بییەی نەتەوەیی کورڎی میانو فەلسەفە و سۆسیۆپۆلەتیکینە
هورئەوەگېڵنای و ئاماڎەکەرڎەی: ئەسعەد ڕەشید
بەشەی حەفتا و یەکەمە
ئەنتۆنی دی سمیس، چەنی ئانەیچ تیورەکانو نەتەوەی تېکەڵ بە تیورەکانو نەتەوەوازی مەکەرۊن و پېسە تیورەکانو نەتەوەوازی پۊلېنشان مەکەرۊن و مەوزۊشان وەرچەم، بەڵام چېوێمان جە بارەو تیورەکانو نەتەوەی جە سەڎەی نۊزڎەینە پەنەماچۊن. ئی چەنەکۊڵەرە دلې کتېبێنە بە نامې (نەتەوەوازی) حۆلې مڎۊن ئا پەیلوا ئېژایا کە جە ویارو نەتەوەو نەتەوەوازینە هەنې دلې چوارچېوەو چن تیورێوە گردینەینە پۊلېنشان بکەرۊن و هەریۊشان بگېڵنۊوە پەی ئا بنەما فکریې کە سەرشۆ مەرزیانەرە. ئېمە چېگەنە حۆلې مڎەیمې جە ڕاو واتە و واچێ ڕەخنەئامېزی پۊلېنکەرڎەکەو ئاڎیۆ، پەیلوایە تیورییەکانو ئی ویارەیە بەپاو بنەماکانی پۊلېن بکەرمېوەو ئا تېکەڵکارییەی کە دلې پۊلېنکەرڎەیەکەو ئاڎینە هەن چارەسەرش بکەرمېن.
سیمیس، دلې هەرمانەکې وېشەنە باس چانەیە مەکەرۊن کە جە سەڎەی نۊزڎەنە دوې پەیلوێ سەرەکیې جە بارەو بییەی نەتەوەی بیېنې، پەیلوێوەشان پا سەرو ئانەی مەگېرېرە، کە بنەماو بییەی نەتەوەی حەزو خەڵکی و ئا تاریخە هامبەشەنە کە ئا خەڵکە دلې سەردەمێنە بە مەڵامەتو پېوەرەژیوای پەیشا درووس بییەن. واتا بنەماو بییەی نەتەوەی حەزو پېوەرەژیوای و بییەی ئا یاڎەوەرییە هامبەشەینە کە کۊمەڵە گروپێ جیاواز هەنشان، ئیتر مەرچ نییەن ئا کۊمەڵە گروپە جە خەڵکی سەر بە یەک زوان و یەک کەلتوری ئەتنیکی و یەک ڕەچەڵەکی بان. کەلتووری هامبەشو ئاڎیشا ئا تاریخە هامبەشەنە کە ڕککۆت پەی ئاڎیشاش وەشکەرڎەن و بییەیچشان بە نەتەوە جە ڕاو هورچنییەی پېوەرەژیوایشاوەو هەرمانکەرڎەیشانەن پەی درېژەدای ئەپا تاریخەیەو وەشکەرڎەی ئا دماڕۊیە کە وېشان گەرەکشانەن. واتا بەپاو ئی پەیلوایە بنەماو بییەی نەتەوەکانی، تاریخێ هامبەشەن کە هورگیرو یاڎەوەری هامبەشی کۊمەڵە گروپێ کۊمەڵایەتی جیاوازەن چەنی حەزێ پەی پېوەرەژیوای جە دماڕۊنە.
ئانەی ئەچی پەیلوایەنە قیمەتش پەنە مڎریۊ ئانەن کە ئەندامانو نەتەوێوە بە حەزو وېشان ئانەشان هورچنییەن کە سەر ئەپا نەتەوەیە بان و سەربەنەتەوەبییەی بڕیارێ ناچارانە نییەن و ئا گروپە کۊمەڵایەتییە جیاوازې و ئەندامەکېشان بە ئارەزو وېشان ئانەشان هورچنییەن کە چەنی گروپە کۊمەڵایەتییەکانو تەری کە خاوەنو تاریخ و یاڎەوەریێ هامبەشینې نەتەوێ پېکباران یام پېکش ناران. ئانېچە کە نەتەوەشان پېکئاردەن هەرکاتێ گەرەکشان بۊن مەتاوان دلې پېکئاماو ئا نەتەوەینە بزیارەو چەنی کۊمەڵە گروپێ تەری تاریخ و یاڎەوەریێ هامبەش وەشبکەران و نەتەوێ تەر جییا جە نەتەوە وەڵینەکەی پېکباران، چوونکوم (نەتەوە ڕاپەرسیێ ڕوانەن)، ئەچا ڕاپەرسییە ڕوانەنە هەر گروپێ جە گروپەکانو نەتەوەی مەتاوۊن بڕیارو ئانەی بڎۊن کە چەنی گروپەکانو تەری دلې پېکئاماو ئا نەتەوەینە بمانۊوە یام نەمانۊوەو حۆلې بڎۊن چەنی کۊمەڵە گروپێ تەری نەتەوە پېکبارۊن.
ئی پەیلوایە پەیلوایێ ڕامیارین و جە ڕوەو چېشیەتیۆ نەتەوەی جە پارتە ڕامیارەکانی نزیک مەکەرۊوەو پاسە تەماشەو نەتەوەی مەکەرۊن کە عەینو درووسەو پارتێ ڕامیارشان هەن، بەڵام جە عاسێ گۆرەتەرەنە. چەنی کەسێ مەتاوۊ دەنگ بڎۊن بە هېزێ ڕامیار و دەنگ نەڎۊن بە هېزێ تەری، ئەپاسەیچ گروپێ کۊمەڵی مەتاوۊن دەنگ بڎۊن پانەی کە سەر بە نەتەوێوە بۊن یام سەر پا نەتەوەیە نەبۊن.
سیمیس، ئی پەیلوایە بە پەیلوێوە ڤۆڵەنتەریست نامې بەرۊن و مەرەجیۊش ئی پەیلوایە پا سەرو پەنەوازی جە بییەی ئارەزوویێ ئاشکەرا پەی سەرەمڕەبییەی ژیوای هامبەشی مەگېرۊرە و دژو ئا پەیلوایەنە کە مەرەجیۊش گروپە کۊمەڵایەتییەکې و ئەندامەکېشان هەر چەنی پېڎابییەیشان بییەیە نەتەوەییەکەشان بە سروشت دیاری کریان و ناچارېنې سەر ئەپا نەتەوەیە بان کە چەنی ئامای پېڎایشاوە چارەشانە نویسیان. بەشێ جە کتېبو بییەی نەتەوەیی کورڎی میانو فەلسەفە و سۆسیۆپۆلەتیکینە، نویستەی عیرفان مستەفا، هۊرئەوەگېڵنای پەی سەرو زوانی هۆرامی: ئەسعەد ڕەشید.[1]