کتېبخانە کتېبخانە
گېڵای

کوردیپێدیا گۆرەتەرین سەرچەمەی فرەزۋانیی پەی زانیارییە کورڎییا


ھۊرچنۍ گېڵای





ورڎ گېڵای      کیبۆردە


گېڵای
ورڎ گېڵای
کتېبخانە
نامۍ کورڎیۍ پەی زاڕۊڵا
کڕۆنۆلۆژیاو ڕۇداۋەکا
سەرچەمۍ
ۋەڵینە
گلېرۆکریێ بەکاربەری
چالاکیۍ
چنین گېڵۇ؟
ۋەڵاکریێ کوردیپێدیای
ڤیدیۆ
پۊلبەڼی، پېڕبەڼی
بابەتۍ ڕېکۆتییە!
تۊمارکەرڎەی بابەتۍ
تۊمارکەرڎەی بابەتۍ تازۍ
کېیاستەی ۋېنەی!
ڕاپەرسای
چنین دېیەی تۊ
پێۋەڼی
کوردیپێدیا چ جۊرە زانیاریېۋش پەنەۋازۍ ھەنۍ
ستانداردۍ
مەرجو بەکاربەرڎەی
چنینیی بابەتۍ
ئامرازۍ
چە بارەو ئېمە
ئەڕشیڤگەرۍ کوردیپێدیای
بابەتۍ چە بارەو ئېمە!
لینکو کوردیپێدیا دلۍ لینکا پەلیانەکەو وېتەنە بنیەرە
زېیاڎکەرڎەی / لابەرڎەی ئیمەیلی
ئامارو سەردانیکەرا
ئامارو بابەتۍ
فاڕەڕو فۆنتەکا
فاڕای ڕېکۆتو ڕۊژمارەکا
ۋشکنای ڕانۋیسی
زۋان و بنەزۋانو لاپەڕەکا
کیبۆردە
لینکۍ پەنەۋازۍ
زېیاڎکریاو کوردیپێدیای پەی گوگڵ کڕۆمی
کۇکیۍ/کۇکیز
زۋانۍ
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی
Kurmancî
هەورامی
Zazakî
English
Français
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Fins
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
ھەژمارو من
چۇوەر-لۋای
بۇ بە ھامکارو شمە!
کڕېڵەۋاچۊ وېت ۋیرشېیېنە!
گېڵای تۊمارکەرڎەی بابەتۍ ئامرازۍ زۋانۍ ھەژمارو من
ورڎ گېڵای
کتېبخانە
نامۍ کورڎیۍ پەی زاڕۊڵا
کڕۆنۆلۆژیاو ڕۇداۋەکا
سەرچەمۍ
ۋەڵینە
گلېرۆکریێ بەکاربەری
چالاکیۍ
چنین گېڵۇ؟
ۋەڵاکریێ کوردیپێدیای
ڤیدیۆ
پۊلبەڼی، پېڕبەڼی
بابەتۍ ڕېکۆتییە!
تۊمارکەرڎەی بابەتۍ تازۍ
کېیاستەی ۋېنەی!
ڕاپەرسای
چنین دېیەی تۊ
پێۋەڼی
کوردیپێدیا چ جۊرە زانیاریېۋش پەنەۋازۍ ھەنۍ
ستانداردۍ
مەرجو بەکاربەرڎەی
چنینیی بابەتۍ
چە بارەو ئېمە
ئەڕشیڤگەرۍ کوردیپێدیای
بابەتۍ چە بارەو ئېمە!
لینکو کوردیپێدیا دلۍ لینکا پەلیانەکەو وېتەنە بنیەرە
زېیاڎکەرڎەی / لابەرڎەی ئیمەیلی
ئامارو سەردانیکەرا
ئامارو بابەتۍ
فاڕەڕو فۆنتەکا
فاڕای ڕېکۆتو ڕۊژمارەکا
ۋشکنای ڕانۋیسی
زۋان و بنەزۋانو لاپەڕەکا
کیبۆردە
لینکۍ پەنەۋازۍ
زېیاڎکریاو کوردیپێدیای پەی گوگڵ کڕۆمی
کۇکیۍ/کۇکیز
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی
Kurmancî
هەورامی
Zazakî
English
Français
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Fins
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
چۇوەر-لۋای
بۇ بە ھامکارو شمە!
کڕېڵەۋاچۊ وېت ۋیرشېیېنە!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 چە بارەو ئېمە
 بابەتۍ ڕېکۆتییە!
 مەرجو بەکاربەرڎەی
 ئەڕشیڤگەرۍ کوردیپێدیای
 چنین دېیەی تۊ
 گلېرۆکریێ بەکاربەری
 کڕۆنۆلۆژیاو ڕۇداۋەکا
 چالاکیۍ - کوردیپێدیا
 یارڎی
تۊماری تازە
ژیواینامە
مامۆستا عوسمان هەورامی
17-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
عەلی گوڵپی
16-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
وەستا عەبدولعەزیز تەوێڵەیی
15-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
شێخ ئەحمەدی عەللامە
13-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
مامۆستا بابا حاجی
10-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
مەلا موحەمەدی زەنگەنە
09-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
ئەحمەدی نەزیری
07-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
مەلای جەباری
06-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
میرزا عەلی عەباسوەندی
05-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
میرزا مەحموودی زەنگەنە
04-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ئامارۍ
بابەتۍ
  536,872
ۋېنۍ
  109,438
کتېبۍ PDF
  20,221
فایلی پەیوەڼیدار
  103,680
ڤیدیۆ
  1,531
زۋان
کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish 
306,433
Kurmancî - Upper Kurdish (Latin) 
89,760
هەورامی - Kurdish Hawrami 
65,977
عربي - Arabic 
30,360
کرمانجی - Upper Kurdish (Arami) 
17,924
فارسی - Farsi 
9,609
English - English 
7,552
Türkçe - Turkish 
3,667
لوڕی - Kurdish Luri 
1,690
Deutsch - German 
1,647
Pусский - Russian 
1,140
Français - French 
348
Nederlands - Dutch 
130
Zazakî - Kurdish Zazaki 
91
Svenska - Swedish 
72
Español - Spanish 
55
Polski - Polish 
55
Հայերեն - Armenian 
52
Italiano - Italian 
52
لەکی - Kurdish Laki 
37
Azərbaycanca - Azerbaijani 
27
日本人 - Japanese 
21
中国的 - Chinese 
20
Norsk - Norwegian 
18
Ελληνική - Greek 
16
עברית - Hebrew 
16
Fins - Finnish 
12
Português - Portuguese 
10
Тоҷикӣ - Tajik 
9
Ozbek - Uzbek 
7
Esperanto - Esperanto 
6
Catalana - Catalana 
6
Čeština - Czech 
5
ქართველი - Georgian 
5
Srpski - Serbian 
4
Kiswahili سَوَاحِلي -  
3
Hrvatski - Croatian 
3
балгарская - Bulgarian 
2
हिन्दी - Hindi 
2
Lietuvių - Lithuanian 
2
қазақ - Kazakh 
1
Cebuano - Cebuano 
1
ترکمانی - Turkman (Arami Script) 
1
پېڕە
هەورامی
ۋاچۍ و دەسەۋاچۍ 
61,596
کوڵەباس 
1,887
ھۊنیێ 
1,389
پەندۍ و ئیدیۆمۍ 
774
ژیواینامە 
169
کتېبخانە 
94
بەڵگەنامۍ 
55
یاگۍ 
6
ۋەڵاکریێ (گۊڤارۍ و ڕۊجنامۍ و ...) 
2
شەھیدۍ 
2
نامۍ کورڎیۍ 
1
پارتیۍ و ڕېکۋزیێ 
1
ئامارۍ و ڕاپەرسیۍ 
1
کۊگاو پەرۋەڼا (فاییلا)
MP3 
324
PDF 
31,275
MP4 
2,522
IMG 
200,602
∑   سەرجەم 
234,723
گېڵای شۊنۊ دلېنارە
ژیواینامە
مەڵڵا مسەفای فاوجی
ژیواینامە
ناسر موحەمەد کەریم
ژیواینامە
شېخ عەبدولکەریمو خانەگای
ژیواینامە
مەلا عەبدوڵڵای دشەیی
کوڵەباس
پېوەڼی مەحوی و مەولەوی
ئەنفال، زامێک بە جەستەی کوردستانەوە
کوردیپێدیا، ڕۊ بە ڕۊو تارېخو کورڎەسانی و کورڎی منۋیسۊۋە..
پېڕە: کوڵەباس | زۋانو بابەتۍ: کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish
ھامبەشیکەرڎەی
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
ھۊرسەنگنای تۊماری
نایاب
فرە خاسە
خاسە
خرابە نېیەنە
خرابە
ۋزەش دلۍ ڕیزبەڼیی گلېرۆکریێکاو وېم
پەیلۋاو وېت چە بارەو ئی بابەتۍ بنۋیسە!
ۋەڵینەو دەستکاریی بابەتۍ
Metadata
RSS
چە گوگڵ پەی ۋېنە پەیۋەستا بە بابەتۍ دەسنیشانکریێ گېڵە
چە گوگڵ پەی بابەتۍ دەسنیشانکریێ گېڵە!
Kurmancî0
English0
کرمانجی0
هەورامی0
لوڕی0
لەکی0
Zazakî0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Français0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Catalana0
Cebuano0
Čeština0
Esperanto0
Fins0
Hrvatski0
Kiswahili سَوَاحِلي0
Lietuvių0
Norsk0
Ozbek0
Polski0
Português0
Pусский0
Srpski0
балгарская0
қазақ0
Тоҷикӣ0
Հայերեն0
ترکمانی0
हिन्दी0
ქართველი0
中国的0
日本人0

ئەنفال، زامێک بە جەستەی کوردستانەوە

ئەنفال، زامێک بە جەستەی کوردستانەوە
ئەنفال، زامێک بە جەستەی کوردستانەوە
شەهاب خالیدی

ئەنفال ناوی هەشتەمین سوورەتی قورئانە و بە مانای تاڵان و حەڵاڵکردنی ئەو غەنیمەتانە دێت کە لە کاتی شەڕدا بەدەستی دەهێنیت.
ڕژێمی #بەعس# بە سەرۆکایەتیی #سەددام حسێن# پێنجەمین سەرۆک کۆماری ئێراق بە مەبەستی (مەشرووعیەت) و ڕەواییدان بە گرتن و کوشتن و تاڵانکردنی موڵک و ماڵی کورد ناوی ئەنفالی لەسەر هێرشەکانی بۆ سەر کوردستان دانا کە بەداخەوە لە پڕۆسەی ئەنفالدا جاشەکانیش زۆر یارمەتیی ڕژێمیان دا.
ڕژێمی بەعس زۆربەی گیراوەکانی بە ژن و منداڵ و بەساڵاچووەوە گواستەوە بۆ بیابانەکانی باشووری ئێراق. لە چۆڵستانەکانی پارێزگای موسەننا (لە شارۆچکەی سەماوە) لە باشووری ئێراق قەڵای نۆگرە سەلمان هەیە، کە بە سەدان ژن و منداڵ و پیر لەناو قەڵاکەدا بەهۆی تێنوویەتی و برسییەتی و ئەشکەنجە گیانیان لە دەست دا و تەرمی بەشێکیان دەرخواردی سەگەڕەشەکانی ئەو بیابانە دران.

#کۆمەڵکوژیی بارزانییەکان#
ڕژێمی بەعسی دەسەڵاتدار لە ئێراق لە بەرەبەیانیی ڕۆژی#31-07-1983# تا ڕێکەوت#10-08-1983# ئۆپەراسیۆنێکی دژ بە بارزانییەکان لە ئۆردوگاکانی #قوشتەپە# ، #بەحرکە# ، #هەریر# ، باتاس و #دیانا# ئەنجام دا. ئۆپەراسیۆنەکە لە سێ قۆناغدا دەست بە جێبەجێکردنی کرا:
قۆناغی یەکەم: سەر لەبەیانیی ڕۆژی 31-07-1983 هێزە چەکدارەکانی ڕژێمی ئێراق بارزانییەکانی نیشتەجێ لە ئۆردوگای قوشتەپەیان گواستەوە بۆ هەردوو کەمپی قودس و قادسییە لە دەوروبەری پارێزگای #هەولێر#.
قۆناغی دووەم: لە ڕێکەوتی 10-08-1983 هێزە چەکدارەکانی ڕژێمی بەعس هێرشیان کردە سەر کەمپی هەریر، دیانا و بەحرکە و بە سەدان کەسیان دەستبەسەر کرد.
قۆناغی سێیەم: لە ڕێکەوت #01-10-1983# هێزە چەکدارەکانی ڕژێمی بەعس جارێکی دیکەش دەستیان بە گەڕان و پشکنین لەنێو ئەو کەمپانە کرد، بۆ ئەوەی ئەگەر کەسانێک لە دەستیان ڕزگار بووبن بتوانن دەستگیریان بکەن.
بە گشتی لە ئاکامی ئەم هێرشە بێبەزەییانەدا 8000 هەزار بارزانی دەستگیرکران و گواسترانەوە بۆ بەغدا و دواتریش بۆ پارێزگای دیوانییە. دوای ئەوەی لەلایەن دادوەری بەعسی (عەواد بەندەر)ەوە بڕیاری کوشتنیان دەرچوو، هەموویان گواسترانەوە بۆ بیابانەکانی شەترە و شەنافییە و بادییە لە پارێزگای موسەنا (کە سەنتەرەکەی سەماوەیە) و لەوێ تیرباران کران، کە 315 کەسیان مێرمنداڵ بوون.

دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە ئێراق لە ساڵی 2003 حکومەتی هەرێمی کوردستان هەوڵی دا گۆڕە بەکۆمەڵەکانی ئەنفالکراوان بدۆزێتەوە و تەرمی قوربانییەکان بگەڕێنێتەوە کوردستان.
لە ساڵی 2004 تەرمی 503 ئەنفالکراو لە بیابانێکی پارێزگای موسەننا لە باشووری ئێراق دۆزرایەوە.
لە ساڵی 2014 هەر لە بیابانی پێشوودا تەرمی 93 کەسی دیکە لە بارزانییە ئەنفالکراوەکان دۆزرایەوە.
لە ساڵی 2021 تەرمی 100 کەس لە بارزانییە ئەنفالکراوەکان لە بیابانی عەر عەر لە پارێزگای موسەننا دۆزرایەوە.

=KTML_Bold=ئەنفالی ساڵی 1988=KTML_End=
ئەنفالی ساڵی 1988 لە هەشت قۆناغدا جێبەجێ کرا:
ئەو هەشت قۆناغە بۆ ماوەی 198 ڕۆژ بەردەوام بوو لە ڕێکەوتی #23-02-1988# تا #06-09-1988#.
ئەنفال بە بڕیاری سەدام حسێن سەرۆک کۆماری ئێراق دەستی پێ کرد کە ناوبراو هاوکات سەرۆکی ئەنجوومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش و فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکانیش بوو.

=KTML_Bold=قۆناغی یەکەمی ئەنفال=KTML_End=
لە نیوەشەوی ڕێکەوتی 23-02-1988 دەستی پێ کرد و لە ڕێکەوت #19-03-1988# کۆتایی پێ هات.
قۆناغی یەکەم بەرەو بنکەکانی دۆڵی جافایەتی و بنکەکانی #یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان# بوو لە گوندەکانی #سەرگەڵوو# و #بن گەڵوو# ، لە #چوارتا# تا #ماوەت# و لەوێشەوە بۆ #سلێمانی# و بۆ سوورداش، #دوکان# و #بنگرد# (کە 150 گوندی لەخۆ گرتبوو)، و هەزاران کەس لەو ناوچانە دەستبەسەر کران.
یەکەمین قۆناغی ئەنفال لەلایەن ئەم فەرماندەرانەی حکوومەتی بەعسەوە سەرۆکایەتی دەکرا:
-لیوا ڕوکن سوڵتان هاشم ئەحمەد محەمەد ئەلتائی جێگری فەرماندەی فەیلەقی 1.
(ناوبراو لە دانیشتنی ژمارە 33ی دادگاییکردنی تۆمەتبارانی ئۆپەراسیۆنی ئەنفال لە ڕێکەوت#21-12-2006# وتی: ئەگەر فەرمانی بەکارهێنانی چەکی کیمیاییم پێ کرابا، بە دڵنیاییەوە بە کارم دەهێنا).
-عەلی حەسەن مەجید تکریتی، بەرپرسی نووسینگەی باکووری پارتی بەعس، لە ڕێکەوت 21-12-2006 لە کاتی دادگاییکردنی تۆمەتبارانی ئەنفال وتی: پەشیمان نیم لەو کارانەی کە لە کاتی ئۆپەراسیۆنی ئەنفالدا کردوومەتەوە و ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ دۆخی ئەوکات، دیسانیش ئامادەم بۆ هەمان کار.)
ئۆپەراسیۆنی قۆناغی یەکەمی ئەنفال لە هەشت میحوەرە دەستی پێ کردبوو. هەرچەندە #نەوشیروان مستەفا# لە لاپەڕەی 150ی پەرتووکی خولانەوە لەناو بازنەدا دەنووسێت کە ئەوان زیاتر لە 600 شەهید و برینداریان داوە لەگەڵ ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی سڤیلی ناوچەکە، بەڵام (ی.ن.ک) لە بەیاننامەی فەرمیی خۆیدا لە ڕێکەوت (19-03-1988) ڕایگەیاندووە کە زیانەکانمان 60 پێشمەرگە بووە، بەڵام زیانەکانی دوژمن 8 هەزار چەکدار بووە کە 400 کەسیان ئەفسەری پلە بەرز بوون.

=KTML_Bold=قۆناغی دووەمی ئەنفال=KTML_End=
لەم ئۆپەراسیۆنەدا 27 یەکەی سەربازی و هێزی پاسەوانی کۆماری بەشدارییان کرد، کە لە ڕێکەوت 23-02-1988 لە حەوت میحوەرەوە بۆ سەر شارۆچکەکانی #قەرەداغ# ، #سەنگاو# ، #بازیان# ، #دەربەندیخان#، #زەڕایەن# ، نەسر و #عەربەت# دەستی پێ کرد.
لە ڕێکەوتی #23-03-1988# لەسەر داوای فڕۆکەوان غازی ئەحمەد خەلیل هەندێک گوند بۆردومان کران و لە ئەنجامدا 78 کەس شەهید و دوو سەد کەسیش بریندار بوون (هەندێک سەرچاوە باس لە 69 شەهید دەکەن). جگە لەوەش هەزاران کەس زیندانی کران و گواسترانەوە بۆ بیابانەکانی باشووری ئێراق.
ئەو ئۆپەراسیۆنە لە ڕێکەوتی #02-04-1988# کۆتایی پێ هات.

=KTML_Bold=قۆناغی سێیەمی ئەنفال=KTML_End=
لە ڕێکەوتی #07-04-1988# دەستی پێ کردووە و لە ڕێکەوت #20-04-1988# کۆتایی پێ هاتووە.
ئامانج لە ئۆپەراسیۆنی قۆناغی سێیەمی ئەنفال، ناوچەی #گەرمیان# و سنووری ئیدارەی #کەرکووک# (کەرکووک، #لەیلان# ، #قادرکەرەم# ، #دەربەندیخان# ، قەرە حەسەن، #کفری#، #کەلار#، #سەنگاو# ، دوز#خورماتوو#، جەبارە، #چەمچەماڵ# و... #قەرەهەنجیر# ) بوو. زیاتر لە هەزار گوندی سەر بەو ناوچانە لەگەڵ چوار مەڵبەندی سەر بە ناوچەکانی سەنگاو، قادرکەرەم، قەرەداغ و لەیلان لەنێو بردران.
ئۆپەراسیۆنەکە لە نۆ میحوەرەوە دەستی پێ کرد.
ڕۆژی #14-04-1988# ڕۆژێکی ڕەشە کە لەو ڕۆژەدا دڕندانەترین کۆمەڵکوژی ئەنجام درا. بۆیە ئەو ڕۆژە لەلایەن حکوومەتی هەرێمی کوردستانەوە وەک ڕۆژی ئەنفال دیاری کراوە.
لەو قۆناغەدا نزیکەی 50 هەزار کەس دەستبەسەر کران.

=KTML_Bold=قۆناغی چوارەمی ئەنفال=KTML_End=
ئێوارەی ڕێکەوتی #03-05-1988# بە کیمیابارانکردنی گوندەکانی گۆپتەپە و عەسکەر لە 20 مێحوەرەوە دەستی پێ کرد.
ئۆپەراسیۆنەکە گوندەکانی سەر بە (کەرکووک، #ئاغجەلەر# ، #پردێ# ، #تەقتەق#، #تەکییە# ، خێلەکان، چەمچەماڵ، دوکان، #دێگەلە# ، #ڕێدار# ، سوورداش، #شوان# و #کۆیە# )ی لە خۆ دەگرت.
لەو ئۆپەراسیۆنەدا 28550 پیاو و ژن و منداڵ گیران و کۆمەڵکوژ کران.
ئەو قۆناغەی ئەنفال لە ڕێکەوت #08-05-1988# کۆتایی پێ هات.

=KTML_Bold=قۆناغەکانی 5، 6، 7ی ئەنفال=KTML_End=
ئەم سێ قۆناغەی ئەنفال لە ڕێکەوت #15-05-1988#دەستی پێ کرد و لە ڕێکەوت #26-08-1988# کۆتایی پێ هات.
ئەم ناوچانە بەر ئەنفال کەوتن: (پردێ، بەشێک لە #هەولێر# ، #مەسیف# ، #شەقڵاوە# ، #هیران# ، دۆلا #نازەنین# ، #هەریر# ، #خەلیفان# ، دۆلی خۆشناوەتی، #ڕواندز#، دۆڵی مەلەکان، #سۆران#، دۆڵی وەرتێ، دۆڵی خانەقا، خەتێ، #چۆمان#، دێگەلە، دۆلی سماقۆڵی، کۆیە، دەشتی کۆیە، هێزۆپ، #چوارقورنە# ، #ڕانیە#، #قەڵادزێ#، چیای #قەندیل#.)
شەڕی خواکورک کە لە ڕێکەوتی #19-07-1988# لە دژی بنکەکانی #پارتی دیموکراتی کوردستان# دەستی پێ کرد و ماوەی مانگ و نیوێکی خایاند، بەشێک لەو سێ قۆناغەی ئەنفال بوو.
هەر لە یەکەم ڕۆژی دەستپێکی ئەم قۆناغەدا، دوژمن بە چەکی کیمیایی گوندی وەرتێ لە دۆڵی بالیسانی بۆردومان کرد کە لە ئەنجامدا 22 کەس شەهید بوون.
لەو ئۆپەراسیۆنەدا بە گشتی 52 گوند وێران بوون کە 2602 کەس لەو گوندانەدا دەژیان، بەڵام سەرژمێرییەکی ورد و درووستی دەستبەسەرکراوانمان لە بەر دەست نییە. سەرەتا دەستبەسەرکراوەکان بۆ شارەدێی تۆپزاوای کەرکووک و دواتریش بۆ بیابانەکانی باشووری ئێراق گواسترانەوە.

=KTML_Bold=قۆناغی هەشتەمی ئەنفال=KTML_End=
ئەو قۆناغە لە ڕێکەوت #28-08-1988# بۆ سەر ناوچەی بادینان دەستی پێ کرد و لە ڕێکەوت 06-09-1988 کۆتایی پێ هات.
ئەو قۆناغەی ئەنفال ئەم ناوچانەی لە خۆ دەگرت: #دهۆک#، مووسڵ، #ئامێدی#، ئەتروش، ئیمینکێ، باتوفە، #زاخۆ#، زاوێتە، زێوە، دێرەلۆک و کانی ماسی.
448 گوند وێران کران و 13361 کەسیش دەستبەسەر و بێسەروشوێن کران. بەڵام هەندێک سەرچاوە باس لە دەستبەسەرکردنی 32 هەزار کەس دەکەن.
لە ڕێکەوتی 28-08-1988 هێزەکانی بەعس لە گوندی کوورێمێ 33 هاووڵاتییان تیرباران کرد.
زیاتر لە 200 هەزار سەرباز بەشدارییان لە قۆناغی هەشتەمی هێرشەکەدا کرد لەگەڵ ژمارەیەکی زۆر لە فەوجی جاشەکان کە ژمارەیان 171 فەوج دەبوو. هەروەها زیاتر لە 100 یەکەی سەربازی و کەتیبەی تانک و تۆپخانە و یەکەکانی موغاویری و هێزە تایبەتەکان لەم هەڵمەتەی گرتن و تۆقاندنی کوردەکاندا بەشدار بوون.

دادگای باڵای تاوانەکان ڕۆژی دووشەممە ڕێکەوتی #21-08-2006# یەکەم کۆبوونەوەی خۆی لەمەڕ دادگاییکردنی تۆمەتباران دەست پێ کرد.
تۆمەتبارانی سەرەکیی ئەنفال کە دادگایی کران ئەم حەوت کەسە بوون:
-سەدام حسێن کە لە ڕێکەوتی #30-12-2006# لەمەڕ تاوانی دوجەیل لە سێدارە درا، بەڵام بە تۆمەتی ئەنفال دادگایی نەکرا.
-عەلی حەسەن مەجید (عەلی کیمیایی) کە لە ڕێکەوتی #25-01-2010# بە تۆمەتی ئەنفال لە سێدارە درا.
-سابیر عەبدولعەزیز حسێن عەلی ئەلدوری (سێ سزای هەتاهەتایی و دە ساڵ زیندان)
-حسێن ڕەشید محەمەد عەرەب ئەلتکریتی (چوار حوکمی لەسێدارەدان و حەوت ساڵ زیندان).
-سوڵتان هاشم ئەحمەد محەمەد (چوار حوکمی لەسێدارەدان، دوو سزای هەتاهەتایی، پانزە ساڵ زیندان، دە ساڵ زیندان، حەوت ساڵ زیندان، حەوت ساڵ زیندان).
-فەرحان موتلەگ ساڵح خەلەف ئەلجبوری (دوو سزای هەتاهەتایی و دە ساڵ زیندان).
-تاهیر تۆفیق ئەلحاج یوسف ئەلعانی (بڕیاری بێتاوانبوونی دەرچوو).

هەرچەندە باس لەوە دەکرێت کە بە گشتی 182 هەزار کورد ئەنفال کران، بەڵام هەندێک سەرچاوە باس لە ژمارەیەکی زیاتر دەکەن. بۆ نموونە نزار عەبدولکەریم فەیسەڵ ئەلخەزرەجی کە ئەوکات فەرماندەی هێزی (اللە اکبر) بووە، لەکاتی داوای مافی پەنابەری لە بەرپرسانی دانیمارک پێی وتوون: پێتان دەڵێم، ژمارەی قوربانیانی کورد لە ئۆپەراسیۆنەکانی ئەنفالدا زیاتر لە 250 هەزار کەسە.
لە مانگی حوزەیرانی ساڵی 2007 دادگای باڵای تاوانەکانی ئێراق ئەنفالی بە جینۆساید ناساند، بڕیاریشی دا کە پێویستە حکومەتی ئێراق پاڵپشتیی دارایی و مەعنەوی لە کەسوکاری قوربانیان بکات.
هەروەها پەڕڵەمانی ئێراق لە #14-04-2008# ئەنفالی بە جینۆساید ناساند و لە ساڵی 2017 بڕیاری دا 14ی نیسان بکرێتە ڕۆژێکی نیشتمانی و ئەو کارەساتە ڕەشە یادی بکرێتەوە.
لەسەر ئاستی جیهان تەنیا نەرویج (2012)، سوید (2012)، بەریتانیا (2013) و کۆریای باشوور (2013) پڕۆسەی ئەنفالیان وەک جینۆساید ناساندووە.

=KTML_Bold=گەڕان بەدوای تەرمی قوربانیانی ئەنفال=KTML_End=
تا مانگی ئابی 2020 تەرمی 2672 قوربانیی ئەنفال دۆزراونەتەوە کە بەشێکیان لەم شوێنانە دۆزراونەتەوە:
لە ساڵی 2004دا ڕووفاتی 30 ئەنفالکراو لە #هەڵەبجە# دۆزراونەتەوە.
لە ساڵی 2008دا ڕووفاتی 33 ئەنفالکراو لە #خانەقین# دۆزراونەتەوە.
لە ساڵی 2010دا ڕووفاتی 30 ئەنفالکراو لە دهۆک دۆزراونەتەوە.
لە ساڵی 2011دا ڕووفاتی 106 ئەنفالکراو لە دوبز دۆزراونەتەوە.
لە ساڵی 2012 لە دیوانییە شەش گۆڕی بەکۆمەڵ دۆزراونەتەوە کە 730 تەرمیان تێدابوو.
لە ساڵی 2013دا ڕووفاتی 158 ئەنفالکراو لە چیای حەمرین دۆزراونەتەوە.
لە ساڵی 2014دا ڕووفاتی 14 ئەنفالکراو لە دهۆک دۆزراونەتەوە.[1]

سەرچاوەکان:
1-ئەنسیکلۆپیدیای ئەنفال ئامادەکار: #دەرسیم# #دیبەگە#یی
2-Qonaxên Enfalê û komkujkirina Kurdan li Başûrê... | Rûdaw.net (rudaw.net)
3-ئامانج لە شاڵاوی ئەنفال چی بوو؟ حکومەتی ئێراق چۆن بەجینۆسایدی ناساند؟ (zamenpress.com).
4-شاڵاوی ئەنفال -ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد (wikipedia.org)
5-komalkozhy-barzaniyakan (anfalistan.com)
6-ئەنفال، چەمک و قۆناغەکانی (knwe.org)

کوردیپێدیا جە دلېنەو ئی بابەتۍ ۋەرپەرس نېیەن، خاۋەنو/خاۋەنۊ بابەتەکۍ ۋەرپەرسیارەن. کوردیپێدیا بە مەبەسو ئەرشیڤکەرڎەی ئی بابەتېشە تۊمارە کەرڎېنە.
ئی بابەتۍ بە زۋانی (کوردیی ناوەڕاست) نۋیسیێنە، پەی ئەۋەکەرڎەی بابەتەکۍ بە زۋانېۋ کە نۋیسێنە، سەرو ئایکۆنو ی کلیک کەرە!
ئەم بابەتە بەزمانی (کوردیی ناوەڕاست) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
ئی بابەتۍ 293 جارۍ ۋینیێنە
پەیلۋاو وېت چە بارەو ئی بابەتۍ بنۋیسە!
ھاشتاگ
سەرچەمۍ
[1] پەڕیانە | کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەڕی کوردشۆپ - 31-07-2023
فایلی پەیوەڼیدار: 8
بابەتۍ پەیۋەڼدریێ: 2
1. یاگۍ سوورداش
1. ڕېکۆتۍ و ڕۇداۋۍ (کڕۆنۆلۆژیا) 31-07-2023
پېڕە: کوڵەباس
زۋانو بابەتۍ: کوردیی ناوەڕاست
ڕېکۆتو ۋەڵاکەرڎەی: 31-07-2023 (1 ساڵە)
بۊخچۍ: ئەنفال
جۊرو بەڵگەنامەی: زۋانی یەکەم
جۊرو ۋەڵاکەرڎەی: دیجیتاڵ
کتېب - کوڵەباس: ۋەڵینە، تارېخ
تایبەتمەڼییۍ تەکنیکیۍ
چنینیی بابەتۍ: 99%
99%
ئی بابەتۍ جە لایەنو: ( زریان عەلی )یۆ جە: 22-02-2024 تۊمارەکریێنە
ئی بابەتۍ چە لایەنو: ( زریان سەرچناری ) چە: 23-02-2024 پۊرەلۋای کریێنە و ئازاڎە کریێنە
ئی بابەتۍ پەی دمایین جاری جە لایەنو:( زریان عەلی )یۆ جە:23-02-2024 خاستەرە کریێنە
لینکو بابەتۍ
ئی بابەتۍ بەپاو ستانداردۍو کوردیپێدیای ھەڵای ناتەمامە ھەنە و پەنەۋازییش بە پۊرەلۋای بابەتیی و زۋانەۋانیی فرەتەری ھەن!
ئی بابەتۍ 293 جارۍ ۋینیێنە
فایېلۍ پېۋەدریێ - ڤێرشن
جۊر ڤێرشن نامۊ تۊمارکەری
فایلو ۋېنەی 1.0.150 KB 22-02-2024 زریان عەلیز.ع.
کوردیپێدیا گۆرەتەرین سەرچەمەی فرەزۋانیی پەی زانیارییە کورڎییا
ژیواینامە
شېخ عەبدولکەریمو خانەگای
کتېبخانە
گیٛجاوەو ژیوای
کوڵەباس
یاڎەوەریەکېم (17)
کوڵەباس
سەوقاتیێ ئېژایانە
ژیواینامە
مامۆستا عوسمان هەورامی
کوڵەباس
یەکەمین داستانە کوڵێ بې خاڵەی هۆرامییە
کوڵەباس
شېعرۍ هوامیۍ پەی دلۍ پروگرامی وانای کوردی
ژیواینامە
خورشید خانمەی داواشی
کتېبخانە
تۊرەکە پەڕ ساۋەکە
ژیواینامە
عەلی گوڵپی
کوڵەباس
گیاندارو (باز)ی
کتېبخانە
مەولە
ژیواینامە
مامۊسا مەڵڵا مەحمووڎی موفتی دشەیی
کتېبخانە
ڕۊژماری هۆرامی (8)
کتېبخانە
یاڎو پەنجا ساڵەو سەرکۆتەو ژڵېوەو ئاپۆیینە
ژیواینامە
ئەحمەدی نەزیری

تازەکی
ژیواینامە
مەڵڵا مسەفای فاوجی
11-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
مەڵڵا مسەفای فاوجی
ژیواینامە
ناسر موحەمەد کەریم
11-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
ناسر موحەمەد کەریم
ژیواینامە
شېخ عەبدولکەریمو خانەگای
12-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
شېخ عەبدولکەریمو خانەگای
ژیواینامە
مەلا عەبدوڵڵای دشەیی
15-08-2024
ئەسعەد ڕەشید
مەلا عەبدوڵڵای دشەیی
کوڵەباس
پېوەڼی مەحوی و مەولەوی
08-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
پېوەڼی مەحوی و مەولەوی
تۊماری تازە
ژیواینامە
مامۆستا عوسمان هەورامی
17-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
عەلی گوڵپی
16-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
وەستا عەبدولعەزیز تەوێڵەیی
15-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
شێخ ئەحمەدی عەللامە
13-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
مامۆستا بابا حاجی
10-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
مەلا موحەمەدی زەنگەنە
09-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
ئەحمەدی نەزیری
07-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
مەلای جەباری
06-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
میرزا عەلی عەباسوەندی
05-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ژیواینامە
میرزا مەحموودی زەنگەنە
04-09-2024
ئەسعەد ڕەشید
ئامارۍ
بابەتۍ
  536,872
ۋېنۍ
  109,438
کتېبۍ PDF
  20,221
فایلی پەیوەڼیدار
  103,680
ڤیدیۆ
  1,531
زۋان
کوردیی ناوەڕاست - Central Kurdish 
306,433
Kurmancî - Upper Kurdish (Latin) 
89,760
هەورامی - Kurdish Hawrami 
65,977
عربي - Arabic 
30,360
کرمانجی - Upper Kurdish (Arami) 
17,924
فارسی - Farsi 
9,609
English - English 
7,552
Türkçe - Turkish 
3,667
لوڕی - Kurdish Luri 
1,690
Deutsch - German 
1,647
Pусский - Russian 
1,140
Français - French 
348
Nederlands - Dutch 
130
Zazakî - Kurdish Zazaki 
91
Svenska - Swedish 
72
Español - Spanish 
55
Polski - Polish 
55
Հայերեն - Armenian 
52
Italiano - Italian 
52
لەکی - Kurdish Laki 
37
Azərbaycanca - Azerbaijani 
27
日本人 - Japanese 
21
中国的 - Chinese 
20
Norsk - Norwegian 
18
Ελληνική - Greek 
16
עברית - Hebrew 
16
Fins - Finnish 
12
Português - Portuguese 
10
Тоҷикӣ - Tajik 
9
Ozbek - Uzbek 
7
Esperanto - Esperanto 
6
Catalana - Catalana 
6
Čeština - Czech 
5
ქართველი - Georgian 
5
Srpski - Serbian 
4
Kiswahili سَوَاحِلي -  
3
Hrvatski - Croatian 
3
балгарская - Bulgarian 
2
हिन्दी - Hindi 
2
Lietuvių - Lithuanian 
2
қазақ - Kazakh 
1
Cebuano - Cebuano 
1
ترکمانی - Turkman (Arami Script) 
1
پېڕە
هەورامی
ۋاچۍ و دەسەۋاچۍ 
61,596
کوڵەباس 
1,887
ھۊنیێ 
1,389
پەندۍ و ئیدیۆمۍ 
774
ژیواینامە 
169
کتېبخانە 
94
بەڵگەنامۍ 
55
یاگۍ 
6
ۋەڵاکریێ (گۊڤارۍ و ڕۊجنامۍ و ...) 
2
شەھیدۍ 
2
نامۍ کورڎیۍ 
1
پارتیۍ و ڕېکۋزیێ 
1
ئامارۍ و ڕاپەرسیۍ 
1
کۊگاو پەرۋەڼا (فاییلا)
MP3 
324
PDF 
31,275
MP4 
2,522
IMG 
200,602
∑   سەرجەم 
234,723
گېڵای شۊنۊ دلېنارە
کوردیپێدیا گۆرەتەرین سەرچەمەی فرەزۋانیی پەی زانیارییە کورڎییا
ژیواینامە
شېخ عەبدولکەریمو خانەگای
کتېبخانە
گیٛجاوەو ژیوای
کوڵەباس
یاڎەوەریەکېم (17)
کوڵەباس
سەوقاتیێ ئېژایانە
ژیواینامە
مامۆستا عوسمان هەورامی
کوڵەباس
یەکەمین داستانە کوڵێ بې خاڵەی هۆرامییە
کوڵەباس
شېعرۍ هوامیۍ پەی دلۍ پروگرامی وانای کوردی
ژیواینامە
خورشید خانمەی داواشی
کتېبخانە
تۊرەکە پەڕ ساۋەکە
ژیواینامە
عەلی گوڵپی
کوڵەباس
گیاندارو (باز)ی
کتېبخانە
مەولە
ژیواینامە
مامۊسا مەڵڵا مەحمووڎی موفتی دشەیی
کتېبخانە
ڕۊژماری هۆرامی (8)
کتېبخانە
یاڎو پەنجا ساڵەو سەرکۆتەو ژڵېوەو ئاپۆیینە
ژیواینامە
ئەحمەدی نەزیری

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.83
| پێۋەڼی | CSS3 | HTML5

| کاتو وەشکەرڎەی لاپەڕەی: 1.438 چرکە(چرکۍ)!