بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا: پێشمەرگەنامە - وەشانی 2ەم
🏠|📧|دەربارە!|پەڕتووکخانە|📅
🏠 دەستپێک|📧 پەیوەندی|💡 دەربارە!
|
📅 ئەمڕۆ 28-03 لە مێژوودا
📅کڕۆنۆلۆژیای رووداوەکان
📅 رۆژەکان
📆28-03-2020
📆27-03-2020
📆26-03-2020
📆25-03-2020
📆24-03-2020
📆23-03-2020
📆22-03-2020
📂 زۆرتر ...
📅28 March
📝 بەڵگەنامەکان
📊 ئامار و راپرسی
✌️ شەهیدان
💚 ئەنفالکراوان
☪ قوربانیی شەڕی دەوڵەتی ئیسلامی - داعش
😞 قوربانیی شەڕی ناوخۆ
👩 قوربانیی توندوتیژی
📅 رۆژی لەدایکبوون
📅 رۆژی کۆچی دوایی
|💳 کۆمەکیارمەتیمان بدە بۆ پێکهێنانی کوردیپێدیایەکی باشتر. تەنانەت کۆمەکێکی بچووکیش دەبێتە یارمەتیدەرمان.
یارمەتیی ئێوەمان دەوێت بۆ:
* بەدەستهێنانی تەکنەلۆجیای باشتر و خێراتر...
* دانانی ئۆفیسێک بۆ رێکخراوی کوردیپێدیا لە باشووری کوردستان.
* دامەزراندنی چەند کارمەندی تایبەت بەخۆیەوە، تا بەردەوام ناوەڕۆکی کوردیپێدیا باشتر بکرێت.
|📕 پەڕتووکخانەگەورەترین و پۆلێنکراوترین پەڕتووکخانەی دیجیتاڵی کوردی! - (10,744) پەڕتووک||
📅 27-03-2020 - 14یەمین رۆژی قەدەغەکردنی هاتووچۆ لە باشوور و 1ەمین لە رۆژهەڵات
باکووری کوردستان
- لە گوندی کۆزان سەر بە شارۆچکەی سوور لە ئامەد، گوتاربێژی مزگەوتی گوندەکە لەڕێگەی بڵندگۆوە بە زمانی کوردی هۆشداری دەدات و رێنمایی هاونیشتمانیانی نیشتەجێی گوندەکە دەکات کە چۆن خۆیان بپارێزن لە کۆرۆنا.[1]
- گۆڕستانی حەسەن بەگی ئێزدی کە مێژووەکەی بۆ 300 ساڵ دەگەڕێتەوە و لە گەڕەکی مەزرە مهۆکی هەرێمی باگۆکی ناوچەی نسێبینی مێردینە و ناوچەیەکە کە ئێدیانی لێدەژین، وێرانکرا. بەردی گۆڕستانەکە و کێلی قەبری ئەو کەسانەی کە کۆچی دواییان کردووە شکێنران و هەندێک لە سمبوڵی ئێزدیانیان پارچە کرد
📅 27-03-2020 - 14یەمین رۆژی قەدەغەکردنی هاتووچۆ لە باشوور و 1ەمین لە رۆژهەڵات
🏷️ پۆل: رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)
دنیا لە خەمی کارەساتی کۆڕۆنایە و سوپای تورکیا سنووری برادۆست لە پارێزگای هەولێر تۆپباران دەکات
کلیک بکە بۆ زانیاریی زۆرتر و وێنەی گەورەتر!
✌️ مەعسوم قورقماز (عەگید) - مەعسوم کۆرکماز
ماعسووم کۆرکماز (عەگید) لە شوباتی 1956، لە گوندی گولی زەریایێی سەر بە شارۆچکەی فارقینی شاری ئامەدی باکوری کوردستان لە دایک بووە، چوارەمین منداڵی خێزانەکەیان بوو، ساڵی 1970 بە هۆی کاری باوکیان ناچار بوون باربکەن بۆ شاری ئێلح (باتمان) باوکیان کاری ئۆتێلی کردووە.
عەگید رۆژی 15-08-1984 یەکەم گوللەی دژی داگیرکەری تورک تەقاند و بەو شێوەیە شەڕی گەریللایی پەکەکە لە دژی تورک دەستیپێکرد.
عەگید لە ساڵی 1986دا لە چیای گابار لەشەڕێکدا شەهید دەبێت.
هەروەها برایەکی عەگید بەناوی فەیسەل کۆرکماز هاوکات گەریلا
✌️ مەعسوم قورقماز (عەگید) - مەعسوم کۆرکماز
🏷️ پۆل: شەهیدان
مەعسوم قورقماز (عەگید)
کلیک بکە بۆ زانیاریی زۆرتر و وێنەی گەورەتر!
✌️ محەمەد جەمیل بەندی ئەحمەد فورقانی رۆژبەیانی - مەلا جەمیل رۆژبەیانی
نوسەر و رۆژنامەنوسی کورد، مەلا محەمەد جەمیل بەندی کوڕی مەلا ئەحمەدی فورقانی رۆژبەیانی، لە گوندێکی ناوچەی قەرە حەسەن لە لیوای کەرکوک لە ساڵی 1913 لەداییک بووە، لە تەمەنی 4 سالان بوە دەستی کردوە بە قورئان خوێندن لەلای دایکی زەهرا کچی حسێن محەمەد سەلمان رۆژبەیانی و داویی لە سەر دەستی ملا عەبدوڵڵا کوری مەلا رەحيم جرستانی قورئانی ختم کردوە لە ساڵی 1919 کە تەمەنی 6 سالان بوە دواتر دەچێتە گوندی (باداوە) لەلای ملا سەید عەبدولوەهاب فێرە نوسین دەبێت و دوای هاتنەوەی مەلیک مەحمود و بوونی بە مەلیکی کوردستان
✌️ محەمەد جەمیل بەندی ئەحمەد فورقانی رۆژبەیانی - مەلا جەمیل رۆژبەیانی
🏷️ پۆل: شەهیدان
محەمەد جەمیل بەندی ئەحمەد فورقانی رۆژبەیانی - مەلا جەمیل رۆژبەیانی
کلیک بکە بۆ زانیاریی زۆرتر و وێنەی گەورەتر!
👫 سەروەت سەوز
ساڵی 1954 لە شاری سلێمانی لەدایک بووە. لەماوەی خوێندنی ناوەندیدا بەشداری چەندین پێشانگەی چالاکی قوتابخانەی کردووە. ساڵی 1970 لە پەیمانگەی هونەرەجوانەکانی بەغدا وەرگیراوە. لەوێ بەشی گرافیکی بەپلەی بەرز تەواو کردووە. پاشان بۆ ماوەی دوو ساڵ دەچێتە ئەورووپا و دیسان دەگەڕێتەوە کوردستان.
یەکەمین پێشانگەی لە زانکۆی سلێمانی بەهاوبەشی ساڵی 1976 کردۆتەوە. دوای ئەوەچەندین پێشانگەی لەشارەکانی سلێمانی، هەولێر، دهۆک، بەغدا و شارەکانی دیکەی عیراق کردۆتەوە.
ساڵی 1992 لەگەڵ هونەرمەند نامیق عەلی قادر پێشانگەیە
👫 سەروەت سەوز
🏷️ پۆل: کەسایەتییەکان
سەروەت سەوز
کلیک بکە بۆ زانیاریی زۆرتر و وێنەی گەورەتر!
بەردەوام دەستەکانم دەشۆم؛ تا بتوانم تێکەڵی کەس نابم و لە ماڵەوە دەمێنمەوە؛ دەمامک و دەستەوانە بەکاردێنم.. ئەمە بۆ خۆم و بۆ پارێزگاریی خۆشەویستانم دەکەم..
📊 بابەت 371,521 | وێنە 58,039 | پەڕتووک PDF 10,744 | فایلی پەیوەندیدار 40,027 | 📼 ڤیدیۆ 165 | 🗄 سەرچاوەکان 13,975 |
📖 چ دەردەسەریەک لەپشت تورکیایی ئۆردوگانی دەگوزەرێت | 🏷️ پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
✍️
چ دەردەسەریەک لەپشت تورکیایی ئۆردوگانی دەگوزەرێت
📖 کورتەباس

لە نوسینی : ئەلپ ئەلتینۆرس
و/ ک. ئەمین..
سەرچاوە : ئەهرام ئۆنلاین رێکەوتی 02-05-2013
تورکیا لەلایەن زۆرانێک وەک ئەزمونێکی نمونەیی لە ناوچەکەدا وێناکراوەو نیشاندەرێت. بەتایبەتی لە دوای ئەو زنجیرە راپەڕینەی کە بە بەهاری عەرەبی ناسراوە. ئەمە لەکاتێکدایە کە یەکێک لە خاسیەتەکانی کۆمەڵگای ئەمڕۆی تورکیا بریتییە لەدابەشبوونی ئەو کۆمەڵگایە بە سەر دوو چیندا، کە بریتین لە زۆرینەیەکی هەژارو کەمینەیەکی ئێجگار دەوڵەمەند. هاوکات تادێت ئەم دابەشبونە قوڵتردەبێتەوە. ئەمە وێڕای ئەو سەرکوتکردنە سەرسەختەی کە سەندیکاکانی کرێکارانو رۆژنامەنوسانو خوێندکارانو ناسیونالیستە کوردەکان رۆژانە دووچاری هاتونو دێنەوە لەسەر دەستی دەوڵەتی ئەمڕۆی تورکیا.
لە جیهانی عەرەبی ئەمڕۆدا، بەتایبەتی میسرو تونس، رۆژانە بانگەشەی نمونەییبوونی ئەو دۆزەی کە ئێستا لە تورکیا دەگوزەرێت دەکرێت. هەروەها ئەزمونەکە بووە بە یەکێک لە زەقترین پڕوپاگەندەکانی پارتو هێزە کۆنەپارێزەکان. ئیدی هەریەک لە ئیخوان موسلمین لە میسرو حکومەتەکەی نەهزە لە تونس لەو باوەڕەدان کە دەتوانن بە ئاماژەدان بە گەشەسەندنی ئابوری تورکیا لە ژێرسایەی حوکمی پارتی دادو گەشەپێدان بەسەرکردایەتی ئۆردوگان، رای گشتی خەڵکی وڵاتەکانیان بەلای خۆیاندا راکێشن. هەموو ئەم پڕوپاگەندانە لە کاتێکدا بانگەشەی بۆدەکرێت کە زۆربەی زۆری راستییەکانی ئەو رژێمەی کە رەجەب تەیب ئۆردوگان سەرۆکایەتی دەکات شاردراونەتەوە لە ژێر پەردەی گەشەسەندنە ئابوریەکەی تورکیا. هەرچەند دەبێ دان بە گەشەسەندنی ئابوری تورکیا دابنێین، بە تایبەتیش ئەوەی کە لە نێوان ساڵانی 2002 تا 2012 هاتۆتە ئاراوە کە کۆی گشتی رێژەی بەرهەمهێنانی ناوخۆییGDP ئەو وڵاتە بە گشتی گەیاندبووە 4.9٪، ئەمە جگە لە ساڵی 2009 کە رێژەکە دابەزیبوو بۆ 4.8 ٪. بەڵام ئێستا، لە 2012دا، ئەو رێژەیە دابەزیوە بۆ2.2٪ و بە جێگیری ماوەتەوە.
راوەروتی سەرمایەی ئیمپریالیستی
لەڕاستیدا گەر چاوێک بە تۆمارەکانی بانکی مەرکەزی تورکیادا بخشێنین دەبینین ئەم گەشەسەندنە ئابورییە تەنها دەرئەنجامی کاریگەریی راوەڕوتی سەرمایەداری هێزە ئیمپریالیستەکانە. بەتایبەتیش سەرمایەی دەرەکی. بۆنمونە تۆمارەکان ئاماژە بە رێژەی هاوردەی تورکیا دەکەنو نیشاندەدەن کە لە نێوان ساڵانی 2002 تا 2012 خۆی لە نزیکەی281.4 بلیۆن (لە کوردستان ملیاریش بەکاردێنن) دۆلار داوە. ئەمە لە کاتێکدایە کە کۆی رێژەی هاوردەکانی تورکیا لە ساڵانی 1984 تا 2001 تەنیا گەیشتبووە 36 بلیۆن دۆلار. هەربۆیە هاتنی سەرمایە دەرەکییەکان بۆ تورکیا بە هۆی زیادبوونی رێژەی هاوردەوە بەشێوەیەکی بەرچاوو زیادیکردووە، لە 65 بلیۆن دۆلار لە 1980 تا 2002 بۆ 484 بلیۆن دۆلار لە 2002 تا 2012. ئەم رێژانە بەشێوازێکی ئاشکرا هێمان بۆ کاریگەریی سیستمی سەرمایەداری جیهانی لەسەر گەشەسەندنە ئابوریەکەی تورکیا لە ژێر سایەی حکومەتەکەی ئۆردوگاندا.
شایەنی باسە هاتنی سەرمایە دەرکییەکان دوو پاڵنەری سەرەکیان هەبوو: یەکەم بۆ ساغ کردنەوەی پارەی رەش، واتە جێگیرکردنی ئەو پارانەی کە پێشتر بۆ کڕینی بۆندو هەروەها لە بۆرسەکاندا کرینو فرۆشتنیان پێوەدەکرا. دووەم، ئەوهەلەی لە تورکیادا هاتە ئاراوە بۆ خاوەن سەرمایە دەرەکییەکان بۆ کڕینی گشت ئەو کۆمپانیا حکومییانە کە رژێمی ئۆردوگان لە کەرتی گشتی دەریهێنانو خستنییە بازاڕ بۆ کڕینی لەلایەن کەرتی تایبەتەوە. هەر بۆیە گەر بنواڕینە رێژەی داهاتی ناوخۆی تورکیا کە بەهۆی ئەم سەرمایە دەرەکییەوە دەستیدەکەوێت ئەوە دەبینین ئەو داهاتە 20٪ ی کۆی داهاتی گشتی ئەو وڵاتە پێکدێنێت. تۆمارەکانی بانکی ناوەندی تورکیا ئاماژە بەوەدەکەن کە لە نێوان ساڵانی 2002 بۆ 2012، کە دەکاتە ساڵانی حوکمی ئۆردوگان، داهاتی گشتی گوێزراوە لە تورکیا بۆ وڵاتە بێگانەکان 120 بلیۆن دۆلار بووە، لەمەشدا 78٪ سودی گوێزراوە (interest transfers) بووە.
هەرچەندە ئابوریناسەکان ئاماژە بەم راوەڕوتە زەقەی سیستمی ئیمپریالیزمی جیهانی ناکەن کە ئابوری تورکیا توشیبووە، ئەم ئاماژەنەکردنە لە کاتێکدایە، وەک گوتمان، لە ماوەی دە ساڵی رابردودا 120 بلیۆن دۆلار لەو پارە فائیزەی کە لەلایەن کرێکارانی تورکیاوە بەرهەمهاتوە، دزراوە بۆ دەرەوەی وڵات. لەم 120 بلیۆنە 93 بلیۆن دۆلاری لە قەردی خزمەتگوزارییەکانە (debt service).
دکتاتۆرییەتی کەمینەیەک
ئەمە وێرای خراپی گوزەرانو کەمی داهاتی تاکەکەسی لە تورکیا هێندەی دیکە ئاماژە بەو بۆشاییانە دەدەن کە ئەم گەشەسەندنە دەب دەبەییەو قەیرانئامێزە راستییەکی ئابورییە کە تورکیا پێوەیدەناڵێت. هەروەک ئەو بەڵگەنامانەی کە وەزارەتەکانی خێزانو دادی کۆمەڵایەتی ئاماژەیانپێداوە رێژەی داهاتی تاکە کەسی لە 40٪ هاوڵاتیانی تورکیا لە ژێر لانیکەمی موچەی دیاریکراوە. لانیکەمی موچەی مانگانە لە تورکیا بە 773 لیرەی تورکی بۆ مانگێک دیاریکراوە (یەک دۆلار یەکسانە بە 1.79 لیرەی تورکی).
هاوکات 6.4٪ ی خێزانەکانی تورکیا داهاتیان دەگاتە نزیکەی 250 دۆلاری ئەمریکی. شایەنی باسە ئەم رێژەیە تیشک دەخاتە سەر خراپی گووزەران و هەژاری و برسیەتی یە ئەو خێزانەکان دووچاری دێن لەو ووڵاتەدا. لەگەڵ ئەوەشدا ئەو خێزانانەی کە دەتوانن بە گوێرەی رێژەی دیاری کراوی کەمترین مووچە کار بکەن ئەوا لە نێوان نزیکەی 450 بۆ 700 دۆلار داهاتیانە مانگانە. ئەمانەش لە 23٪ ی دانیشتوانی تورکیا پێکدەهێنن. ئیدی ئەم سێ چینەی کە باسمان کرد لە (سەدا) 61.6٪ کۆی دانیشتوانی تورکیا دەگرێتەوە. کەدەکاتە نزیکەی دوولە سەر سێ کۆی دانیشتوانی ئەو ووڵاتە.
شایەنی باسە ئەوەی کە دەمێنێتەوە بە چینی مام ناوەندی دەژمێرێن و لە 38 ٪ی کۆی دانیشتوانی تورکیان ئەوا داهاتی مانگانەیان بریتی یە لە 750 بۆ 3000 دۆلار، هەروەها رێژەی ئەو خێزانانەی کە داهاتەکانیان لە 3000 دۆلار و زیاترە تەنها لە (سەدا) 1.2٪ ی کۆی دانیشتوانی تورکیا پێک دەهێنن. ئیدی رێژەیەکی کەمی 0.5 ی ئەم خەڵکانەش دەتوانین بە چینی بۆرژوازی راستە قینەیان بناسین کە بریتین لە چینە سەرمایەدارەکەی نێو تورکیا. هەروەها بە گوێرەی ئەو داتایانەی کە نێوەندنی چاودێری داهات و خەرجیەکانی بانکەکانی تورکیا BDDK ئاماژەی پێداوە لە سەدا63 کۆی سەرمایەیی گشتی تورکیا لە دەستی ئەوڕێژە کەمە دایە کە تەنها لە 0.5٪ ی کۆی دانیشتوانی ئەو ووڵاتە پێک دەهێنن. هەربۆیە بە بێ هیچ گوومانێک بە پشت بەستن بەم ئامار و داتای بانکە کان دە توانین بڵێن دوولەسەر سێ ی داهاتی ئەو ووڵاتە لە ژێر رکێفی مۆنۆپۆلیست (احتکاری)ی ئەم چینە کەمە دایە.
ئەوە نە بێت پارتی داد و گەشە پێدان تەنها ئەم نایەکسانیە کۆمەڵایەتی و ئابووریەی لە تورکیادا هێنابێتە ئاراوە. بەڵــــــــــــکو باشترین و زەق ترین شوێن دەستی ئەم پارتە بریتی یە لە کردنەوەی دەروازەیەک بۆ کە مینەیەک لەبازرگانە ئیسلامە سیاسیەکـــــــــان بۆ بەرزبوونەوە یان بۆ نێو خانەکانی چینە بۆرژوازیەکەی تورکیا کە پێشتر لەلایەن جەنەراڵە کانەوە کۆنترۆڵ کرابوو. نە یان دە هێشت بە هیچ شێوەیەک ئیسلامیەکان بتوانن هێندە سەرمایە کانیان گەشە پێ بدەن. سەبارەت بە چینە هەژارە کانیش ئەوا دەوڵەت جەختی ئەوەی کردووە کە بەشێکی کەمی ئەو داهاتە وەک بەرتیل دابەشکات بەسەریاندا بۆ ئەوەی پشتگیری ئەو چینە رەشوو رووتە مسۆگەر بکات لە هەڵبژاردنەکاندا.
بێکاری لە تورکـــــــــیا
شایەنی باسە لە ساڵی 2001 دا کە تورکیا دووچاری تەنگژی و قەیرانێکی ئابووری زۆر سەخت هاتبوو. رێژەی بێکاری لەو ووڵاتە دا نزیکەی لە 10٪ بوو. بەڵام لە ماوەی 12 ساڵی حوکمی پارتی داد و گەشە پێدان دا ئەم رێژەیە لە 9.5٪ زیاتر دانەبەزیووە. هەتا ئێستاش لەو رادەیەدا ماوە تەوە. وەلـــــــێ رێژە فەرمی یەکانی حکومەتی تورکیا بۆ هەژمارەکردنی بێکاری بە هیچ شێوەیەک جێ ی متمانە نین. ئەوەی زیاتر جێ ی متمانەیە ئەو رێژانەیە کە سەندیگاکانی کرێکاران و دەزگا سەربەخۆکان لەو ووڵاتەدا ئاماژەیان پیداوە کە رێژەی لە 15٪ ی خەڵکانی تورکیا بە بێکار دەخەمڵێنن و هەروەها ئەم رێژەیە لە نێو لاوانی ئەو ووڵاتەدا دەگاتە نزیکەی 23٪. ئەمە سەرەڕای گەشە سەندنی ئابووری ئەو ووڵاتە بە رێژەی نزیکەی لە سەتا پێنج ساڵانە. هەربۆیە دە توانین بڵێین تورکیا بە درێژایی ساڵانی حوکمی پارتی داد و گەشە پێدان (AKP) نە ی توانیوە گرفتەکانی بێکاری و کێشە کۆمەڵایەتیەکان و قەیرانە ئابووریە بنەڕیتیەکان لەو ووڵاتەدا چارەسەر بکات. ووێڕای گەشە سەندنە ئابووریە رووکەشیەیی کە لە دەیەی رابردوودا تورکیا بە خۆیەوە بینیوە. شایەنی باسە ئەمە هیچ رەنگدانەوەیەکی پۆزەتیڤانەی لە سەر گەشە سەندنی باری کومەڵایەتی تورکیا نە بووە.، ئەگەر هەشبێت ئەوا زۆر لاوازە. ئەوەی زیاتر سەرنجمان رادەکێشێت ئەو پێشێلیانەی مافە کە دەرهەق بە دەستی کار و چینی کارێکاران دەکرێت لەو ووڵا تەدا و ناچار کردنی کرێکارانی کەرتەکانی پێشەسازی بە دوورەپەرێزبوون لە سەندیگاکانی کرێکاری لەلایەک و نەدانی دەرفەت پێیان بۆ خۆڕێکخستن لەلایەکی ترەوە زەمینەیەکی زۆر باشی رەخساندوە بۆ ئیستغلال کردنی ئەو کرێکارانە لەلایەن خاوەن کارگەوە کارگە کانەوە.
هەرچەندە ئەو چینەی دەستی کار پێک دەهێنێت لە تورکیا ژمارەیان دەگاتە نزیکەی 10 ملیون کەس بەڵام تەنها 0.7٪ ی ئەو کرێکارانە ئەندامی سەندیگا کرێکاریەکانن، هەروەها ئەو گرووپە کرێکاریانەی کە مافی سەربەخۆیی راستەوخۆی گرێ بەستیان لەگەڵ شوێنی کارەکانیان هەیە لەو رێژەیەش زۆر کەمترن، ئەمە لە کاتێکدا لە ژێر حوکمی پارتی داد و گەشە پێدانی تورکیادا رێژەی کرێکارەکانی کە بێ هیچ(بۆندێکی فەرمی)گـــــرێ بەستیەک لە شوێنی کارەکانیان کاردەکەن لە 387 هەزارەوە پەرەی سەندووە بۆ نزیکەی 1.6 ملیۆن کــــــــــــرێکار. شایەنی باسە ئەم کرێکارانە کە بە زمانی تورکی(تاشەرۆن) ناودەبرێن لە تورکیادا تادێت و لە گەشە سەندن دان. هەروەها پارتەکەی ئــــۆردووگان چەند جارێک هەوڵی رەخساندنی زەمینەیەکی گوونجاوی داوە بۆ زیاتر پەرەپێدانی ئەم جۆرە لەدەستی کار. شایەنی باسە کرێکارە تاشەرۆنەکان مافی پێکهێنانی یەکێتی کرێکاری و ئەندام بوونیان لە سەندیگاکانی کرێکاریەکاندا نیــــــــــــــە
جووتیارەکان و خەڵکە گووند نشینەکەی تورکیا زۆر لەم کرێکارانە گوزەرانیان باشتر نیە. چوونکە هەمیشە رادەی تێچوون لەکێڵگە کانیاندا زیاترە یاخوود زۆر نزیکە لە رادەی دەست کەوت لە بەرهەم و بەروبوومەکانیان. ئیدی بە بێ بوونی هیچ قازانجێک و هەندێ کاتێش لەدەست دانی دەست مایەکانیان. جووتیارەکان ناچاری چۆڵکردنی گووندو کێڵگەکانیان دەبن هەرەوەها بۆ بەدەست هێنانی نان گوزەرانیان دەبێ گووندەکانیان جێبهێڵن و کۆچ بکەن، روولە شارەکان بکەن ئەم دیاردەیەش بەش بەحاڵی خۆی فاکتەرێکی دیکەی زیاد بوونی رێژەی بێکاریە لەو ووڵاتەدا.ە.
سەرکووتکردن لە ژێر ناوی گەشە سەندنی ئابووری دا
پارتی داد و گەشە پێدانی تورکیا سیاسەتێکی سەرکووت کەری یەکجار تووندو تیژی گرتۆتە بەر دژی گشت گرووپە سیاسی و ئەتنیکە جیاوازەکانی ئەو ووڵاتە بە جۆرێک نزیکەی 10 هەزار کەس زیندانی سیاسین لەو ووڵاتە دا ئەمانەش لە هەر یەک لە کورد و سوسیالیستەکان و ئیسلامی و نەتەوە پەرستەکان پێکدێن. کە هەریەکەیان سەر بە باڵێکی جیاوازی خەباتن لەو ووڵاتەدا. ئەوەی زیاتر دەرفەتی رژێمەکەی ئۆردووگانی داوە یاسای دژە تیرۆری ساڵی 1991 ە. بەجۆرێک ئەم رژێمە بەتەواوەتی ئیستغلالی ئەم یاسایەیی کردووە و ئەمڕۆ نزیکەی یەک لە سەر سێ ی ئەو کەسانەی لەجیهاندا، لە ژێر یاسای دژە تیرۆر زیندانی کراوون لە تورکیان. ئەم بەڵگەیەش دەی سەلـمێنێت کە لە ژێر حوکمی پارتی داد و گەشە پێداندا چەند بە ئاسانی دەتوانن خەڵکی لەژێر ناوی تیرۆردا بچەوسێننەوە.
ئازادی نووسین و دەربڕینی بۆچوون یەکێکی دیکەن لە قوربانیەکانی سیاسەتە سەر کووت کەرەکەی پارتی داد و گەشە پێدانی تورکیا. هەر بۆیە ئەمڕۆ کە 70 نزیکەی رۆژنامە نووس حوکم دراوون لە زیندان دان،کە زووربەی زۆریان یاکوردن یاخوود چەپە ئازادیخوازەکانن. هەربۆیە هەریەک لە کۆمیتەی داکۆکی کردن لە رۆژنامە نووسانCPJ و ژۆرنەلیستە بێ سنورەکانRSF تورکیا بە یەکەم ووڵات دادەنێن لە جیهاندا بۆ زیندانی کردن و تووندو تیژی بەرامبەر رۆژنامە نووسان. هەرچەندە بەمەبەستی سڕینی ئارەقەی شەرمەزاری رژێمەکەی ئۆردووگان دووبارە پەنادەباتەوە بەر یاساکەی دژە تیرۆر و ئەم رۆژنامە نووسانە بە تیرۆریست لە قەڵەم دەدات. شایەنی باسە رۆژنامە نووسە بێ لایەن و راست رەوەکان هێشتا تاڕادەیەک لە پرووشکی ئاگری ئەم تووندوتیژیەی حکوومەت پارێزراوون. هەرچەندە ئەمانیش رۆژانە دووچاری چەندین هەڕەشە و چاوو سوورکردنەوە دەبنەو لەلایە رژێمە کەی تورکیا. شایەنی باسە ئەمڕۆکە چەندین رۆژنامە نووسیش لەکارەکانیان دەرکراوون بە هۆی هەمان سیاسەتە سەرکووت کەرەکە ی پارتی داد و گەشە پێدان. یەکێک لە کەیسە بەناووبانگانەش کەیسەکەی خاتوون ئەیس تەمەکاران بوو کە فشار و هەرەشەکانی رژێمەکەی ئــــــــــــــۆردووگان لەسەر رۆژنامەی میللیەت یەکێک لە ئۆرگانەسەرەکیەکانی تورکیا ئەو رۆژنامەیەیی ناچار کرد کە دەری بکەن لەسەر کارەکەی.
سیاسەتی سەرکووت کەریەکەت پارتی داد و گەشە پێدان تەنانەت سەندیگاو یەکێتی یەکانی کرێکارانیشی گرتۆتەوە. ئیدی جەنگێکی داڕێژراوی تۆکمەی دژی ئەم رێکخراوانەش گرتۆتە بەر و هەمیشە هەوڵدە دات رێگری لە سازدانی مان گرتن و خۆپیشاندانە کرێکاریەکان بکات یەکێکیش لەو نموونە ئاشکرایانە مانگرتنی کرێکارانی هێڵی ئاسمانی تورکی بوو کە حکومەت هەوڵی زۆری دا بۆئەوەی نەهێڵێت بکرێت بەڵام دواتر کرێکاران هەر مانگرتنەکەیان ئەنجام دا.هەر بۆیە وەک نارەزاییەک بەرامبەر هەڵوێستی ئەم کرێکارانە، حکومەت پشتگیری کۆمپانیانی هێڵی ئاسمانی تورکی کرد بۆ دەرکردنی نزیکەی 300 کرێکاری لەو کۆمپانیایە.ە.
شایەنی باسە کرێکارنی کەرتە گشتی یەکانی وەک پەروەردەو فێرکردن و تەندرووستی و خزمەت گووزاریەکانی دیکە بێ بەش نین لە پێشێلکاریەکانی مافیان لە لایەن رژێمەیکی ئۆردووگانەوە هەربۆیە هێزە کانی پۆلیس چەندین جار پەلاماری نووسینگەکانی سەندیگای کرێکاری کەرتە گشتی یەکانیان داوە هەروەک KESK هەروەها نزیکە 125 ئەندامی ئەو رێکخراوەشیان کردۆتە زیندانەوە. دیسانەوە بە پشت بەستن بەیاسای دژە تیرۆر.
هەر بۆیە ئەم جۆرە حکومەتانە کەپشت بە سیاسەتی سەرکووت کردن و تووندو تیژی دەبەستن ئاساییە کە توێژێکی دیکە لە قوربانی یەکانی ئەم سیاسەتەیان، قوتابیان بن. نزیکەی 850 قوتابی لە زیندانە کانی تورکیادان کە زووربەیان چالاکوانە ئازادی خوازەکانی دژ بە سیستەمی سەرکووت کارین و داواکارایەکانیشیان تەنها، باشکردنی بارودۆخی خوێندکاران و نەمانی تووندوتیژیە فاشیەکەی ئەو رژێمەیە کە گرتوویەتە بەر لە خوێندندا و هەروەها باشترکردنی دۆخی کورد لەو ووڵاتە دا. ئیدی زووربەی ئەم قوتابیانە حوکمی جۆراو جۆر دراوە بەسەریاندا کە لە شەش ساڵەوە دەست پێدەکات و هەنێکیشیان زیندانی ئەبەدیان بەسەردا سەپێندراوە. پاساوی حکومەت بۆ دژایەتی کردنی خوێندکاران لەو ووڵاتە جیاوازە هەر لە تاوان بار کردنیان بە بەشداری لە خۆپیشاندانە کان تاوە کوو خوێندنەوەی مانەفێستۆی کۆمەنیست.ە
شایەنی باسە کورد پلەی یەکەمی هەیە لە چەوساننەوەی لە لایەن رژێمەکەی پارتی داد و گەشە پێدان هەرچەندە لەم دواییە دا ئەم رژێمە کەو تۆتە دانوستاندن لەگەڵ رێبەری پارتی کرێکارانی تورکیا عەبدوڵڵا ئۆچ ئالان کە نزیکەی چوارد ەساڵە زیندانە لە دوورگەی ئیمرالی بەڵام ئەمە هیچ کات مانای کەم کردنەوەی ستەم و تووندوتیژی نیە دژبەو نەتەوە یە لە تورکیا نمونەش:ە.
فێربوون بەزمانی کوردی تا ئەمڕۆکەش لەو ووڵاتەدا یاساغە، لە نێو کۆی زیندانە سیاسیەکاندا 8000 کەسیان سەر بە بزووتنەوەی رزگاری خوازی کوردیەکانن، هەروەها لە ئەنجامی ئەو شەڕانەی کە پارتی داد و گەشە پێدان بەرپای کردوە دژی پارتی کرێکاران نزیکەی 1500 لاو بوونەتە قوربانی لە هەردوولا. ئەمە سەرەڕای کۆمەڵ کوژیەکەی رۆبۆسکی(شەرناخ) ساڵی 2011 کە لە ئەنجامی بۆردوومانی فڕۆکە جەنگیەکانی تورکیا 34 کەس لە خەڵکانی بێ تاوانی ئەوگووندەو ناوچەکانی دەورووبەری بوونە قور بانی. تائێستاش حکومەتی تورکیا بەشیوەیەکی فەرمی سەر زەنشتی و سزای تاوان بارانی ئەم هێرشە دڕندەیەی نەکردووە
بەسەڵتەنەت کردنی دەسەڵات
هەرچەندە زۆر مایەیی نیگەرانیە ئەو زووڵم و سیاسەتە سەر کووت کردنەی رژێمەکەی پارتی داد و گەشە پێدان گرتوویەتە بەر لە تورکیا. بەڵام لەمە ترسناک تر هەوڵەکانی ئۆردووگان و پارتی داد و گەشە پێدانە بۆ مۆنۆ پۆلیست کردنی دەسەڵات لەو ووڵاتە دا. ئیدی پێشنیازی ئۆردووگانی ئەم چەند مانگەی رابردوو بۆ دەستکاری کردنی بەندەکانی دەستوور یەکێکە لەو هەنگاوانەی کە دەیەوێت هەرچی بوارەکانی حوکم و بڕیاردان هەیە لەو ووڵاتە دا بخەنە رێژ سایەی دەسەڵاتی خۆیانەوە. هەروەها سیستەمی دەسەڵات لە پارلەمانی یەوە بگۆڕن بۆ سیستەمی سەرۆک کۆماری بەمەش ئۆردووگان گەرەکیەتی دەسەڵاتی خۆی هێندەی دەسەڵاتی سووڵتانێک رەهابکات. لەو مافانەش کە دەیداتە خۆی بە گۆڕینی دەستوور بریتین لە هەڵوەشاننەوەی پەرلەمان و هەڵبژاردنی نیوەی ئەندامانی دادگای باڵای تورکیا و هەروەها رەت کردنەوەی یاساکانی کە پەرلەمان بریــــــاری لەسەر دەدات. ئەمە ووێڕای چەندین مافی دیکەی حوکمڕانی. هەربۆیە لەم دەیەیی رابردوودا پارتی داد و گەشە پێدان زیاتر جەختی لە سەر بەهێزکردن و فراوان کردنی دەسەڵاتەکانی پۆلیس کردووە. بۆئەوەی حکومەتێکی فاشستی پشت بەستوو بە پۆلیس و هێزەکانی ئاسایش بهێنێتە ئاراوە. هەر ئەمەشە وای لەم پارتە کردووە بۆ لاوازکردنی دەسەڵاتە سەربازیەکەی ئەو ووڵاتە کە ژەنەراڵە کان دەستیان بەسەردا گرتبوو هەروەها رابەرایەتیان دەکرد. خۆگەر چاوێک بە مێژووی پارتی داد و گەشە پێدان دابخشێنین دەبینین هەر لە سلۆگەنی (سەروەری بۆ گەل)ەوە چۆن ئەم پارتە بەردوام لە خەبات دابووە دژ بە لایەنەسەربازیەکەی ئەو ووڵاتەو هێنانە کایەی دەوڵە تێکی پۆلیستاریەتی ئیسلامی کە شوێن دەوڵە تێکی عەسکەرتاریەتی سیکولاریزم بگرێتەوە. هەرچەندە پێشتر پارتی داد وگەشە پێدان خۆی وەک پارتێکی ئیسلامی سیاسی مودێرن نیشان دەدا و پڕوپاگەندی مۆدێرنیزم و سیتە مێکی دیموکراسیەتی دەکرد.ە
بەرخوودان و خەباتی بەردەاومی ئێمەو خەڵکانی ئازادی خواز دەبێت بەردوام بێت دژی پارتی داد وگەشە پێدانی و ستراتیژیەتە ئابووریە مۆنۆپۆلیستی و ئیمپریالستە کەی ئەو رژێمە. کە تەنها بۆ سەپاندنی دەسەڵاتی پشت بە تووندوو تیژی و سەرکووت کردن دەبەستێت بە هیوای ئەوەی کە کۆمەڵانی خەڵکی تورکیا رۆژ بەڕۆژ زیاتر لە راستیەکانی ئەم رژێمە تێبگەن، بۆئەوەی بە هەموومان بتوانین رۆژێک بەیەک دەنگ رەتی بکەینەوە.ە

1- پارە رەشەکان گشت ئەوپارەو سەرمایانە دەگرێتەوە کە بازرگانە سەرمایەدارەکان لــــــــە رێگەی کۆمەڵێک رێکخراو و فێرمایی ئەهلیەوە، هەوڵدەدەن هەمیشە دوورەپەڕێزلە بــــــاجی دەوڵەتەکانیان بەرهەمی بهێنن.
⁉️ تایبەتمەندییەکانی بابەت - Meta-data
🏷️ پۆل:📖 کورتەباس
🏳️ زمانی بابەت:🏳️ کوردیی ناوەڕاست
📙 پەڕتووک - کوورتەباس📖 رامیاری، جیۆپۆلیکیک و پەیوەندیی نێودەوڵەتی

⁉️ تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
✨ کوالیتیی بابەت: 62% ✔️
62%
✖️
 30%-39%
خراپ👎
✖️
 40%-49%
خراپ
✖️
 50%-59%
خراپ نییە
✔️
 60%-69%
باش
✔️
 70%-79%
زۆر باشە
✔️
 80%-89%
زۆر باشە👍
✔️
 90%-99%
نایاب👏
62%
✔️
ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jun 3 2013 8:43PM تۆمارکراوە
✍️ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (بەڕێوەبەری سیستم)ەوە لە: Apr 2 2015 4:51PM باشترکراوە
☁️ ناونیشانی بابەت
🔗
🔗
⚠️ ئەم بابەتە بەپێی 📏 ستانداردەکانی کوردیپێدیا هێشتا ناتەواوە و پێویستیی بە داڕشتنەوەی بابەتی و زمانەوانیی زۆرتر هەیە!
👁 ئەم بابەتە 5,336 جار بینراوە

✍️ ئەم بابەتە باشتر بکە!
☰ زۆرتر
⭐ بۆ ناو لیستی کۆکراوەکان
💬 رای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!

✍️ گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە!
🏷️ Metadata
RSS

📷 گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🔎 گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
⠪ بەشکردن
Facebook
Twitter
LinkedIn
Whats App
Viber
SMS
Facebook Messenger
E-Mail
👍
⭐ نرخاندنی بابەت
⭐⭐⭐⭐⭐ نایاب
⭐⭐⭐⭐ زۆر باشە
⭐⭐⭐ باش
⭐⭐ خراپ نییە
⭐ خراپ
چ دەردەسەریەک لەپشت تورکیایی ئۆردوگانی دەگوزەرێت
📖 کورتەباس

📚 فایلی پەیوەندیدار: 0
🖇 بابەتە پەیوەستکراوەکان: 2
📅 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)
1.👁️02-05-2013
🔤 وشە و دەستەواژە
1.👁️تورکیا
📂[ زۆرتر...]

Kurdipedia.org (2008 - 2020) version: 12.03
| 📩 contact@kurdipedia.org | ✔️CSS3 | ✔️HTML5
| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0,78 چرکە!
☎ +9647701579153 +9647503268282
| ☎ +31654710293 +31619975574