پەرتووکخانە پەرتووکخانە
گەڕان

کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!


بژاردەی گەڕان





گەڕانی ورد      کیبۆرد


گەڕان
گەڕانی ورد
پەرتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
تۆمارکردنی بابەت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
ڕاپرسی
بیروڕاکانتان
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
ڕێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
ئامرازەکان
دەربارە
ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی ڕێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی ڕووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
زمانەکان
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی
Kurmancî
هەورامی
Zazakî
English
Français
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Fins
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
هەژماری من
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
گەڕان تۆمارکردنی بابەت ئامرازەکان زمانەکان هەژماری من
گەڕانی ورد
پەرتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
ڕاپرسی
بیروڕاکانتان
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
ڕێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
دەربارە
ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی ڕێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی ڕووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی
Kurmancî
هەورامی
Zazakî
English
Français
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Fins
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 دەربارە
 بابەت بەهەڵکەوت
 چالاکییەکانی ڕۆژی
 ڕێساکانی بەکارهێنان
 ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
 بیروڕاکانتان
 دڵخوازەکان
 کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
 چالاکییەکان - کوردیپێدیا
 یارمەتی
بابەتی نوێ
ژیاننامە
مەجيد سەعيد ئەحمەد دزکوژ
13-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
سنەوبەر محەمەد نەجیب
13-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
فاروق عەباس عەلی
13-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
پارت و ڕێکخراوەکان
دامەزراوەی سەرۆک جەلال تاڵەبانى
12-09-2024
زریان عەلی
ژیاننامە
زاهیر شکور
12-09-2024
زریان عەلی
ڤیدیۆ
لە پێشوازی سەرۆکی ئێران مەسعود پزیشکیان، شاری سلێمانی بە ئاڵای رژێمی پەت و سێدارە ڕازێنرایەوە!
12-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ڤیدیۆ
زەماوەندی ڕەسەنی کوردەواری زەماوەندی هۆزی گەڵباخی ساڵی 1965
12-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ڤیدیۆ
ئاهەنگێکی کوردی لە شاری کرماشان لە ساڵی 1979
12-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ڤیدیۆ
نەسرین فەخری زانای زمانەوانی
12-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ڤیدیۆ
کۆسرەت ڕەسوڵ، شەهید ڕێباز، حەسەن کوێستانی و فاروق جەبار ساڵی 1991
12-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ئامار
بابەت
  535,795
وێنە
  109,283
پەرتووک PDF
  20,189
فایلی پەیوەندیدار
  103,488
ڤیدیۆ
  1,526
زمان
کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish 
306,064
Kurmancî - Upper Kurdish (Latin) 
89,671
هەورامی - Kurdish Hawrami 
65,954
عربي - Arabic 
30,100
کرمانجی - Upper Kurdish (Arami) 
17,781
فارسی - Farsi 
9,422
English - English 
7,523
Türkçe - Turkish 
3,667
لوڕی - Kurdish Luri 
1,690
Deutsch - German 
1,635
Pусский - Russian 
1,140
Français - French 
347
Nederlands - Dutch 
130
Zazakî - Kurdish Zazaki 
91
Svenska - Swedish 
70
Polski - Polish 
54
Español - Spanish 
53
Italiano - Italian 
51
Հայերեն - Armenian 
50
لەکی - Kurdish Laki 
37
Azərbaycanca - Azerbaijani 
27
日本人 - Japanese 
21
中国的 - Chinese 
19
Norsk - Norwegian 
17
Ελληνική - Greek 
15
עברית - Hebrew 
15
Fins - Finnish 
12
Português - Portuguese 
9
Ozbek - Uzbek 
7
Тоҷикӣ - Tajik 
7
Esperanto - Esperanto 
5
Catalana - Catalana 
4
Čeština - Czech 
4
ქართველი - Georgian 
4
Srpski - Serbian 
3
Hrvatski - Croatian 
3
Kiswahili سَوَاحِلي -  
2
ترکمانی - Turkman (Arami Script) 
1
Cebuano - Cebuano 
1
балгарская - Bulgarian 
1
हिन्दी - Hindi 
1
Lietuvių - Lithuanian 
1
پۆل
کوردیی ناوەڕاست
وشە و دەستەواژە 
130,222
پەرتووکخانە 
25,530
ژیاننامە 
25,223
کورتەباس 
17,979
ڕێکەوت و ڕووداو (کڕۆنۆلۆژیا) 
14,650
پەند و ئیدیۆم 
13,524
شوێنەکان 
11,996
شەهیدان 
11,575
کۆمەڵکوژی 
10,898
هۆنراوە 
10,258
بەڵگەنامەکان 
8,346
وێنە و پێناس 
7,345
ئامار و ڕاپرسی 
4,624
کلتوور - مەتەڵ 
3,149
ناوی کوردی 
2,258
پارت و ڕێکخراوەکان 
1,458
ڤیدیۆ 
1,424
پۆلێننەکراو 
990
بڵاوکراوەکان (گۆڤار، ڕۆژنامە و ...) 
819
کلتوور - گاڵتەوگەپ 
777
کارە هونەرییەکان 
762
شوێنەوار و کۆنینە 
637
فەرمانگەکان  
277
گیانلەبەرانی کوردستان 
250
هۆز - تیرە - بنەماڵە 
188
نەخشەکان 
185
نەریت 
160
ڕووه‌كی كورده‌واری (گژوگیا و دار) 
101
ژینگەی کوردستان 
94
زانستە سروشتییەکان 
80
خواردنی کوردی 
80
دۆزی ژن 
55
مۆزەخانە 
50
یارییە کوردەوارییەکان 
39
بەرهەمە کوردستانییەکان 
38
کەلوپەلی سەربازیی بەکارهاتوو لە کوردستان 
21
گەشتوگوزار 
2
کۆگای فایلەکان
MP3 
323
PDF 
31,240
MP4 
2,510
IMG 
200,225
∑   تێکڕا 
234,298
گەڕان بەدوای ناوەڕۆکدا
ژیاننامە
محەمەدی دانیش
ژیاننامە
عوسمان ئەبوبەکر
شەهیدان
ژینا ئەمینی
ژیاننامە
چرۆ زەند
ژیاننامە
عەبدولقادر عەلی
Di nav kurdên Yekîtîya Sovyet de edebiyeta kurdî
هاوکارانی کوردیپێدیا، لە هەموو بەشەکانی کوردستانەوە، زانیارییە گرنگەکان بۆ هاوزمانانیان ئەرشیڤدەکەن.
پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: Kurmancî - Upper Kurdish (Latin)
بەشکردن
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber1
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
نرخاندنی بابەت
نایاب
زۆر باشە
باش
خراپ نییە
خراپ
بۆ ناو لیستی دڵخوازەکان
ڕای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!
گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە
Metadata
RSS
گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
کوردیی ناوەڕاست1
English0
کرمانجی0
هەورامی0
لوڕی0
لەکی0
Zazakî0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Français0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Catalana0
Cebuano0
Čeština0
Esperanto0
Fins0
Hrvatski0
Kiswahili سَوَاحِلي0
Lietuvių0
Norsk0
Ozbek0
Polski0
Português0
Pусский0
Srpski0
балгарская0
Тоҷикӣ0
Հայերեն0
ترکمانی0
हिन्दी0
ქართველი0
中国的0
日本人0

Di nav kurdên Yekîtîya Sovyet de edebiyeta kurdî

Di nav kurdên Yekîtîya Sovyet de edebiyeta kurdî
Di nav kurdên Yekîtîya Sovyet de edebiyeta kurdî
Sedat ULUGANA
doktorantê Zanîngeha bilind a zanyarîyên civakî a Parîsê

Mirov dikare edebiyeta kurdên Sovyetê an jî bi jargona zanistî “di edebiyeta kurdî de êwra Qafqasyayê” di binê sê beşan de bide nasîn.
Beşa yekem ji sala 1920an dest pê dike û hetanî sala 1937an didome. Piştî damezirandina alfabeya kurdî, xebatên edebiyetê dest pê dikin. Lê di navbera van salan de kêmasiya kadroyên edebiyetê yên netewî hene. Wek keresteyên edebiyetê tenê zargotin hebû. Ji ber kêmasiya kadroyên netewî, ermeniyên ku kurmancî zanibûn, cara yekem bi edebiyeta kurdî ve pêywendîdar dibin. Dema şerên Osmanîyan û Rusiyayê de bi hezaran kurd revîyabûn di nav welatên Qafqasyayê. Di van şert û mercên pir zehmet de bi hezaran zarokên kurd jî sêwî mabûn. Tê zanîn ku komara Ermenistanê û Gurcistanê ji boyî sêwiyên kurd li Aştarakê sêwîxaneyek ava dikin. Berpirsiyarê sereke yê vê sêwîxanê jî Nura Egît e. Berpirsiyarên din jî Ahmedê Mirazî û Lazo ne. Di van rojan de Erebê Şemo, Nura Egît û serleşkerê kurd Şemo Têmûrov ji boyî edebiyeta kurdî ya netewî çend caran li hev dicivin. Cara yekem kadroyên netewî, sewîyên sêwîxana Aştarekê ne. Heciyê Cindî, Emînê Evdal ji van sêwîyan du heb in. Paşê bi tevî Cerdoyê Gênco, Qanatê Kurdo, Wezîrê Nadirî, Casîmê Celîl, Etarê Şero ve tên digîhejin Erebê Şemo û Ahmedê Mirazî. Bi vî şeklî jî kadroyên yekem amade dibin. Pirsgirêka herî mezin ew bû ku yên di sêwîxanê de mezin bibûn, zimanê xwe bîr kiribûn. Ji ber vê yekê Emînê Evdal û Heciyê Cindî diçin di nav gundên kurdan ên Elegezê digerin û ji kurdan zimanê xwe yê dayîkê careke din hîn dibin. Em dikarin ji edebiyeta kurdên Sovyetê re bibêjin “Edebiyeta sewîyan”.

1.Destpêk (1931-1937)
Beşa yekem destpêk e. Cara yekem pirtûka edebî di vê êwrê de ji aliyê Lazo ve ya bi navê “Serpêhatiya Casim” di sala 1931an de li Ermenistanê tê çapkirin. Mijar, bîranîn e. Pişti salekê (1932) vê carê jî yekem nivîskarên kurd, nivîsên xwe yên edebî bi awayê antolojîk (tevahî) çap dikin. Di navbera 1934-1935an de pirtûkên nivîskarên kurd ên bi navên Cerdoyê Genco, Heciyê Cindî, Emînê Evdal, Ahmedê Mirazî, Erebê Şemo û Wezîrê Nadirî çap dibin: Heciyê Cindî (Qutiya dû-dermana- piyes) , Ahmedê Mirazî (Zimanê çîya- piyes) , Wezîrê Nadirî (Reva jinê- piyes, Nûbar-helbest), Erebê Şemo (Şivanê kurmanca- roman) çap dikin. Tê zanîn ku di edebiyeta kurdî de romana yekem, “Şivanê kurmanca” ye. Mustafa Aydogan, bi awayekî zanistî, cîhê vê romanê di edebiyeta kurdî de zelal dike. Li gorî mamoste Remezan Alan, Şemo mexdurê serdemekê ye û em dikarin jiyana wî jî wek “di edebiyeta kurdî de ewra Qafqasyayê” di bin sê beşan de binirxînin. Di sala 1936 an de çîroka Erebê Şemo ya a bi navê “Kurdê Elegezê” çap dibe. Heman salê de berhevoka Heciyê Cindî û Emînê Evdal ya derheqê zargotina kurmancî a bi navê “Folklora Kurmanca” jî çap dibe. Di van salan de mecal û derfet pir in. Lê kadroyên kurdî pir kêm in. Taybeti kurd nexwendî ne û ev jî, li ser belavbûna berhemên kurdî bandor dike. Wekî din di van salan de nimûneyên wergerî jî tên çêkirin. Mînak, “Çîrok û helbestên Pûşkîn”. Di van salan de, teqez du nimûneyên edebîyata sîyasî ya kurdî jî hene: “Bîyografiya Karl Marks û “Manîfesta Partiya Komunîst”.

Dawiyê de em dikarin bibêjin di navberan salên 1929-1937an de nêzî 50 berhemên kurdî yên edebî tên nivîsîn.(8) Di sala 1937 an de wek hemû xebatên kurdolojiyê, xebatên edebiyeta kurdî jî tên rawestandin û nivîskarên kurd tên girtin û mişextkirin.

2.Piyes (1937-1955)
Di beşa duyem de taybetî piyesên kurdî hatine çapkirin. Ev beş, di sala 1937 an de dest pê dike û heta sala 1955an berdewam dike. Di navbera van salan de wek kêmnetew û netewên din li ser kurdên Sovyetê jî zextên siyasî pêk tên û wek hemû karên wan, karên di derbarê edebiyetê jî tên qutkirin. Erebê Şemo mişextê Sîbîryayê dikin û Cerdoyê Genco, Ahmedê Mirazî, Hecîyê Cindî tên girtin. Hemû sazî û weşanên kurdî tên qedexekirin. Tenê “Tiyatroya Kurdî ya Elegezê” dikare karên xwe berdewam bike. Di vê tiyatroyê de piyesa berpirsiyarê tiyatroyê Celatê Koto ya bi navê “Lûr de Lûr” ya Heciyê Cindî ya bi navê “Miraz” û ya Cerdoyê Genco ya bi navê “Xûşka doxtirîyê û bira” tê lîstîn. Di sala 1941an de Heciyê Cindî tê berdan û paşve jî bi emrê komara Ermenistanê ji boyî kurdên Sovyetê alfabeya kîrîlî dadimezrîne. Ji ber vê yekê berhemên kurdî yên di van salan de bi tîpên kîrîlî ne. Ji bilî nivîskarên kurd, di van salan de nivîskarên ermenî yên ku zaravê kurmancî dizanin, bi zimanê kurdî piyesa dinivîsînin. S. Taronsî piyesa bi navê, “Mem û Zîn”ê dinivîse; S Gînosyan jî piyesên bi navên “Ker û Kullik”, “Keça mîrekî”, “Xecê û Siyabend” û “Gur Heso” dinivîse û piştî Şerê Cîhanê yê Duyemîn de di sala 1947an de ev tiyatroya kurdî jî tê girtin.(10) Girtina tiyatroyê, nivîsandina piyesên kurdî jî demekî dide sekinandin. Piştî girtina tiyatroyê, mekana piyesan Radyoya Êrîvanê ye. Di radyoyê de çend piyesên kurdî (piyesên radyoyê) tên çêkirin. Stalîn di sala 1953an de dimire. Piştî mirina Stalîn, Ereb Şemo ji sirgûniyê dizivire û rewşenbîrên kurd jî tên berdan. Lê hetanî 1955an, di warê edebiyetê de tu xebatake ciddî nayê kirin.

3.Roman, Çîrok û Helbest (1955-1991)
Di van salan de êdî kadroyên kurd ji boyî edebiyeteke netewî gihîştine. Ereb Şemo ji sirgûniyê vedigere û Heciyê Cindî, Cerdoyê Genco, Ahmedê Mirazî ji zindanê tên berdan. Qaçaxê Mirad, Ûsivê Beko, Eliyê Ebdilrehman, Nado Maxmûdov, Mîroyê Esed, Emînê Evdal, Xelîl Mûradov jî tên digîhijine wan.
Di sala 1956an de romana Ereb Şemo ya bi navê “Berbang” tê çapkirin. 1959 an de jî romana xwe ya bi navê “Jiyana Bextewar”, di 1965an de romana xwe ya dîrokî “Dimdim” û di 1969an de jî di kovarekî de romana xwe ya bi navê “Hopo” weşandiye, dû ra ew wek pirtûk jî çap bû. Tê zanîn ku Erebê Şemo helbest jî nivîsîne. Heciyê Cindî di sala 1967an de romana xwe ya bi navê “Hewarî” çap dike. Eliyê Ebdilrehman di sala 1957an de kurteçîroka bi navê “Morof” li Êrîvanê çap dike. Du sal şûn de jî romana xwe ya bi navê “Xatê Xanim” çap dike. Piştî demeke dirêj (van salan de di rojnameya “Rya teze” de dixebite) romana xwe ya bi navê “Gundê mêrxasa” (1968) çap dike. Piştî 11 salan vê carê bîranînên xwe bi navê “Bîranîn û serhatî” çap dike. Eliyê Ebdilrehman, piştî salên 70î vê carê di sala 1989an de romana serhildana Şêx Zahir dinivîse. Navê romanê jî “Şer çiyada” ye. Ji bilî nivîsandina roman û kurteçîrokan, Ebdilrehman helbestan jî dinivîse: “Dê”, “Gulistan”, “Hesreta min”. Di edebiyeta kurdên Sovyetê de nivîskar û rewşenbîrekî dinê jî Sehîdê Îbo ye. 7 berhemên wî hene: “Qurna Min” (Helbest-1963), “Duryan” (Kurteçîrok-1966), “Bîst salê dinê” (Destan- 1970), “Sînem” (Helbest-1975), “Kurdê Rêwî “ (Roman- 1979), “Azatî” (Helbest-1988). Romannivîsekî din jî Egîtê Xudo ye. Romana wî ya bi navê “Dê û dêmarî” di sala 1986 an de li Êrîvanê tê çapkirin.
Di vê êwrê de, taybetî di warê helbestê de du kes derdikevine pêşiya mirov: Ferîkê Ûsiv û Şikoyê Hesen. Sala 1961an de pirtûka Şikoyê Hesen ya bi navê “Qalçîçek” (Helbest) û ya Ferîkê Ûsiv ya bi navê “Çevkanî” (Helbest) derdikeve. Bi dehan xebatên helbestên Ferîkê Ûsiv hene. Di bingehiya çend pirtûkan de ev helbestên xwe kom kiriye: “Gula Elegezê” (1954), “Lîrîka” (1967), “Ûsivê Nebya” (1973), “Narê” (1977), “Hisretdefter ( 1984), “Dinya delal”(1987) Şikoyê Hesen 48 saliya xwe de wefat dibe. Li pey xwe sê berheman dihêle: “Tembûra kurda” (1965), “Meremê dilê kurd”(1970), “Perweza Weten” (1977) . Karlênê Çaçanî jî di warê edebiyetê de nivîskarekî serketî ye: “Ahmedê egît” (Helbest-1958), “Gul” (Helbest-1960), “Şêr û kew” (Helbest-1961), “Dil û wetan” ( Helbest-1962), “Berbanga wetenê min” ( Helbest-1967), “Baqe Tev” (Helbest-1972), “Zerê” (Helbest-1980), “Keskesor” (Helbest-1983). Helbestvanekî din jî Çerkezê Reş e. Pirtûka wî ya helbestan a yekemîn di salên 1970yî de çap dibe. Ew di nav antolojîya bi navê “Bihara teze” çap dibe. Duyemîn pirtûka wî ya helbestan “Şorişa xeberan” e. Di sala 1986an de çap dibe.
Wezîrê Eşo, Tosinê Reşîd û Eskerê Boyîk di warên edebiyeta kurdî ya vê êwrê de kesên girîng in. Tosinê Reşîd di çend cureyên edebiyetê de nivisiye. Ji dehî zêdetir berhemên wî hene : “Klamê rê” ( Helbest -1975), “Zozan” (Helbest-1984), “Nîvro” (Helbest-1987), Sîyabend û Xecê” (Drama- 1988). Taybetî piştî belavbûna Sovyetan Reşîd, roman û berhemên din jî nivîsîne. Eskerê Boyîk ji wan kesan e ku bi dehan berhem nivîsîne: “Şiverê” (Helbest-1966), “Kulîlkên çiya” (Helbest-1979), “ Sinco qîza xwe dide mêr” (Piyes- 1980), “Tîrênc” (Helbest- 1987), “ Mem û Zîn” (Piyes- 1989), “Li Çiya” (Kurteçîrok-1990). Wezîrê Eşo berhemên kurteçîrokên bi navên “Mizgîni” (1976), “Dengbêj Kal Bûbû” (1983), “Pamp-Sîpan” (1986), wergerên ji nivîskarên ermenî yên bi navên ; “Xebera dosta” (1982), “Hizret” (1983) ji aliyê Eşo ve bi zimanê kurdî tên çapkirin. Taybetî ev hemû berhem li Êrîvanê hatine çapkirin. Kurdperwer û kurdolog Şamil Esgerov, li Azerbaycanê (di sala 1978 an de komara Azerbaycanê bi sedema “kurdiyatiyê dike” 4 salan wî zîndanê de digirin) di warê edebiyeta kurdî de bi dehan berheman dinivîse: “Çiya ser çiyan” (Helbest- 1964), “ Helbestvanê gel (Ceribandin- 1968) , “Dengê Delîdax” (Helbest- 1973), “Keçika lal” (Destan- 1978), “Hikmeta çiya” (Folklor-1987), “Kulîlkên çiya (Helbest- 1987), “Rûpişta jîyanê rûyê jîyanê” (Helbest – 1990).
Rûsan xebatên edebî yên kurdan baş şopandine. Di balyozxanên xwe yên derve de her dem ev berhemên edebî spartine. Taybetî jî di Balyozxanên xwe yên Tirkiyê. Minakeke ku Nacî Kutlay di bîranînên xwe de behsê dike, vê xalê pir baş dide nîşan.

Encam
Li gor zanîsta sosyolojiyê, cîvakên li ser rûyê dinê, qademe di bin destê sîstemên siyasî re derbas dibin. Divê cara yekem civak, feodalîzmê jîn bike û paşê derbasî kapîtalîzmê bibe. Civak piştî dema kapîtalîzmê êdî dikare derbasî asteke bilind bibe, dibêjin ev jî sosyalîzm e. Lê mirov dema ku kurdên Sovyetan dinhêre, mirov dibîne ku ewnan ji feodalîzmê derbasî sosyalîzmê bûne. Di jiyana wane civakî de kapîtalîzm nehatiye jîyîn. Ev pêvajo jî ji boyî civakekî pir zehmet e. Li gor fikra min vê xalê li ser hemû berhemên wan bandoreke mezin çê kiriye ku hemû berhemên wan de lezgînî heye.
Îro di erdnigariya Yekitiya Komarên Sosyalîst ên Sovyetan de nezî 500 hezar kurd hene. Nêzî 500 hezarî jî hatiye asîmîle kirin. Tê zanîn ku li ser rûyê dinê hîn komar hene ku nifûsên wan di binê 500 hezarî da ne. Ji ber vê yekê divê li ser vê civakê xebatên pir fireh werin kirin.
Di gel van di nav kurdên Sovyetê de, ji ber şertên seqamgiriyekê û mafên kêmnetewan gelek xebatên edebî û çandinî bûne. Hejmara kitêbên edebî û faliyetên çandî vê yekê piştrast dikin. Ji salên destpêkê (1922) bigre heya hilweşîna Sovyetê (1991) gelek xebat pêk hatine. Enstîtûyên ku avabûne de li ser kurdnasiyê qadro gîhîştine û berhem dane. Ev periyod hem ji bo edebiyeta kurdî û hem jî ji bo kurdnasiyê periyodeke gelek girîng e. Divê bi hemû hêlan ve pêşî nimûneyên van xebatan ji bo kurdên parçeyên din bên transkirîbekirin û li ser van lêkolîn bên kirin.

Çavkanî
Alan, Remezan, Bendname, Avesta, Stenbol, 2009
Badem, Candan, Alakom Rohat, “ Karslı Bir Kürdün Digor’dan Sibirya’ya Uzanan Öyküsü”, Kürt Tarihi, j. 3, 2012
Bavê Nazê, “Hevpeyvîna bi Erebê Şemo re ya berî 25 salan”, W, j. 15, Amed, 2007
Boyîk, Eskerê, Çanda Kurdên Sovêtê, Deng, Amed, 2012
Şamil, Hêjarê, Diaspora Kürtleri, Perî, İstanbul,200
Îbrahîm Knyazê, Xelîl Têmûrê, “Zanyar û Helbestvanê Hêja”, Nûbar, j.1-2, Almata, 2008
Îbrahîm Kinyazê, Zimanê Kurdî (6-9), Wezerata Komara Qazaxistanê ya Xwendin û İlmê, Almatî, 2006
Kutlay Naci, Anılarım, Avesta, İstanbul, 1998

1. Candan Badem, Rohat Alakom, “ Karslı Bir Kürdün Digor’dan Sibirya’ya Uzanan Öyküsü”, Kürt Tarihi, h.3.stenbol.2012,r.11
2. Eskerê Boyik, Çanda Kurdên Sovêtê, weşanên Deng, Amed, 2012 r.15
3. Li gor Eskerê Boyik, ev pirtûk di sala 1932 yan de tê çapkirin. Boyik, Çanda Kurdên Sovêtê, r.14
4. Li gor Eskerê Boyik, navê vê pîyesê “Zemanê Çûyî” ye. Boyik, Çanda Kurdên Sovêtê, r.14
5. Hêjarê Şamil, Diaspora Kürtleri,Perî,Stenbol,2009 r.98
6. Remezan Alan, Bendname, Avesta, Stenbol,2009, r. 191
7.. Boyik, Çanda Kurdên Sovêtê, r.15
8.. Şamil, Diaspora Kürtleri, r. 97
9.. Boyik, Çanda Kurdên Sovêtê, r.16
10. Ibid. P. 17
11. Ibid. P.18
12. Bavê Nazê, “Hevpeyvîna Bi Erebê Şemo re ya Berî 25 Salan”, W, j. 15, Amed, 2007,r.32
13. Kinyazê Îbrahîm, Zimanê Kurdî (6-9), Wezerata Komara Qazaxistanê ya Xwendîn û İlmê, Almatî, 2006,r.143
14. Boyik, Çanda Kurdên Sovêtê, r.14
15. Ibid. P.288
16. Ibid. P.291
17. Ibid. P.20
18. Ibid. P.309
19. Knyazê Îbrahîm, Têmûrê Xelîl, “Zanyar û Helbestvanê Hêja”, Nûbar, j.1-2, Almata, 2008,r.88
20. Boyik, Çanda Kurdên Sovêtê, r.394
21. Ibid. P.555
22. Ibid. P.368
23Di derbarê Cigerxwîn de hatiye nivîsandin.
24. Boyîk, Çanda Kurdên Sovêtê, r.385
25. Kutlay, Anılarım, Avesta, İstanbul, 1998, r.112
P.S. Di wêneyê da kome nivîskarên kurd berevî dora bingehdarê edebîyeta kurdî Erebê Şemo bûne.
[1]

کوردیپێدیا بەرپرس نییە لە ناوەڕۆکی ئەم تۆمارە و خاوەنەکەی لێی بەرپرسیارە. کوردیپێدیا بە مەبەستی ئەرشیڤکردن تۆماری کردووە.
ئەم بابەتە بەزمانی (Kurmancî) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
Ev babet bi zimana (Kurmancî) hatiye nvîsandin, klîk li aykona bike ji bu vekirina vî babetî bi vî zimana ku pî hatiye nvîsandin!
ئەم بابەتە 1,097 جار بینراوە
ڕای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!
هاشتاگ
سەرچاوەکان
[1] ماڵپەڕ | Kurmancî | krd.riataza.com
فایلی پەیوەندیدار: 1
بابەتە پەیوەستکراوەکان: 4
1. ژیاننامە Sedat Ulugana
1. ڕێکەوت و ڕووداو (کڕۆنۆلۆژیا) 12-10-2015
1. کورتەباس TEORIYA EDEBÎ
2. کورتەباس Yekîtî û Yekrêzî
زمانی بابەت: Kurmancî
ڕۆژی دەرچوون: 12-10-2015 (9 ساڵ)
پۆلێنی ناوەڕۆک: ئەدەبی / ڕەخنەی ئەدەبی
پۆلێنی ناوەڕۆک: کلتوور / فۆلکلۆر
پۆلێنی ناوەڕۆک: دۆزی کورد
جۆری دۆکومێنت: زمانی یەکەم
جۆری وەشان: دیجیتاڵ
تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
کوالیتیی بابەت: 99%
99%
ئەم بابەتە لەلایەن: ( ڕاپەر عوسمان عوزێری )ەوە لە: 16-08-2022 تۆمارکراوە
ئەم بابەتە لەلایەن: ( سارا ک )ەوە لە: 16-08-2022 پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە
ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: ( ڕۆژگار کەرکووکی )ەوە لە: 16-08-2024 باشترکراوە
ناونیشانی بابەت
ئەم بابەتە بەپێی ستانداردەکانی کوردیپێدیا هێشتا ناتەواوە و پێویستیی بە داڕشتنەوەی بابەتی و زمانەوانیی زۆرتر هەیە!
ئەم بابەتە 1,097 جار بینراوە
فایلی پەیوەستکراو - ڤێرشن
جۆر ڤێرشن ناوی تۆمارکار
فایلی وێنە 1.0.1109 KB 16-08-2022 ڕاپەر عوسمان عوزێریڕ.ع.ع.
کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!
ژیاننامە
ئاڤان جەوهەر
وێنە و پێناس
کۆمەڵێک مامۆستای شاری کەرکووک لەبەردەم قوتابخانەی ئیمام قاسم و ئەیوبیەی سەرەتایی ساڵی 1968
ژیاننامە
سنەوبەر عومەر ئەحمەد
پەرتووکخانە
کۆڵبەرنامە - وەشانی 2
پەرتووکخانە
شوێنەوارنامە - وەشانی 3
وێنە و پێناس
ئاهەنگی جەژنی نەورۆزی ساڵی 1980 لە شارۆچکەی دوکان
پەرتووکخانە
دیوانی وەفایی؛ دەستخەتی میرزا عیسای گەورک 1322ک-1904ز
ژیاننامە
شیلانە سۆفی
پەرتووکخانە
مەتەڵنامە (وەشانی 2، بەشی 1 لە 2 )
پەرتووکخانە
پۆپۆلیزم دیدگای و یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان
ژیاننامە
فەرهاد ئینجۆ
ژیاننامە
سنەوبەر محەمەد نەجیب
وێنە و پێناس
پردی تازەی شاری مەهاباد ساڵی 1958
شوێنەوار و کۆنینە
کۆشکی حەوش کوروو
کورتەباس
مۆزەخانەیەکی شوێنەواری و کەلەپووری لە ئیدارەی سۆران دروست دەکرێت
کورتەباس
محمد البدري: یەکەم ڕەخنەگری خۆیەتی و ڕەخنەی لایەنگر تاوانبار دەکات
ژیاننامە
فاروق عەباس عەلی
کورتەباس
دراوی حکومەت و میرنشینە کوردییەکان لە سەردەمانی ئیسلامدا
پەرتووکخانە
ژینانامە - وەشانی 1
کورتەباس
کۆنترین ساڵنامەی جیهان لە کوردستان دەدۆزرێتەوە
پەرتووکخانە
سیاسەت و پلانی زمان بۆ هەرێمی کوردستان
ژیاننامە
عەبدولقادر عەلی
پەرتووکخانە
ژیاننامە و بیرەوەرییەکانی عەلی عیزەت بیگۆڤیچ
شوێنەوار و کۆنینە
گۆڕدخمە سان ڕۆستەم
پەرتووکخانە
دەستنوسی ڕازی تەنیایی ئەحمەد هەردی
ژیاننامە
زاهیر شکور
وێنە و پێناس
دوو گەنجی شاری ئامەد ساڵی 1920
ژیاننامە
چرۆ زەند
پەرتووکخانە
دەروازەو زانیاریی مۆرفۆلۆژییانە لە زمانی کوردییدا
کورتەباس
کورد لە پڕۆژەی دەستپێشخەریی پشتێن و ڕێگای چین
شوێنەوار و کۆنینە
پردی دیجلە
شوێنەوار و کۆنینە
زیندان سلێمان... شوێنی تەقوای زەردەشتییەکان
ژیاننامە
مەجيد سەعيد ئەحمەد دزکوژ
وێنە و پێناس
کارمەندانی ئاگرکوژێنەوەی پیرمام ساڵی 1984
شوێنەوار و کۆنینە
قەڵای ئامەد

ڕۆژەڤ
ژیاننامە
محەمەدی دانیش
13-09-2015
هاوڕێ باخەوان
محەمەدی دانیش
ژیاننامە
عوسمان ئەبوبەکر
03-03-2022
سروشت بەکر
عوسمان ئەبوبەکر
شەهیدان
ژینا ئەمینی
17-09-2022
شەنە بەکر
ژینا ئەمینی
ژیاننامە
چرۆ زەند
09-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
چرۆ زەند
ژیاننامە
عەبدولقادر عەلی
11-09-2024
زریان سەرچناری
عەبدولقادر عەلی
 چالاکییەکانی ڕۆژی
بابەتی نوێ
ژیاننامە
مەجيد سەعيد ئەحمەد دزکوژ
13-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
سنەوبەر محەمەد نەجیب
13-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ژیاننامە
فاروق عەباس عەلی
13-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
پارت و ڕێکخراوەکان
دامەزراوەی سەرۆک جەلال تاڵەبانى
12-09-2024
زریان عەلی
ژیاننامە
زاهیر شکور
12-09-2024
زریان عەلی
ڤیدیۆ
لە پێشوازی سەرۆکی ئێران مەسعود پزیشکیان، شاری سلێمانی بە ئاڵای رژێمی پەت و سێدارە ڕازێنرایەوە!
12-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ڤیدیۆ
زەماوەندی ڕەسەنی کوردەواری زەماوەندی هۆزی گەڵباخی ساڵی 1965
12-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ڤیدیۆ
ئاهەنگێکی کوردی لە شاری کرماشان لە ساڵی 1979
12-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ڤیدیۆ
نەسرین فەخری زانای زمانەوانی
12-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ڤیدیۆ
کۆسرەت ڕەسوڵ، شەهید ڕێباز، حەسەن کوێستانی و فاروق جەبار ساڵی 1991
12-09-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
ئامار
بابەت
  535,795
وێنە
  109,283
پەرتووک PDF
  20,189
فایلی پەیوەندیدار
  103,488
ڤیدیۆ
  1,526
زمان
کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish 
306,064
Kurmancî - Upper Kurdish (Latin) 
89,671
هەورامی - Kurdish Hawrami 
65,954
عربي - Arabic 
30,100
کرمانجی - Upper Kurdish (Arami) 
17,781
فارسی - Farsi 
9,422
English - English 
7,523
Türkçe - Turkish 
3,667
لوڕی - Kurdish Luri 
1,690
Deutsch - German 
1,635
Pусский - Russian 
1,140
Français - French 
347
Nederlands - Dutch 
130
Zazakî - Kurdish Zazaki 
91
Svenska - Swedish 
70
Polski - Polish 
54
Español - Spanish 
53
Italiano - Italian 
51
Հայերեն - Armenian 
50
لەکی - Kurdish Laki 
37
Azərbaycanca - Azerbaijani 
27
日本人 - Japanese 
21
中国的 - Chinese 
19
Norsk - Norwegian 
17
Ελληνική - Greek 
15
עברית - Hebrew 
15
Fins - Finnish 
12
Português - Portuguese 
9
Ozbek - Uzbek 
7
Тоҷикӣ - Tajik 
7
Esperanto - Esperanto 
5
Catalana - Catalana 
4
Čeština - Czech 
4
ქართველი - Georgian 
4
Srpski - Serbian 
3
Hrvatski - Croatian 
3
Kiswahili سَوَاحِلي -  
2
ترکمانی - Turkman (Arami Script) 
1
Cebuano - Cebuano 
1
балгарская - Bulgarian 
1
हिन्दी - Hindi 
1
Lietuvių - Lithuanian 
1
پۆل
کوردیی ناوەڕاست
وشە و دەستەواژە 
130,222
پەرتووکخانە 
25,530
ژیاننامە 
25,223
کورتەباس 
17,979
ڕێکەوت و ڕووداو (کڕۆنۆلۆژیا) 
14,650
پەند و ئیدیۆم 
13,524
شوێنەکان 
11,996
شەهیدان 
11,575
کۆمەڵکوژی 
10,898
هۆنراوە 
10,258
بەڵگەنامەکان 
8,346
وێنە و پێناس 
7,345
ئامار و ڕاپرسی 
4,624
کلتوور - مەتەڵ 
3,149
ناوی کوردی 
2,258
پارت و ڕێکخراوەکان 
1,458
ڤیدیۆ 
1,424
پۆلێننەکراو 
990
بڵاوکراوەکان (گۆڤار، ڕۆژنامە و ...) 
819
کلتوور - گاڵتەوگەپ 
777
کارە هونەرییەکان 
762
شوێنەوار و کۆنینە 
637
فەرمانگەکان  
277
گیانلەبەرانی کوردستان 
250
هۆز - تیرە - بنەماڵە 
188
نەخشەکان 
185
نەریت 
160
ڕووه‌كی كورده‌واری (گژوگیا و دار) 
101
ژینگەی کوردستان 
94
زانستە سروشتییەکان 
80
خواردنی کوردی 
80
دۆزی ژن 
55
مۆزەخانە 
50
یارییە کوردەوارییەکان 
39
بەرهەمە کوردستانییەکان 
38
کەلوپەلی سەربازیی بەکارهاتوو لە کوردستان 
21
گەشتوگوزار 
2
کۆگای فایلەکان
MP3 
323
PDF 
31,240
MP4 
2,510
IMG 
200,225
∑   تێکڕا 
234,298
گەڕان بەدوای ناوەڕۆکدا
کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!
ژیاننامە
ئاڤان جەوهەر
وێنە و پێناس
کۆمەڵێک مامۆستای شاری کەرکووک لەبەردەم قوتابخانەی ئیمام قاسم و ئەیوبیەی سەرەتایی ساڵی 1968
ژیاننامە
سنەوبەر عومەر ئەحمەد
پەرتووکخانە
کۆڵبەرنامە - وەشانی 2
پەرتووکخانە
شوێنەوارنامە - وەشانی 3
وێنە و پێناس
ئاهەنگی جەژنی نەورۆزی ساڵی 1980 لە شارۆچکەی دوکان
پەرتووکخانە
دیوانی وەفایی؛ دەستخەتی میرزا عیسای گەورک 1322ک-1904ز
ژیاننامە
شیلانە سۆفی
پەرتووکخانە
مەتەڵنامە (وەشانی 2، بەشی 1 لە 2 )
پەرتووکخانە
پۆپۆلیزم دیدگای و یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان
ژیاننامە
فەرهاد ئینجۆ
ژیاننامە
سنەوبەر محەمەد نەجیب
وێنە و پێناس
پردی تازەی شاری مەهاباد ساڵی 1958
شوێنەوار و کۆنینە
کۆشکی حەوش کوروو
کورتەباس
مۆزەخانەیەکی شوێنەواری و کەلەپووری لە ئیدارەی سۆران دروست دەکرێت
کورتەباس
محمد البدري: یەکەم ڕەخنەگری خۆیەتی و ڕەخنەی لایەنگر تاوانبار دەکات
ژیاننامە
فاروق عەباس عەلی
کورتەباس
دراوی حکومەت و میرنشینە کوردییەکان لە سەردەمانی ئیسلامدا
پەرتووکخانە
ژینانامە - وەشانی 1
کورتەباس
کۆنترین ساڵنامەی جیهان لە کوردستان دەدۆزرێتەوە
پەرتووکخانە
سیاسەت و پلانی زمان بۆ هەرێمی کوردستان
ژیاننامە
عەبدولقادر عەلی
پەرتووکخانە
ژیاننامە و بیرەوەرییەکانی عەلی عیزەت بیگۆڤیچ
شوێنەوار و کۆنینە
گۆڕدخمە سان ڕۆستەم
پەرتووکخانە
دەستنوسی ڕازی تەنیایی ئەحمەد هەردی
ژیاننامە
زاهیر شکور
وێنە و پێناس
دوو گەنجی شاری ئامەد ساڵی 1920
ژیاننامە
چرۆ زەند
پەرتووکخانە
دەروازەو زانیاریی مۆرفۆلۆژییانە لە زمانی کوردییدا
کورتەباس
کورد لە پڕۆژەی دەستپێشخەریی پشتێن و ڕێگای چین
شوێنەوار و کۆنینە
پردی دیجلە
شوێنەوار و کۆنینە
زیندان سلێمان... شوێنی تەقوای زەردەشتییەکان
ژیاننامە
مەجيد سەعيد ئەحمەد دزکوژ
وێنە و پێناس
کارمەندانی ئاگرکوژێنەوەی پیرمام ساڵی 1984
شوێنەوار و کۆنینە
قەڵای ئامەد
فۆڵدەرەکان
کۆمەڵکوژی - ڕەگەزی کەس - نێر کۆمەڵکوژی - نەتەوە - کورد شوێنەکان - وڵات - هەرێم - ڕۆژهەڵاتی کوردستان وشە و دەستەواژە - وڵات - هەرێم - ڕۆژهەڵاتی کوردستان پەند و ئیدیۆم - وڵات - هەرێم - باشووری کوردستان وشە و دەستەواژە - وڵات - هەرێم - باشووری کوردستان کورتەباس - وڵات - هەرێم - باشووری کوردستان کۆمەڵکوژی - جۆری کەس - قوربانیی ئەنفال کورتەباس - جۆری دۆکومێنت - زمانی یەکەم شوێنەکان - جۆری شوێن / شوێنەوار - گوند

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.83
| پەیوەندی | CSS3 | HTML5

| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0.688 چرکە!