🔓 چوونەژوورەوە
➕ تۆمارکردنی بابەت
⌨ کیبۆرد
📁 زۆرتر ...
بەهۆی کوردیپێدیاوە دەزانیت: کێ، کێیە؟!، کوێ، کوێیە؟! و چی، چییە؟!...
🏠|📧|دەربارە!|پەڕتووکخانە|📅 19-02
🏠 دەستپێک|📧 پەیوەندی|💡 دەربارە!
|
📅 ئەمڕۆ 19-02 لە مێژوودا
📅کڕۆنۆلۆژیای رووداوەکان
📅 رۆژەکان
📆19-02-2020
📆18-02-2020
📆17-02-2020
📆16-02-2020
📆15-02-2020
📆14-02-2020
📆13-02-2020
📂 زۆرتر ...
📅19 February
📝 بەڵگەنامەکان
📊 ئامار و راپرسی
✌️ شەهیدان
💚 ئەنفالکراوان
☪ قوربانیی شەڕی دەوڵەتی ئیسلامی - داعش
😞 قوربانیی شەڕی ناوخۆ
👩 قوربانیی توندوتیژی
📅 رۆژی لەدایکبوون
📅 رۆژی کۆچی دوایی
|💳 کۆمەکیارمەتیمان بدە بۆ پێکهێنانی کوردیپێدیایەکی باشتر. تەنانەت کۆمەکێکی بچووکیش دەبێتە یارمەتیدەرمان.
یارمەتیی ئێوەمان دەوێت بۆ:
* بەدەستهێنانی تەکنەلۆجیای باشتر و خێراتر...
* دانانی ئۆفیسێک بۆ رێکخراوی کوردیپێدیا لە باشووری کوردستان.
* دامەزراندنی چەند کارمەندی تایبەت بەخۆیەوە، تا بەردەوام ناوەڕۆکی کوردیپێدیا باشتر بکرێت.
|📕 پەڕتووکخانەگەورەترین و پۆلێنکراوترین پەڕتووکخانەی دیجیتاڵی کوردی! - (10,674) پەڕتووک||
👫 جەعفەری ماملێ
کوڕی سەعیدی ماملێ لە ساڵی 1941ز له شاری مەهاباد له دایکبووە، هەر له سەرەتای منداڵی باوکی لە دەست دەدات.
لەژێر سایەی براکانیدا ژیان بەسەر دەبات، بەڵام چەرخی گەردوون، ئەم بنەماڵەیە تووشێ غه مێکی دڵتەزێنتر دەکات، دوو برا گەورەی بنەماڵە واتا (کاک هاشم و کاک حسەین) له ماوەی یه ک ساڵدا به هوێ نەخوشی جوانەمەرگ دەبن مۆمی تەمنیان و چریکەی ده نگیان خاموش دەبێ.
ئەرکی سەرپەرشتی دەکەوێته ئەستوی براگەورە کاک (محەمەدی ماملێ).
به هوێ نالەباری بارودۆخی ژیان، واز لە قوتابخانه دێنێت و خوێندن بەجێ دەهێڵێت و روو
👫 جەعفەری ماملێ
🏷️ پۆل: کەسایەتییەکان
جەعفەری ماملێ
کلیک بکە بۆ زانیاریی زۆرتر و وێنەی گەورەتر!
👫 بافڵ تاڵەبانی
بافڵ جەلال حیسامەدین تاڵەبانی. ساڵی 1973 لە بەغدا لەدایکبووە. بافڵ کوڕە گەورەی جەلال تاڵەبانی و هێرۆ ئیبراهیم ئەحمەدە و برای قوباد تاڵەبانییە.بەناوی بافڵەکەی چەمی رێزانەوە ناونراوە. ژیانی منداڵی و گەنجێتی لە ماڵی برایم ئەحمەدی باپیری لە بریتانیا بەسەر بردووە.
تەمەنی گەنجێتی زیاتر بە خوێندنەوە و وەرزشەوە بەسەر بردووە. هاوسەرەکەی ناوی لاڤەیە و کچی مەلا بەختیاری ئەندامی ئەنجوومەنی باڵای سیاسی یەکێتییە. کوڕ و کچێکی هەیە بەناوەکانی کۆبان و لەیلا. زۆر کەم لە تەلەفزیۆنەکانەوە دەردەکەوێت و لەبارەی ورد
👫 بافڵ تاڵەبانی
🏷️ پۆل: کەسایەتییەکان
بافڵ تاڵەبانی
کلیک بکە بۆ زانیاریی زۆرتر و وێنەی گەورەتر!
👫 حەسیب ساڵح حەبیب
ئەندازیار و بەڵێندەرێکی زیرەک و ناوداری کورد بووە، نەک لەسەر ئاستی کوردستان و عیراق، بەڵکو لەسەر ئاستی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستیش ناسراوە، شوێن پەنجەی بەدروستکردنی چەندین تەلاری بڵند و مەزن و دڵگیرەوە لەسەرانسەری عیراقدا دیارە و کە وەک سامانێکی تەلارسازیی نیشتمانی و یادگاری حەسیب ساڵح ماونەتەوە.
حەسیب ساڵح حەبیب لە12ی کانونی یەکەمی 1930 لەشاری کەرکوک لەدایک بووە و ماوەی چەند ساڵێک لە گوندی هۆمەر قەومی ناوچەی سورداش ژیاون و لە قوتابخانەی سەرەتایی لە شارەدێی سورداش خوێندوویەتی، دواتر قۆناغەکانی تری خ
👫 حەسیب ساڵح حەبیب
🏷️ پۆل: کەسایەتییەکان
حەسیب ساڵح حەبیب
کلیک بکە بۆ زانیاریی زۆرتر و وێنەی گەورەتر!
👫 لاهور شێخ جەنگی - لاهور تاڵەبانی
- لاهور شێخ جەنگی، برازای جەلال تاڵەبانییە.
- ساڵی 1976 لە کۆیە لەدایک بووە.
- لە ساڵی 1988 لەگەڵ خێزانەکەی ئاوارەی ئێران بوون.
- لە ساڵی 1990 چووەتە بەریتانیا.
- چەند ساڵێک دوای راپەڕینی 1991 گەڕاوەتەوە کوردستان و لە سکرتاریەتی مام جەلال کاری کردووە.
- بەرپرسی ئاژانسی پاراستن و زانیاری/ زانیاری هەرێمی کوردستانە.
- لە کۆنگرەی چوارەمی یەکێتی بە ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی یەکێتی هەڵبژێردرا.
- رۆژی 18-02-2020 بە هاوسەرۆکی یەکێتی هەڵبژێردرا.
👫 لاهور شێخ جەنگی - لاهور تاڵەبانی
🏷️ پۆل: کەسایەتییەکان
لاهور شێخ جەنگی
کلیک بکە بۆ زانیاریی زۆرتر و وێنەی گەورەتر!
📊 بابەت 370,317 | وێنە 57,326 | پەڕتووک PDF 10,674 | فایلی پەیوەندیدار 38,719 | 📼 ڤیدیۆ 164 | 🗄 سەرچاوەکان 13,587 |
👫 سادق بەهادین ئامێدی | 🏷️ پۆل: کەسایەتییەکان | زمانی بابەت: 🏳️ کرمانجی - کوردیی باکوور
✍️

سادق بەهادین ئامێدی

ل گولانا سالا 1918 ێ ل ئامێدیێ ژ دایک بوویە، بنەمالا وان ل ئامێدیێ ب ناڤێ (مالا کوتا - کوتا زادە) یا ناڤدارە، بابێ وی مروڤەکێ ژ خو شەرم کری و بەرخۆڤەبوویە ل دویف هێزو ڤەژانا خو کریاری و فروتن کریە ، مالا خو ب سەرفەرازی خودان کریە ، ل سالا 1932 ێ دژیێ 8 سالیێ دا ل خواندگەها ئامێدیێ قوناغا سەرەتایی ب دوماهی ئینا. ژ بەر دەست کورتیێ نەشییا ل سەر خواندنێ بەردەوام بیت ، ژ بەر کو دڤیا بچیتە مویسل و پارە پێ دڤیان ، ژ هەژاری و بەلەنگازیا بارێ جڤاکی ، خواندن برێڤە هێلا ، پشتی سێ سالان ژ نوی بەردەوامیێ پێ د دەت ، ل سالا 1933 ێ داخوازی ژ خەلکێ ئامێدیێ هاتەکرن ل گەل گوندێن رەخ و روی بو ڤەکرنا رێکا ترومبێلا ل ناڤبەرا گوندێ بێبادێ و ئامێدیێ کو بێبادێ ژ (8-10) کم ژ هاڤینگەها سویلاڤێ یا دویرە ، (س.ب. ئامێدی) ژی ئێک بوویە ژ وان کەسێن پشکداری دڤەکرنا رێکێ دا کری ، پشتی ب دوماهیک هاتی (مەلک فەیسەلێ ئێکێ) هات و رێک ب رەنگەکێ فەرمی ڤەکر ، ئێکی ژ مروڤێن ئامێدی کو محەمەد سەلیم عبدالعزیز - برایێ شەهید عزت عبدالعزیز - گوتێ عەریزەکێ بو مەلکی بنڤیسە و تێدا بێژێ خواندنگەهەکا ناڤنجی ل ئامێدیێ ڤەکەت بو وان کەسێن خواندنا خو ب دوماهی دئینن ، بەلێ ئەڤ داخوازە بجە نەهات، ل سالا 1935 ێ ژ نوی دەست دایە خواندنا خو ل ئامادەیا مویسل بو ماوێ پێنچ سالان ، پشتی بدوماهیک ئینای چوویە بەغدا ل کولیژا (دار المعلمین العالیه) پشکا جڤاکی گەلەک دناڤ پشکێن کولیژێ دا هاتی یە و چوویە هەتا کول وێ پشکێ بنەجێ بووی ، پشتی خواندنا کولیژێ بدوماهی هاتی بوویە سەیدا ل باژێرێ کەرکوکێ ل روژا 23-09-1944 ڤەگوهاستیە ناڤنجیا باژێرکێ (هەلەبچە) و حەفت سالا مایە ل وێرێ ، پاشی ڤەگوهاستیە باژێرێ سلێمانیێ و ژ وێرێ ژی ڤەگوهاستیە ناڤنجیا (زاخو) و سالەکێ مایە ل وێرێ ، هەتا دوماهیێ بەرێ وی دایە باژێرکێ (هیت) کو جهێ دەست پێکرنا وی بوویە ژلایێ ئەدەبییا تا ڤە هەر وەک وی ب خو د دیدارەکێ دا گوتێ . پشتی سالەکێ مایە ل وێرێ ڤەگوهاستیە بەغدا ل ناڤنجیا (الرصافه) بو ماوەیێ سێ سالان، ل سالێن ( 1956 و 1957 و 1958) ێ، ئامێدیێ ل بەغدا هەڤدە سالان کار کریە و دەرس گوتینە، پێنچ سالا ل وەزارەتا پەروەردێ ل رێڤەبەریا خواندنێن کوردی ، پاشی بوویە ئەندامێ لژنا زمانێ کوردی ل کورێ زانیاری یا کوردی ژ بلی کو ل زانکویا بەغدا بو ماوێ شەش سالان دەرس گوتی نە .
ئامێدیێ و بزاڤ
ئامێدیێ گەلەک پشکداری یێن د یانەیێن رەوشەنبیری و جڤاکی و دەزگایێن راگەهاندنێ دا کرین ، ژ وان یانەیا (یانەی سەرکەوتن) و رادیویا کوردی ل بەغدا هەر ژ سالا 1956 ێ هەتا چوویە بەر دلوڤانیا خودێ ، گەلەک گوتار و بابەت ل دور تورە و ئەدەبێ کودی ، زمان و کاروبارێن جڤاکی یێن کوردان و د رۆژنامە و گوڤاران و رادیویا کوردی دا بەڵاڤ کرینە. ژ جهێن بابەت لێ بەڵاڤ کرین : برایی ، برایەتی ، هاوکاری ، رۆژێ نوێ، بەیان ، رەوشەنبیری نوێ ، گوڤارا چیا، نووسەری کورد، رۆژی کوردستان ، دەفتەری کوردەواری ، روناهی و گوڤارا کوری زانیاری کورد. ل دەمێ ئامێدیێ ل رێزا دوویێ ناڤنجی ل مویسل ، رۆژنامەک بدەست خو ئێخست بناڤێ (ژیان )، ل دەمێ خواندی چ تام ژێ وەرنەگرت چنکی هێشتا چ تام ژ خواندنا کوردی نەدزانی ، پشتی هێدی هێدی خواندی ، رابو کاغەزەک بو ریڤەبەرێ رۆژنامێ فرێکر ب زمانێ عەرەبی دا بەردەوام بگەهتێ ، و دراڤێ وێ رۆژنامێ دا بو وان فرێبکەت ، بەلێ رێڤەبەرێ بەرپرس ژ روژنامێ روژنامە بو فرێکر بێ دراڤ و سوپاسیا ئامێدی کر ، ل رێزا سێ یێ دەست ب نڤیسینا کوردی کر، سالا 1958 پشتی شوڕەشا 14 ی تەمووزێ دەست دا قەلەمێ خو و هندەک بابەت بو رادیویا کوردی ل بەغدا نڤیساندن و هندەک ژ ئنگلیزی وەرگێرانە سەر زمانێ کوردی. دڤی ژییێ کورتێ (64) سالی دا گەلەک ژ بەرهەمێن خو هێلاینە ب جهدا و نە گەهشت هەمیا چاپ و بەڵاڤ بکەت ، چنکی هەر سال پەرتوکەک چاپ دکر ژ بلی بابەتێن رۆژنامە و گوڤارا دا بەڵاڤ دکرن، ژ پەرتوکێن وی یێن نە هاتینە چاپ کرن :
دیروکا تورێ کلاسیکی یێ کوردی .
چێروکێن کوردی (سەرهاتی).
بابەتێن ڤەگوهاستی بو سەر زمانێ کوردی .
ئەگەر بنێرینە گوتار و بەرهەمێن وی یێن چاپ کری ، خزمەتەکا گەلەک مەزن پێشکێشی مللەتێ خو کری یە ژ لایێ ئەدەبێ کوردی (کرمانجی) ڤە. چنکی گەلەک بابەت د تاریێ دا مابوون ، ئێخستنە بەر روناهیێ هندەک پشکوژ گەش کرن و کرنە گولەکا گەش ، هەر ژ سالا 1973 ێ حەتا رۆژا وەغەرا دوماهیێ بجێ ئینای ، بەردەوام بوویە ل سەر چاپ کرنا بەرهەمێن خو ، هەر وەسا پشتی وی ژی هەر هاتینە چاپ کرن . د ڤی ژیێ کوردت دا بزاڤا وی یا مەزن کو چ جارا نەهێتە ژ بیر کرن، پەرتوکێن وینە ، یێن کو هەمی وەکو گەلاڤێژەکا گەش د ئەسمانێ تورەیێ کوردی دا د بڕسقن . ژ بلی پەرتوکا ، (ئامێدی) گەلەک کورتە ژین ل سەر هۆزانڤانێن کورد ل بەراهیا پەرتوکا دا نڤیسینە وەک :
ژیانا ئەحمەدێ خانی بو چاپا (مەم و زین ) ل هەڤلێرێ سالا 1968 هاتیە چاپ کرن .
ژیانا ئەحەمەدێ نالبەند بو دیوانا ئەحمەدێ نالبەند/بەرگ (1) ژ لایێ نڤیسەر (خالد حسێن ) ڤە ل دهوکێ چاپ بوویە.
بەراهیک بو دیوانا (پشکوژەک ژ باخچێن کوردستانێ یا هۆزانڤان محەمەد امین ئاغا ئاکرەیێ ل سالا 1971 ێ ل دهوکێ چاپ بوویه) .
بزاڤا خودێ ژێ رازی (ئامێدی) گەلەکا بەردەوام بو ژ نڤیسینا ژیانا هۆزانڤانا و ساخ کرنا بەرهەمێن وان ، دوێ بزاڤێ دا گەلەک پەرتوک ئێخستینە بەر دەست کو مروڤ ب چ رێیا نەشێت خو ژێ دویر بێخیت و دناڤ پەرتوک خانا هەر نڤیسەرەکێ کورد دا نەبن نە خاسمە ئەڤێن حەس ژ شەعرا کلاسیکی دکەن .
بەرهەمێن وی یێن کوردی
ئێدیەمێن کوردی :
ل چاپخانا (الشعب) سالا 1973 ێ کوری زانیاری کورد ل بەغدا چاپ کریە، ب تیپا (ئا) دەست پێ دکەت و ب تیپا (م) ب دیماهی دهێت ل گەل دویڤەلانکەکێ ب کورتی ، ژ چەند پەرتوکێن زمانێن کوردی و عەرەبی مفا دیتیە بەر پەرێ (4) ێ دا (ئـامێدی) دبێژیت : (ئەڤ نڤشتە یا من پێشکێشی ئەکادمیا کوردی کری چارەسەریەکا لایەکێ زمانێ کوردی دکەت و زاراڤ و ئیدیەمن ) د ڤێ پەرتوکێ دا ئیدیەم یا نڤیسی پاشی راڤا وێ و ل دویفرا رامان ب زمانێ عەرەبی ، پەرتوک (160) بەرپەرە دگەل دویڤەلانەکێ ب قەبارێ بەتال. ئەڤ پەرتوکە گەلەک یا بنرخە ژلایێ زمانیڤە ، چنکی ئەگەر زمانێ مە هندەک کێماسی تێدا هەبن ، مرۆڤ نەشێت نەپێ باخڤیت و نە ژی پێ بنڤیسیت . ئەگەر زمان یێ لەنگ بیت کەس د داخازا مروڤی ناگەهیت هەروەکی (ئامێدی) دبێژیت : (زمان کلیلا سەربەستی و ئازادیا هەمی مللەتانە بێ جودایی ، شوینەوار و رەوشەنبیریا مللەتی بزمانێ وی د هێتە پاراستن ، هەر وەسا مللەت بزمانێ ماکێ دهێنە نیاسین و خودان سەنگ و بهانە) (بەرێ خۆبدە : نوبهارا سەیدایێ مەزن ئەحمەدێ خانی/بەرپەرێ 22) لەورا ڤێ کارێ پیرۆز، جهێ ڤالا ژ پەرتوکین زمانێ یێ پر کری و بزاڤا ئێکێ یە ژ لایێ ئامێدی ڤە هاتیە چاپ کرن .
رێزمانا کوردی :
سالا 1976 ێ ب رونیویێ هاتیە چاپ کرن . ژ (156) بەرپەرن فولسکاب پێک هاتیە، ژ کومەکا وان گوتارێن ل کولیژا ئادابێ پشکا زمانێ کوردی وەک وانە (دەرس) گوتین چاپ کریە، ژ بو نڤیسینا وێ مفا ژ هژمارەکا ژێدەران کریە .
دیوانا مەلایێ جزیری :
سالا 1977 ێ ژ لایی کوڕێ زانیاری کورد ڤە ل بەغدا چاپ بویە گرنکترین دیوانە ژ دیوانێت هۆزانڤانێن کورد ژ بەر کو (جزیری ) سەرکێشێ هوزانا کلاسیکیا کوردی یە . ئەڤ دیوانە (640) بەرپەرە و ژ (122) هەلبەستان پێک هاتیە ژ هەمی جورێن هونەرێ هەلبەستان ب زمانێ کوردی و عەرەبی و فارسی ل سەر ئەبجەدی یا عەرەبی ژ بلی دەنگێ پیتا (ع. غ) نەبن هەمی پیتێن دی هەلبەست پێ ڤەهاندینە .
دیوانا پەرتویێ هەکاری :
سالا 1978 ێ ل (دار الحریە للطباعه) چاپ کریە و ژ بەڵاڤوکێن دەزگەها رەوشەنبیری وبەڵاڤ کرنا کوردی یە ل بەغدا ، (175)هەلبەست دناڤ (238) بەرپەران دا هەلگرتینە.
نوبهارا سەیدایێ مەزن ئەحمەدێ خانی :
ئەڤ پەرتوکە ژی ژ بەڵا کری یێن کوڕێ زانیاری کوردە ل بەغدا ، (95) بەرپەرە و فەرهەنگوکا نوبهارێ یە ژ لایێ ئەحمەدێ خانی ڤە بو زارویێن کوردا هاتیە نڤیسین ، ئامێدی دانەیێن وێ کوم کرینە و تویژاندیە و سالا 1979 چاپ کریە.
هۆزانڤانێت کورد :
ئەڤ پەرتوکە ژی ژ بەڵاڤ کری یێن کوڕی زانیاری کوردە سالا (1980) ێ ب قەبارێ مەزن (624) بەرپەران دا چاپ کریە . ل دور ژیان و بەرهەمێ (19) نوزدە هۆزانڤانێن کوردە، ئەوژی ئەڤەنە :
1- عبدالصمد بابەک. 2- مەلایێ جزیری. 3- فەقێ تەیران. 4- علی حریری. 5- مەلا مەنسوورێ گرگاشی. 6- خالد ئاغایێ زێباری. 7- مەلا حوسێنێ باتەیێ . 8- ئەحمەدێ خانی. 9- پەرتویێ هەکاری. 10- بەکر بەگێ ئەرزی. 11- شێخ نورەدینێ بریفکانی. 12- شێخ طاها یێ مایی. 13 - حوسنی یێ بامەرنی. 14 - شێخ غیاث الدین نەقشەبەندی . 15-مەلائەنوەرێ مایی. 16- طاهرێ شوشی. 17- ئەحمەدێ نالبەند. 18-طاهرێ روژدی. 19- شێخ مەمدوحێ بریفکی .
7- خان و مان :
ئەڤ پەرتوکە پێک هاتیە ژ چەند سەر هاتی و چێروکێن زارڤەکرنێ کو هەمی یێن هاتینە وەرگرتن ژ گوتن و سەر هاتی یێن کەلەپورێ کوردی ، ژبەڵاڤ کرنا دەزگەها رەوشەنبیری و بەڵاڤ کرنا کوردی یە ، سالا 1981 ێ ب قەبارێ مەزن د (264) بەرپەران دا و ژ (5) پێنچ پشکا پێک دهێت هاتیە چاپ کرن.
8- مەولیدا مەلایێ باتەیی :
دگەل دا (عەقیدا ئیمانێ ) یا ئەحمەدێ خانی . سالا 1982 ێ ژ لاێی ئەمانەتا گشتی یا رەوشەنبیری و لاوان ل هەڤلێرێ هاتیە چاپ کرن، پێک هاتیە ژ (76) بەرپەران و تویژاندی یە ژ چەندین ژێدەرا .
9- رێز و سەروبەرێن ژنئینانێ و کەڤنە شەهیان و گوڤەند :
پەرتوکەکا کەلەپوری فلکلوری یە ل دور ناڤ و نیشانێن خویە ، دەزگەها رەوشنبیری بو بەڵاڤ کرنا کوردی ل سالا 1984 ێ پشتی وەغەر کرنا وی بەڵاڤ کریە و د بەرگەکێ رەنگین دا و ب (120) بەرپەران ، تێدا ل دور سەر و بەرێن ژن ئینانێ و سترانێن فلکلوری ئەڤێن ل بەرێ د هاتنە گوتن گەلەک تێدا هەنە.
10- رێزمانا کوردی - کرمانجی یا ژوری و ژێری یا هەڤبەرکری :
ئەڤ پەرتوکە ل سالا 1987 ێ ژ لایێ زانکویا صلاح الدین ڤە هاتیە چاپ کرن، پێک هاتیە ژ (481) بەرپەران و ل بەغدا هاتیە چاپ کرن. ل دور ئاریشە و بابەتێن زمانەوانی پەیڤی یە و هەردو زاراڤ هەڤبەری ئێک کرینە، ئەڤ پەرتوکە پشتی وەغەرکرنا وی هاتیە چاپ کرن. هەژی گوتنێ یە کو سادق بەهائەددین ئامێدی ل رۆژا 16-06-1982 ێ د کوم بونەکا زمانەڤانیا کوڕێ زانیاری کوردی دا ل بەغدا چوویە بەر دلوڤانیا خودێ ..
ڤەکولینێن بەر فرە
د ژیانا خو یا رەوشەنبیری دا ، (ئامێدی) مشە گوتارێن ئەدەبی نڤیسینی نە بەلێ یێن ب رەنگ ڤەکولین و گەلەک درێژ نە خاسمە ئەڤێن ل گوڤارا کوڕی زانیاری کورد، بەڵاڤ بووین نمونێن ڤێ چەندێ نە، ئەوژی سێ گوتارێن گەلەک بەر فرەهن :-
1- سەر هوستایێ کێش و ڤەهاندنێ مەلاێ جزیری :
ئەڤ گوتارە یان ڤەکولی نە ژ (173) بەرپەران پێک هاتی یە و سێ پشکا د گوڤارا ناڤ بری دا د هژمارا ئێکێ بەرگێ سیێ سالا 1975 ێ و هژمارا بەشێ دوویێ ژ بەرگێ سیێ 1976 ێ و پشکا سیێ هژمارا بەرگێ چوارێ یێ سالا 1976 ێ بەڵاڤ کریە.
پاشی ئەڤ بابەتە د پەرتوکا (هەزانڤانێت کورد) دا بەرپەرێن (25 - 175) هاتیە بەڵاڤ کرن.
2- هۆزانا کوردی و هاڤلییا وێ ب هۆزانا عەرەبی و فارسی ڤە :
ئەڤ گوتارەژی هەر د گوڤارا کوڕی زانیاری کورد دا بەرگێ شەشێ سالا 1978 دا هاتیە بەڵاڤ کرن و ژ (43) بەرپەران پێک هاتیە .
3- جەلادەت بەدرخان :
ژ (31) بەرپەران پێک هاتیە و د بەرگێ (7) حەفتێ یێ سالا 1980 دا ژ گوڤارا ناڤبری هاتیە بەڵاڤ کرن .
ئامێدی و زمانی کوردی
کەسێن خزمەتا ملەتێ خو بکەن گەلەکن ، لێ خزمەت هەنە ژ هندەک خزمەتێن دیتر ب مفا و بەرهەمدا ترن ، چ خو بکەنە قوربان یان ژی ژ هێز و ڤەژەن و بزاڤا خو تشتەکێ دی تر بکەتە دیاری بومللەتێ خو . ژ ڤان کەسان تەخا کو هەردەم ب بزاڤ یا رەوشەنبیر و تورەڤانایە .
ئێک ژ کەسێن ڤێ تەخێ خزمەتەکا مەزن پێشکێشی کوڕێن مللەتی و رەوشەنبیریا کوردی کری نڤیئسەرێ خودێ ژێ رازی (سادق بەهائەددین ئامێدی) یە.
ئامێدی و بزاڤا رەوشەنبیری
ژ خواندن و ل دویڤ چونا (س. ب.ئامێدی ) بو تورەو ئەزمانێ کوردی ، نەخاسمە ل دەست پێکا خواندنا خۆ یا ناڤنجی ل مویسل و دەمێ ل نک شەهیدێ کوردینی یێ عزەت عبدالعزیز، ئەڤی گەلەک هان د دا کو بەردەوام بخوینیت و رۆژنامە و گوڤارێن کوردی د گەهاندنێ و ئێکەمین جار رۆژناما (ژیان ) ل سالا 1936 ێ گەهشتیە دەستێ وی و پشتی خواندنێ ، کاخەزەک بو خودانێ وێ نڤیسی یە و بەردەوام گەهشتی یێ . ل دویڤ دا هەر وەک (ئامێدی) بخو دبێژیت کو گوڤارا (گەلاوێژ) خواند و هێدی هێدی فێری زارێ کرمانجی یا ژێری بوویە، پاشی دویڤ دا گوڤارا (هاوار) چەند هژمارەک ژێ دەست کەفتینە و خواندی نە، هەر وەسا گوڤارا (ڕوناهی ).
هەر ل دەست پێکا ژیانا خو بەر دەوام بویە ل سەر خواندن و نڤیسینێ و لدویڤ چوونا بابەتێن دیروکێ و زمانی و جڤاکی و تورەیی . لێ دوماهیێ وەک رێباز بو هەر نڤیسەرەکی ، کو ل بەراهیێ هەر بابەتەکێ هەبیت ل سەر دنڤیسیت ، لێ ب درێژاهیێ سالا ، د دەراڤەکی یان دووا بتنێ دا د نڤیسیت و هەمی هێز و ڤەژەن و زانینا خو تێدا د مەزێخیت . ژ نڤیسەرێن ڤی رەنگی ، سەیداێ مە سادق بەهائەددین ئامێدی یە کو ڤەژاندنا ژیان و بەرهەمێ شاعرێن کلاسیکیێن کرمانجی خەم ژێ خواری یە و باشترن نمونە ژی پەرتوکێن وی یێن چاپ کری نە ، ئەڤە ئێکە ، یا دووێ ژی پویتە پێدانا وی ب زارو زاراڤا رێزمانا کوردی ب هەردو زارێن کرمانجی (ژووری و ژێری)، دیسان باشترن نمونە گوتار و پەرتوکێن وی یێن چاپ کری نە .
دڤێ کورتە گوتارا بیرهاتنا وەغەرکرنا خودێ ژێ رازی دا ، ب پێتڤی زانی هندەک تیشکێن روناهیێ بەردەینە سەر لایێ دوویێ ژ پویتە پێدانا وی بو زمان و تورەیێ کوردی ئەو ژ لاێی زمانەوانی یە .
ئامێدیێ و زمانەوانی
ئێکێ وەکی سادق بەهائەدینێ ئامێدی، یێ کو کارێ خو تەرخان کری بو خزمەتا زمانێ کوردی ، پێ نەڤێت دێ ل سەر چەند رێکا خزمەت و رەنجا خو پێشکێش کەت ، لەوڕا ئەو ژی ب رێیا چەند دەرگەهان شیایە وێ خزمەتێ بکەت چ ب رێیا بەرنامێن ئێزگێ کوردی ل بەغدا، چ ب رێیا نڤیسینێ و بەڵاڤ کرنا گوتاران یان ژی دانانا پەرتوکان و چاپ کرنا وان ، ئەڤە هەمی ژبلی کو بو ماوێ چەند سالان ل کولیژا ئادابێ - ل زانکویا بەغدا وەک وانە بێژ (محاضر) دەرس گوتی نە و بو ڤێ مەرەمێ چەندین چێروک و سەر هاتی و تەمسیلی و شانوگەری نڤیسی نه( 3).
بەری بچینە دناڤ کاکلکا بابەتی دا فەرە راو بوچونێن نڤیسەری بخو ل دور زمانێ کوردی بزانین ، ل دور پاراستنا زمانێ کوردی د بێژیت : (بو مللەتێ کورد ژ لایەکی ڤە بێ گومان جهێ سەر بلندایێ و شانازیێ یە ، ژ بەرکو نەژادێ خو پێ پاراستی یە ، ژ لایێ دووێ ڤە بەرێ بنگەهێ و بنیاتی یە بو مانا هاڤلی ئو یەکبوینی و ئێکاتیا مللەتێ کوردێ لێک ڤەکری ، ژێک ڤەدەر تەرابەرا ل چەند وەلاتان) (4)
ئەف چەند رێسکە دتژی رامان و پەژنن، نە خاسمە ژ لایێ سیاسی ڤە کو هەبوونا مللەتێ کورد ل سەر ستوینا سەرەکی کو (ئەزمانە) راوەستیا یە . ل ندور پویتە پێدانا وی بو زارێن زمانێ کوردی و هەڤبەرکرنا وان ، (ئامێدی) بخو دبێژیت : (دانانا پەرتوکەکا هەڤبەرکی یا هەردو زارێت کوردی یێت بنگەهێ کرمانجی یا ژووری و ژێری هیڤی و ئومێدا من بوویە هەر ژ سالا (1936) ێ ل دەم و چاخێ هێش ئەس شاکرد بوم ل پولا دووێ ل قەتابخانا ئامادەیا مویسلێ، دەمێ کو رۆژناما (ژیان) بو من د هات و جودایی ل بەر چاڤێت من دیار دبون کو چەند من هزرێت خو دکرن ئەز تێ نە دگەهشتم ب دورستی ...) (5)
پشتی چەندین بزاڤ و نڤیسینا ل دور ڤێ چەندێ و هەولێن وی جهێ خو گرتین ، ل دوماهیێ زانکویا سلێمانی یێ/بەری کو بێتە ڤەگوهاستن بو هەڤلێرێ - کولیژا ئادابێ - پشکا کوردی ل دویڤ بانگەوازا وی هاتیە و چاپکرنا بەرهەمێ وی کو پەرتوکەک بویە ژێرا چاپ کریە . هەر ل دور نڤیسینا گوتاران ل دور زمانێ کوردی کو دهێنە هژمارتن ژ بەرهەمێ سەیدای یێ دەست پێکێ ، دوو گوتارن ل دور (ڕێزمانا کوردی) د هژمارێن ( 7، 8) ژ گوڤارا روناهی و هژمارەکا (ڕوژی نوێ ) دا ل سالا 1961 ێ بەڵاڤ کرینە . هەردوو گوتار بابەتەکێ زمانڤانێ نە و بەرسڤن ل سەر گوتارەکا (چێژنی) یا د گوڤارا (ڕوژی نوێ) دا بەلاڤبوویی.
بزاڤێن وی د بیاڤێ زمانێ کوردی دا
1- بەرنامەیێن ئیزگەی :
هەر بەرنامەکێ نڤیسەری نڤیسیبا، بزاڤ دکر تێدا بتر خەلکی لێ کوم بکەت و گوهدار ژێرا مشە ببن، هەر وەسا ئەزمانێ نڤیسینا بەرنامەی دەولەمەند دکر ب پەیڤێن رەسەنێن زمانێ کوردی و تێدا ب سەدان پەیڤ ژ مرنێ رزگار کرینە لەورا ل دور ئاخفتن و ڤەگێرانا وان پەیڤان وی بخو هەردەم بەرنامێن خو پێشکێش دکرن . هەر وەسا ل دور زارێن زمانێ کوردی، سەیدای د بەرنامەیەکێ هەفتیانە ل ئێزگا کوردی ل بەغدا هەبو تێدا چارەسەریا گیروگرفتێن زمانی دکرن.
2- گوتار :
هەر وەک بەری نوکا مە دایە خویا کرن کو بەرهەمێ دەست پێکێ یێ نڤیسینا سەیدایی دوو گوتارێن زمانەوانی بوون ل ژێر ناڤێ (ڕێزمانا کوردی) هەروەسا دوو رۆژنامە و گوڤارێن کوردی دا وەک : برایی ، برایەتی، رۆژی کوردستان، پەروەردە و زانست، هاوکاری ، بەیان ، گوڤارا کوری زانیاری کورد، چەندین گوتار تێدا بەلاڤکرینە و دان و ستاندن ل سەر چەندین بابەتێن زمانەوانی کری یە .
3- پەرتوک :
دڤی بیاڤی دا ، سەیدای تەقسیری نەکریە و شیایە سێ پەرتوکان چاپ بکەت ، هەر چەندە پەرتوکەک پشتی وەغەرکرنا وی هاتیە چاپ کرن. ئەڤ پەرتوک ژی ئەڤەنە :
آ - ئیدیەمێت کوردی :
سالا 1973 ل چاپخانا (الشعب) ژ لاێی کوری زانیاری کورد ڤە د (160) بەرپەراندا هاتیە چاپ کرن. ئەڤ پەرتوکە چارەسەریا لایەکێ زمانێ کوردی دکەت کو زاراڤ و ئیدیەمن. ئیدیەم نڤیسی یە و پاشی راڤەیا وێ و ل دویڤ دا رامان ب زمانێ عەرەبی ، پەرتوکەکا بنرخ و ب بهایە ژلایێ زمانی ڤە، چنکی هەر وەک (ئامێدی) بخو دبێژیت (زمان کلیلا سەربەستی و ئازادیا هەمی مللەتانە بێ جودایی، شوینەوار و رەوشەنبیری یا مللەتی بزمانێ وی تێنە پاراستن، هەر وەسا مللەت بزمانێ ماکێ تێنە نیاسین و خودان سەنگ و بهانه).
ب - رێزمانا کرمانجی :
سالا 1976 ب رونیویێ دناڤ (156) بەرپەرێن فولسکا ب دا هاتیە چاپ کرن و پێک هاتیە ژ کومەکا وان گوتارێن ل کولیژا ئادابێ پشکا زمانێ کوردی وەک دەرس گوتین چاپ کری یە . ژ بو نڤیسینا وێ چەندین ژێدەر بکار ئیناینە و ل دور نرخ و بهایێ وێ زانایێ کورد پروفیسور قەناتێ کوردۆیێڤ دبێژیت (من کتێبا تە (رێزمانا کرمانجی) ستاند، ئەز گەلەک ژ تە رازی مە و گەلەگ ب من خوەش هات هەمو فکر و مەزموین وێ ژ بمن خوەش هات )
ج - رێزمانا کوردی :
ئەڤ پەرتوکە (ڕێزمانا کوردی - کرمانجیا ژووری و ژێری یا هەڤبەرکری ) ل سالا 1987 ێ ل سەر کیستێ زانکویا سەڵاحەدین هاتیە چاپ کرن و پێکهاتیە ژ (481) بەرپەران . هەر وەسا بێترین ئاریشە و بابەتێن زمانەوانی گرتی نە و لدوی هەردوو زارا (دیالێکتان) هەڤبەرکرینە و گەهشتیە ئەنجامەکێ دروست بو کار ئینانا هەر پەیڤ و هەڤوکەکا هەبیت. ئەڤ پەرتوکە پێتڤیە وەک بابەتەکێ رێزمانی ل زانکویان بهێتە خواندن ، چنکی پەرتوکا ئێکانەیە ب ڤی جوری دەرکەفتی و نڤیسەرێ وێ شارەزایی د هەردوو زارایێن سەرەکی دا هەبێت و ئەوی بخو بو ماوەیەکێ وەک سەیدا دەرس ل زانکویێ گوتین.
پەرتوکا (سادق بەهادین ئامێدی و کاروانێ رەوشەنبیریا کوردی) یا/اسماعیل بادی

⚠️ ئەم بابەتە بەزمانی (🏳️ کرمانجی - کوردیی باکوور) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
⚠️ ئەڤ بابەت ب زمانا (🏳️ کرمانجی - کوردیی باکوور) هاتیە نڤیساندن، کلیک ل ئایکۆنا بکە ژ بو ڤەکرنا ڤی بابەتی ب ڤی زمانا کو پی هاتیە نڤیساندن!


🗄 سەرچاوەکان
[1]📡 ماڵپەڕ | 🏳️ کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەڕی ئامێدی

⁉️ تایبەتمەندییەکانی بابەت - Meta-data
🏷️ پۆل:👫 کەسایەتییەکان
🏳️ زمانی بابەت:🏳️ کرمانجی - کوردیی باکوور
👫 جۆری کەس✍ نووسەر - لێکۆڵەر
⚤ رەگەزی کەس👨 پیاوان
🌐 زمان - شێوەزار🏳️ کرمانجیی سەروو
🏙 شار و شارۆچکەکان⚪ ئامێدی
👥 نەتەوە☀️ کورد
🗺 وڵات - هەرێم⬇️ باشووری کوردستان

⁉️ تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
✨ کوالیتیی بابەت: 92% ✔️
92%
✖️
 30%-39%
خراپ👎
✖️
 40%-49%
خراپ
✖️
 50%-59%
خراپ نییە
✔️
 60%-69%
باش
✔️
 70%-79%
زۆر باشە
✔️
 80%-89%
زۆر باشە👍
✔️
 90%-99%
نایاب👏
✔️
ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Aug 3 2010 3:09PM تۆمارکراوە
✍️ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (بەڕێوەبەری سیستم)ەوە لە: Jan 21 2017 2:14PM باشترکراوە
☁️ ناونیشانی بابەت
🔗
🔗
⚠️ ئەم بابەتە بەپێی 📏 ستانداردەکانی کوردیپێدیا هێشتا ناتەواوە و پێویستیی بە داڕشتنەوەی بابەتی و زمانەوانیی زۆرتر هەیە!
👁 ئەم بابەتە 16,184 جار بینراوە

📚 فایلی پەیوەستکراو - ڤێرشن
جۆر ڤێرشن 💾📖🕒📅 👫 ناوی تۆمارکار
📷 فایلی وێنە 1.0.138 KB Aug 3 2010 3:09PMهاوڕێ باخەوان
✍️ ئەم بابەتە باشتر بکە!
☰ زۆرتر
⭐ بۆ ناو لیستی کۆکراوەکان
💬 رای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!

✍️ گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە!
🏷️ Metadata
RSS

📷 گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🔎 گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
⠪ بەشکردن
Facebook
Twitter
LinkedIn
Whats App
Viber
SMS
Facebook Messenger
E-Mail
👍
⭐ نرخاندنی بابەت
⭐⭐⭐⭐⭐ نایاب
⭐⭐⭐⭐ زۆر باشە
⭐⭐⭐ باش
⭐⭐ خراپ نییە
⭐ خراپ

سادق بەهادین ئامێدی

📚 فایلی پەیوەندیدار: 0
🖇 بابەتە پەیوەستکراوەکان: 7
📕 پەڕتووکخانە
1.👁️ئیدیەمێت کوردى
2.👁️ژ فولکلورێ کوردی
3.👁️هۆزانڤانێت کورد
📅 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)
1.👁️16-06-1982
2.👁️23-09-1944
🏰 شوێنەکان
1.👁️ئامێدی
👫 کەسایەتییەکان
1.👁️قەناتی کوردۆ - کوردۆیڤ
📂[ زۆرتر...]

Kurdipedia.org (2008 - 2020) version: 12.02
| 📩 contact@kurdipedia.org | ✔️CSS3 | ✔️HTML5
| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 14,024 چرکە!
☎ +9647701579153 +9647503268282
| ☎ +31654710293 +31619975574