پەرتووکخانە پەرتووکخانە
گەڕان
  

کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!


بژاردەی گەڕان




گەڕانی ورد      کیبۆرد


گەڕان
گەڕانی ورد
پەرتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
تۆمارکردنی بابەت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
ڕاپرسی
بیروڕاکانتان
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
ڕێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
ئامرازەکان
دەربارە
ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی ڕێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی ڕووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
Dark Mode
زمانەکان
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی
Kurmancî
هەورامی
Zazakî
English
Français
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Fins
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
هەژماری من
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
گەڕان تۆمارکردنی بابەت ئامرازەکان زمانەکان هەژماری من
گەڕانی ورد
پەرتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
ڕاپرسی
بیروڕاکانتان
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
ڕێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
دەربارە
ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی ڕێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی ڕووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
Dark Mode
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی
Kurmancî
هەورامی
Zazakî
English
Français
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Fins
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 دەربارە
 بابەت بەهەڵکەوت
 چالاکییەکانی ڕۆژی
 ڕێساکانی بەکارهێنان
 ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
 بیروڕاکانتان
 دڵخوازەکان
 کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
 چالاکییەکان - کوردیپێدیا
 یارمەتی
بابەتی نوێ
ژیاننامە
بنار عەباس
27-12-2024
سروشت بەکر
پەرتووکخانە
گەشتێکی خۆش بە جیهاندا
27-12-2024
سەریاس ئەحمەد
ژیاننامە
بەهرە سەمیر ئەنوەر
27-12-2024
سروشت بەکر
پارت و ڕێکخراوەکان
یەکێتیی ناوەندی گۆڕەپان و مەیدانی کوردستان
27-12-2024
سروشت بەکر
پارت و ڕێکخراوەکان
یانەی وەرزشی ڕواندز
27-12-2024
سروشت بەکر
پەرتووکخانە
پڕۆسەی ئەنفال و ڕەنگدانەوەی لە ئەدەبی کوردیدا
27-12-2024
کشمیر کەریم
پەرتووکخانە
پێگەی ئافرەت لە شیعرەکانی تەڵعەت تاهیر دا
27-12-2024
کشمیر کەریم
ڤیدیۆ
هونەرمەند و کادری ڕادیۆی کوردی لە بەغدا و نووسەر، شوکڕوڵڵای بابان
27-12-2024
کشمیر کەریم
ڤیدیۆ
تیپی هونەرەکانی میللی هەولێر ساڵی 1981
27-12-2024
کشمیر کەریم
ڤیدیۆ
ئەی باڵابەرزی نەرم و شل؛ شیعری: دڵزار، تاهیرتۆفیق، تۆماری ڕادیۆی کوردی لە بەغدا، ساڵی1959
27-12-2024
کشمیر کەریم
ئامار
بابەت
  532,091
وێنە
  113,348
پەرتووک PDF
  20,692
فایلی پەیوەندیدار
  109,256
ڤیدیۆ
  1,729
زمان
کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish 
292,214
Kurmancî - Upper Kurdish (Latin) 
91,114
هەورامی - Kurdish Hawrami 
66,417
عربي - Arabic 
32,839
کرمانجی - Upper Kurdish (Arami) 
20,354
فارسی - Farsi 
11,710
English - English 
7,828
Türkçe - Turkish 
3,690
Deutsch - German 
1,809
لوڕی - Kurdish Luri 
1,690
Pусский - Russian 
1,144
Français - French 
349
Nederlands - Dutch 
131
Zazakî - Kurdish Zazaki 
91
Svenska - Swedish 
72
Polski - Polish 
56
Español - Spanish 
55
Italiano - Italian 
52
Հայերեն - Armenian 
52
لەکی - Kurdish Laki 
37
Azərbaycanca - Azerbaijani 
27
日本人 - Japanese 
21
中国的 - Chinese 
20
Norsk - Norwegian 
18
Ελληνική - Greek 
16
עברית - Hebrew 
16
Fins - Finnish 
12
Português - Portuguese 
10
Тоҷикӣ - Tajik 
9
Ozbek - Uzbek 
7
Esperanto - Esperanto 
7
Catalana - Catalana 
6
Čeština - Czech 
5
ქართველი - Georgian 
5
Srpski - Serbian 
4
Kiswahili سَوَاحِلي -  
3
Hrvatski - Croatian 
3
балгарская - Bulgarian 
2
हिन्दी - Hindi 
2
Lietuvių - Lithuanian 
2
қазақ - Kazakh 
1
Cebuano - Cebuano 
1
ترکمانی - Turkman (Arami Script) 
1
پۆل
کوردیی ناوەڕاست
وشە و دەستەواژە 
109,149
ژیاننامە 
26,928
پەرتووکخانە 
26,182
کورتەباس 
19,251
ڕێکەوت و ڕووداو (کڕۆنۆلۆژیا) 
15,082
پەند 
13,754
شوێنەکان 
12,155
شەهیدان 
11,937
کۆمەڵکوژی 
10,919
هۆنراوە 
10,500
بەڵگەنامەکان 
8,422
وێنە و پێناس 
7,576
ئامار و ڕاپرسی 
4,627
کلتوور - مەتەڵ 
3,149
ناوی کوردی 
2,561
ڤیدیۆ 
1,611
پارت و ڕێکخراوەکان 
1,465
فەرمانگەکان  
1,013
پۆلێننەکراو 
989
بڵاوکراوەکان (گۆڤار، ڕۆژنامە و ...) 
826
کلتوور - گاڵتەوگەپ 
776
کارە هونەرییەکان 
769
شوێنەوار و کۆنینە 
639
گیانلەبەرانی کوردستان 
360
یارییە کوردەوارییەکان 
279
ئیدیۆم 
224
هۆز - تیرە - بنەماڵە 
187
نەخشەکان 
185
نەریت 
160
ڕووه‌كی كورده‌واری (گژوگیا و دار) 
101
ژینگەی کوردستان 
101
خواردنی کوردی 
84
زانستە سروشتییەکان 
80
دۆزی ژن 
55
مۆزەخانە 
50
بەرهەمە کوردستانییەکان 
38
کەلوپەلی سەربازیی بەکارهاتوو لە کوردستان 
28
گەشتوگوزار 
2
کۆگای فایلەکان
MP3 
518
PDF 
32,577
MP4 
2,881
IMG 
208,789
∑   تێکڕا 
244,765
گەڕان بەدوای ناوەڕۆکدا
ژیاننامە
ئاری بابان
شوێنەکان
هەرمۆتە
ژیاننامە
هێرۆ سەباح سەربیری
پەرتووکخانە
ئاراسنامە، بەرگی 01
پارت و ڕێکخراوەکان
یانەی وەرزشی ڕواندز
ناساندنی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست
کوردیپێدیا، مێژووی ڕۆژ بە ڕۆژی کوردستان و کورد دەنووسێتەوە..
پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish
بەشکردن
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
نرخاندنی بابەت
نایاب
زۆر باشە
باش
خراپ نییە
خراپ
بۆ ناو لیستی دڵخوازەکان
ڕای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!
گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە
Metadata
RSS
گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
Kurmancî - Upper Kurdish (Latin)0
English - English0
عربي - Arabic0
فارسی - Farsi0
Türkçe - Turkish0
עברית - Hebrew0
Deutsch - German0
Español - Spanish0
Français - French0
Italiano - Italian0
Nederlands - Dutch0
Svenska - Swedish0
Ελληνική - Greek0
Azərbaycanca - Azerbaijani0
Catalana - Catalana0
Čeština - Czech0
Esperanto - Esperanto0
Fins - Finnish0
Hrvatski - Croatian0
Lietuvių - Lithuanian0
Norsk - Norwegian0
Ozbek - Uzbek0
Polski - Polish0
Português - Portuguese0
Pусский - Russian0
Srpski - Serbian0
балгарская - Bulgarian0
қазақ - Kazakh0
Тоҷикӣ - Tajik0
Հայերեն - Armenian0
हिन्दी - Hindi0
ქართველი - Georgian0
中国的 - Chinese0
日本人 - Japanese0

هه‌ینی قادر

هه‌ینی قادر
هەینی قادر
زاراوەی ڕۆژهەڵات لە مێژووى جیوسیاسیدا زاراوەیەکى نوێیە تەمەنى لە سەدەیەک تێپەڕ ناکات پێشتر زاراوەى ڕۆژهەڵاتى نزیک ( (الشرق الادنى) ) ى بۆ بەکارهاتووە، ناوچەیەکى ئاڵۆز و پڕ کێشمە کێشە، سنوورەکەى بە ئاسانى دیارى ناکرێت بە هۆى سرووشتى ناوچەکە لە ڕووى تێکەڵى ئایینى و فرە نەژادییەوە، ئەم ناوچەیە بە بەراورد بە ناوچەکانى ترى جیهان ڕووبەرێکى بچوکى هەیە بەڵام پڕە لە نەتەوەى جیاواز و ئایینى جیاواز، سەربارى دەوڵەمەندى ناوچەکە لە ڕووى سامانى سرووشتى و گرنگى ناوچەکە لە ڕووى مێژووییەوە ئەمانە هەمووى بە یەکەوە واى کردووە ئەم ناوچەیە سەقامگیری بە خۆیەوە نەبینێ وە بەردەوامیش وڵاتانى ڕۆژاوا چاویان تێبڕیوە، بە پێى بەرژەوەندى خۆیان ڕەفتاریان لەگەڵ ئەم ناوچەیەدا کردووە.
هەروەکوو وتمان سەرەتا ئەم ناوچەیە پێى گوتراوە ڕۆژهەڵاتى نزیک، وڵاتانى زلهێزى ئەوڕوپا و ڕۆژاوا بە پێ ى بەرژەوەندیە ئابورى و سیاسییەکانى خۆیانەوە ڕەفتاریان لە گەڵدا کردووە و هەر یەکەى لە دیدى خۆیەوە ناساندویانە و پێناسەیان کردووە و سنوور و وڵاتەکانیشیان دیاریکردووە، لە سەدەى نۆزدهەمەوە تا ئەمڕۆ بە شێوەى جیاجیا لەلایەن حکومەتەکانى بەریتانیا و ئەمریکا و ئەڵمانیا و فەرەنسا پێناسەى بۆ کراوە و ناسێندراوە، بۆ نموونە لەلایەن بەریتانیەکانەوە پێی گوتراوە (الشرق اڵادنی) ڕۆژهەڵاتی نزیک چونکە لای ئەوان و ڕۆژاوایەکانەوە نزیکترین ناوچەی ڕۆژهەڵات بووە لێیانەوە، ئەوەی شایەنی باسە وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی نزیک لە دیدی بەریتانیەکانەوە ئەم وڵاتانەی گرتووەتەوە: (میسر- سوودان- دوورگەی عەرەب- لیبیا- سووریا- فەلەستین- ئیسرائیل – ئێراق- ئێران- لوبنان- تورکیا- ئەفغانستان- پاکستان- خوارووی یۆنان- قوبرس) ، ئەمەشیان زیاتر بۆ جیاکردنەوەی ئەو ناوچەیە بووە لە ناوچەی (شرق اڵاقصی) ڕۆژهەڵاتی دوور کە زۆر لێیانەوە دوور بووە، واتە لە ڕۆژاواوە دوور بووە.
حکومەتی ئەمریکاش لەسەر ناساندنی (ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست) هەمان دید و بۆچوونی بەریتانیەکانیان هەیە، ئەوانیش سەردەمانێک پێیان گوتووە (ڕۆژهەڵاتى نزیک) لە برى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست، بەڵام ئەوان ڕایان وایە کە (‌ئەفغانستان و پاکستان) ناکەوێتە ناو ناوچەى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست، بەڵام حکومەتی ئەڵمانیا لەسەر دیاریکردنی وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی نزیک و ناساندنی ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست بۆچوونێکی تریان هەیە کە تەواو جیاوازە لەگەڵ بۆچوونی بەریتانیا و ئەمریکا لەسەر دیاریکردنى ئەم ناوچەیە ئەوان دەڵێن ڕۆژهەڵاتی نزیک وێراى ئەم وڵاتانە: ( (ئێران- تورکیا- نیمچە دوورگەی عەرەب- وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی عەرەبی کە (سووریا- لوبنان- فەلەستین – ئێراق – ئوردن- میسڕ- سوودان – لیبیا) ) ئەم وڵاتانەش دەگرێتە خۆی: (ئەفغانستان- پاکستان- هیندستان- بەنگڵادێش- بۆرما- نیپاڵ- سیرلانکا) ، هۆکاری ئەم دابەشکاریەش دەگەڕێننەوە بۆ دووری ئەم وڵاتانە لە ئەوروپا.
هەرچی فەڕەنسییەکانن بۆچوونى تریان هەیە کە تەواو جیاوازە لەگەڵ بۆچوونى ئەمریکا و ئەوروپا لەسەر دیاری کردنی سنووری جوگرافی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، هۆیەکەشی زیاتر بۆ ناکۆکیەکانی نێوانیان و بەرژەوەندییەکانیان لەم ناوچەیەدا دەگەڕێتەوە، حکوومەتی فەڕەنسا بۆ بەرژەوەندی خۆی بۆ ماوەیەک لە یەک کاتدا هەردوو زاراوەی (ڕۆژهەڵاتی نزیک و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست) ی بەکارهێناوە بەڵام بە شێواز و دەربڕینی خۆی، ئەم جیاوازییەش دەگەڕێتەوە سەردەمی جەنگی یەکەمی جیهانییەوە بە دیاری کراوی بۆ کاتی مۆرکردنی ڕێککەوتننامەی سایکس-بیکۆ لە ساڵی 1916زایینی، کاتێک کە هەردوولا (بەریتانیا و فەڕەنسا) مشتومڕیان بوو لەسەر دابەشکردنی مومتەلەکاتی بەشی ئاسیای دەوڵەتی عوسمانی لەم ناوچەیە (مەبەست لە دابەشکردنی ویلایەتەکانی عەرەبییە) ئایا کام ناوچە بۆ فەڕەنسا بێت؟ وە کام ناوچە بۆ بەریتانیا بێت؟ ئەو کات حکومەتی فەڕەنسا یاخود بە واتایەکی تر لیژنەی دانووستکاری فەڕەنسی لە دانیشتنەکانیدا هەردوو زاراوەی levant المشرق وە orient الشرق لە کاتی گفتوگۆیەکانیاندا بەکارهێناوە لە مەشدا مەبەستیان ئەوە بووە لەسەر نەخشەدا هەموو ئەو وڵاتانەی کەوتوونەتە بەشی ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست بخرێنە سەر بەشی نفووزی فەڕەنسا، چونکە بەشی فەڕەنسا لەسەر نەخشەکەی سایکس-بیکۆ بە المشرق levant ناسێندرا بوو، کە دەکاتە سووریا و لوبنان لە دوایی دا ئەم زاراوەیان گۆڕی بۆ الشرق orient ڕۆژهەڵات، کە لەمەدا فەڕەنسا مەبەستی خۆی هەبوو چونکە تەماحی زیاتری هەبووە لە دەستکەوت، بۆیە لە کاتی گفتوگۆیەکانیان لەسەر دابەشکردنی دەستکەوتەکانی کۆتایی جەنگ ئەم زاراوەیەشیان گۆڕیوە و کردویانە بە (porche orient) ڕۆژهەڵاتی نزیک (الشرق اڵادنی) ، ئەم جۆرە دەربڕینانە لە سیاسەت دا بە دەربڕینی مەتاتی لە قەڵەم دەدرێت ئامانجیش لێی بە دەست هێنانی دەستکەوتی زیاترە، ئەمەش زیرەکی شاندی دانووستکار لە دانیشتەکان پیشان دەدا، فەڕەنساش ئەم سیاسەتەی بۆ ماوەیەک پەیڕەو کرد تا لەگەڵ بەریتانیا بەڕێککەوتنی کۆتایی گەیشت و لەسەر بەش و دەستکەوتەکانیان لەم ناوچەیە سازشیان لەگەڵ یەکتردا کرد.
لە دوای درووست بوونی دەوڵەتی ئیسڕائیل لە ساڵی 1948ز زاراوەی ڕۆژهەڵاتی نزیک (الشرق اڵادنی) لە ئەدەبیاتی ئەوروپی ڕەهەندێکی تری سیاسی وەرگرت و هەموو ئەم وڵاتە عەرەبیانەی گرتەوە کە لە حاڵەتی ڕووبەڕوو بوونەوەدابوون لەگەڵ دەوڵەتی ئیسڕائیل، بەڵام حکومەتی فەڕەنسا لە سیاسەتی دەرەوەی خۆیدا لە دوای سەرهەڵدانی کێشەی عەرەب و جوو لێکدانەوە و ناساندنێکی جیاواز تری بۆ ئەم ناوچەیە پەیڕەوکرد، جۆرە دابەشکاریەکی جیاوازی لە وەزارەتی دەرەوەی وڵاتەکەی بۆ دانا وەکوو لەخوارەوە ئاماژەی پێکراوە.
– میسرو ڕۆژهەڵات (المشرق) ئەم وڵاتانە دەگرێتەوە (ئیسڕائیل- سووریا- لوبنان- ئوردن) .
– ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست وڵاتی (یەمەن و تەواوی وڵاتانی کەنداوی عەرەبی دەگرێتەوە تاکوو وڵاتی ئێران.
– تورکیا و قوبرس و بەشی ئەوروپای خواروو.
بەڵام ئەوەی ئەمڕۆ زیاتر باوە و لە فەرهەنگی جوگرافی و جیۆسیاسیدا کاری پێدەکرێت، ئەوەیە کە زاراوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە سیاسەتی نێودەوڵەتیدا زیاتر پەیڕەو دەکرێت وە دەوڵەتانیش لەسەر ئەوە کۆکن کە ئەم ناوچەیە ئەم وڵاتانە دەگرێتە خۆی: (ئێران- سعودیە- وڵاتانی کەنداو-ئێراق- سووریا- لوبنان- فەلەستین- ئیسڕائیل- میسر- سوودان- ئەریتریا- سۆمال- قوبرس- لیبیا- خوارووی یۆنان- ئەفغانستان- پاکستان- تورکیا) .
لەڕاستیدا نەوت زیاتر حوکم لەسەر دیاریکردنی سنووری ئەم ناوچەیە دەکات، نەوەک شتی تر چونکە لە دیدی ئەوروپا و ڕۆژاوا ناوچەی ڕۆژهەڵات بە گشتی بە هەموو ئەم وڵاتە نەوتیانە دەگوترێ‌ کە مەڵبەندی سەرەکیان کەنداوی عەرەبی یە.

جوگرافیا و ڕووبەری ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست
ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ناوچەیەکی پان و فرەوانە، ڕووبەرەکەی نزیکەی 25ملیۆن کیلۆمەتری چوارگۆشە دەبێت، ئەمەش دەگاتە ڕێژەی زیاتر 18%ی ڕووبەری وشکایی گۆی زەوی، کە دەکاتە دوو هەندە و نیوی ڕووبەری کیشوەری ئەوروپا بە گشتی، ئەم ناوچەیە بە تێکڕا هەرسێ‌ کیشوەری ئاسیا و ئەوروپا و ئەفریقیا دەگرێتەوە، بەڵام ڕێژەی زۆر و یاخود ڕووبەرە گەورەکەی دەکەوێتە کیشوەری ئاسیا، لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەکەشیەوە ژمارەی دانیشتووانەکەی زیاتر لە 600ملیۆن کەسە، چڕی دانیشتووانەکەی دەکەوێتە وڵاتانی کیشوەری ئاسیا، ئەم وڵاتانە سەنتەری ئەم ناوچەیە پێک دەهێنن (سعودیە- ئێراق- ئێران- کوێت- ئیمارات- قەتەر- بەحرین- عومان- یەمەن) باقی وڵاتەکانی تریش بە وڵاتی دەوروبەری ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دادەنرێت.
گرینگی ئەم ناوچەیە لەڕووی سیاسی و ئابووری و ئایینییەوە
دەتوانین بەکوورتی گرنگی ئەم ناوچەیە لەسەر سێ‌ ئاستدا دەستنیشان بکەین:
یەکەم: لەسەر ئاستی ئابووری و بازرگانی:
ئەم ناوچەیە لەڕووی ئابووریەوە ناوچەیەکی دەوڵەمەندە بە نەوت و وزە و کانزای سرووشتی بە تایبەت لە ڕووی بەرهەمهێنانی نەوتەوە بە دەوڵەمەندترین ناوچەی جیهان دادەنرێت نزیکەی ڕێژەی 36% نەوتی جیهان لەم ناوچەیە بەرهەم دەهێنرێت، وە لەڕووی یەدەگی نەوتیشەوە ڕێژەی 65%ی نەوتی جیهان پێکدەهێنێ، وە لە کۆنیشەوە ڕێگایەکی گرنگ و سەرەکی بازرگانی بووە لەنێوان ڕۆژهەڵات و ڕۆژاوا، وە بۆ ماوەیەکی زۆر ڕێگای بازرگانی کردنی ئاوریشم بووە لەنێوان بازاڕەکانی چین و ڕۆژاوا.
دووەم: لەسەر ئاستی نەژادی و ئایینییەوە:
لەبەر ئەوەی ئەم ناوچەیە فڕە نەژادە و نەتەوەی جیاوازی تێدایە ، وە لە هەمان کاتدا مەڵبەندی هەرسێ‌ ئایینی گەورەی ئاسمانیە (جوولەکە- فەلە- موسڵمان ) ئەمە وای کردووە چاوی دنیای لەسەر بێت و لێرە پێکدادانە بەرژەوەندیە جیاوازەکانی زلهێزەکان بە درێژایی مێژوو لە سەری درووست بووە کە بەردەوام بووەتە گۆڕەپانی ململانێ و ناکۆکی لایەنە ڕکابەرەکانی جیهان لەسەر حسابی میللەتانی ئەم ناوچەیە لە ڕاستیدا فڕە ئایینی و مەزهەبی و فڕە نەژادی جیاوازجیاواز هۆکاری سەرەکی هەموو کێشەکان و ناخۆشییەکانی ئەم ناوچەیە، کە بەهۆیەوە بەردەوام دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆی حکومەتەکانی ئەم ناوچەیە لەلایەن زلهێزەکانەوە درووست بووە، نەتەوەی جیاواز و ئایینی جیاواز و کولتووری جیاواز ڕێگا خۆشکەر بووە بۆ دەست تێوەردانی ڕۆژاوا لەم ناوچەیە.
سێیەم: لەسەر ئاستی سیاسی و مێژووییەوە:
بە درێژایی مێژوو لەژێر ناوی پاراستنی کەمایەتییە ئایینی و نەژادیەکانەوە بەردەوام ڕۆژاوا و ئەوروپا دەستیان لە کاروبارەکانى ناوخۆی ئەم ناوچەیە وەرداوە، وڵاتە زلهێزەکانی دونیا هەمیشە هەوڵیانداوە بە بیانوی پاراستنی کەمە ئایینی و نەتەوەیی لەم ناوچەیە خۆیان نزیک بکەنەوە، جێی پێی خۆیان لەسەر خاکی ڕۆژهەڵات بە گشتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە تایبەتیی بکەنەوە، بەڵام ئامانجی سەرەکیشیان پاراستنی بەرژەوەندیە ئابووریەکانی خۆیان بووە نەوەک پاراستنى نەژاد و ئایینە جیاوازەکان، وە لە بەر ئەوەی لە ڕووی مێژوویشەوە مەڵبەند و لانکەی شارستانیە کۆنەکانی جیهان بووە وەکوو شارستانی یۆنانی و ڕۆمانی و ئێران و وڵاتی نێوان دوو ڕووبار و میسڕی ئیسلامی، ئەمەش بایەخی لای ئەوروپا و ڕۆژاوا زیاتر درووستکردووە ، بۆیە گرینگیان زیاتر پێداوە.
یەکەم کەس کە زاراوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی بەکارهێناوە
“الفرید ماهان” کە زانایەکی جیوسیاسی ئەمریکی بووە، هەندێکی تریش دەڵێن ئەدمیرالێکی هێزی دەریاوانی ئەمریکی بووە، یەکەم کەس بووە کە زاراوەی Middle East ڕۆژهەڵاتی ناوەڕأست (الشرق اڵاوسط) ی بەکارهێناوە ئەویش لە میانی وتارێکیدا کە لە ساڵی 1902ز بڵاوی کردووەتەوە تێیدا ئاماژەی بەم ناوچەیە کردووە کە دەکەوێتە نێوان نیشتمانی عەرەبی و هیندستان، ساڵی دواتر زاراوە (ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Middle East-) لەلایەن ڕۆژنامەنووسێکی ناسراو بە ناوی (ڤالانتین تشیرول) کە لە هەمان کاتدا پەیامنێری ڕۆژنامەی تایمزی بەریتانی بوو لە زنجیرەیەک وتاردا بەکارهێنراوە، لە کۆتاییدا ئەم ڕۆژنامەنووسە هەموو ئەم وتارانەی کۆکردووەتەوە و لە دوو توێی پەرتووکێکی یەک بەرگیدا بە چاپی گەیاندوە هەروەکوو هنری لورنس لە پەرتووکەکەیدا (الازمات الشرقیة – المسألة الشرقیة واللعبة الکبری 1768 – 1914) ئاماژەی پێکردووە.[1]

کوردیپێدیا بەرپرس نییە لە ناوەڕۆکی ئەم تۆمارە و خاوەنەکەی لێی بەرپرسیارە. کوردیپێدیا بە مەبەستی ئەرشیڤکردن تۆماری کردووە.
ئەم بابەتە 359 جار بینراوە
ڕای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!
هاشتاگ
سەرچاوەکان
[1] ماڵپەڕ | کوردیی ناوەڕاست | xebat.net 05-09-2023
بابەتە پەیوەستکراوەکان: 4
1. ڕێکەوت و ڕووداو (کڕۆنۆلۆژیا) 05-09-2023
1. پەرتووکخانە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست 2
2. کورتەباس سەلجوقیەکان کێن
زمانی بابەت: کوردیی ناوەڕاست
ڕۆژی دەرچوون: 05-09-2023 (1 ساڵ)
پۆلێنی ناوەڕۆک: وتار و دیمانە
پۆلێنی ناوەڕۆک: جوگرافیا
جۆری وەشان: چاپکراو
زمان - شێوەزار: کرمانجیی ناوەڕاست
تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
کوالیتیی بابەت: 95%
95%
ئەم بابەتە لەلایەن: ( هەژار کامەلا )ەوە لە: 30-01-2024 تۆمارکراوە
ئەم بابەتە لەلایەن: ( زریان سەرچناری )ەوە لە: 30-01-2024 پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە
ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: ( هەژار کامەلا )ەوە لە: 30-01-2024 باشترکراوە
ناونیشانی بابەت
ئەم بابەتە بەپێی ستانداردەکانی کوردیپێدیا هێشتا ناتەواوە و پێویستیی بە داڕشتنەوەی بابەتی و زمانەوانیی زۆرتر هەیە!
ئەم بابەتە 359 جار بینراوە
کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!
ژیاننامە
ئەحمەد جەبار
وێنە و پێناس
قوتابخانەیەکی سەرەتایی لە شاری سەقز ساڵی 1975
پەرتووکخانە
گەشتێکی خۆش بە جیهاندا
کورتەباس
خواست لەسەر وەرزشی مەلەوانی زۆر بووە
وێنە و پێناس
یانەی ئەفسەران، لە شاری سەقز لە کۆندا
پەرتووکخانە
زمانی کورد، بگونجێنە بۆ 0 و 1
ژیاننامە
بەهرە سەمیر ئەنوەر
پەرتووکخانە
ئاراسنامە، بەرگی 01
ژیاننامە
زەمەن ئیسماعیل
کورتەباس
مۆزەخانەی نیکۆس کازانجاکیس، سوپاسنامەیەک بۆ ئومێد قەرەنی شاعیر و وەرگێڕی کورد دەنێرێت
شوێنەوار و کۆنینە
قەڵای میرزا
شوێنەوار و کۆنینە
پردی قەڵاتاسیان
ژیاننامە
عومەر حاجی ڕەشیدی خومچی
وێنە و پێناس
چەمی شاری سەقز ساڵی 1950
کورتەباس
بە بەشداریی سەدان کەسی نێوخۆیی و بیانی، یازدەیەمین ماراسۆنی نێودەوڵەتی هەولێر بەڕێوەچوو
وێنە و پێناس
دوو کەس لە پردی سەقز ساڵی 1990
وێنە و پێناس
قوتابخانەی فیردەوسی سەرەتایی لە شاری سەقز ساڵی 1973
پەرتووکخانە
گەمەکانی ناسێۆنالیزمی کوردی بە مرۆڤی کورد
پەرتووکخانە
ڕۆڵی ڕووداوەکانی شنگال لە پێشخستنی دۆزی کورد
کورتەباس
شیعر و دەستنووسێکی مێژوویی سەرۆکی یەکێتیی زانایانی ئایینی کوردستان لە هەولێر بۆ شێخ عەلائەدینی خەلان
شوێنەوار و کۆنینە
پردی کەڵهۆرت
پەرتووکخانە
مەتەڵنامە (وەشانی 2، بەشی 1 لە 2 )
ژیاننامە
شەهلا ئەسکەندەر
شوێنەوار و کۆنینە
نەخشی بەردینی ئەشکەوتی سەلمان، یان پەرەستگای تاریشا
ژیاننامە
ئەحمەد خەڵەف
ژیاننامە
بنار عەباس
ژیاننامە
هێرۆ ئیبراهیم
ژیاننامە
هاوژین دڵشاد
کورتەباس
گوندی دەرە تفێ، یان گوندی حاجی لەق لەقەکان
پەرتووکخانە
پێگەی ئافرەت لە شیعرەکانی تەڵعەت تاهیر دا
پەرتووکخانە
فەیلی-نامە (وەشانی 1)
پەرتووکخانە
پڕۆسەی ئەنفال و ڕەنگدانەوەی لە ئەدەبی کوردیدا
شوێنەوار و کۆنینە
گۆڕدخمە سان ڕۆستەم
پەرتووکخانە
ژینانامە - وەشانی 2
ژیاننامە
عەبدولڕەحمان مەجید ڕەسوڵ بەگ

ڕۆژەڤ
ژیاننامە
ئاری بابان
29-12-2008
هاوڕێ باخەوان
ئاری بابان
شوێنەکان
هەرمۆتە
22-10-2018
ئاراس ئیلنجاغی
هەرمۆتە
ژیاننامە
هێرۆ سەباح سەربیری
08-01-2023
سروشت بەکر
هێرۆ سەباح سەربیری
پەرتووکخانە
ئاراسنامە، بەرگی 01
23-12-2024
ئاراس ئیلنجاغی
ئاراسنامە، بەرگی 01
پارت و ڕێکخراوەکان
یانەی وەرزشی ڕواندز
27-12-2024
سروشت بەکر
یانەی وەرزشی ڕواندز
 چالاکییەکانی ڕۆژی
بابەتی نوێ
ژیاننامە
بنار عەباس
27-12-2024
سروشت بەکر
پەرتووکخانە
گەشتێکی خۆش بە جیهاندا
27-12-2024
سەریاس ئەحمەد
ژیاننامە
بەهرە سەمیر ئەنوەر
27-12-2024
سروشت بەکر
پارت و ڕێکخراوەکان
یەکێتیی ناوەندی گۆڕەپان و مەیدانی کوردستان
27-12-2024
سروشت بەکر
پارت و ڕێکخراوەکان
یانەی وەرزشی ڕواندز
27-12-2024
سروشت بەکر
پەرتووکخانە
پڕۆسەی ئەنفال و ڕەنگدانەوەی لە ئەدەبی کوردیدا
27-12-2024
کشمیر کەریم
پەرتووکخانە
پێگەی ئافرەت لە شیعرەکانی تەڵعەت تاهیر دا
27-12-2024
کشمیر کەریم
ڤیدیۆ
هونەرمەند و کادری ڕادیۆی کوردی لە بەغدا و نووسەر، شوکڕوڵڵای بابان
27-12-2024
کشمیر کەریم
ڤیدیۆ
تیپی هونەرەکانی میللی هەولێر ساڵی 1981
27-12-2024
کشمیر کەریم
ڤیدیۆ
ئەی باڵابەرزی نەرم و شل؛ شیعری: دڵزار، تاهیرتۆفیق، تۆماری ڕادیۆی کوردی لە بەغدا، ساڵی1959
27-12-2024
کشمیر کەریم
ئامار
بابەت
  532,091
وێنە
  113,348
پەرتووک PDF
  20,692
فایلی پەیوەندیدار
  109,256
ڤیدیۆ
  1,729
زمان
کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish 
292,214
Kurmancî - Upper Kurdish (Latin) 
91,114
هەورامی - Kurdish Hawrami 
66,417
عربي - Arabic 
32,839
کرمانجی - Upper Kurdish (Arami) 
20,354
فارسی - Farsi 
11,710
English - English 
7,828
Türkçe - Turkish 
3,690
Deutsch - German 
1,809
لوڕی - Kurdish Luri 
1,690
Pусский - Russian 
1,144
Français - French 
349
Nederlands - Dutch 
131
Zazakî - Kurdish Zazaki 
91
Svenska - Swedish 
72
Polski - Polish 
56
Español - Spanish 
55
Italiano - Italian 
52
Հայերեն - Armenian 
52
لەکی - Kurdish Laki 
37
Azərbaycanca - Azerbaijani 
27
日本人 - Japanese 
21
中国的 - Chinese 
20
Norsk - Norwegian 
18
Ελληνική - Greek 
16
עברית - Hebrew 
16
Fins - Finnish 
12
Português - Portuguese 
10
Тоҷикӣ - Tajik 
9
Ozbek - Uzbek 
7
Esperanto - Esperanto 
7
Catalana - Catalana 
6
Čeština - Czech 
5
ქართველი - Georgian 
5
Srpski - Serbian 
4
Kiswahili سَوَاحِلي -  
3
Hrvatski - Croatian 
3
балгарская - Bulgarian 
2
हिन्दी - Hindi 
2
Lietuvių - Lithuanian 
2
қазақ - Kazakh 
1
Cebuano - Cebuano 
1
ترکمانی - Turkman (Arami Script) 
1
پۆل
کوردیی ناوەڕاست
وشە و دەستەواژە 
109,149
ژیاننامە 
26,928
پەرتووکخانە 
26,182
کورتەباس 
19,251
ڕێکەوت و ڕووداو (کڕۆنۆلۆژیا) 
15,082
پەند 
13,754
شوێنەکان 
12,155
شەهیدان 
11,937
کۆمەڵکوژی 
10,919
هۆنراوە 
10,500
بەڵگەنامەکان 
8,422
وێنە و پێناس 
7,576
ئامار و ڕاپرسی 
4,627
کلتوور - مەتەڵ 
3,149
ناوی کوردی 
2,561
ڤیدیۆ 
1,611
پارت و ڕێکخراوەکان 
1,465
فەرمانگەکان  
1,013
پۆلێننەکراو 
989
بڵاوکراوەکان (گۆڤار، ڕۆژنامە و ...) 
826
کلتوور - گاڵتەوگەپ 
776
کارە هونەرییەکان 
769
شوێنەوار و کۆنینە 
639
گیانلەبەرانی کوردستان 
360
یارییە کوردەوارییەکان 
279
ئیدیۆم 
224
هۆز - تیرە - بنەماڵە 
187
نەخشەکان 
185
نەریت 
160
ڕووه‌كی كورده‌واری (گژوگیا و دار) 
101
ژینگەی کوردستان 
101
خواردنی کوردی 
84
زانستە سروشتییەکان 
80
دۆزی ژن 
55
مۆزەخانە 
50
بەرهەمە کوردستانییەکان 
38
کەلوپەلی سەربازیی بەکارهاتوو لە کوردستان 
28
گەشتوگوزار 
2
کۆگای فایلەکان
MP3 
518
PDF 
32,577
MP4 
2,881
IMG 
208,789
∑   تێکڕا 
244,765
گەڕان بەدوای ناوەڕۆکدا
کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!
ژیاننامە
ئەحمەد جەبار
وێنە و پێناس
قوتابخانەیەکی سەرەتایی لە شاری سەقز ساڵی 1975
پەرتووکخانە
گەشتێکی خۆش بە جیهاندا
کورتەباس
خواست لەسەر وەرزشی مەلەوانی زۆر بووە
وێنە و پێناس
یانەی ئەفسەران، لە شاری سەقز لە کۆندا
پەرتووکخانە
زمانی کورد، بگونجێنە بۆ 0 و 1
ژیاننامە
بەهرە سەمیر ئەنوەر
پەرتووکخانە
ئاراسنامە، بەرگی 01
ژیاننامە
زەمەن ئیسماعیل
کورتەباس
مۆزەخانەی نیکۆس کازانجاکیس، سوپاسنامەیەک بۆ ئومێد قەرەنی شاعیر و وەرگێڕی کورد دەنێرێت
شوێنەوار و کۆنینە
قەڵای میرزا
شوێنەوار و کۆنینە
پردی قەڵاتاسیان
ژیاننامە
عومەر حاجی ڕەشیدی خومچی
وێنە و پێناس
چەمی شاری سەقز ساڵی 1950
کورتەباس
بە بەشداریی سەدان کەسی نێوخۆیی و بیانی، یازدەیەمین ماراسۆنی نێودەوڵەتی هەولێر بەڕێوەچوو
وێنە و پێناس
دوو کەس لە پردی سەقز ساڵی 1990
وێنە و پێناس
قوتابخانەی فیردەوسی سەرەتایی لە شاری سەقز ساڵی 1973
پەرتووکخانە
گەمەکانی ناسێۆنالیزمی کوردی بە مرۆڤی کورد
پەرتووکخانە
ڕۆڵی ڕووداوەکانی شنگال لە پێشخستنی دۆزی کورد
کورتەباس
شیعر و دەستنووسێکی مێژوویی سەرۆکی یەکێتیی زانایانی ئایینی کوردستان لە هەولێر بۆ شێخ عەلائەدینی خەلان
شوێنەوار و کۆنینە
پردی کەڵهۆرت
پەرتووکخانە
مەتەڵنامە (وەشانی 2، بەشی 1 لە 2 )
ژیاننامە
شەهلا ئەسکەندەر
شوێنەوار و کۆنینە
نەخشی بەردینی ئەشکەوتی سەلمان، یان پەرەستگای تاریشا
ژیاننامە
ئەحمەد خەڵەف
ژیاننامە
بنار عەباس
ژیاننامە
هێرۆ ئیبراهیم
ژیاننامە
هاوژین دڵشاد
کورتەباس
گوندی دەرە تفێ، یان گوندی حاجی لەق لەقەکان
پەرتووکخانە
پێگەی ئافرەت لە شیعرەکانی تەڵعەت تاهیر دا
پەرتووکخانە
فەیلی-نامە (وەشانی 1)
پەرتووکخانە
پڕۆسەی ئەنفال و ڕەنگدانەوەی لە ئەدەبی کوردیدا
شوێنەوار و کۆنینە
گۆڕدخمە سان ڕۆستەم
پەرتووکخانە
ژینانامە - وەشانی 2
ژیاننامە
عەبدولڕەحمان مەجید ڕەسوڵ بەگ

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 16.08
| پەیوەندی | CSS3 | HTML5

| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0.766 چرکە!