesk di rêya Kurdistanê de Êko-nasyonalîzma Şerîf Bacwer û hevalên wî
Kurtelêkolîn
Pirên pêwendiya di navbera Başûr û Rojhilat û nebûna baweriyê
Pirtûkxane
ZÎMANÊ DUYEM
Jiyaname
Viyan hesen
Cihên arkeolojîk
Kereftû
Wêne û şirove
Bav û diya nivîskar: Wezîrê Eşo, Tbîlîsî 1930
Wêne û şirove
Kurdên gundê Meydan Ekbezê, Çiyayê Kurmênc- Efrînê
Jiyaname
KUBRA XUDO
Cihên arkeolojîk
Temteman
Kurtelêkolîn
Gelo pirsa Kurd, pirsek navdewletiye?
Pirtûkxane
Felsefeya marks
Wêne û şirove
MEDRESEYA QUBAHAN
Cihên arkeolojîk
Qoşliyê
Jiyaname
Elî Îlmî Fanîzade
Jiyaname
İbrahim Güçlü
Jiyaname
Dîlan Yeşilgöz-Zegerius
Jiyaname
Ferhad Merdê
Pirtûkxane
NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 41
Pirtûkxane
Lenînîsm
Kurtelêkolîn
Mezopotamya û şaristaniyetek bo hemû mirovahiyê
Kurtelêkolîn
RÊBERA HÎNKIRINA KURDÎ
Jiyaname
Firîca Hecî Cewarî

Rast
Kurtelêkolîn
Çêkirina tevnan di Kelepûra Kobaniyê de
05-05-2024
Aras Hiso
Çêkirina tevnan di Kelepûra Kobaniyê de
Kurtelêkolîn
Xişr û bedewiyên jinên Kurd li ber çavên geştyarên bîhanî
05-05-2024
Aras Hiso
Xişr û bedewiyên jinên Kurd li ber çavên geştyarên bîhanî
Kurtelêkolîn
RÊBERA HÎNKIRINA KURDÎ
19-05-2024
Sara Kamela
RÊBERA HÎNKIRINA KURDÎ
Wêne û şirove
MEDRESEYA QUBAHAN
19-05-2024
Sara Kamela
MEDRESEYA QUBAHAN
Cih
Qamişlo
25-05-2024
Burhan Sönmez
Qamişlo
Babetên nû
Pirtûkxane
NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 42
28-05-2024
Sara Kamela
Cih
Qamişlo
25-05-2024
Burhan Sönmez
Jiyaname
Ferhad Merdê
25-05-2024
Burhan Sönmez
Wêne û şirove
MEDRESEYA QUBAHAN
19-05-2024
Sara Kamela
Pirtûkxane
Lenînîsm
15-05-2024
Sara Kamela
Pirtûkxane
Felsefeya marks
15-05-2024
Sara Kamela
Pirtûkxane
NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 41
07-05-2024
Sara Kamela
Pirtûkxane
ZÎMANÊ DUYEM
01-05-2024
Sara Kamela
Pirtûkxane
6 STÛNÊN ZIMAN Û ZIMANNASIYA KURDÎ
01-05-2024
Burhan Sönmez
Pirtûkxane
Felsefekirin û zarok
29-04-2024
Sara Kamela
Jimare
Babet 518,783
Wêne 106,249
Pirtûk PDF 19,332
Faylên peywendîdar 97,270
Video 1,398
Kurdîpîdiya berfrehtirîn jêderê zaniyariyên Kurdîye!
Jiyaname
AYNUR ARAS
Cihên arkeolojîk
Dalamper
Cihên arkeolojîk
Mezarê Padîşehê Kurd ê Mîdî (Kî Xosraw- Kawa) 632-585 BZ
Jiyaname
RONÎ WAR
Jiyaname
Kerim Avşar
Wêne û şirove
Ji xanên bajarê Silêmaniyê
Pirtûkxane
NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 42
Wêne û şirove
Ev wêne di sala 1973 an de li Qelqeliyê ya ser bi Wanê ve kişandiye
Kurtelêkolîn
Xebateke kesk di rêya Kurdistanê de Êko-nasyonalîzma Şerîf Bacwer û hevalên wî
Kurtelêkolîn
Pirên pêwendiya di navbera Başûr û Rojhilat û nebûna baweriyê
Pirtûkxane
ZÎMANÊ DUYEM
Jiyaname
Viyan hesen
Cihên arkeolojîk
Kereftû
Wêne û şirove
Bav û diya nivîskar: Wezîrê Eşo, Tbîlîsî 1930
Wêne û şirove
Kurdên gundê Meydan Ekbezê, Çiyayê Kurmênc- Efrînê
Jiyaname
KUBRA XUDO
Cihên arkeolojîk
Temteman
Kurtelêkolîn
Gelo pirsa Kurd, pirsek navdewletiye?
Pirtûkxane
Felsefeya marks
Wêne û şirove
MEDRESEYA QUBAHAN
Cihên arkeolojîk
Qoşliyê
Jiyaname
Elî Îlmî Fanîzade
Jiyaname
İbrahim Güçlü
Jiyaname
Dîlan Yeşilgöz-Zegerius
Jiyaname
Ferhad Merdê
Pirtûkxane
NÎQAŞÊN FELSEFEYÊ 41
Pirtûkxane
Lenînîsm
Kurtelêkolîn
Mezopotamya û şaristaniyetek bo hemû mirovahiyê
Kurtelêkolîn
RÊBERA HÎNKIRINA KURDÎ
Jiyaname
Firîca Hecî Cewarî

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.5
| Peywendî | CSS3 | HTML5

| Dema çêkirina rûpelê: 0.609 çirke!