پەرتوکخانە پەرتوکخانە
لێ گەڕیان

کوردیپیدیا بەرفرەهترین ژێدەرێ زانیاریێن کوردییە!


گەریانا دەست نیشانکری





لێ گەڕیانا هویر      کیبورد


لێ گەڕیان
لێ گەڕیانا هویر
پەرتوکخانە
ناونامە بو زاروکێن کورد
کرونولوژیا ڕویدانا
ژێدەر
پاش
کومکری
چالاکی
چەوا لێ بگەڕهم؟
بەلاڤوکێن کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
دارشتنا پولا
بابەت ب هەلکەفتێ
ڤڕێکرن
ڤڕێکرنا بابەتی
ڤرێکرنا وێنەی
ڕاپرسی
بوچوونێن هەوە
پەیوەندی
کوردیپیدیا پێدڤی ب چ زانیاریانە!
ستاندارد
رێسایێن بکار ئینانێ
کوالیتیا ڤی بابەتی
ئامراز
دەربارێ مە
ئەرشیڤ ڤانێن کوردیپێدیا
دەربارەی مە چ گوتیە؟
کوردیپیدیایێ بکە د مالپەرێ خودا
تومارکرن / ڤەمراندنا ئیمێلی
ئامارێن مێهڤانا
ئامارا بابەتا
وەرگێرێ فونتا
گهوڕینا دیرۆکان
کۆنترلکرنا ڕاست نڤیسینێ
زمان و شێوەزارێ لاپەرا
کیبورد
لینکێت پێدڤی
ئێکستێنشنا کوردیپێدیا بو گوگڵ کروم
کوکیز
زمان
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی
Kurmancî
هەورامی
Zazakî
English
Français
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Fins
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
هژمارا من
چوونا ژوور
دێ بمە هەڤکارێ هەوە
پەیڤا نهێنە تە ژبیر کریە!
لێ گەڕیان ڤڕێکرن ئامراز زمان هژمارا من
لێ گەڕیانا هویر
پەرتوکخانە
ناونامە بو زاروکێن کورد
کرونولوژیا ڕویدانا
ژێدەر
پاش
کومکری
چالاکی
چەوا لێ بگەڕهم؟
بەلاڤوکێن کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
دارشتنا پولا
بابەت ب هەلکەفتێ
ڤڕێکرنا بابەتی
ڤرێکرنا وێنەی
ڕاپرسی
بوچوونێن هەوە
پەیوەندی
کوردیپیدیا پێدڤی ب چ زانیاریانە!
ستاندارد
رێسایێن بکار ئینانێ
کوالیتیا ڤی بابەتی
دەربارێ مە
ئەرشیڤ ڤانێن کوردیپێدیا
دەربارەی مە چ گوتیە؟
کوردیپیدیایێ بکە د مالپەرێ خودا
تومارکرن / ڤەمراندنا ئیمێلی
ئامارێن مێهڤانا
ئامارا بابەتا
وەرگێرێ فونتا
گهوڕینا دیرۆکان
کۆنترلکرنا ڕاست نڤیسینێ
زمان و شێوەزارێ لاپەرا
کیبورد
لینکێت پێدڤی
ئێکستێنشنا کوردیپێدیا بو گوگڵ کروم
کوکیز
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی
Kurmancî
هەورامی
Zazakî
English
Français
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Fins
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
چوونا ژوور
دێ بمە هەڤکارێ هەوە
پەیڤا نهێنە تە ژبیر کریە!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 دەربارێ مە
 بابەت ب هەلکەفتێ
 رێسایێن بکار ئینانێ
 ئەرشیڤ ڤانێن کوردیپێدیا
 بوچوونێن هەوە
 کومکری
 کرونولوژیا ڕویدانا
 چالاکی - کوردیپێدیا
 هاریکاری
بابەتێ نوی
پەڕتووکخانە
مرنا ڕەش
15-09-2024
زریان عەلی
کەسایەتی
جەمال بابان
08-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
کەسایەتی
ڕەفیقێ وێنەگر - چاڤێ سلێمانی
08-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
کەسایەتی
عیسا پژمان
08-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
رێکەوت و رووداو
06-09-1930
07-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
کەسایەتی
فندێ فندێ
06-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
کەسایەتی
محەمەد عەلی شاکر
06-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
کەسایەتی
دەهام عەبدولفەتاح
05-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
کەسایەتی
عەتیە محەمەد کەریم
05-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
شوینوار و جهێن کەڤنار
کوشکا حەوش کوروو
05-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
ئامار
بابەت
  536,831
وێنە
  109,416
پەرتوک PDF
  20,216
فایلێن پەیوەندیدار
  103,654
ڤیدیۆ
  1,530
زمان
کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish 
306,387
Kurmancî - Upper Kurdish (Latin) 
89,748
هەورامی - Kurdish Hawrami 
65,976
عربي - Arabic 
30,360
کرمانجی - Upper Kurdish (Arami) 
17,884
فارسی - Farsi 
9,609
English - English 
7,552
Türkçe - Turkish 
3,667
لوڕی - Kurdish Luri 
1,690
Deutsch - German 
1,647
Pусский - Russian 
1,140
Français - French 
348
Nederlands - Dutch 
130
Zazakî - Kurdish Zazaki 
91
Svenska - Swedish 
72
Español - Spanish 
55
Polski - Polish 
55
Հայերեն - Armenian 
52
Italiano - Italian 
52
لەکی - Kurdish Laki 
37
Azərbaycanca - Azerbaijani 
27
日本人 - Japanese 
21
中国的 - Chinese 
20
Norsk - Norwegian 
18
Ελληνική - Greek 
16
עברית - Hebrew 
16
Fins - Finnish 
12
Português - Portuguese 
10
Тоҷикӣ - Tajik 
9
Ozbek - Uzbek 
7
Esperanto - Esperanto 
6
Catalana - Catalana 
6
Čeština - Czech 
5
ქართველი - Georgian 
5
Srpski - Serbian 
4
Kiswahili سَوَاحِلي -  
3
Hrvatski - Croatian 
3
балгарская - Bulgarian 
2
हिन्दी - Hindi 
2
Lietuvių - Lithuanian 
2
қазақ - Kazakh 
1
Cebuano - Cebuano 
1
ترکمانی - Turkman (Arami Script) 
1
پول
کرمانجی
ئەنفالکری 
5,580
کەسایەتی 
5,001
شەهیدان 
2,544
پەڕتووکخانە 
1,296
وشە و دەستەواژە 
914
کورتەباس 
883
جهـ 
603
وێنە و پێناس 
386
هۆزان 
237
ئامار و راپرسیا 
161
بەلگەنامە 
65
بەلاڤوک (گوڤار، روژنامە و ...) 
38
شوینوار و جهێن کەڤنار 
33
پارت و رێکخراو 
32
نڤیسێن ئایینی 
29
موزەخانە 
19
ڤیدیۆ 
13
کارا هونەری 
11
پەند و ئیدیۆم 
9
ناڤێن کوردی 
8
كلتوور - پێکەنین 
7
رێکەوت و رووداو 
5
نەخشە 
3
هەمەجۆرە 
3
لێنانگەها کوردی 
1
ژینگەها کوردستانێ 
1
هوز - تیرە - بنەماڵ 
1
گیانلبەرێن کوردستانێ 
1
MP3 
324
PDF 
31,274
MP4 
2,522
IMG 
200,568
∑   رێژە 
234,688
کەسایەتی
سەبریا هەکاری
کەسایەتی
ئەڤریم ئالاتاش
کەسایەتی
خالد بەگێ جبری
جهـ
ڕەمبوسی
کەسایەتی
ئیبراهیم ئەمین باڵدار
خزانی دال و کشانی مەدلوول
هەڤکارێن کوردیپێدیا، ل هەمی بەشێن کوردستانێ، زانیاری یێن گرنگ ژبو هەڤ زمانێن خوە ئەرشیڤ دەکەن.
پول: کورتەباس | زمانێ بابەتی: کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish
هەڤپشکی کرن
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
هەلسەنگاندنا بابەتی
نایاب
گەلەك باشە
ناڤنجی
خراب نینە
خراب
بو ناڤ لیستا کومکریا
ڕایا خو دەربارەی ڤی بابەی بنڤێسە!
گهوڕنکاریێن بابەتی!
Metadata
RSS
گووگلا وێنا بو بابەتێ هەلبژارتی!
گوگل دەربارەی بابەتێ هەلبژارتی!
Kurmancî0
English0
کرمانجی0
هەورامی0
لوڕی0
لەکی0
Zazakî0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Français0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Catalana0
Cebuano0
Čeština0
Esperanto0
Fins0
Hrvatski0
Kiswahili سَوَاحِلي0
Lietuvių0
Norsk0
Ozbek0
Polski0
Português0
Pусский0
Srpski0
балгарская0
қазақ0
Тоҷикӣ0
Հայերեն0
ترکمانی0
हिन्दी0
ქართველი0
中国的0
日本人0

خزانی دال و کشانی مەدلوول

خزانی دال و کشانی مەدلوول
خزانی دال و کشانی مەدلوول.
نووسینی: #پێشەوا کاکەیی#
دوای وردبوونەوەم لە زمان (کوردیی ناوەندی) ، کە هەر زمانێک (دال: نیشاندەر، نیشانەگەر، ئاماژەپێکەر) و (مەدلوول: نیشانەکراو، ئاماژەپێکراو، ئاماژیاو، نیشانەی ئەو (شتە) بوو) ی خۆی هەیە لەناو هەڵبەستدا؛ بەڵام ئەمەیان لەناو زمانی نووسینی خۆمدا پێی گەیشتووم، ئەویش لە ڕێی «هونەری زمان» و جووڵاندنی خودی هونەری ناو زمانەکەوەیە کە بتوانم وتارێکم پێ دەرهاوێژێت، نەک ئەوەی وتار بە هەڵبەستەوە بلکێنین. هەڵبەست خۆی زمانی هەیە و دەتوانێت وتار بەرهەم بهێنێت، نەک وتار قووت بدات و وتاری پێنەبێت! وتاری چەمکی (خزانی دال و کشانی مەدلوول) ڕادەگەیەنم کە لە پەرتووکی: #ئۆقیانووسیا بە تامی هەڵبەست# دا بەرجەستەم کردووە و لە دوو کاری پێشووتریشدا وەک «نیشانەناسی» کارم کردووە بە ناوی: (زەریا و بەستەڵکی باشوور بە تامی هەڵبەست) و کەمێک لە (گەڕانەوەم بۆ ئەفریقا) و هەڵبەستی (مەکە لە مەککە مینەی نانەجیب کە هۆشی هەر لای مەمکە!) . ئەم سیستمە زمانییەی (خزانی دال) و (کشانی مەدلوول) م بەرجەستە کردووە؛ بەڵام لێرەدا وەک بناغەیەکی هەڵبەستی وتارەکەم ڕایدەگەیەنم و کردارەکەیشم پەرتووکەکەی (ئۆقیانووسیا بە تامی هەڵبەست) ە. خزانی دال، جیایە لە «دال» و کشانی مەدلوولیش جیایە لە «مەدلوول»ی هەڵبەست… بەڵکوو دەرگایەکی تر بەسەر ڕووبەری هەڵبەستدا دەکەمەوە.
خزانی دال: (خزانی نیشانەدەر، خزانی نیشانەگەر، خزانی ئاماژەپێکەر) خۆدۆزینەوە و خۆڕێکخستنەوەیە دوای جووڵە و ترازانی لە دال. خزانی دال، لە ڕێی «کشانی دال»‌ەوە، خزانی دال درووست دەبێت و بەمەیش هەر خۆی کشانی مەدلوول بەرهەم دەهێنێت. چونکە «زمانی ناو زمان» وەک (پنت، هەناسە، ترازان-جووڵە) یە و بە (ترازان-جووڵە) ئەوا خزانی دال درووست دەکات و بەمەیش کشانی مەدلوول بەرهەم دەهێنێت. هەر زمانێک دال و مەدلوولی جیایە، لە ڕێی دال و مەدلوولیشەوە دەگەیت بەوەی کە دال خۆی چی لێ بەرهەم بهێنین.
کشانی مەدلوول: (کشانی نیشانەکراو، کشانی ئاماژەپێکراو، کشانی ئاماژیاو، کشانی نیشانەی ئەو (شتە) بوو) لە لێککشانی وشەیەک یان دوو وشە یان زیاتر سەر هەڵدەدات و بەمەیەش چەمک و واتایەکی تر بەرهەم دەهێنێت کە لە خودی مەدلوولدا هەیە. کشانی مەدلوول، پاڵەپەستۆی واتای دالە لەسەر مەدلوول، بەمەیش مەدلوول بەرەو ئەوە هەنگاو دەنێت کە «دال» لێک بتترازێنێت تا خۆی لە کشانی مەدلوولدا ببینێتەوە. هەر وەک چۆن دال و مەدلوول بێ یەکتر نیشانەناسی بەرهەم ناهێنن، ئەوانیش بێ یەکتر ناتوانن سیستمە زمانییەکە لە خزان و کشاندا بەرهەم بهێنن. یانی خزان و کشان، (چڕی و جیڕیی زمان) ە لەناو دال و مەدلوولی هەمان زماندا.
خودی دال کە «وشە»یە و لای (سۆسێر) یش وشە دوو ڕەگەزی هەیە کە لە جیاوازییەوە سەرچاوە دەگرێت، ئەویش: «وێنەی دەنگ» کە شێوەی گۆکردن و دەربڕینی خودی وشەکەیە. هەر ئەم شێوەی گۆکردنەیە وێنە دەنگییەکە دەگوازێتەوە بۆ خزانی دال. واتە، خزانی دال لە دەنگەدەنگی وێنە و شێوەی جیاوازی مەدلوول لە ئاوێنەی دالدا درووست دەبێت. لەگەڵ ئەوەیشدا، «چەمک و واتا» ئەو شتانە لە دەوری خۆی کۆ دەکاتەوە کە هێماکە دەری دەخات. کە «ئاماژە-هێما»ش زانستێک بۆ ڕوانگەی دال و مەدلوولی بەرهەم هێناوە تاوەکوو پەیوەندیی نێوان «ئاماژەناسی» و «زمانناسی» درووست بکات. بە درووستکردنی ئاماژەناسی و زمانناسییش لەسەر یەکتر، توولەڕێیەکانی ئەم پەیوەندییە لەسەر دال و مەدلوول و بە چەقبوونییەتی، بۆیە دال لەسەرخۆی درز درووست دەکات، ئەم درزە جۆری خزانە. کە خزانێکی جووڵەییە، واتە ترازان-جووڵەیە؛ چونکە دال لە جێی خۆیشیەوە، وێنەی جووڵاوی خۆی هەر نیشان دەدات، بۆیە وێنەیەکی تر لە ڕێی خزانەوە نیشانی زمان دەداتەوە.
-وێنەی خزانی دال-، نیشاندانی وێنەیەکی دیکەی نیشانەناسییە لەسەر لاکەلەوە یان بە لاری. کە دال خۆی وێنەیەکی دوو لایەنە لە نیشانە پێشکەش دەکات، نیشانە لە فۆڕم یاخود «وێنەی دەنگی»، بەڵام وێنەی خزانی دال ئەوەیە کە نووسەر خۆی دەیکێشێت و بەردەنگ دەبێت بچێتە ناو قووڵاییی زمانەوە تا وێنە لارەکە ببینێت و ڕاستی بکاتەوە. کە وێنەکە خۆیشی ڕاستە، بەڵام لە ئەنجامی لەتبوونی وشەکەوە، وەک ئەوەی بەشێکی وێنەکە ڕۆیشتبێت و وێنەیەکی دیکەی درووستکردبێت؛ لە کاتێکدا، وێنە ڕاستەقینەکە هەر خۆی دوو بەشە، بەڵام بە یەک وشەییش وێنەیەکی دیکەیە. بەردەنگ هەمیشە ئەو وشانە بە یەک وشە دەبینێت، بۆیە یەک وێنەی لێ دەخوێنێتەوە. (لێرەدا قسە لەسەر وشەی فرەواتایی نییە، بەڵکوو لەسەر وشەی ناو زمانەکە خۆیەتی!) کاتێک وشەکە لەسەر دال ترازان درووست دەکات، ئەم جووڵەیە دەبێتە هۆی ئەوەی وێنەیەکی دیکەی هەمان دال درووست بکاتەوە.
-وێنەی کشانی مەدلوول- واتە کشانی چەمکێک بۆ وێنەیەکی فراوانتر. ئەم کشانە وێنەییە لە ئەنجامی چەند وشەیەکەوە درووست دەبێت کە بە هەموویان یەک وشە درووست دەکەن. واتە چەند وێنەیەکن و بە هەموویان یەک وێنە درووست دەکەن. دواتر ئەم وشەیە لە کشانەوە بەرەو خزانەوە دەچێت. کە دیسانەوە جارێکی دیکە، خزانی دال درووست دەکاتەوە. یانی کاتێک ئەگەر وێنەکە ڕاستەوخۆ لە کشانی مەدلوولەوە سەرچاوەی گرتبێت، ئەوا وێنەکەیان لێک دەکشێنینەوە بۆ دال. دالیش خۆی خزان درووست دەکاتەوە.
وێنەی خزانی دال و کشانی مەدلوول کە لە ئەنجامی (خزان و کشان) ەوە سەرچاوە دەگرێت، چڕی و جیڕی وێنە زمانییەکە دەبینین. ئەوسا هەم نیشانەی بن دال و هەم مانای کشانی مەدلوولیش دەزانین کە بەرەنجامی پەیوەندییەکی ڕێککەوتنی خودی زمانی ناو زمانەکەیە، بەڵام زمانناسێکی دەوێت تا دەری بخات و وێنەکان پێکەوە بلکێنێتەوە و لێکیان بترازێنێتەوە. بەمەیش هەم وێنەی جووڵاو و هەم جیگیریشمان نیشان دەدات.
لێرەدا لەسەر هزری ناو زمان قسە دەکەین، زمانەکە هەیە، بەڵام چونکە بە دوو شێوە هەیە، شێوە باوەکە تێیدا هزر نییە. شێوە ناباوەکە هزرە و دال دەترازێنێت تا کشانی مەدلوولیش بەرهەم بهێنێت. لێرەدا لەسەر مەبەست و کۆد نییە، کۆدی وشە جیایە لەوەی باسی لێوە دەکەین. کاتێک باسی کۆدی وشە دەکەین یانی باسی دال دەکەین، لێرەدا باسی بن دال دەکەم، واتە خزانی کۆد و پیتەکان چۆن کۆدێکی تریان پێ بدەینەوە.
$کردەی خزانی دال و کشانی مەدلوول:$
نموونەیەک لە کردەی هەڵبەستی (پێشەوا کاکەیی) واتە وەردەگرم، کە ساڵی (2022) نووسراوە، تا بزانین خزانی دال لە کوێدا هەیە.
کە تۆ نەبیت مینا
بێبنەمام، نەمام ئاخ نەمامگیان! نە مام مینە،
هەڵمەبەستە درۆ و بیکەیتە پینە!
لە دڵما دەنێژم نەمام تا ببمە بنەما، گیان مینا! (1)
لێرەدا قسە لەسەر دال و مەدلوول نییە، کە وشەی «نەمام»ی دێڕی دووەم و وشەی «نەمام»ی دێڕی چوارەم، ئەوا «دال»ە و مەدلوولێکی بەرهەم هێناوە. بەڵکوو لێرەدا لەسەر وشەی «نەمام»ی دێڕی یەکەمە کە هەر لە دوای خۆی وشەی «نە مام» دەخزێت و کشانی مەدلوول درووست دەکات. ئەمە دەرکەوتنی خزانی زمان و کشانی زمانی هەڵبەستی بوو لە لام؛ بەڵام سەرەتای دەرکەوتنی ئەم خزانە و کشانە لە پەرتووکی: (زەریا و بەستەڵەکی باشوور بە تامی هەڵبەست) مدا ڕەنگیدایەوە، کە ساڵی (2021) نووسراوە، نموونەیەک لە هەڵبەستی (دوورگەی ئەسێنشن) وەردەگرین؛
هاتووم بڵێم لەوەتی هەم،
داربەڕووم و خۆم ڕاگرتووە،
کە بەڕووم تا بە ڕووی ئەم جیهانەدا بوەستمەوە،
هێزگەلێک نەیەن و پڕم بکەن لە شڵەژان،
لە قاوغی خۆم بێمە دەرەوە و
بڵێم ها ئەوە بوونم
کە ناهێڵن لەنێو خۆمدا بمێنمەوە! (2)
لێرەدا سەرەتای ئەم خزانە لە «بەڕوو»ی دێڕی سێیەمدا کە بەدوای خۆیدا خزانی «بە ڕوو»ی هەیە. کە بە ڕووی جیهاندا وەستاوەتەوە. لێرەدا خزانی دال کشانی مەدوولی بەرهەم هێناوەتەوە کە چۆن ڕووبەری جیهان لە مەدلوولدا جێ بکاتەوە.
ئەمانەی سەرەوە، سەرەتای سەرهەڵدانی خزانی دال و کشانی مەدلوولن، بەڵام کرداری خۆخزان و خۆڕێکخستنەوە لە پەرتووکی ئۆقیانووسیا بە تامی هەڵبەستدا جێبەجێ کردووە. (ئەوە هیچ لە سەرەتاکانی پڕۆژەی ئەم پەرتووکەدا بە ناوی «فەرهەنگۆکی ژانی وشەکان» کارم کردووە، دواتر کاری دیکەی تێدا کراوە، با ئەوە بۆ خوێنەر و لیکۆڵەر جێبهێڵم) ؛ بەڵام لێرەدا دوو نموونەی هەڵبەستی وەردەگرین بۆ ئەوەی خزانی دال و کشانی مەدلوول باشتر ڕوون بکرێتەوە و کاری لەسەر بکرێت. لە هەڵبەستی (ژینگەی خاوێن هەڵبەستی ناوێت) دا دەنووسم؛
بەڵام نانووشتێمەوە.-
دێمەوە، بێ نان و بێ نووشتە و بێ شت دێمەوە. (3)
ئەگەر بنواڕینە «نانووشتێمەوە» وەک دال وەربگرین، دەبینین ئەم دالە پاڵەپەستۆیەکی هەڵبەستی و زمانی لەسەرە و هەڵدەوەشێتەوە، بەمەیش ترازان-جووڵە دەستپێدەکات. کاتێک دەڵێین ترازان-جووڵە، واتە دوو کردارە، هەم لە دال دەترازێت و دەبێتە خزان و هەم دەشجووڵێتەوە بۆ خزانی دال تا کشانی مەدلوول تەواو بکات. وشەی «نانووشتێمەوە»، شکاوەتەوە بۆ (نان، نووشتە، شت، دێمەوە) لەم خزانەدا، کشانی مەدلوولی درووستکردووەتەوە. ئەگەر سەرنج بدەین لەم هەڵبەستەی خوارەوەدا کە پاڵەپەستۆیەکان زیاترن و خزان زیاترە و جووڵەکان خێراترن بۆ هەنگاونان بەرەو کشانی مەدلوول.
ڕاناچڵەکێن، کێ؟ مرۆڤ ڕاناچڵەکێ!
ئەگەرچی هەریەکە لە جێی خۆیەوە،
ڕا دەردەبڕێت و
ڕان دەخوات و
ڕانا، دنیای سەرمایەداری و
ناچڵە کارەکانی و
چڵ بە چڵی درەخت دەشکێنێت و دواییش دەڵێ
کێ بووە؟
دێتەوە ناو زمان و
بەستەزمان خۆی نیشان دەدات و دەڵێ
کێ ڕاناچڵەکێ؟ دیسانەوە دەڵێم مرۆڤ ڕاناچڵەکێ!
بەڵێ ڕاناوەستێ،
بێ ڕا و ناو و ڕاناو و ئاو دانامرکێتەوە،
خۆی پێ دانایە و مرکەمرکی دێ و خەو دەیباتەوە.
کە لە خەو هەڵدەستێ، دەنواڕێ
ئاسمان ساوە و هەڵم لەسەر ئاوەکان هەڵدەستێ.
ببوورن ئەی دوورگە زگدڕاوەکان!
هێندەی ئاو بخۆنەوە هەڵمساون،
لەناو زەریادا قەتیس ماون!
مرۆڤ فێر بووە بە دەستبەسەریەکترداشکاندنەوە
دەست دەکات بە پۆز،
دەستبەسەر دەبێت بەهۆی تاوانەکانی،
بەسەر یەکتریدا دەڕشێنەوە،
یەکتر دەشکێننەوە،
داش دەدەنە یەکتری و
داشکاندن بۆ خۆیان دەکەن کە ئیتر
شکاون و هەڵناستنەوە. (4)
وشەی «ڕاناچڵەکێ» خزاوە بۆ وشەی (ڕا، ڕان، ڕانا، ناچڵ، کێ) ؛ ئەم وشەیە پاڵەپەستۆیەکەی خزانی وەها درووستکردووە کە هەر ترازانێکی پڕ جووڵەیە بۆ کشانێکی دیکەی مەدلوول. ترازانی دالیش بە هێزی هونەری زمان و وردبوونەوە لەلایەنی هونەر درووست دەبێت. لەگەڵ ئەوەیشدا، دیسانەوە بەدوای خۆیدا، خزانی دال دێتەوە، کە لە «ڕاناچڵەکێ»ەوە گەیشتووە بە «ڕاناوەستێ» ئەگەر سەیری «ڕاناوەستێ» بکەین، دەبینین ترازان-جووڵەکەی وێنەی خزانی دالی بردووە بۆ وێنەی کشانی مەدلوول. کە خزانی (ڕا، ڕاناو، ناو، ئاو) ڕوویداوە و بەردەوام بە دوای خزان و جووڵەوەیە بۆ کشانێکی دیکە.
لێرەدا ئەگەر سەیری ئەم وشەیە بکەین، «دەستبەسەریەکترداشکاندنەوە»، وشەیەکە یان چەند وێنەیەکی پێکەوەنووسراوە و یەک وشەیان درووستکردووە. وشەکەیش یەک وێنەیە و مەدلوولی خۆی هەیە. ئەمە پێچەوانەی خزانی دالە، لە ڕێی هونەری زمانەوە ئەم وێنانە لێکدراون بۆ یەک «وێنەی دال» و دواتر شاعیر کاری کردووە لەسەر هەڵوەشاندنەوەی بۆ «وێنەی خزانی دال»، ئەویش بە هێزی ئاوازە و هونەری زمان ئەم کارە کراوە، کە بەم دوانەیش خزانی بن دالە و کشانی مەدلوولە. ئەم ترازانە پڕ جووڵەیە بۆ ئەم وێنەگەلە جیاوازانە کشاوە-کە (دەست، دەستبەسەر، بەسەر یەکتردا، یەکتر، داش، داشکاندن، شکان) ی لێ داتاشراوە. هەڵبەت دەتوانین خزانی (بەسەر، بە سەر، ئاش، ئاشکان) یشی تێدا بخوێنینەوە.
کۆتاییی ئەم وتارە شیکەرەوەیە بۆ ئەوە بوو، کە زمان تا تێیدا ورد نەبینەوە، گۆشەی دیکەی لێ ناخوێنینەوە کە وتاری لێ بکەوێتەوە. هونەری زمان و هێزی ئاوازە بۆ هەڵبەست زۆر گرنگە و لە زمانی کوردیی ناوەندیدا بەو پێودانگەی خۆم پێی گەیشتووم، وتارگەلێکی دیکەی نیشانەیی هەن کە دەکرێت لەبارەیانەوە بنووسرێت. کە ئەم زمانە چ وەک خۆڕسک-مێژووی بوونی خۆی و چ وەک ترازان و جووڵاندنی بۆ وێنەگەلێکی دیکە لە خۆ دەگرێت.
کانوونی دووەمی 2024
شوێنپێ: قەڵادزێ
(1) . مەکە لە مەککە مینەی نانەجیب کە هۆشت هەر لای مەمکە!، پێشەوا کاکەیی، چاپخانەی کارۆ، چاپی یەکەم، سلێمانی، ل84، 2022
(2) . زەریا و بەستەڵەکی باشوور بە تامی هەڵبەست، پێشەوا کاکەیی، چاپخانەی کارۆ، چاپی یەکەم، سلێمانی، ل74، 2022
(3) . ئۆقیانووسیا بە تامی هەڵبەست، پێشەوا کاکەیی، چاپخانەی کارۆ، چاپی یەکەم، سلێمانی، ل103، 2023
(4) . هەمان سەرچاوەی پێشوو، ل138-139
[1]

ئەڤ بابەت ب زمانا (کوردیی ناوەڕاست) هاتیە نڤیساندن، کلیک ل ئایکۆنا بکە ژ بو ڤەکرنا ڤی بابەتی ب ڤی زمانا کو پی هاتیە نڤیساندن!
ئەم بابەتە بەزمانی (کوردیی ناوەڕاست) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
ئەڤ بابەتە 225 جار هاتیە دیتن
ڕایا خو دەربارەی ڤی بابەی بنڤێسە!
هاشتاگ
ژێدەر
[1] ماڵپەڕ | کوردیی ناوەڕاست | https://cultureproject.org.uk/ 04-02-2024
فایلێن پەیوەندیدار: 1
بابەتێن پەیوەستکری: 3
1. کەسایەتی پێشەوا کاکەیی
1. رێکەوت و رووداو 29-01-2024
زمانێ بابەتی: کوردیی ناوەڕاست
روژا تمام کرنێ: 29-01-2024 (0 سال)
جوڕێ دۆکومێنتێ: زمانی یەکەم
جوڕێ وەشانێ: دیجیتاڵ
زمان - شێوەزار: ک. باشوور
وەڵات - هەرێم: باشوورێ کوردستانێ
کاتەگۆریا ناڤەڕۆکێ: ئەدەبی
تایبەتمەندی یێن تەکنیکی
کوالیتیا ڤی بابەتی: 99%
99%
ئەڤ بابەتە ژ لایێ: ( ڕاپەر عوسمان عوزێری ) ل: 04-02-2024 هاتیە تومارکرن
ئەڤ بابەتە ژ ئالێ: ( زریان سەرچناری ) ل : 05-02-2024 پێداچوون ژبوو هاتییە کرن و ڕەها بوویە
ئەڤ بابەتە بو دویماهیک جار ژ لایێ: ( ڕۆژگار کەرکووکی )ڤە: 18-05-2024 هاتیە ڕاست ڤەکرن
ناڤ و نیشانێن بابەتی
ئەڤ بابەتە ب ستانداردی کوردیپێدیا هێشتا نە دروستە و پێدڤی ب داڕشتنەکا بابەتی و زمانی هەیە!
ئەڤ بابەتە 225 جار هاتیە دیتن
فایلێن پەیوەست کری - ڤێرشن
جور ڤێرشن ناڤێ تومارکەری
فایلا وێنەیی 1.0.1191 KB 04-02-2024 ڕاپەر عوسمان عوزێریڕ.ع.ع.
کوردیپیدیا بەرفرەهترین ژێدەرێ زانیاریێن کوردییە!
پەڕتووکخانە
هەڤپشکیا زمانێ کوردی ل گەل زمانێن کەڤن
کەسایەتی
شێخ عەلی
کەسایەتی
ئیجان یاسر ئەلیاس
وێنە و پێناس
مستەفا بارزانی ل دەمێ پێشکێشکرنا گۆتارەکێ ل کۆیە، ساڵا 1963
کورتەباس
بەیتا سوبێ و هێڤارێ
کەسایەتی
سارا موحسین بەرزنجی
شوینوار و جهێن کەڤنار
پرا دەلال
کەسایەتی
سەبریا هەکاری
پەڕتووکخانە
پەرکانێ و گوستیرا عەفریتی (شانۆنامە)
کەسایەتی
داود موراد خەتاری
شوینوار و جهێن کەڤنار
کەلها کوردا
کەسایەتی
محەمەد عەلی شاکر
پەڕتووکخانە
دادگەهکرنا شێخ سعیدی بیران
کورتەباس
چیرۆک و سترانا کاڵی ب گوهار
وێنە و پێناس
نەورۆزا ساڵا 1972
وێنە و پێناس
کۆمەڵەکا دانعەمرێن ئێزدی ل لالش، ساڵا 1976
کەسایەتی
سەید عەبدولواحید بەرزنجی
کەسایەتی
عومەر مەسلەحەتی بیلوکە
پەڕتووکخانە
ئەڤینی د فیشەکا بی کەی سی یێ دا
وێنە و پێناس
لالش ل ساڵا 1976
کورتەباس
هوزانڤانێ کورد مەلا خەلیلی سێرتی و (ئایین)
کورتەباس
فەتحیا مرنا خۆ هەلدەبژیریت
کەسایەتی
نادیە موراد پسی تەها
کورتەباس
بەفر و ئەڤین
پەڕتووکخانە
مرنا ڕەش
کەسایەتی
فایزا دربۆ حسێن
شوینوار و جهێن کەڤنار
شکەفتا گوندێ گوندکی ل ئاکرێ
وێنە و پێناس
زەلامێن کورد ل دەمێ یاریا تاولێ ل باژێڕۆکێ کۆیە، ساڵا 1963
شوینوار و جهێن کەڤنار
کەلها سارتکە

روژەڤ
کەسایەتی
سەبریا هەکاری
21-02-2024
زریان سەرچناری
سەبریا هەکاری
کەسایەتی
ئەڤریم ئالاتاش
14-04-2024
کاروان م. ئاکرەیی
ئەڤریم ئالاتاش
کەسایەتی
خالد بەگێ جبری
14-04-2024
کاروان م. ئاکرەیی
خالد بەگێ جبری
جهـ
ڕەمبوسی
24-04-2024
ڤەژەن کشتۆ
ڕەمبوسی
کەسایەتی
ئیبراهیم ئەمین باڵدار
12-07-2024
کاروان م. ئاکرەیی
ئیبراهیم ئەمین باڵدار
بابەتێ نوی
پەڕتووکخانە
مرنا ڕەش
15-09-2024
زریان عەلی
کەسایەتی
جەمال بابان
08-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
کەسایەتی
ڕەفیقێ وێنەگر - چاڤێ سلێمانی
08-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
کەسایەتی
عیسا پژمان
08-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
رێکەوت و رووداو
06-09-1930
07-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
کەسایەتی
فندێ فندێ
06-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
کەسایەتی
محەمەد عەلی شاکر
06-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
کەسایەتی
دەهام عەبدولفەتاح
05-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
کەسایەتی
عەتیە محەمەد کەریم
05-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
شوینوار و جهێن کەڤنار
کوشکا حەوش کوروو
05-09-2024
کاروان م. ئاکرەیی
ئامار
بابەت
  536,831
وێنە
  109,416
پەرتوک PDF
  20,216
فایلێن پەیوەندیدار
  103,654
ڤیدیۆ
  1,530
زمان
کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish 
306,387
Kurmancî - Upper Kurdish (Latin) 
89,748
هەورامی - Kurdish Hawrami 
65,976
عربي - Arabic 
30,360
کرمانجی - Upper Kurdish (Arami) 
17,884
فارسی - Farsi 
9,609
English - English 
7,552
Türkçe - Turkish 
3,667
لوڕی - Kurdish Luri 
1,690
Deutsch - German 
1,647
Pусский - Russian 
1,140
Français - French 
348
Nederlands - Dutch 
130
Zazakî - Kurdish Zazaki 
91
Svenska - Swedish 
72
Español - Spanish 
55
Polski - Polish 
55
Հայերեն - Armenian 
52
Italiano - Italian 
52
لەکی - Kurdish Laki 
37
Azərbaycanca - Azerbaijani 
27
日本人 - Japanese 
21
中国的 - Chinese 
20
Norsk - Norwegian 
18
Ελληνική - Greek 
16
עברית - Hebrew 
16
Fins - Finnish 
12
Português - Portuguese 
10
Тоҷикӣ - Tajik 
9
Ozbek - Uzbek 
7
Esperanto - Esperanto 
6
Catalana - Catalana 
6
Čeština - Czech 
5
ქართველი - Georgian 
5
Srpski - Serbian 
4
Kiswahili سَوَاحِلي -  
3
Hrvatski - Croatian 
3
балгарская - Bulgarian 
2
हिन्दी - Hindi 
2
Lietuvių - Lithuanian 
2
қазақ - Kazakh 
1
Cebuano - Cebuano 
1
ترکمانی - Turkman (Arami Script) 
1
پول
کرمانجی
ئەنفالکری 
5,580
کەسایەتی 
5,001
شەهیدان 
2,544
پەڕتووکخانە 
1,296
وشە و دەستەواژە 
914
کورتەباس 
883
جهـ 
603
وێنە و پێناس 
386
هۆزان 
237
ئامار و راپرسیا 
161
بەلگەنامە 
65
بەلاڤوک (گوڤار، روژنامە و ...) 
38
شوینوار و جهێن کەڤنار 
33
پارت و رێکخراو 
32
نڤیسێن ئایینی 
29
موزەخانە 
19
ڤیدیۆ 
13
کارا هونەری 
11
پەند و ئیدیۆم 
9
ناڤێن کوردی 
8
كلتوور - پێکەنین 
7
رێکەوت و رووداو 
5
نەخشە 
3
هەمەجۆرە 
3
لێنانگەها کوردی 
1
ژینگەها کوردستانێ 
1
هوز - تیرە - بنەماڵ 
1
گیانلبەرێن کوردستانێ 
1
MP3 
324
PDF 
31,274
MP4 
2,522
IMG 
200,568
∑   رێژە 
234,688
کوردیپیدیا بەرفرەهترین ژێدەرێ زانیاریێن کوردییە!
پەڕتووکخانە
هەڤپشکیا زمانێ کوردی ل گەل زمانێن کەڤن
کەسایەتی
شێخ عەلی
کەسایەتی
ئیجان یاسر ئەلیاس
وێنە و پێناس
مستەفا بارزانی ل دەمێ پێشکێشکرنا گۆتارەکێ ل کۆیە، ساڵا 1963
کورتەباس
بەیتا سوبێ و هێڤارێ
کەسایەتی
سارا موحسین بەرزنجی
شوینوار و جهێن کەڤنار
پرا دەلال
کەسایەتی
سەبریا هەکاری
پەڕتووکخانە
پەرکانێ و گوستیرا عەفریتی (شانۆنامە)
کەسایەتی
داود موراد خەتاری
شوینوار و جهێن کەڤنار
کەلها کوردا
کەسایەتی
محەمەد عەلی شاکر
پەڕتووکخانە
دادگەهکرنا شێخ سعیدی بیران
کورتەباس
چیرۆک و سترانا کاڵی ب گوهار
وێنە و پێناس
نەورۆزا ساڵا 1972
وێنە و پێناس
کۆمەڵەکا دانعەمرێن ئێزدی ل لالش، ساڵا 1976
کەسایەتی
سەید عەبدولواحید بەرزنجی
کەسایەتی
عومەر مەسلەحەتی بیلوکە
پەڕتووکخانە
ئەڤینی د فیشەکا بی کەی سی یێ دا
وێنە و پێناس
لالش ل ساڵا 1976
کورتەباس
هوزانڤانێ کورد مەلا خەلیلی سێرتی و (ئایین)
کورتەباس
فەتحیا مرنا خۆ هەلدەبژیریت
کەسایەتی
نادیە موراد پسی تەها
کورتەباس
بەفر و ئەڤین
پەڕتووکخانە
مرنا ڕەش
کەسایەتی
فایزا دربۆ حسێن
شوینوار و جهێن کەڤنار
شکەفتا گوندێ گوندکی ل ئاکرێ
وێنە و پێناس
زەلامێن کورد ل دەمێ یاریا تاولێ ل باژێڕۆکێ کۆیە، ساڵا 1963
شوینوار و جهێن کەڤنار
کەلها سارتکە

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.83
| پەیوەندی | CSS3 | HTML5

| دروستکرنا لاپەری 0.25 چرکە!