Library Library
Search

Kurdipedia is the largest multilingual sources for Kurdish information!


Search Options





Advanced Search      Keyboard


Search
Advanced Search
Library
Kurdish names
Chronology of events
Sources
History
User Favorites
Activities
Search Help?
Publication
Video
Classifications
Random item!
Send
Send Article
Send Image
Survey
Your feedback
Contact
What kind of information do we need!
Standards
Terms of Use
Item Quality
Tools
About
Kurdipedia Archivists
Articles about us!
Add Kurdipedia to your website
Add / Delete Email
Visitors statistics
Item statistics
Fonts Converter
Calendars Converter
Spell Check
Languages and dialects of the pages
Keyboard
Handy links
Kurdipedia extension for Google Chrome
Cookies
Languages
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
My account
Sign In
Membership!
Forgot your password!
Search Send Tools Languages My account
Advanced Search
Library
Kurdish names
Chronology of events
Sources
History
User Favorites
Activities
Search Help?
Publication
Video
Classifications
Random item!
Send Article
Send Image
Survey
Your feedback
Contact
What kind of information do we need!
Standards
Terms of Use
Item Quality
About
Kurdipedia Archivists
Articles about us!
Add Kurdipedia to your website
Add / Delete Email
Visitors statistics
Item statistics
Fonts Converter
Calendars Converter
Spell Check
Languages and dialects of the pages
Keyboard
Handy links
Kurdipedia extension for Google Chrome
Cookies
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
Sign In
Membership!
Forgot your password!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 About
 Random item!
 Terms of Use
 Kurdipedia Archivists
 Your feedback
 User Favorites
 Chronology of events
 Activities - Kurdipedia
 Help
New Item
Library
A SNAPSHOT OF PVE IN IRAQ MAPPING LOCALLY LED PVE ACTIVITIES AND STAKEHOLDERS IN IRAQ
17-07-2024
Hazhar Kamala
Library
Contemporary conflict analysis of Iraq
17-07-2024
Hazhar Kamala
Library
Engaging Return Migrants in Information Campaigns in Iraq: Challenges, Reintegration, and Prospects
17-07-2024
Hazhar Kamala
Library
Climate security challenges in Iraq
16-07-2024
Hazhar Kamala
Library
Genocide against Christians in the Middle East
16-07-2024
Hazhar Kamala
Library
Report on the Protection of Civilians in the Armed Conflict in Iraq
16-07-2024
Hazhar Kamala
Library
From Crisis to Catastrophe: the situation of minorities in Iraq
16-07-2024
Hazhar Kamala
Library
NINEWA PLAINS AND WESTERN NINEWA BARRIERS TO RETURN AND COMMUNITY RESILIENCE
16-07-2024
Hazhar Kamala
Library
Minorities, Cultural Practices, and Destruction by the Islamic State - Tal Keif and Hamdaniya
16-07-2024
Hazhar Kamala
Library
UNHCR Iraq Country Portfolio Evaluation
16-07-2024
Hazhar Kamala
Statistics
Articles 523,790
Images 105,998
Books 19,735
Related files 98,966
Video 1,422
Languages
کوردیی ناوەڕاست 
300,498

Kurmancî - Kurdîy Serû 
88,727

هەورامی 
65,705

عربي 
28,766

کرمانجی - کوردیی سەروو 
16,121

فارسی 
8,292

English 
7,137

Türkçe 
3,565

Deutsch 
1,455

Pусский 
1,119

Française 
321

Nederlands 
130

Zazakî 
84

Svenska 
56

Հայերեն 
44

Español 
39

Italiano 
39

لەکی 
37

Azərbaycanca 
19

日本人 
18

עברית 
14

Norsk 
14

Ελληνική 
13

中国的 
11

Library
GENDER AND CONFLICT ANALYSI...
Biography
Awni Yousef
Library
Social Ecology
Library
Ninewa: Initiative Mapping ...
Library
Between Dreams and Reality:...
Wêjeya klasîk û nûjen
Kurdipedia guarantees the right to public information for every Kurdish individual!
Group: Articles | Articles language: Kurmancî - Kurdîy Serû
Share
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
Ranking item
Excellent
Very good
Average
Poor
Bad
Add to my favorites
Write your comment about this item!
Items history
Metadata
RSS
Search in Google for images related to the selected item!
Search in Google for selected item!
کوردیی ناوەڕاست0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0

Wêjeya klasîk û nûjen

Wêjeya klasîk û nûjen
=KTML_Bold=Wêjeya klasîk û nûjen=KTML_End=
Alan Pîrê

Berî her tiştî divê em mijara xwe bi şêweyekî zelal destnîşan bikin, ji bo ku êdî mijara me sînordar be û gelek mijarên dûr û nêzîk di pêvajoya vê gotarê de ji vir û ji wir li xwe negire.
Ez dixwazim niha di vê gotarê de behsa wêjeya kurdî ya kurmancîaxêv bikim, tenê ya kurmancîaxêv, ji ber ku #wêjeya kurdî# ya unîversel gelekî berfirehtir e. Di vê gotarê de ez dê wêjeya kurdî ya kurmancîaxêv ya modern (nûjen) bidim ber wêjeya kurdî ya klasîk. Ev berawerdkirin dê ne gelekî berfireh be, tenê ez ê giranîyê bidim çend alîyên sereke û girîng.
Ev alîyên sereke û girîng dê mijar û şêweyê derbirînê bin. Ka gelo ev her du hêman di her du wêjeyan de bi çi rengî bûn û çawa bi pêş ve çûn.
Jixwe berî ku em derbasî naveroka mijara xwe bibim, divê em çend xalên têkildar zelal bikim. Yek jê ew e ku mebesta me ji “wêjeya kurdî ya klasîk” helbesta kurdî ya klasîk e. Ji ber ku wêjeya kurdî ya klasîk bi piranî helbest bû û celebên wêjeyê yên din hîn li nav nivîskarên kurd nehatibûn naskirin; celebên wêjeyê yên wekî roman, şano, kurteçîrok û pexşan û nivîsîna azad bi şêweyekî giştî.
Li Ewropayê nivîsandina romanê di serdema #Ehmedê Xanî# de (1650-1707) nû dest pê kiribû; romana “Don Quijote” ya romannivîsê îtalî Miguel de Cervantes, ya cara pêşî di 1605’an de hatîye weşandin.
Şano bi şêweyê xwe yê nû, ango yê cuda ji hunera şanoyî ya yewnanî ya kevin (trajedîyên Thespis, Aischylos û Sophokles) jî di serdema Melayê Cizîrî (1570-1640) de li Ewropayê dest pê kiribû. Jixwe destpêkê bi şanoyên William Shakespeare re bû. Jixwe pexşana azad (deqên felsefî, zanistî û wêjeyî) ji kevin de hebûn û li gelek çandên cîhanê dihatin naskirin, lê belê berî sedsala 19’emîn pexşan li nav nivîskarên kurd nedihate naskirin. Tenê çend hewldanên nivîsîna azad bi kurdîya kurmancî hebûn, lê gelekî hindik bûn; em dikarin bibêjin ku rewşine awarte bûn. Wekî mînak: “Tesrîfa Teremaxî” ya Mela Elîyê Teremaxî (sedsala 16-17’an), berhema ku îro wekî yekemîn gramera kurdîya kurmancî tê naskirin.
Naxwe em dikarin niha li hevûdin bikin ku wêjeya kurdî ya kurmancî bi şêweyekî giştî berî sedsala 19’emîn tenê helbest bû. Berî sedsala 19’emîn çi guhertinên kokdar û radîkal bûne piştî vê qonaxê?
Di sedsala 19’emîn de Mela Mehmûdê Bazîdî (1797-1859) dest bi pexşanê kirîye û rêziman jî nivîsîye. Berhemên wî bi piranî lêkolîn, zimannasî û berhevkirina zargotin û folklora kurdî ya xwecihî bûn. Wekî mînak çend sernavên berhemên wî: “Adat û Rusûmatnameê Ekradîye”, “Camîeya Risaleyan û Hîkayetan Bi Zimanê Kurmancî” û rêzimana Mela Mehmûdê Bazîdî “Tûhfetul-Xîlan Fî Zimanê Kurdan”.
Rast e ku helbestkarên kurd ên wekî #Ehmedê Xanî# , #Melayê Cizîrî# , #Feqiyê Teyran# , Sewadî û hinên din (em li vir tenê behsa helbestkarên kurd ên kurmancîaxêv dikin) tenê helbest hûnandine, lê êdî ev helbest ne tenê helbest bûn. Mirov di metnên wan ên helbestî de pêrgî gelek mijarên curbicur tê. Wekî mînak: sofîzim, felsefe, naverokên hizirî û gelek mijarên teologîyê (olnasî).
Nûjenkirina mijaran kengî dest pê kir? Em dikarin bi hêsanî bibêjin ku piştî ku kurdan û nivîsîna kurdî pexşan û nivîsîna azad nas kirin û dest pê kir, êdî mijar jî hatin guhertin û celebên wêjeyê ji helbestê bêhtir êdî roman, kurteçîrok, şano, fragment û gotarên wêjeyî û pexşana azad bi şêweyekî giştî geş bûn. Li vir em dikarin behsa çend berhemên pêşî yên wêjeya kurdî ya kurmancî ya modern bikin.
Yekem kurteçîroka kurdî-kurmancî Fûad Temo nivîsîye. Çîroka wî ya bi navê “Çîrok”; yekem romana kurdî-kurmancî ya Erebê Şemo ye, romana “Şivanê Kurmancan”; yekem helbesta azad ango ne ya kêşsaz Qedrî Can nivîsîye.
Jixwe divê ku em ji niha de bibêjin ku pêşengê pexşana kurdî ya nûjen Mela Mehmûdê Bazîdî ye.
Rojnamegerîya bi zimanê kurdî jî roleke baş di geşedan û pêşvebirina pexşan û nivîsîna kurdî ya azad de lîst. Li vir em dikarin bibêjin ku gotarên rojnamegeriyê jî bi “Rojnameya Kurdistanê” (22’ê Nîsana 1898’an) û bi nivîsên Miqdad Midhed Bedirxan re dest pê kirin, lê tenê rewşa şanoya kurdî awarte û derrêz bû, ji ber ku şanoya kurdî ya nivîskî bi şêweyê pexşana azad wekî celebên wêjeyî yên din bi heman lezê bi pêş neket û hinekî li ber celebên dîtir li paş ma.
Em ê niha îcar bên bi kurtasî behsa mijarên wêjeya kurdî bikin. Di serî de divê bê gotin ku di sedsalên 19 û 20’emîn de û bi taybetî di sedsala 20 û 21’emîn de wêjeya kurdî bi hemû celebên xwe êdî ji wî kirasê xwe yê kevin (yê girêdayî bi wêjeya klasîk ve) bi giştî derdikeve û kurd kirasekî nûjen êdî lê dikin.
Qedrî Can wekî mînak di helbestên xwe yên azad ên nûjen de êdî nema behsa sofîzm û xwedênasî û olnasîyê dikir; berê helbesta xwe guhertibû û dabû asoyine berfirehtir û dûrtir. Jixwe romana Erebê Şemo jî cîhaneke nû ye. Kurteçîroka nivîskî ya çêkirî jî (ne ya gelêrî, ya dikeve jêr kategorîya wêjeya gelêrî) di destpêka sedsala 20’emîn de hîn li ser hişê kurdî nû bû.
Çîroknivîsîya kurdîya kurmancî bi Fûad Temo û bi wê çîroka wî ya sêwî re dest pê kir. Çîroknivîsîya Temo, erê bi wê çîrokê re sekinî, lê wê çîrokê êdî rê li ber çîroknivîsên din bi comerdî vekir.
Dawîyê em dikarin bi şêweyekî giştî bibêjin ku wêjeya kurdî ya nûjen bi rastî jî nûjen bû û şoreşek bû li hember a klasîk. Tevî ku di destpêkê de çend rewşên awarte jî hebûn, lê van çend rewşên awarte û derrêz tiştek ji nûjenîya wê kêm nekirin û wêjeya kurdî bi vî rengî dikarîbû li ser nûjenîya xwe bihêle û vê nûjenîyê di berhemên nivîskarên nû de bi xurtî biparêze.[1]
This item has been written in (Kurmancî - Kurdîy Serû) language, click on icon to open the item in the original language!
Ev babet bi zimana (Kurmancî - Kurdîy Serû) hatiye nvîsandin, klîk li aykona bike ji bu vekirina vî babetî bi vî zimana ku pî hatiye nvîsandin!
This item has been viewed 844 times
HashTag
Sources
[1] Website | Kurmancî - Kurdîy Serû | https://xwebun1.org/ - 21-11-2023
Linked items: 29
Group: Articles
Articles language: Kurmancî - Kurdîy Serû
Publication date: 29-10-2020 (4 Year)
Content category: Literary
Content category: Articles & Interviews
Country - Province: Kurdistan
Document Type: Original language
Language - Dialect: Kurdish - Kurmanji - Latin
Publication Type: Born-digital
Technical Metadata
Item Quality: 99%
99%
Added by ( ئاراس حسۆ ) on 21-11-2023
This article has been reviewed and released by ( Ziryan Serchinari ) on 26-11-2023
This item recently updated by ( ئاراس حسۆ ) on: 25-11-2023
URL
This item according to Kurdipedia's Standards is not finalized yet!
This item has been viewed 844 times
Kurdipedia is the largest multilingual sources for Kurdish information!
Articles
The Power of Narratives in Conflict and Peace: The Case of Contemporary Ir
Image and Description
The Kurdish Quarter, which is located at the bottom of Mount Canaan in Safed, Palestine in 1946
Biography
Nurcan Baysal
Articles
The Destruction of Aleppo: The Impact of the Syrian War on a World Heritage City
Articles
Performative Destruction: Da’esh (ISIS) Ideology and the War on Heritage in Iraq
Library
A SNAPSHOT OF PVE IN IRAQ MAPPING LOCALLY LED PVE ACTIVITIES AND STAKEHOLDERS IN IRAQ
Biography
HIWA SALAM KHLID
Biography
Shilan Fuad Hussain
Library
Climate security challenges in Iraq
Archaeological places
Shemzinan Bridge
Biography
Ayub Nuri
Biography
Kamaran Palani
Biography
Antonio Negri
Archaeological places
The tomb of the historian Marduk Kurdistani
Image and Description
Kurdish Jews from Mahabad (Saujbulak), Kurdistan, 1910
Library
Contemporary conflict analysis of Iraq
Archaeological places
Cendera Bridge
Biography
Havin Al-Sindy
Image and Description
Picture of Kurdish school children, Halabja in south Kurdistan 1965
Biography
Jasmin Moghbeli
Articles
Controversies and Challenges of Peacebuilding in Nineveh: Revisiting Post-IS Reconciliation in Iraq
Archaeological places
Mosque (Salah al-Din al-Ayyubi) in the city of Faraqin
Biography
Bibi Maryam Bakhtiari
Library
Genocide against Christians in the Middle East
Articles
Conflict dynamics and potential for peacebuilding in Iraq
Image and Description
AN EXAMPLE OF BAATHS SOCIALISM AND DEMOCRACY IN KURDISTAN OF IRAQ
Biography
Abdullah Zeydan
Image and Description
A Kurdish army in Istanbul to participate in the Battle of the Dardanelles in 1918
Archaeological places
Hassoun Caves
Library
Engaging Return Migrants in Information Campaigns in Iraq: Challenges, Reintegration, and Prospects

Actual
Library
GENDER AND CONFLICT ANALYSIS IN ISIS AFFECTED COMMUNITIES OF IRAQ
22-06-2024
Hazhar Kamala
GENDER AND CONFLICT ANALYSIS IN ISIS AFFECTED COMMUNITIES OF IRAQ
Biography
Awni Yousef
26-06-2024
Hazhar Kamala
Awni Yousef
Library
Social Ecology
27-06-2024
Hazhar Kamala
Social Ecology
Library
Ninewa: Initiative Mapping of Sustainable Returns & Stabilization Efforts
28-06-2024
Hazhar Kamala
Ninewa: Initiative Mapping of Sustainable Returns & Stabilization Efforts
Library
Between Dreams and Reality: Understanding Perceptions Towards an Independent Kurdistan
08-07-2024
Hazhar Kamala
Between Dreams and Reality: Understanding Perceptions Towards an Independent Kurdistan
New Item
Library
A SNAPSHOT OF PVE IN IRAQ MAPPING LOCALLY LED PVE ACTIVITIES AND STAKEHOLDERS IN IRAQ
17-07-2024
Hazhar Kamala
Library
Contemporary conflict analysis of Iraq
17-07-2024
Hazhar Kamala
Library
Engaging Return Migrants in Information Campaigns in Iraq: Challenges, Reintegration, and Prospects
17-07-2024
Hazhar Kamala
Library
Climate security challenges in Iraq
16-07-2024
Hazhar Kamala
Library
Genocide against Christians in the Middle East
16-07-2024
Hazhar Kamala
Library
Report on the Protection of Civilians in the Armed Conflict in Iraq
16-07-2024
Hazhar Kamala
Library
From Crisis to Catastrophe: the situation of minorities in Iraq
16-07-2024
Hazhar Kamala
Library
NINEWA PLAINS AND WESTERN NINEWA BARRIERS TO RETURN AND COMMUNITY RESILIENCE
16-07-2024
Hazhar Kamala
Library
Minorities, Cultural Practices, and Destruction by the Islamic State - Tal Keif and Hamdaniya
16-07-2024
Hazhar Kamala
Library
UNHCR Iraq Country Portfolio Evaluation
16-07-2024
Hazhar Kamala
Statistics
Articles 523,790
Images 105,998
Books 19,735
Related files 98,966
Video 1,422
Languages
کوردیی ناوەڕاست 
300,498

Kurmancî - Kurdîy Serû 
88,727

هەورامی 
65,705

عربي 
28,766

کرمانجی - کوردیی سەروو 
16,121

فارسی 
8,292

English 
7,137

Türkçe 
3,565

Deutsch 
1,455

Pусский 
1,119

Française 
321

Nederlands 
130

Zazakî 
84

Svenska 
56

Հայերեն 
44

Español 
39

Italiano 
39

لەکی 
37

Azərbaycanca 
19

日本人 
18

עברית 
14

Norsk 
14

Ελληνική 
13

中国的 
11

Kurdipedia is the largest multilingual sources for Kurdish information!
Articles
The Power of Narratives in Conflict and Peace: The Case of Contemporary Ir
Image and Description
The Kurdish Quarter, which is located at the bottom of Mount Canaan in Safed, Palestine in 1946
Biography
Nurcan Baysal
Articles
The Destruction of Aleppo: The Impact of the Syrian War on a World Heritage City
Articles
Performative Destruction: Da’esh (ISIS) Ideology and the War on Heritage in Iraq
Library
A SNAPSHOT OF PVE IN IRAQ MAPPING LOCALLY LED PVE ACTIVITIES AND STAKEHOLDERS IN IRAQ
Biography
HIWA SALAM KHLID
Biography
Shilan Fuad Hussain
Library
Climate security challenges in Iraq
Archaeological places
Shemzinan Bridge
Biography
Ayub Nuri
Biography
Kamaran Palani
Biography
Antonio Negri
Archaeological places
The tomb of the historian Marduk Kurdistani
Image and Description
Kurdish Jews from Mahabad (Saujbulak), Kurdistan, 1910
Library
Contemporary conflict analysis of Iraq
Archaeological places
Cendera Bridge
Biography
Havin Al-Sindy
Image and Description
Picture of Kurdish school children, Halabja in south Kurdistan 1965
Biography
Jasmin Moghbeli
Articles
Controversies and Challenges of Peacebuilding in Nineveh: Revisiting Post-IS Reconciliation in Iraq
Archaeological places
Mosque (Salah al-Din al-Ayyubi) in the city of Faraqin
Biography
Bibi Maryam Bakhtiari
Library
Genocide against Christians in the Middle East
Articles
Conflict dynamics and potential for peacebuilding in Iraq
Image and Description
AN EXAMPLE OF BAATHS SOCIALISM AND DEMOCRACY IN KURDISTAN OF IRAQ
Biography
Abdullah Zeydan
Image and Description
A Kurdish army in Istanbul to participate in the Battle of the Dardanelles in 1918
Archaeological places
Hassoun Caves
Library
Engaging Return Migrants in Information Campaigns in Iraq: Challenges, Reintegration, and Prospects
Folders
Biography - Gender - Male Biography - Nation - Kurd Articles - Country - Province - South Kurdistan Documents - Country - Province - West Kurdistan Articles - Country - Province - Outside Biography - People type - Writer Biography - People type - (Mercenaries) Biography - People type - Political activist Biography - People type - Enfalçî Biography - People type - Informational

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.67
| Contact | CSS3 | HTML5

| Page generation time: 0.484 second(s)!