🏠 دەستپێک
تۆمارکردنی بابەت
کوردیی ناوەڕاست
Kurmancî - Kurdîy Bakûr
English
کرمانجی - کوردیی باکوور
هەورامی
لەکی
Kurdîy Nawerast - Latînî
عربي
فارسی
Türkçe
עברית
Ελληνική
Française
Deutsch
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
Pусский
Fins
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
پەیوەندی
دەربارە!
FacebookKurdipedia on Facebook
TwitterKurdipedia on Twitter
Dark modeDark Mode
زۆرتر
Kurdipedia
🔎 English Menu
🏠|📧|دەربارە!|پەڕتووکخانە|📅
🔀 بابەت بەهەڵکەوت
❓ یارمەتی
📏 رێساکانی بەکارهێنان
🔎 گەڕانی ورد
➕ تۆمارکردنی بابەت
🔧 ئامرازەکان
🏁 زمانەکان
🔑 هەژماری من
✚ بابەتی نوێ
📖 کۆتری سەلام
کۆتری سەلام شەقامی تعجیل
ئه و پەیکه ره حزبی شوعی عێراق دروستی کرد سالی 1960.
لە زە مانی عدالکریم قاسم، به بونه ی به ستنی کونگره ی (انصار السلام العالمی) ئه و ئارمه ی دیاره له سه ر پەیکه ره که [ ئا
📖 کۆتری سەلام
📖 هەولێر لە سەرەتای شێستەکاندا
شاری هەولێر لە سەرەتای شێستەکاندا..

ئەگەر (60)سارێک بگەڕێینەوە پاش بەچاوی ئەو وەختی تەماشای شاری هەولێر بکەین، دەکرێ بڵێین :
1_ بێجگە لە قەرات، ئەو گەڕەکانە لە خوارێ هەبوون :
خانەقا، تەعجیل، سەعد
📖 هەولێر لە سەرەتای شێستەکاندا
📜 چەپکێک یاد
چەپکێک یاد..
هۆنراوەی: فەرید مەخموری
گوتنی: میکائیل

‎بۆ دەهاتی
‎خۆت دەخستە
‎گرتوخانەی ئەم شیعرانەم
‎نەتدەزانی
‎شیعرەکانم سێدارەن و
‎دەبێ خۆتیان پێ هەڵواسی؟
‎پێم نەگوتی گەر هاتیە لام
‎مەگە
📜 چەپکێک یاد
📕 فەلسەفەی ئازادی
فەلسەفەی ئازادی
بیرنامەیەک بۆ مرۆڤی تاکی ئازاد
چاپی یەکەم 2021
دکتۆر کەمال میراودەلی
📕 فەلسەفەی ئازادی
📕 قورئانناسی خوێندنەوەی قورئان بە قورئان 1
قورئانناسی خوێندنەوەی قورئان بە قورئان
بەرگی یەکەم
زمان و مەنهەجی عەقڵانیی قورئان
چاپی یەکەم 2021
دکتۆر کەمال میراودەلی
📕 قورئانناسی خوێندنەوەی قورئان بە قورئان 1
📕 کۆرسی فەلسەفە
کۆرسی فەلسەفە
سەرەتاکانی فەلسەفەو بابەتە جەوهەرییەکانی فەلسەفە
لەجیهانی سۆفیاو کتێبە کچەکەی فەلسەفەوە
چاپی یەکەم 2021
دکتۆر کەمال میراودەلی
📕 کۆرسی فەلسەفە
📕 شیعرناسیی بە شیعر
شیعرناسیی بە شیعر
ڵیکۆڵینەوەیەکی ئەکادیمی لە ئیستاتیکای شیعر
دکتۆر کەمال میراودەلی
چاپی یەکەم 2021
📕 شیعرناسیی بە شیعر
📕 فەلسەفەی زمان و زمانناسی کوردی 1
فەلسەفەی زمان و زمانناسی کوردی
بەرگی یەکەم
لەرێزمانی کوردیی بنچینەیی
نووسەر دکتۆر کەمال میراودەلی
چاپی یەکەم 2021
📕 فەلسەفەی زمان و زمانناسی کوردی 1
📕 ئارکیۆلۆجی فۆگۆ
ئارکیۆلۆجی فۆگۆ فەلسەفەی زانین و دەسەڵات
دکتۆر کەمال میراودەلی
چاپی یەکەم 2021
📕 ئارکیۆلۆجی فۆگۆ
📕 تا نەبووی بەسەراب تینووی دیدارت نەکردم
تا نەبووی بەسەراب تینووی دیدارت نەکردم
نووسەر د. کەمال میراودەلی
چاپی یەکەم 2021
📕 تا نەبووی بەسەراب تینووی دیدارت نەکردم
📕 تۆ زۆر ناوازەیت؛ بەرگی 04
نووسینی : کەیفی چۆمانی
ئاوی هەموو دونیا کۆببێتەوە،
هەموو زەریا و دەریاکان کۆببنەوە،
ناتوانن کە کەشتیەک نقووم بکەن،
تەنها لەو حاڵەتەدا نەبێت کە ئاوەکە بچێتە ناو کەشتیەکە.
بەهەمان شێوە،
هەموو
📕 تۆ زۆر ناوازەیت؛ بەرگی 04
📕 رێزمانی کوردی بەرگی یەکەم (وشەسازی) بەشی دووەم (جێناو)
ڕێزمانی کوردی بەرگی یەکەم (وشەسازی) بەشی دووەم (جێناو)
د.ئەورەحمانی حاجی مارف
کۆری زانیاری
بەغداد-1979
چاپی دووەم: هەولێر، 2014
📕 رێزمانی کوردی بەرگی یەکەم (وشەسازی) بەشی دووەم (جێناو)
📷 وێنەیەکی ناوازەی د.کەمال مەزهەر و هاوڕێکانی
وێنەیەکی ناوازەی د.کەمال مەزهەر و هاوڕێکانی
لەدەستە ڕاستەوە
1-دوکتۆر دارا ڕەشید جەودەت
2-دوکتۆر کەمال مەزهەر
3-جەلالی سام ئاغا
ئەم وێنەیە لەساڵی 1975 تۆمارکراوە
تەمەن درێژی بۆ کاک جەلال ڕۆح
📷 وێنەیەکی ناوازەی د.کەمال مەزهەر و هاوڕێکانی
👫 پێشەوا قادر کوردی
پێشەوا قادر ناسراو بە پێشەوا قادر کوردی قورئانخوێن و حافزقورئانێکی کوردە. ناوبەناو بەتایبەت لە مانگی رەمەزان بانگێشتی چەندین وڵاتانی عەرەبی دەکرێت بۆ کاری پێشنوێژی لە مزگەوتەکان، لە هەمان کاتدا بەردەو
👫 پێشەوا قادر کوردی
📷 هونەرمەندی گەورەی کەرکوک ڕەشەی کویلە
هونەرمەندی گەورەی کەرکوک ڕەشەی کویلە رەزا (لای چەپ) تاقە کەس بوو لە شەڕی سەفەربەلک گەڕایەوە، هاورێکانی هەمو یان له و شەڕە کوژران یان لە برسا یان سەرما مردن، ئەم خۆشبەختانە کەوتە دەست هێزەکانی روسیا و
📷 هونەرمەندی گەورەی کەرکوک ڕەشەی کویلە
📖 جاران لەهەولێر عادات و تقالید و تازیە هەبوو؟
جاران لەهەولێر عادات و تقالید تازیە هەبوو لەو گێڕانەوەیەدا بزانە....

کرمانجەتی تازیەیان دەگۆتێ و شارستانیش تازیمانە. پرسە و فاتیحە و ئارامگەش نەبوو، هەبوو نەبوو قەبرستان بوو، عادەتەن قەبرەکی درێژی
📖 جاران لەهەولێر عادات و تقالید و تازیە هەبوو؟
📖 چايەخانەی مام بایز
چايەخانەی مام بایز
چایخانەیەکی گچکەی رێک، لەپێشەوەی هەندەک قەمیش چاندرابوو لۆ سێبەری، شەش حەفت تەختی دار لۆ دانیشتن کە حەسیری درێژی لەسەر رایەخرابوو و هەندەک تەبلە و سێکوچکەی دەستکردی لۆ دانانی چایە
📖 چايەخانەی مام بایز
📷 ناوفیتەران لەسناعەی شێخەڵای ساڵی 1979
وێنەیەکی یادگاری ناوفیتەران لەسناعەی شێخەڵای ساڵی 1979، ئەو وەختی سناعە لەبن قەراتێ درێژ دەبوو هەتا لای شێخەڵا و دارفرۆشان دەهات، لەوێنەکەدا حاجی سعدی فیتەر و وەستا جعفر لەپێش دوکانەکەی وێنەیەکی گرتیە
📷 ناوفیتەران لەسناعەی شێخەڵای ساڵی 1979
📷 نەورۆزی ساڵی 1973 هەولێر
نەورۆزی ساڵی 1973 هەولێر، لەوێنەکەدا دیارە ئاگریان کردۆتەوە بەتایەی ئۆتۆمبێل ئەودوو بەڕێزەی لەوێنەکەدە ڕاوەستاون ئەوەی کڵاوی لەسەرە (هەڵۆ حەسەنە) ئەوەی تر (شەوکەت قادرە).
📷 نەورۆزی ساڵی 1973 هەولێر
📷 سەیری جلە پینەپینەکان مەکەن سەیری ئەو سێ قەلەمە بکەن
لەو وێنەیەی دەیبینن کە کە مامۆستا زرار عەبدوڵا یابە، لە دیوانە شیعریەکەی خۆی بڵاویکردۆتەوە، کەخۆی و شەهید دکتۆر کاوەی برایەتی بەجلی پینە پینەی کۆنەوە. وەک دکتۆر هاوژین سڵێوە لەبابەتێک لە فەیسبوکی خۆی
📷 سەیری جلە پینەپینەکان مەکەن سەیری ئەو سێ قەلەمە بکەن
📷 سید غریب و کورەکەی سید محمد گەورە بازرگانی بازار سالی 1962
بەڕیزان (سید غریب)و کورەکەی (سید محمد) گەورە بازرگانی بازار سالی 1962 شوێنی دوکانی گەراج امین ی ئێستا...
📷 سید غریب و کورەکەی سید محمد گەورە بازرگانی بازار سالی 1962
📖 کارگەکانی کرێمەستی لە هەولێر
کارگەکانی کرێمەستی لە هەولێر 🍦

بەر لەوەی کارگەی کرێمەستی لە هەولێر بکرێتەوە لە گەرەکەکان(عم العودە) هەبوو لە گەرەکی عارەبان لە بیرمە کە تازە منداڵ بووین جەمیلی کوری مام حەمک تورچی(ئوم العودەی) دەف
📖 کارگەکانی کرێمەستی لە هەولێر
📷 شێخ قادر حەفید برای شێخ محمود لە ساڵانی 1920
شێخ قادر حەفید برای شێخ محمود لە ساڵانی 1920 ەکان ئەم وێنەیەی خۆی بۆ بەرێز شاکر مەجرومی ناردووە.
ئەرشیڤی خوالێخۆشبووی کاک شێرکۆ شاکر مەجروم
📷 شێخ قادر حەفید برای شێخ محمود لە ساڵانی 1920
📷 خانوەکەی فوادی شێخ حەسەن
خانوەکەی فوادی شێخ حەسەن
کە ئێستا چێشتخانەی سارایە...
📷 خانوەکەی فوادی شێخ حەسەن
📕 کچانی دوکەڵ و ئاگر
ناوی کتێب کچانی دوکەڵ و ئاگر
نووسەر ئاڤا هوما
وەرگێڕ شەفیقی حاجی خدر
📕 کچانی دوکەڵ و ئاگر
👫 کەسایەتییەکان
مەحمود مەلا عێزەت
📅 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆ...
05-05-1987
✌️ شەهیدان
جەمال ئەحمەد فاتیح کەریم
👫 کەسایەتییەکان
ئویانۆس شامیلۆن
📜 هۆنراوە
چەپکێک یاد
📖 قووڵاییی جیوستراتیژیی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان | پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
⠪ بەشکردن
Facebook
Twitter
Telegram
LinkedIn
Whats App
Viber
SMS
Facebook Messenger
E-Mail
📋 Copy Link to Clipboard
👍
⭐ نرخاندنی بابەت
⭐⭐⭐⭐⭐ نایاب
⭐⭐⭐⭐ زۆر باشە
⭐⭐⭐ باش
⭐⭐ خراپ نییە
⭐ خراپ
☰ زۆرتر
⭐ بۆ ناو لیستی کۆکراوەکان
💬 رای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!

✍️ گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە!
🏷️ Metadata
RSS

📷 گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
🔎 گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
✍️✍️ ئەم بابەتە باشتر بکە!
| 👁️‍🗨️ | 👂

قووڵاییی جیوستراتیژیی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان
عەبدولڕەحمان کەريم دەروێش، مامۆستای زانستە سیاسییەکان، زانکۆی سەلاحەددین
یەکەم: دەستيێک:
دوای ڕاپەرینی (1991)، بەشێک لە کوردستانی باشوور ڕزگاری بوو، بەڵام بەشێکی زۆری لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی عێراقی مایەوە. خەبات بۆ ڕزگارکردنی ئەو ناوچانە هەر بەردەوام بووە، بەڵام چەندین هۆکار، بوون بە کۆسپ لە بەردەم سەرکەوتنی ئەو هەوڵانە. لە دوای 2003، دەسەڵاتی ئەمریکی لە عێراق و هێزە عێراقییەکان، ڕێک کەوتن کە بەپێی دەستوور مافی کوردستان بگێڕنەوە. لە ماددەی 58ی یاسای بەڕێوبردنی دەوڵەت، بنەمای چارەسەکردنی ئەو ناوچانە دانران، بەڵام سەری نەگرت. لەسەر هەمان بنەما، بەپێی ماددەی 140ی دەستووری عێراقی، ئەو ناوچانە بە "ناوچە جێناکۆکەکان" ناسێندران و، ڕێکاری چارەسەکردنیان بۆ دانرا. لایەنە سیاسییەکانی عێراق، هەوڵێکی زۆریان داوە بۆ ئەوەی ماددەی 140 جێبەجێ نەکرێت؛ تەنانەت لە نێوان خۆیاندا بەشانازییەوە باسی ئەوەیان دەکرد کە چۆن لە بەردەم جێبەجێکردنی ئەوە ماددە دەستوورییەدا، ڕێگر بوونە.(1) تاوەکوو ئێستا ئەم ماددەیە جێبەجێ نەکراوە. ماوەیەکی زۆر لەناو ناوەندە کوردستانییەکاندا، بە "ناوچە دابڕێندراوەکان" ناوەزەد دەکران و، بەپێی فەرمانێکی فەرمیی سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە ساڵی 2013دا، زاراوەی "ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێم" بۆ ئەو ناوچانە داڕێژرا، بەڵام لەبەر چەندین هۆکار، تاوەکوو ئێستا، بۆ ئاماژەدان بەو ناوچانە، چەندان زاراوە بەکار دەهێنرێت.(2) ئەمە دوو ساڵە، جەنگی داعش بەرۆکی ئەو ناوچانەی گرتووە و، سەرجەم شار و شارۆچکەکانی ئەو ناوچانەی کوردستان تووشی سووتان و کاوڵبوون هاتن و، هەندێکێشیان ئەنفال کران. لەدوای 2003 شەوە ڕووبەڕووی تیرۆر دەبێتەوە و، لەماوەی جەنگی داعشدا لەهەموو روویەکەوە زۆرترین زیانی پێگەیشت. لە سەردەمی حکوومەتەکانی عێراقدا، ئەو ناوچانە ڕووبەڕووی چەندەها جۆر لە نەهامەتی و سیاسەتی ستەمکارانە دەبوونەوە. ئەم لێکۆڵینەوەیە بەپێی میتۆدی زانستی، هەوڵ دەدات هەندێ لایەنی گرنگی ئەم ناوچانە بخاتە ڕوو.
دووەم: مەودای جیۆپۆلیتیکی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان:
ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێم، تەواوی ناوچە نیمچە شاخاوییەکان و دەشتايییەکانی کوردستانی عێراق دەگرێتەوە، کە لە نێوان ناوچە شاخاوییەکانی کوردستان و زنجیرەشاخی حەمرین و مەکحول و شنگالدایە؛ لە ڕۆژاوادا لە باشووری زنجیرەشاخەکانی شنگال دەست پێ دەکات بە درێژاییی زنجیرەشاخی مەکحول و زنجیرەشاخی حەمرین، تاوەکوو باشووری ناوچەی بەدەرە و جەسان. ئەم ناوچەیە، چەندین شاری گرنگ و ئاوەدان لەخۆ دەگرێت بە ئاراستەیەک کە لە مێژووی مرۆڤایەتیدا دیارن. دەکرێت ئەم ناوچەیە دابەشی چوار کەرتی سەرەکی بکەين:
یەکەم: کەرتی نەینەوا (مووسڵ و دەشتی نەینەوا و شنگال و زوممار و ناوچەی جەزیرە و چەندین ناوچەی دیکە لە ڕۆژاوای دیجلە لەخۆ دەگرێت).
دووەم: کەرتی خۆرهەڵاتی دیجلە (کە چەندین ناوچەی گرنگ لەخۆ دەگرێت وەک خازر و مەخموور و چەند ناوچەیەکی دیکە).
سێیەم: کەرتی کەرکووک (جگە لە کەرکووک چەندەها ناوچەی دیکە لەخۆ دەگرێت وەک حەویجە و دووزخورماتوو و قەرەتەپە و...هتد).
چوارەم: کەرتی گەرمەسێر (جەلەولا و خانەقین و مەندەلی و قزرەباد و زەرگۆش و حەمرین و بەدرە و جەسان و...هتد).
پانتاییی ئەم ناوچەیە نزیک 69 هەزار کیلۆمەتری دووجايە. دەکەوێتە نێوان هێڵی پانی (37.3 باکوور- 33 باشوور) و، نێوان هێڵی درێژی (41،2-46 ڕۆژهەڵات). ئەمەیش لە ڕاستیدا گرنگییەکی جیهانیی زۆری پێ دەبەخشێت.
سێیەم: جوگرافیای مێژووی ئەم ناوچانە:
لە مییانی گەڕانەوە بۆ جوگرافیای مێژووی کوردستان، بەڕوونی دەردەکەوێت کە ئەم ناوچانە، لە دێرزمانەوە جەرگە و ناوەندی کوردستان بوونە و، هەمیشە بۆ سەڵماندنی ناسنامەی بوونی کوردی لە مێژوودا، پەنا بۆ ئەو ئاسەوارانە براوە کە لەم ناوچانە بەجێ ماون. دیارە پرۆسەی یەکێتیی عەشیرەتە کوردییەکان و دروستکردنی شانشینێک بە ناوی گوتیام و، دامەزراندنی پایتەختەکەی لە شاری کەرکووکی ئێستا، بەڵگەیەکی حاشاهەڵنەگرە، بەتایبەت دوای ئەوەی دەرکەوتووە کە ڕەچەڵەکی ناوی کورد لە کوتیام هاتووە. بەمەیش، بۆمان دەردەکەوێت کە کۆڵەکەیەکی سەرەکی ناسنامەی کوردبوون لەو ناوچانە سەریان هەڵداوە و، هەمیشە بەبێ پچڕان هەر بە ناوچەی کوردنشین هەژمار کراوە. هەروەها، چەندان شاری کۆن لەو ناوچانە هەن، کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ هەزاران ساڵ و، لەو ناوچەیە چەندەها شانشین و ئیمپراتۆرییەتی مەزن سەریان هەڵداوە و، هەر لەو ناوچەیە چەندین جار چارەنووسی جیهانی کۆن دیاری کراوە. پایتەختی چەندین دەوڵەت و میرنشینی کوردیش لەم ناوچانە بوونە. دوای دامەزراندنی دەوڵەتی عێراق، هەموو کوردستانی عێراق لە سنووری ویلایەتی مووسڵ بەیەکەوە بەسترابووە، کە لە ساڵی،1925 بە عێراق بەسترایەوە.
چوارەم: قۆناغەکانی ململانێ لە نێوان کورد و حکوومەتەکانی عێراق لەسەر ئەم ناوچەیە:
ململانێی نێوان کورد و دەوڵەتی ناوەندیی عێراق لەسەر ئەم ناوچانە، قۆناغی جۆراوجۆری بڕیوە، کە دەتوانین بەسەر چەند قۆناغێکدا دابەشی بکەین:
دەسەڵاتی ئینگلیز، هەموو هەوڵەکانی شێخ محموودی حەفیدی بۆ یەکخستنەوەی ئەم ناوچانە لەگەڵ ناوچە ڕزگارکراوەکانی کوردستان شکستی پێی هێنا. لە نزیک کەرکووک سوپای شانشینی کوردستان بەرامبەر ئینگلیز تێک شکان و، دواتر مەملەکەتی کوردستان ڕووخا.
حکوومەتی عێراق لە سەردەمی دامەزراندنییەوە، هەمیشە دژی هەموو هەوڵێک بۆ بەستنەوەی ئەم ناوچانە بە ناوچەکانی دیکەی کوردستان، دەوەستایەوە، کاتێک لە ڕووی کارگێڕی و پەیوەندیی ئابووری و کەلتوورییشەوە ئەم ناوچانەی لە ناوچەکانی دیکەی کوردستان جیا کردەوە و، سیاسەتی تەعریبیان ئەنجام دا، بۆ ئەوەی دیموگرافیای ئەم ناوچانە بگۆڕێت.
هەوڵەکانی دامەزراندنی هێڵی بەرگری لە لایەن ئەفسەرانی کورد، بە رابەرایەتیی "بەکر سدقی"، بەکوشتنی بەکر سدقی و هاوڕێکانی، زیندەبەچاڵ کرا و، شایەنی باسە تاوەکوو ئێستا هەوڵەکانی "بەکر سدقی"، بەنهێنی ماوەتەوە و ڕێگە نادرێت وردەکارییەکان بخرێتە ڕوو.
حزبی هیوا، هەمیشە خوازیاری یەکخستنەوەی هەموو کوردستان بووە، تا لە ڕووی کارگێرییەوە بکرێتە یەک لیوا (پارێزگا)، بۆ ئەوەی هەموو ناوچەکانی کوردستان یەک بخرێت.
داواکارییەکانی حزبی هیوا، بوون بە داواکاریی پارتی دیموکراتی کوردستان و شۆرشی ئەیلوول، بۆ یەکخستنەوەی هەموو ناوچەکانی کوردستان. بەڵام، حکوومەتی عێراق دژی ئەو هەوڵانە وەستایەوە و، چەندین شاڵاوی سەربازی و کۆمەڵکوژیی ئەنجام دا بۆ ئەوەی ئەم ناوچانە وەک کوردستان نەناسرێنەوە.
لە شۆڕشی ئەیلوول، هەوڵ درا ئۆپەراسیۆنی سەربازیی شۆڕشگێری لەم ناوچانە ئەنجام بدرێت و ڕزگار بکرێت، بەڵام حکوومەتی عێراق بەتوندی دژی ئەم هەوڵە وەستایەوە.
لە ڕێککەوتننامەی 11ی ئاداری 1970، کێشەی ئەم ناوچانە خرایە ئەجێندای ماوەی ئینتقالییەوە، بۆ ئەوەی چارەنووسی یەکلا بکرێتەوە.
لە 1974، حکوومەتی عێراق یاسای خودموختاریی 1974ی ڕاگەیاند کە هەموو ئه و ناوچانەی کە ئێستا جێگەی باسن، خستە دەرەوەی سنووری ناوچەی خودموختاری. سەرکردایەتیی کوردیش ئەم یاسایەی ڕەت کردەوە و، لە ئەنجامدا جەنگ دەستی پێ کرد و، عێراق ڕێککەوتننامەی جەزائیری لە 1975 واژوو کرد، بۆ ئەوەی شۆرشی کوردستان بتوێنێتەوە.
لە هەشتاکان، حکوومەتی عێراق، هێزی ستراتیژیی عێراقی، بە سەرۆکایەتیی نووسینگەی باکووری حزبی بەعس لەو ناوچانە جێگیر کرد، کە بەپێی یاسا تەواوی سەڵاحییاتی دەوڵەتێکی کۆنفدراڵیان وەرگرت، بۆ ئەوەی کورد لەو ناوچانە نەهێڵن و، لەم هەنگاوەیش شاڵاوەکانی بەدناوی ئەنفال دەستی پێ کرد.
لە ساڵی 1991، لە مییانی ڕاپەڕینی کوردستان، هێزی پێشمەرگە و هێزی عێراقی، لەم ناوچانەدا چەندین پێکدادانی قورسیان ئەنجام دا؛ لە ئاکامدا هێزی عێراقی، بەو هێزە ستراتیژییەی کە پێشتر داینابوو، ئەم ناوچەیەی کۆنترۆڵ کرد و، ڕێگەیان نەدا هەرێمی کوردستان سنووری یاسای خودموختاریی 1974 تێ پەڕێنێت.
لە 2003، یاسای بەڕێوبردنی کاتیی دەوڵەتی عیراقی، ددانی تەنها بە سنووری هەرێمی کوردستانی پێش 2003 دا نا و، ڕێگەی نەدا ئەم ناوچانە بۆ کوردستان یەکلا بکرێنەوە و، لە مییانی گوشاری کورد، چارەنووسی ئەم ناوچانە بۆ ماددەی 58ی دەستووری کاتیی عێراق بەجێ هێڵرا.
دواتر، چارەنووسی ئەم ناوچانە بەپێی ماددەی140ی دەستووری داڕێژرا، کە تاوەکوو ئێستا ڕوون نییە چۆن دەتوانێت گرفتی ئەم ناوچەیە یەکلا بکاتەوە، یان چارەسەر بکات.
هێزە عێراقییەکان لە 2003، تاوەکوو ئێستا کار بۆ دوورخستنەوەی بوونی کورد لەم ناوچانە دەکەن. چەندین سەرکردایەتیی ئۆپەراسیۆنیان بۆ ئەم مەبەستە دامەزراند، وەک سەرکردایەتیی ئۆپەراسیۆنی دیجلە. هاوشان لەگەڵ هەوڵەکانی حکوومەتی عێراقی، هێزە تیرۆریستییەکان دەستیان کرد بە ڕەشەکوژیی کورد و دەرکردنیان، وەک بەردەوامییەک بۆ سیاسەتەکانی پێشووی حکوومەتی عێراقی.
لەگەڵ سەرهەڵدانی داعش، هەموو کەرتەکانی ئەم ناوچەیە، بوون بە گۆرەپانی جەنگ و، ماوەی دوو ساڵە تیرۆریستانی داعش و میلیشا جۆراوجۆرەکان، خەریکی کاوڵکردنی ئەم ناوچانەن و، پێشمەرگەیش بەرگری دەکات. چەندین کارەساتی گەورەیش لەم ناوچانە ڕوویان دا و، سەرجەم شارەکانی ئەم ناوچەیە ڕووبەڕووی هێرشی تیرۆریستان بوویەوە و، تاوەکوو ئێستا جەنگ بەردەوامە.
کوردستانییان تاوەکوو ئێستا بەشێکی زۆری ئەم ناوچانەیان ڕزگار کردووە و، چەندین ناوچەی دیکە ماونەتەوە و چاوەڕوانی ڕزگارکردنن و، حکوومەتی عێراقیش هەڕەشە دەکات و داوای کشانەوەی هێزی پێشمەرگە دەکات.
هێزی حەشدی شەعبی و گروپە تیرۆریستییەکان و سوپای عێراقی، بەئاشکرا هەڕەشە لە پێشمەگە دەکەن و، داوا دەکەن لەو ناوچانە بکشێنەوە.
پێنجەم: ستراتیژیی عێراقی بەرامبەر بەم ناوچانە:
حکوومەتی عێراق لەو ساتەوەختەی دامەزراوە، هەمیشە سەرقاڵی دۆزینەوەی ڕیگەچارەیەکە بۆ ئەوەی ئەم ناوچەیە بەیەکجاری کۆنترۆڵ بکات؛ بۆیە لە ماوەی سەدەی ڕابردوودا، دەستی بە جێبەجێکردنی ئەم سیاسەتانەی لای خوارەوە کردووە:
سیاسەتی جیاکاری لە دژی گەلی کورد، بەتایبەتی لەم ناوچەیە.
سیاسەتی پەرتکردنی پەیوەندییەکان لە نێوان پێکهاتەکانی ئەم ناوچەیە.
سیاسەتی دەرکردن و ڕاگواستنی دانیشتووانی ڕەسەنی ئەم ناوچەیە.
سیاسەتی تەعریب، واتە گۆڕینی ڕەگەزنامەی نەتەوایەتیی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە بۆ سەر ناسنامەی عەرەبی.
سیاسەتی دزین و لەبنهێنانی کانزاکانی ئەم ناوچەیە.
سیاسەتی جینۆسایدکردن و ئەنفالکردن.
سیاسەتی بەعەرەبکردن، واتە هێنانی عەرەب بۆ ئەم ناوچەیە و جێنشینکردنیان.
سیاسەتی جەنگ و خوڵقاندنی نائارامیی بەردەوام لەم ناوچەیە.
سیاسەتی سڕینەوەی ئاسەواری شارستانی و کەلتووری ڕەسەنی ناوچەکە.
ڕاستییەکەی، چەندان جۆر لە سیاسەتی ستراتیژی و تەکتیکی بەکار هێنراوە بۆ ئەوەی ئەم ناوچەیە بەیەکجاری داگیر بکەن. ئەمەیش بەڵگەیەکی حاشاهەڵنەگرە لەسەر گرنگیی جیۆستراتیژیی ئەم ناوچەیە بۆ کوردستان، ئەگینا ئەم هەموو سیاسەتانەیان بەرامبەر ئەم ناوچەیە ئەنجام نەدەدا.
شەشەم: گرنگیی جيۆستراتیژیی ئەم ناوچەیە:
گرنگیی ئەم ناوچانە بۆ ناوچەکانی دیکەی کوردستان، دەگەڕێتەوە بۆ چەندین لایەن، وەک بەشێک لە پێداویستییەکانی یەکانگیریی وڵات، کە بەپێی پێویستیی ژیاری و نیشتیمانی و مێژوویی و کۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابووریی ئەم میللەتە پێک هاتووە، لە سەرەتای سەرهەڵدانی ناسنامەیەوە تاوەکوو ئێستا.
لە ڕووی جیۆپۆلیتیکی و ستراتیژییەوە:
ئەم ناوچەیە، ناوچەی شادەماری ستراتیژییە بۆ کوردستان و، هێڵی بەرگری و ناوەندی شارستانیی کوردستانییە. ئەم ناوچەیە بە شێوەیەکی گشتی، (ناوچەی پانتاییی دەشتایی)(3) پێک دێنێ و، لە ڕووی هێزی سیاسی و هێزی دەوڵەتخوازییەوە گرنگییەکی زۆر بە کوردستان دەبەخشێ، لەبەر ئەوەی لەسەر ئاستی هەرێمی و نیشتیمانی و نێودەوڵەتی، ناوچەیەکی جیۆپۆلیتیکی گرنگە و، بە ڕزگارکردنی، پێگەی جیۆپۆلیتیکی کوردستان لەسەر بنەمایەکی پتەو بونیاد دەنرێت. گرنگترین وێستگە بۆ جیۆپۆلیتیکی هەر نەتەوەیەک، لەسەر خاکەکەی خۆی دەست پێ دەکات. ئەگەر لە کوردستانیش بڕوانین، دەبینین ناوەند و جەرگەی کوردستان، بەداخەوە بە هۆی ستراتیژیی دوژمنەکانییەوە، ئێستا بۆتە ناوچەیەکی دابڕێندراو و، لە کوردستان پچرێندراوە و، ئێستا لە دەرەوەی ئیرادەی سیاسی و نەتەوەییی دانیشتووانەکەیەتی؛ واتە بۆ ویست و مەرامی جیۆپۆلیتیکی میللەتێکی دیکە بەکار دەهێنرێت. بۆیە ڕزگارکردنی ئەم ناوچانە نەخشەیەکی جیۆپۆلیتیکی بەهێز بۆ کوردستان دادەمەزرێنێت.
لە ڕووی ستراتیژییەوە، ئەم ناوچانە، ناوچەیەکی هەرە گرنگە بۆ هێڵی باشووری خۆی و، هێڵی دەریای ناوەڕاست ڵەگەڵ هێڵی زاگرۆسدا بەیەکەوە دەبەستێتەوە. ئەمە پێگەی هێزی سەرەکییە بۆ کوردستان، تاکو بتوانێت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا فاکتەرێک بێت. مووسڵ، بە هۆی گرنگییەکەیەوە، هەمیشە هێزە دەرەکییەکان بۆ سەرکوتکردنی بەشەکانی تری کوردستان بەکاریان هێناوە. بۆیە ئەگەر بەدەستی کوردستانەوە نەبێت، ئەگەری سەرکوتکردنی هەرێمی کوردستان زۆر زۆرە، بەڵام ئەگەر بەدەستی هەرێمی کوردستانەوە بێت، لەو ئەگەرانە ڕزگاری دەبێت. واتە جیۆستراتیژییەتی ئەم ناوچەیە، چارەنووسسازێکی یەکلاکەرەوەیە بۆ پاشەڕۆژی کوردستان.
لە ڕووی جیۆئیکۆنۆمی:
ئەم ناوچانە، بە هۆی دەوڵەمەندی لە کانزا و سروشت و خاکی بەپیت و زۆریی بەروبوومەکانی، دەبێتە هۆی بەهێزیی ئابووریی هەر هێزێکی سیاسی، کە دەست بەسەریدا بگرێت. هەر بۆیە، حکوومەتە یەک لە دوای یەکەکانی عێراق، هەمیشە بەبەردەوامی توانستی ئابووریی ئەم ناوچەیەیان بۆ بەهێزکردنی پێگەی ناوخۆیی و هەرێمی و نیۆدەوڵەتیی خۆیان بەکار هێناوە. کوردستانیش وەک وڵات، ناتوانێت یەکانگیریی ئابووری دابمەزرێنێت ئەگەر ئەم ناوچانە لەژێر قەڵەمڕەوی خۆیدا نەبێت؛ چونکە هەموو ناوچە دابڕێندراوەکان، بە هەر چوار کەرتەکەیەوە، هەر لە کۆنەوە ناوەندێکی بازرگانی و ئابووریی گرنگ بوونە. ئەم سیفەتە لەم ناوچانەدا، گرنگییەکی تر بە دوای خۆیدا دەهێنێت، ئەویش گەشەکردنی بازرگانیی ناوخۆ و، بەستنەوەی ناوچەکانی کوردستانە بەیەکەوە لە ڕووی ئابوورییەوە. ئەمە، بازاڕی نیشتیمانیی کوردستان دادەمەزرێنێت و، بونیادی ئابووریی نیشتمانی لە کوردستان سەقامگیر دەکات.
لە ڕووی جیۆسەربازییەوە:
ئەم ناوچەیە هێڵی بەیەکەوەبەستراو بۆ بەرگری پێک دێنێت، بەرامبەر هەر هەڕەشەیەک کە لە باشوورەوە ڕووبەرووی کوردستان ببێتەوە. ئەم هێڵەیش خۆی لە زنجیرەشاخی حەمرین و مەکحولدا دەبینێتەوە، دواتريش لە پانتایی دەشتایی نەینەوا و حەمرین و گەرمەسێر و...هتد. زنجیرەشاخی حەمرین و مەکحول و شنگال، بە درێژاییی نزيک هەزار و دوو سەد کیلۆمەتر و، بە پانتاییی (2 تا 5 کم) و، بەرزی (100 تا1200 م)، کوردستان لە عێراق جیا دەکەنەوە. ئەو کات کوردستان لە ڕووی ڕووبەرەوە مامناوەند دەبێت، هێزێکی سیاسی- سەربازیی گەورە بۆ هەرێمی کوردستان دابين دەکات، بواری مانۆڕی بەرگریی سەربازی بۆ کوردستان زیاد دەکات و، توانای بەرگری دژی داگیرکەران بەهێز دەکات. ئەم ناوچانە، بە هۆی ئەم ڕووبەرە فراوانەی کە هەیانە، دەبنە بەربەستێک لە بەردەم شەپۆلی وڵاتانی دراوسێ، کاتێک ویستی ئەوەیان هەبێت هێرش بکەنە سەر هەرێمی کوردستان، واتە دەبنە ڕێگر لە بەردەمیاندا و، ئەم ناوچانە دەبنە پارێزەری هەرێمی کوردستان. ئەم ناوچانە، بە هۆی دانیشتووانەکەیشی، دەبێتە یەکێک لە هۆیە گرنگەکانی دابینکردنی ئاسایشی نەتەوەیی، چونکە قەوارەی دانیشتووانی هەر یەکەیەکی سیاسی، کار دەکاتە سەر دابینکردنی هێزی چەکداریی هەمیشەیی و یەدەگ.
لە ڕووی جیۆسوسیۆلۆژی:
ئەم ناوچانە تەواوکەری بونيادی و پێکهاتەی کۆمەڵایەتیی کوردستانن. ئێڵ و عەشیرەتە کوردییەکان و تورکمان و ئاشورییەکان یەک دەگرنەوە و، لە پەرتەوازی ڕزگاریان دەبێت. جگە لەوەیش پێکهاتەی مەدەنی و شاريی لە کوردستان زیاد دەکات و، پێکهاتەی داخراوەیی عەشیرەتگەری و ناوچەگەری، لاواز دەبێت. پێکهاتەی کۆمەڵایەتیی نەتەوەکان، ئایینەکان و مەزهەبە جیاجیاکان لەم ناوچەیە، بەیەکەوە دەبەسترێنەوە؛ ئەمەیش هێزێکی مەزن بە کوردستان دەبەخشێت.
لە ڕووی جیۆکەلتوری (GeoCulture
بەم ناوچانە، کوردستان دەبێتە خاوەن فرەیییەکی ئێتنی و مەزهەبی و ئایینی و، ئەمەیش قووڵایییەکی شارستانی دەبەخشێتە کوردستان و، لە داخراوەییبوون ڕزگاری دەکات. کورد و تورکمان و عەرەب و فارس و ئاشووری و کلدان، هەر لەمانە پێکهاتەی ژیاری خۆیان هەیە و، هەموویان لەم ناوچەیە پێکەوە دەژین و، چەمکی یەکتریان بە هۆی پێکەوەژیان دەوڵەمەند کردووە؛ بۆیە دانیشتووانی ئەو ناوچانە، زیاتر توانای پەیوەندییان هەیە و، لە دۆخی داخراوەیی بەدوور کەوتوونەتەوە. ئەم ناوچانە، مەڵبەندی سەرەکیی ئایینە کۆنەکانی کوردن، وەک ئایینی ئێزیدی و کاکەیی و شەبەک و، بە یەکبوونیان لەگەڵ ناوچەکانی دیکەی کوردستاندا، چەمک و قەڵای ژیاری کوردی، زیندوو دەبێتەوە.
دانیشتووان لە ناوچە دابڕێندراوەکاندا، پێک هاتوون لە جوراوجۆریی ئایینی و مەزهەبی و ئێتنیکی و شێوەزاری جیاواز، کە زۆربەیان بەشێکن لە ڕەگەزی نەتەوەيیی کورد، هەندێکیانیش بەشێکن نەتەوەکانی دیکەی کوردستان. ئەم فرەچەشنییە، دەبێتە بنەمایەکی سەرەکی بۆ دامەزراندنی ناسنامەی نەتەوەیی و نیشتیمانیی کوردستانی و، لە تەسکیی ناوچەگەری و مەزهەبی و ئایینی ڕزگاری دەکات و، کەرامەت و کەسایەتیی تاکی کورد بەهێز دەکات و، ئاسەواری شکستە یەک لە دوای یەکەکانی دەسڕێتەوە. چونکە ئەم ناوچانە پێکهاتەیەکی جۆراوجۆری تێدایە، گرنگییەکی جیوستراتیژیی بۆ دامەزراندنی وڵات هەیە، لەسەر بنەمای وڵاتبوون نەک لەسەر بنەمای ئێتنی، واتە بنەمایەکی سەرەکییە بۆ دامەزراندنی ناسنامە. ئەم ناوچانە پێکهاتەیەکی جۆراوجۆری ئایینی و مەزهەبی و ئێتنیی تێدایە، بۆیە فاکتەری سەرەکیی دەوڵەمەندبوونی کوردستانە.
لە ڕووی دیمۆگرافییەوە:
لە ڕووی دانیشتووانەوە ژمارەی میللەتی کورد زیاد دەکات و، میللەتی کورد لە عێراق یەک دەخاتەوە و، لە پەرتبوون ڕزگاری دەبێت. قەوارەی دانیشتووان لایەنە گرنگەکەی هێزی نەتەوەیی پێک دێنێت، چونکە کار دەکاتە سەر قەوارەی هێزی کار و هێزی بەگەڕخستنی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی و...هتد. لەبیرمان نەچێت، سەرجەم سیاسەتی تەعریب و زۆربەی شاڵاوەکانی جینۆساید و ئەنفال لەم ناوچانە ئەنجام دراون، بۆ ئەوەی هێزی میللەتی کورد بەسەر ئەم ناوچانە نەمێنێت، تاوەکوو بتوانن گۆڕانکاری لە پێکهاتەی دیموگرافیی ئەم ناوچەیە دروست بکەن. جگە لەمەش، ڕێژەی دانیشتووان بایەخێکی گەورەی بۆ ئابووری، سیاسی و کەلتووریی دەوڵەت هەیە. وەک دیارە ئەو دانیشتووانەی لە هەرێمی کوردستان بردراوە، ڕێژەیەکی یەک جار زۆرە. ئەگەر ئەم ڕێژەیە بگەرێتەوە سەر هەرێمی کوردستان، ئەوا یارمەتییەکی گەورەیە بۆ بونیادنانی هێزێکی گەورەی ئابووری و سیاسی و سەربازی.
حەوتەم: بەرەنجام
ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان، گرنگییەکی جیۆستراتیژی و جیۆپۆڵیتیکیی زۆریان بۆ هەرێمی کوردستان هەیە. بە گەڕانەوەیان لە ڕووی داهاتی نەتەوەیییەوە، هەرێمی کوردستان جێگیر دەبێت و، دەبێتە پاڵپشتێکی گەورە بۆ سەربەخۆییی هەرێمی کوردستان و ملکەچنەبوونی بۆ سیاسەتەکانی بەغداد. هەروەها بونیادی هێزی کوردستانی لەسەر ئەم ناوچانە، دامەزراوەیی دەبێت. ئەم ناوچەیە، بە هۆی گرنگیی جیۆستراتیژییەوە ئاییندەی هەرێمی کوردستان دەستنیشان دەکات.
گەڕانەوەی ئەم ناوچەیە بۆ سەر هەرێمی کوردستان، هەرێمی کوردستان دەکاتە هێزێکی دیار لە ناوچەکەدا و، قورساییی سیاسیی وڵاتانی تر لەسەر ناوچەکە کەم دەبێتەوە. ئەم ناوچەیە بۆ هەرێمی کوردستان ناوچەی چارەنووسسازە. پێویستە بۆ کوردستان، تاوەکوو وەک ناوچەیەکی پەراوێز نەمێنێت. بەبێ ئەم ناوچەیە، هەمیشە کوردستان دەکەوێتە پەیوەندییەکی (ناوچەی پەراوێز لەگەڵ ناوچەی ناوەند)(4) بەرامبەر عێراق، بۆیە هەمیشە بەرەو عێراق ڕادەکێشرێت. وەرگرتنەوەی ئەم ناوچانە لە لایەن کوردەوە، دەبێتە پاڵنەرێکی جیۆستراتیژیی گەورە بۆ دابینکردنی ئارامی و جێگیری بۆ پاشەڕۆژی کورد و کوردستان و، گەڕاندنەوەی جۆرێک لە ئارامی بۆ ناوچەکە. ئەم ناوچەیە، قووڵایییەکی جیۆستراتیژیی چارەنووسسازی بۆ ناوچە ئازادکراوەکانی کوردستان هەیە. ئەم ناوچانە، توانستی خۆبژێوی لە بواری ئاسایشی خۆراک و ئاسایشی ئابووری و وزە و بازرگانیی دەرەکی و ناوخۆیی، بۆ هەرێم دابین دەکەن. هۆکارێکی بنەرەتییشن بۆ ڕزگارکردنی کوردستان لە قەتیسبوونی بازرگانی و وکردنەوەی پەیوەندیەکانی هەرێمی کوردستان بۆ ئاستێکی هەرێمی، بە ئاراستەیەک کە پەیوەندییەکانی لەگەڵ دراوسێدا ئاسایی ببێتەوە.
(1). حەنان فەتلاوی بەشانازيیەوە چەندین جار لە چاوپێکەوتنی تەلەفزیۆنیدا ددانی بەوە ناوە، کە رێگر بووە لە بەردەم جێبەجێکردنی ماددەی 140 و، ئەم رەفتارەیشی بە نیشتمانپەروەری لە قەڵەم داوە.
(2). هێزە کوردستانيیەکان لەو ناوچەیەی رزگار کرا، هەرێمێکي فیدراڵييان دامەزراند (بە ناوی هەرێمی کوردستانی عێراق)، لە ڕووی ڕووبەرەوە زۆر نزیکە لە سنووری کارگێریی ناوچەی خودموختاری (منطقە حکم الذاتي) کە لە سالڵی 1974 لە لایەن بەعسیيەکانەوە پاش نسکۆی 1975، بەسەر کورددا سەپێندرا.
(3). ناوچەی پانتاییی دەشتایی، مەبەست لێی ناوچەیەکی بەرفراوانی دەشتاییە لەدوای ناوچەشاخاویەکاندایە وکراوەتەوە لەگەڵ ناوچەیی دەشتتایی دیکەدا. ناوچەکوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێم ناوچەیەکی دەشتاییە کراوەتەوە لەگەڵ ناوچەیی دەشتی میزۆپۆتامیا وشام وناوچەی بیابانی جەزیرە، بۆیە پانتاییەکی ئەکجار فراوانی پێ دەبەخشێت.
(4). بەمانای ئەوە، کوردستان وەک ناوچەیەکی پەراوێز دەبێتە بەشێک لە سەنتەری عیراق، بەمەش دەبەسترێتەوە بە عیراق. پەیوەندیی ناوچەی پەراوێز لەگەڵ ناوچەی سەنتەر= پەیوەندی پاشکەوتگەری.
🖇 بابەتە پەیوەستکراوەکان: 2
☂️ پارت و رێکخراوەکان
1.👁️حەشدی شەعبی
👫 کەسایەتییەکان
1.👁️عەبدولڕەحمان کەریم دەروێش
📂[ زۆرتر...]

⁉️ تایبەتمەندییەکانی بابەت - Meta-data
🏷️ پۆل: 📖 کورتەباس
🏳️ زمانی بابەت: 🏳️ کوردیی ناوەڕاست
📙 پەڕتووک - کوورتەباس: ☀️ دۆزی کورد
📄 جۆری دۆکومێنت: ⊶ زمانی یەکەم
🌐 زمان - شێوەزار: 🏳️ کرمانجیی ناوەڕاست
🗺 وڵات - هەرێم: ⬇️ باشووری کوردستان

⁉️ تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
✨ کوالیتیی بابەت: 88% ✔️
88%
✖️
 30%-39%
خراپ👎
✖️
 40%-49%
خراپ
✖️
 50%-59%
خراپ نییە
✔️
 60%-69%
باش
✔️
 70%-79%
زۆر باشە
✔️
 80%-89%
زۆر باشە👍
✔️
 90%-99%
نایاب👏
88%
✔️
ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Nov 30 2016 9:06PM تۆمارکراوە
✍️ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Nov 30 2016 9:06PM باشترکراوە
☁️ ناونیشانی بابەت
🔗
🔗
👁 ئەم بابەتە 10,209 جار بینراوە

📚 فایلی پەیوەستکراو - ڤێرشن
جۆر ڤێرشن 💾📖🕒📅 👫 ناوی تۆمارکار
📷 فایلی وێنە 1.0.160 KB Nov 30 2016 9:06PMهاوڕێ باخەوان
📚 پەڕتووکخانە
  📖 رێزمانی کوردی بەرگی یە...
  📖 توانا بیسنورەکانت بدۆز...
  📖 مرۆڤ بەچی و لەگەڵ چیدا...
  📖 کوفری شیرین
  📖 زۆرتر...


📅 کڕۆنۆلۆژیای رووداوەکان
  🗓️ 05-05-2021
  🗓️ 04-05-2021
  🗓️ 03-05-2021
  🗓️ 02-05-2021
  🗓️ 01-05-2021
  🗓️ 30-04-2021
  🗓️ 29-04-2021


💳 کۆمەکی دارایی
👫 هاوکارانی کوردیپێدیا
💬 بیروڕاکانتان
⭐ کۆکراوەکان
📊 راپرسی
- راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
بۆ پێشخستنی کارەکانی رێکخراوەکەمان و باشترکردنی ماڵپەڕەکەمان تکایە وەڵامی پرسیارەکانی ئەم راپرسییەمان بدەرەوە..
زۆر سوپاس بۆ هاوکاریتان!
- راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
- راپرسی دەربارەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا (کۆڤید 19)
ڤایرۆسی کۆڕۆنا مرۆڤایەتیی خستووەتە مەترسییەکی گەورەوە، ئەم مەترسییە کوردستانییانیشی گرتووەتەوە.. هەربۆیە گرنگە وەڵامی ئەم راپرسییە بدرێتەوە تاوەکو بزانین چۆن رەفتار لەگەڵ ئەم کێشەیەدا بکەین!
- راپرسی دەربارەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا (کۆڤید 19)
📌 رۆژەڤ
مەحمود مەلا عێزەت
لە ساڵی 1939ی زایینی، لە شاری سلێمانی لە دایک بووە، خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی لەوێ تەواو کردووە و لە ساڵی 1962دا، لە زانکۆی بەغدا لە بەشی مێژوو بەکالیۆرسی وەرگرتووە و پاشان بووە بە مامۆستای مێژوو.
لە ساڵی 80-1981دا، بە تاوانی چالاکیی سیاسی دژ بە رێژیم گیراوە و دوای ئەوەیکە بە سەربەرزی نەجاتی بووە، رێی ئاوارەیی گرتووەتەبەر و لە وڵاتی سوێد وەک پەنابەری سیاسی نیشتەجێ بووە. لە ساڵی 1987 وە لە ئەرشیفی هەرێمی شاری ئوپسالا دامەزراوە و تا گەڕانەوەی بۆ کوردستان لە کارەکەیدا بەردەوام بووە. لەو ماوەیەدا
مەحمود مەلا عێزەت
05-05-1987
باشووری کوردستان
لافاوی شاری سلێمانی
(05-05-1987- 9 ڕەمەزانی 1407ک)
-لە بەهاری ساڵی (1987) ماوەیەک بوو باران نەباری بوو، خەڵکی زۆر پەرۆشی باران بوون، ڕۆژی سێ شەممە (5/5/1987) لە دوای نیوەڕۆوە هەورێکی ڕەش بەری ئاسمانی گرت، کورد گوتەنی لە هەوری باران دەچوو، لە دەوروبەری عەصردا کردی بە هەورە گرمەو ناڵەو شریخە، باران بە ڕەهێڵە دایکرد، هاژەی دەهات وەک کوندەی سەربەرەوخوار بەردەوام بوو، باران وەک شوڵتەیمان لێزمەی دەهاتەخوارێ، خەڵکی زۆر دڵی خۆش بوو بەو ڕەحمەتە، ئیتر خەمی بێ بارانی ڕەویەوەو شاخ و دەش
05-05-1987
جەمال ئەحمەد فاتیح کەریم
رۆژی 05-05-2017 بەهۆی بۆمبێکی داعشەوە لە کەرکوک شەهید بوو.
جەمال ئەحمەد فاتیح کەریم
ئویانۆس شامیلۆن
لەساڵی 1922 لە شاری ئورفای باکووری کوردستان لەدایکبووە، بە ڕەچەڵەک ئەرمەنییە، بنەماڵەکەیان لە وڵاتی ئەرمینیاوە هاتوونەتە باکووری کوردستان.
بنەماڵەکەیان لە ڕۆژی زیندەبەچاڵەکانی ئەرمیینیەکان، وەکو کۆچبەرێک لە تورکیاوە لەگەڵ ئاوی فورات کۆچیان کردووە بەرە و خوار لە ڕێگەی ڕۆژئاوای کوردستانەوە هاتوونەتە عێراق لە شاری بەغداد نیشتەجێ دەبن، پاشان دەچنە شاری کەرکوک تا سەفەرکردنی بۆ هۆڵەندا ساڵی 1999 هەر لە کەرکوک دەبێت.
ڕۆژی 05-05-2017 لە وڵاتی هۆڵەندا، کە ساڵیادی ڕۆژی ئازادی هۆڵەندای دەکرد لە نەخۆشخان
ئویانۆس شامیلۆن
چەپکێک یاد
چەپکێک یاد..
هۆنراوەی: فەرید مەخموری
گوتنی: میکائیل

‎بۆ دەهاتی
‎خۆت دەخستە
‎گرتوخانەی ئەم شیعرانەم
‎نەتدەزانی
‎شیعرەکانم سێدارەن و
‎دەبێ خۆتیان پێ هەڵواسی؟
‎پێم نەگوتی گەر هاتیە لام
‎مەگەڕێوە و
‎جێم مەهێڵە بە کەساسی؟
‎کە دەتزانی
‎بەرگەی پەتای عەشق ناگری
‎بۆ دەهاتی ژیانت لێ تاڵ دەکردم
‎لە ئەنجامدا، شنەی سۆزت
‎بۆ ئاقاری
‎سەدان مەرگەسات دەبردم..!

‎هەولێر
11-10-1995
چەپکێک یاد

Kurdipedia.org (2008 - 2021) version: 13.05
| 📩 contact@kurdipedia.org | ✔️CSS3 | ✔️HTML5
| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0,328 چرکە!
☎ +9647701579153 +9647503268282
| ☎ +31654710293


Kurdipedia Project is an initiative of
(Bakhawan Software 1998 - 2021)