پەڕتووکخانە پەڕتووکخانە
گەڕان

کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!


بژاردەی گەڕان

جۆری گەڕان



گەڕان

گەڕانی ورد      کیبۆرد


گەڕان
گەڕانی ورد
پەڕتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
درووستکەری RSS
تۆمارکردنی بابەت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
بیروڕاکانتان
ڕاپرسی
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
رێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
ئامرازەکان
دەربارە
هاوکارانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی رێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی رووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
زمانەکان
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
هەژماری من
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
گەڕان تۆمارکردنی بابەت ئامرازەکان زمانەکان هەژماری من
گەڕانی ورد
پەڕتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
درووستکەری RSS
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
بیروڕاکانتان
ڕاپرسی
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
رێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
دەربارە
هاوکارانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی رێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی رووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
     
 kurdipedia.org 2008 - 2022
دەربارە
بابەت بەهەڵکەوت
رێساکانی بەکارهێنان
هاوکارانی کوردیپێدیا
بیروڕاکانتان
دڵخوازەکان
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
چالاکییەکان
یارمەتی
بابەتی نوێ
پەیماننامەی نەسوح پاشا
ناونیشانی بابەت: پەیماننامەی نەسوح پاشا
ئامادەکردنی: چۆمان حەمە تەقیەلدین
یەکەم- قۆناغی یەکەمی سێیەم پەیماننامەی جەنگی نێوان دەوڵەتانی عوسمانی و سەفەوی کە لەنێوان ساڵانی (1603- 1612ز)دا بووە:

پەی
پەیماننامەی نەسوح پاشا
کەماڵاوا
کەماڵاوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری ئەلوزاغاج، ناوچەی تەرواڵ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژهەڵاتی کوردستان.[1]

کەماڵاوا هاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی وشکەمرۆی سەرێ.
کەماڵاوا
شێخ تەقە
شێخ تەقە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری ئەلوزاغاج، ناوچەی تەرواڵ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژهەڵاتی کوردستان.[1]

شێخ تەقە هاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی چواریا.
لە باشو
شێخ تەقە
فیلمی سینەمایی خولەپیزە
ناوی فیلم: خولەپیزە
نووسین و سیناریۆ و دەرهێنەر: جەلیل زەنگەنە
ماوەی فیلم: 90 خولەک
وێنە گرتن: هاوار مستەفا
مۆنتاژ: عوسمان نووری - یوسف حاجی یونس
بەهۆی قابارەی بەرزی ڤیدیۆکە کراوەتە دووبەش


ن
فیلمی سینەمایی خولەپیزە
ڕەئوف محەمەد عەلی
ناو: ڕەئوف
ناوی باوک: محەمەد عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1953
شوێنی لەدایکبوون: عەبابەیلێ
ژیاننامە
ڕەئوف محەمەد عەلی حاجی حەمە قەتارچی لە ساڵی 1953 لەگوندی عەبابەیلێی سەر بە شاری هەڵەبجە لەدایکبووە، لە
ڕەئوف محەمەد عەلی
نێچیرڤان عەبدولعەزیز
ناو: نێچیرڤان
ناوی باوک: عەبدولعەزیز
ڕۆژی کۆچی دوایی: 25-11-2022
شوێنی کۆچی دوایی: تورکیا
ژیاننامە
نێچیرڤان عەبدولعەزیز، لە شەوی 22-11-2022 بەهۆی لێچوونی سیستمی غاز و تەقینەوەی تانکی غازی شۆڤاژ ل
نێچیرڤان عەبدولعەزیز
مەسعود محەمەد 2
ناو: مەسعود
ناوی باوک: محەمەد
ڕۆژی کۆچی دوایی: 26-11-2022
شوێنی کۆچی دوایی: دهۆک
ژیاننامە
مەسعود محەمەد، لە شەوی 22-11-2022 بەهۆی لێچوونی سیستمی غاز و تەقینەوەی تانکی غازی شۆڤاژ لە دهۆک برینداربو
مەسعود محەمەد 2
کۆنترین نان لە ئەشکەوتی شانەدەر لە هەرێمی کوردستان دۆزرایەوە 27-11-2022
کۆنترین نان لە ئەشکەوتی شانەدەر لە هەرێمی کوردستان دۆزرایەوە 27-11-2022
لە ئەنجامی کنە و پشکنین لە ئەشکەوتی شانەدەر لە هەرێمی کوردستان، چەند پاشماوەیەکی خۆراک دۆزراونەتەوە کە شوێنەوارناسان وای بۆ دەچ
کۆنترین نان لە ئەشکەوتی شانەدەر لە هەرێمی کوردستان دۆزرایەوە 27-11-2022
ئایینی زەردەشتی و شوێنەوارەکانی لە کوردستاندا (10)
ناونیشان: ئایینی زەردەشتی و شوێنەوارەکانی لە کوردستاندا-بەشی 10
ئامادەکردنی: سارا سەردار
جۆری دووەمی ئاسەوارە بە جێماوەکان لە ئایینی زەردەشتی
دووەم- جۆری دووەمی ئاسەوارە بەجێماوەکان لە ئایینی زەردە
ئایینی زەردەشتی و شوێنەوارەکانی لە کوردستاندا (10)
پەیوەندی و ڕووداوە سیاسییەکان لە سەردەمی کاشییەکان
ناونیشانی بابەت: پەیوەندی و ڕووداوە سیاسییەکان لە سەردەمی کاشییەکان
نووسەر: سارا سەردار

بەﮪۆی کار و کاسبییەوە ژمارەی کاشییەکان لە وڵاتی بابل ڕووی لە زیادبوون بووە و زۆربوونی ژمارەیان لەو وڵاتە بو
پەیوەندی و ڕووداوە سیاسییەکان لە سەردەمی کاشییەکان
هونەر و ئەدەب و زمانی کاشییەکان
ناونیشانی بابەت: هونەر و ئەدەب و زمانی کاشییەکان
نووسەر: سارا سەردار
هونەر و ئەدەب و زمانی کاشییەکان
کاشییەکان لە ڕووی هونەری کانزاکاری و بەکارهێنانی ئاسن، زیرەک بوون و توانیویانە لە بڕۆنز هەندێ شت
هونەر و ئەدەب و زمانی کاشییەکان
کاشییەکان دەوڵەتێکی کوردی چوار سەدە فەرمانڕەوایی میزۆپۆتامیا دەکەن
نانیشانی بابەت: کاشییەکان دەوڵەتێکی کوردی چوار سەدە فەرمانڕەوایی میزۆپۆتامیا دەکەن
ئامادەکردنی: سارا سەردار
کاشییەکان یەکێکی ترن لە پێکهاتەکانی گەلی کورد کە لە سەدەی شازدەی پێش زایین حوکمی وڵاتی (ن
کاشییەکان دەوڵەتێکی کوردی چوار سەدە فەرمانڕەوایی میزۆپۆتامیا دەکەن
مەحمود حەمەد شێخانی دەنگێکی ڕەسەنی ون 1926-1994
ناونیشانی پەڕتووک: مەحمود حەمەد شێخانی دەنگێکی ڕەسەنی ون 1926-1994
ناوی نووسەر: هۆشمەند عەلی
شوێنی چاپ: هەولێر
چاپخانە: چاپخانەی شەهاب
ساڵی چاپ: (2019)
ژمارەی چاپ: یەکەم [1]
مەحمود حەمەد شێخانی دەنگێکی ڕەسەنی ون 1926-1994
پێڵاوەکانم و نێرەموکانی فیفا
ناونیشانی پەڕتووک: پێڵاوەکانم و نێرەموکانی فیفا
ناوی نووسەر: سەڵاح جەلال
شوێنی چاپ: سلێمانی
چاپخانە: جارانی سلێمانی
ساڵی چاپ: 2022
ژمارەی چاپ: چاپی یەکەم [1]
پێڵاوەکانم و نێرەموکانی فیفا
گوڵاوێک بۆ ژیان
ناونیشانی پەڕتووک: گوڵاوێک بۆ ژیان
ناوی نووسەر: ئیبراهیم نانەکەلی
ساڵی چاپ: 2022
ژمارەی چاپ: چاپی یەکەم [1]
گوڵاوێک بۆ ژیان
ڕەخنە و ئەدەبی منداڵان 01
ناونیشانی بابەت: ڕەخنە و ئەدەبی منداڵان بەشی یەکەم
ناوی نووسەر: عەلی حەمەڕەشید بەرزنجی
ئەدەبیاتی منداڵان لقێکە لە ئەدەبی کوردی و ئەویش هەروەکو لقەکانی تری ئەدەب چەند ژانرێک دەگرێتەوە وەکو شیعر و چیر
ڕەخنە و ئەدەبی منداڵان 01
عەبدولقادر محیەدین ئەربیلی
شێخ عەبدولقادر محیەدین ئەربیلی.
ئامادەکردنی: د.هێمن عومەر خۆشناو [1]
عەبدولقادر محیەدین ئەربیلی
ئازادی لە هزر و ڕامانی قاسملوودا
ناونیشانی پەڕتووک: ئازادی لە هزر و ڕامانی قاسملوودا.
ناوی نووسەر: عەلی موزەفەری
دەزگای پەخش: لە زەنجیرە بڵاوکراوەکانی دەزگای پەروەردە و لێکۆڵینەوەی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران.
(گۆڤاری تیشک) [1
ئازادی لە هزر و ڕامانی قاسملوودا
کۆمەڵێک گەنجی فەیلی لە زیندانی نوگرە سەلمان کە هەموویان ئەنفالکراون
شوێن: نوگرە سەلمان
ڕۆژ یان ساڵی گیرانی وێنەکە: هەشتاکانی سەدی 20
کەسایەتییەکانی ناو وێنەکە: نەزانراو
ناوی وێنەگر: نەناسراو [1]
کۆمەڵێک گەنجی فەیلی لە زیندانی نوگرە سەلمان کە هەموویان ئەنفالکراون
یەکەم پارێزگاری سلێمانی لە سەردەمی پاشایەتیدا
یەکەم پارێزگاری سلێمانی لە سەردەمی پاشایەتیدا
سارا محەمەد عەلی

ئەحمەد بەگی کوڕی تۆفیق بەگی تابوور ئاغاسی کوڕی محەمەدی ساڵح بەگی سلێمان پاشای قەواسە لە بنەماڵەی خەندانە، خەندان باپیرە گەورەیانە لە
یەکەم پارێزگاری سلێمانی لە سەردەمی پاشایەتیدا
کوردستان و کاریکاتوور
ناونیشانی پەڕتووک: کوردستان و کاریکاتوور
ناوی نووسەر: کریڤ (وریا سەعاتچی)
شوێنی چاپ: هەولێر
چاپخانە: چاپخانەی هەولێر
ساڵی چاپ: 1996.[1]
کوردستان و کاریکاتوور
کۆبوونەوەی هاوکارانی کوردیپێدیا لە چوارەمین پێشانگای نێودەوڵەتی کتێب لە سلێمانی 24-11-2022
شوێن: سلێمانی
ڕۆژ یان ساڵی گیرانی وێنەکە: 24-11-2022
کەسایەتییەکانی ناو وێنەکە: لە ڕاستەوە هاوڕێ باخەوان - ڕۆژگار کەرکووکی - زریان سەرچناری - ڕاپەر عوسمان عوزێری - بەناز جۆڵا - ڕێبوار جەمال سەگرمە
کۆبوونەوەی هاوکارانی کوردیپێدیا لە چوارەمین پێشانگای نێودەوڵەتی کتێب لە سلێمانی 24-11-2022
پێگەی نامۆبوونی منداڵ لە دایک و باوک
پێگەی نامۆبوونی منداڵ لە دایک و باوک
نووسینی: مەحمود چاوش

کاتێک منداڵ دایک یان باوکی لێ نامۆ دەبێت، گرژترین و ئاڵۆزترین گرێ (کۆمپلێکس)ی لە ژیاندا بۆ پێکدێت. ئەم دیاردەیە بە سیندرۆم (لێسەرهەڵدانی ن
پێگەی نامۆبوونی منداڵ لە دایک و باوک
باژبڵاخ
دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز، ڕۆژهەڵاتی کوردستان.[1]
باژبڵاخ
ئەخزەراوا
دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز، ڕۆژهەڵاتی کوردستان.[1]
ئەخزەراوا
ئامار
بابەت 409,994
وێنە 83,532
پەڕتووک PDF 15,643
فایلی پەیوەندیدار 66,802
ڤیدیۆ 394
میوانی ئامادە 48
ئەمڕۆ 16,222
ڕاپرسی
   راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
بۆ پێشخستنی کارەکانی رێکخراوەکەمان و باشترکردنی ماڵپەڕەکەمان تکایە وەڵامی پرسیارەکانی ئەم راپرسییەمان بدەرەوە..
زۆر سوپاس بۆ هاوکاریتان!
   راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
کەسایەتییەکان
تاهیر ئەڵچی
کەسایەتییەکان
سەڵاحەدین دەمیرتاش
شوێنەکان
سەرێ کانی - سەرێکانی
شەهیدان
ژینا ئەمینی
شەهیدان
ئارمین سەیادی
1984’ten önce Kürdistan’da neler oluyordu
ئامانجمان ئەوەیە وەک هەر نەتەوەیەکی تر خاوەنی داتابەیسێکی نەتەوەییی خۆمان بین..
پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: Türkçe
بەشکردن
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
  
نرخاندنی بابەت
نایاب
زۆر باشە
باش
خراپ نییە
خراپ
زۆرتر
بۆ ناو لیستی دڵخوازەکان
رای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!

گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە
Metadata
RSS

گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
وەرگێڕان
کوردیی ناوەڕاست3
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
Kurdîy Nawerast - Latînî0
عربي0
فارسی0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0
ئەم بابەتە باشتر بکە!
|

1984’ten önce Kürdistan’da neler oluyordu

1984’ten önce Kürdistan’da neler oluyordu
1984’ten önce Kürdistan’da neler oluyordu?.
Celâl Temel.1984’ten önce Kürdistan’da neler oluyordu

arihsel gelişim ve sebepler üzerinden anlaşılmayan siyasal ve sosyolojik olaylara dair değerlendirmeler, hep eksik anlatımlardır ve gerçekleri tam olarak ifade etmezler. Konunun anlaşılmasını istemeyenler, bunu özellikle de yapabilirler. Türkiye’deki “Kürd Sorunu” da bunlardan biridir. Tüm ulusal değerleriyle birlikte yok edilmek istenen bir ulusun mücadelesi hep göz ardı edilmiş, saptırılmıştır. Son dönemlerde, “Kürd Sorunu” tartışılırken genellikle, 1984’ten itibaren, PKK öncülüğünde başlayan silahlı mücadele üzerinden değerlendirmeler yapılır. Türkiye’deki Kürd Ulusal Mücadelesi’nin, bu savaşla kamuoyunda daha çok bilinir hâle geldiği bir gerçektir. Ancak Kürd Ulusal Mücadelesi’nin, yaklaşık iki yüz yıllık bir geçmişi vardır; “Kürdistan” adı ise “Türkistan”dan, “Türkiye”den çok önce, en az bin yıldır bilinmektedir.
Devlet, gizli toplantılarının daima bir numaralı gündem maddesi olan Kürd Ulusal Mücadelesi’nin halklara ulaşmaması için elinden geleni yaptı. Özellikle, 1938–1984 yılları arasındaki mücadele, silaha da bulaşmamış olması sebebiyle halklardan daha kolay saklanabildi. Resmi tarih yalanlarıyla aldatılan Türk ve Kürd halkı, konuyu tüm gerçekliğiyle bilemedi. Ancak bazı Türk kesimleri de, Barış Ünlü’nün dediği gibi, farkında olarak ya da olmayarak “Türklük Sözleşmesi”nin içinde kalarak buna destek oldu.(1)
Cumhuriyet hükümetleri, Kürdlerin kimliklerinin farkına varmamaları, “Kürt olduklarını sanmamaları” için ne gerekiyorsa yapmışlardır. Resmi tarih yalanları, göçler, sürgünler, tutuklamalar, hapisler, katliamlar, faili belli veya meçhul cinayetler, hep bu amaç için yapıldı, yapılıyor: “Kürt, Kürt olduğunu anlamasın” diye…
Türkiye’nin yakın tarihinde üç darbeyi kapsayan (27 Mayıs, 12 Mart, 12 Eylül) 1960–1980 süreci, Kürdler için Yeniden Uyanış Dönemi olarak adlandırılıp, değerlendirilebilir. Aslında yakından incelendiğinde, birçok belgede de görüleceği gibi, bu üç darbenin de gizli ve en önemli sebebi Kürdlerin bu uyanışıdır. Kuzey Kürdleri, özellikle 1938-1958 sürecindeki yirmi yılda büyük bir sessizlik dönemi yaşadılar. 1959 yılındaki 49’lar Davasıyla yeni bir uyanış dönemine girdiler, 1967 ve 1969 yıllarındaki seri Doğu Mitingleriyle kitlelere ulaştılar, 1969 yılında Devrimci Doğu Kültür Ocakları (DDKO) ile bağımsız örgütlenme konusunda büyük adım attılar ve 1975-1980 yılları arasında kısa süren renk renk örgütleriyle bir umut yarattılar. Süreci çok kısaca anlatalım.
49’larla başlayan yeni bir Kürd uyanışı
14 Temmuz 1958 tarihinde, Irak’ta Haşimi Krallığı, General Abdülkerim Kasım önderliğinde gerçekleştirilen sol bir darbeyle sona erdirildi. Kürdlerin de içinde bulunduğu yönetimin iktidara gelmesiyle, Mela Mustafa Barzanî, Rusya’dan Irak’a döndü. Mustafa Barzanî’nin dönüşü, Türkiye tarafından kaygıyla izlendi; konu Türk basınında çok abartılarak, Barzanî’ye hakaretler yağdırılarak verildi. 8 Nisan 1959 günü, CHP Niğde Milletvekili emekli asker Asım Eren, Başbakan Adnan Menderes’in cevaplaması kaydıyla TBMM’ye, verdiği soru önergesinde, “Irak Hükümeti’nin ve Kürtlerinin, Türk tebaasına yaptığı baskı, Türklüğü unutturma, zulüm ve öldürme olaylarından dolayı, Hükümet ne gibi acil, siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik tedbirlere başvuracak ve gerekirse ‘mukabel-i bilmisil’ (misliyle karşılık) hakkını kullanacak mı?..” diyordu. Bu önerge özellikle üniversitelerdeki Kürd gençleri arasında infial uyandırdı ve tepkiler kondu.
Bu sırada, Diyarbakır’da yayımlanan İleri Yurt gazetesinin 31 Ağustos 1959 tarihli sayısında, Musa Anter’in köşesinde, Kımıl (süne) adlı Kürdçe bir şiir yayımlanınca; hükümet, devlet, muhalefet, istihbarat hep birlikte ayağa kalktı. “Nasıl Kürtçe şiir yayımlanabiliyor?” “Kürtçe diye bir dil yok ki!” “Yeni bir dil ve yeni bir millet mi yaratılıyor?” “38’den bu yana böyle şeyler olmuyordu.” “Birileri dışarıdan bizi bölmeye çalışıyor.” Bu ve buna benzer tepkilerle infial büyütüldü.
Kürdlük tehlikesine karşı hükümetin girdiği panik sonucunda, zamanın istihbarat örgütü MAH’ın (MİT) hazırladığı raporlardan sonra, hükümet ellilik gruplar hâlinde Kürd öğrenci ve aydınlarını tutuklama kararı aldı. İlk ellilik gruptan 40 kişi, 17 Aralık 1959 tarihinden itibaren tutuklanıp İstanbul Harbiye’deki tek kişilik hücrelere konuldular. Ankara Hukuk Fakültesi öğrencisi M. Emin Batu, hücrede mide kanaması sonucu hayatını kaybedince, tutuklu sayısı 39’a indi. Daha sonra, 10 kişinin daha tutuksuz olarak eklendiği dava, kamuoyunda 49’lar Davası olarak bilindi. Aslında tutuklananlar Kürdistan İstiklal Partisi üyesi diye tutuklanmıştı ancak, Kürdistan adı kullanılmak istenmiyordu. Gazetecilerin verdiği adla, sanık sayısı davanın adı oldu. Dava, zaman aşımına uğradığı 1968 yılına kadar devam etti.
27 Mayıs 1960 Askeri Darbe Hükümeti olarak görülen Milli Birlik Komitesi’nin (MBK) ilk aldığı kararlar ve yaptığı uygulamalar, bu darbenin Kürdlerin hayrına olmadığını gösteriyordu. Cemal Gürsel’in başkanlığındaki MBK, yeni bir uyanışa geçen Kürd hareketini engellemek için ilk günden harekete geçti. Darbeden dört gün sonra, 31 Mayıs 1960 tarihli Cumhuriyet gazetesi, “Kürdistan Tesisi İçin, Sabık DP İçinde Çalışmalar Yapılmış” manşeti altında, “Türkiye’nin yalnız Türklerin vatanı olduğu, başka gayeler taşıyanlara benimsetilecektir” deniyordu.
Yukarıdaki yazının mürekkebi kurumadan, 1 Haziran gününden itibaren, çoğu şeyh, ağa ve aşiret reisi ailelerinden olmak üzere, Kürdistan’dan pek çok kişi tutuklanarak, Sivas Kabakyazı’daki 5. Er Eğitim Tugayı’nda bir askeri toplama kampına alındı. Ekim ayı sonunda Sivas Kampı dağıtıldı, içinden seçilen 55 Ağa ve Şeyh, sürgünden sürgüne gönderildi. Bu 55 kişinin içinde bulunan Avukat Faik Bucak’ın girişimleriyle kamuoyu bunlardan haberdar oldu.
27 Mayıs 1960 Askeri Darbesi’nden sonra, Kürdlere yönelik uygulamalardan biri de, 1963 yılında, Türkiye, Irak ve İran’lı Kürd öğrenci ve aydınlarından oluşan 23 kişilik bir grubun tutuklanmasıdır. 23’ler Davası olarak adlandırılan davada öğrencilerle birlikte zamanın Kürd yayıncılığının sorumluları da vardı. Bu dava da, 49’lar Davası gibi yıllarca sürdü.
1967-1969 Doğu Mitingleri
Ellili yılların sonunda başlayan Kürd uyanışı ve hak arama talepleri, engellenmelere rağmen giderek genişledi. Bir taraftan Güney’de başlayan peşmerge mücadelesi, diğer taraftan sol rüzgarların etkisine giren Kuzeyli Kürd öğrenci gençliği ve Kürd yurtseverleri; ezop dili ile de olsa (“Kürt” yerine “Doğu Halkı”, “Kürdistan” yerine “Doğu”) sorunlarını dile getirmeye başladılar. O dönemde bunun en etkili yollarından biri mitinglerdi. O dönemde büyük çapta mitinglerin yapılmasında, bazı Türk ırkçısı yayınların da etkisi oldu. Aynı sıralarda, üniversiteli Kürd gençliğinin düzenlediği “Doğu Geceleri” de, Kürd ulusal uyanışında önemli bir etki yaptı.
1966 yılında, Silvan’da “Petrol Mitingi” adıyla düzenlenen mitinge, Silvan’ın nüfusundan daha fazla kişi katıldı. O sırada, Batman çevresinde petrol kuyuları açılıyordu; Batman’da bir rafineri kurulmuştu. Ancak yeni çıkan bazı petrol kuyularından sonra, Batman-İskenderun arasına bir boru hattı döşenerek Batman’daki ham petrol dışarıda işlenmek üzere taşınma kararı alınmıştı. Silvan Mitingi buna bir tepkiydi. Başta Diyarbakır ve Batman olmak üzere, Siirt, Kozluk, Kurtalan ve Bismil gibi yakın çevreden, Silvan’a insanlar akmıştı. Daha yeni yeni adı duyulan terzi Mehdi Bilici, işin öncüsüydü; soyadını da “Zana” olarak değiştirmişti. Mitinge din adamlarının ilgisi çok büyüktü. Mitingde konuşan din adamlarından biri, “Kimse dininizi sizden almaz ama madenlerinizi, petrolünüzü sizden alırlar” diye haykırıyordu…
8 Mayıs 1966 tarihindeki bu mitingden sonra, üniversiteli Kürd gençliği, Türkiye İşçi Partisi (TİP) ve Kürd yurtseverlerinin, 1967-1969 yıllarında seri hâlde, ortaklaşa düzenlediği mitingler kamuoyunda Doğu Mitingleri olarak bilindi. 1967 yılının 13 Ağustos ve 18 Kasım tarihleri arasında; sırasıyla, Silvan, Diyarbakır, Siverek, Batman, Tunceli, Ağrı ve Ankara mitingleri gerçekleştirildi. 1967 yazı ve sonbaharında yapılan bu yedi mitingden sonra, uzun süre bu tür mitingler yapılmadı. 1969 yılı yaz aylarında, 1967 yılındaki gibi seri şekilde yedi miting düzenlendi. Mitingler sırasıyla, Diyarbakır, Hakkari, Suruç, Hilvan, Varto, Siverek ve Lice’de gerçekleştirildi.
12 Mart 1971 Darbesi’ne kadar, Kürd il ve ilçelerinde bu tür mitingler yapılmasına devam edildi. 1969-1970 ve 1971 yıllarındaki mitinglerde, DDKO üyesi gençler, TİP’li Kürd Aydınları ve KDP’li yurtsever köylüler birlikte yer aldılar. Hiç bir şiddet olayının meydana gelmediği mitingleri, devlet yakından izledi. Mitinglerdeki istemler çok masumane ve demokratik, slogan ve pankartlar düşündürücüydü. “Batıya Fabrika, Doğuya Karakol”, “Batıya yatırım, Doğuya Komando”, “Bazoka değil fabrika istiyoruz”, “Komando zulmüne son”, “Bu vatan bizimdir”, “İnsanlık haysiyeti istiyoruz”, “Savaşta Doğulu vurur, barışta vurulur”, “Yaşama hürriyeti, okuma hürriyeti”, “Kimse bizi buradan kovamaz”… Bu mitingleri düzenleyenler ve mitinglere katılanlar, 12 Mart Darbesi’nden sonra yargılandılar.
Devrimci Doğu Kültür Ocakları
Altmışlı yılların sonlarına doğru Türk Aydınları ve gençlerinin giderek milli solculuk anlayışlarına kaymaları, sosyalizmi askerle gerçekleştirme gibi cuntacı bir anlayışla oluşturulan Milli Demokratik Devrim (MDD) grubunun, TİP ve FKF içinde etkili olmaya başlaması; sol cephede yer alan, Kürd aydın ve gençlerini ürküttü. Giderek gelişen “devlet solculuğu” ile birlikte, Kemalizm’in, anti-emperyalist bir hareket ve sol olduğu belirtiliyordu. Kürd sosyalistleri, enternasyonalizmi sonuna kadar savunurken (Kendi aralarında Kürdçe bile konuşmazken!), Türk sosyalistleri içinde “millicilik” (Bugünkü adıyla “ulusalcılık”) gelişiyordu. Bu durum, Kürdlerin başının çaresine bakma fikrini geliştiriyordu. Kürd aydın ve gençleri arasında ilk kez, ayrı örgütlenme fikri de tartışılmaya başlanmıştı. Kısa adı DDKO olan Devrimci Doğu Kültür Ocakları, bu dönemde, bu anlayıştan doğdu.
Bir dernek statüsü ile 1969 Mayıs ayında İstanbul ve Ankara’da kurulan DDKO’nun, daha sonra, Silvan, Ergani, Kozluk, Batman, Diyarbakır şubeleri açıldı. Siirt’in Kozluk ilçesinde DDKO’nun açılış töreninde, Kürdçe konuşmalar yapılıp, duvarlara “Halklara Özgürlük, Asimilasyona Hayır” sloganlarının yazıldığı afişler asılınca, zamanın Siirt Valisi Niyazi Bicioğlu hayret etmişti: Kozluk’ta, Asimilasyona Hayır sloganını kim anlayabilirdi ki? Elbette savcılık hemen harekete geçmiş, tutuklamalar yaşanmıştı. Diğer DDKO şubelerinde de benzer durumlar vardı.
İşin ilginç yanı, bu süreçten sonra, DEV-GENÇ; THKO, THKP-C ve TİKKO gibi örgütlere bölünerek silahlı mücadeleye başlarken DDKO, hak taleplerini, hâlâ bildirilerle, mitinglerle ifade ediyordu. Ancak devlet bu talepleri duymazlıktan geldi ve asimilasyona hız verdi. Yetmedi; talep sahiplerini tutukladı, hapse attı, işkencelerden geçirdi. Karşı koyma, kaderine itiraz, mahkemedeki siyasi savunmalarla birleşince DDKO’lar devleti çok rahatsız etti. Kuruluşu ile kapatılması arasında çok kısa bir zaman (iki yıl bile değil; bazı şubeler birkaç ay) geçmesine karşın; Ruşen Arslan’ın, “Ömrü Kısa, Etkisi Büyük Kürd Örgütlenmesi”(2)olarak nitelendirdiği DDKO’lar, Kürd siyasal mücadelesinde önemli bir dönemi ifade etmektedir.
12 Mart Darbesi’nden sonra DDKO kapatıldı, kurucu ve yöneticileri Diyarbakır sıkıyönetim komutanlığında yargılandı. Açılan 92 kişilik davada, üniversite öğrencisi, aydın, işçi, esnaf, din adamı gibi çeşitli katmanlardan insanlar yargılandı. Davada Kürd gençleri önemli siyasi savunmalar yaptılar. Devlet, bu mahkemelerde, savcıları aracılığıyla Kürd diye bir halkın ve Kürdçe diye bir dilin olmadığını anlatırken, Kürd gençleri, “Biz de varız, Kürdler vardır, Kürdçe vardır” diyorlardı. DDKO süreci, Türkiye’deki Kürd Ulusal Mücadelesi’nde değeri yeteri kadar bilinmeyen önemli bir aşamadır.
Renk renk örgütler
DDKO Davası’nda yargılananların, özellikle “siyasi savunma” yapıp, yapmama konusunda başlayan tartışmalar, cezaevinde ayrışmaya, dışarıda ayrılığa dönüştü. Cezaevindeki gruplaşma, 1974 affı sonrasında dışarıda farklı yollardan, farklı örgütlerle devam etme eğilimini geliştirdi.
1974 yılı sonlarında, ilk olarak Türkiye Kürdistan Sosyalist Partisi (TKSP) illegal olarak kuruldu. Bu parti, 1975 yılında Özgürlük Yolu adı ile bir dergi yayını başlatınca, bu adla bilindi. 1975 yılında, bir grup aydın ve genç, Kürd kültür ve tarihini araştırmak amacıyla Komal adı ile bir yayınevi kurdular. Bu yayınevinde yayımlanan “DDKO Savunması” kitabı ve İsmail Beşikçi’nin kitapları büyük ilgi gördü. Komal Yayınevi’ni kuranlar, 1976 Mart ayında Rizgarî adı ile siyasi bir dergi çıkartmaya başladılar. 1978’de ise bu gruptan ayrılanlar, Ala Rizgarî grubunu oluşturdu.
Diğer taraftan Doktor Şivan (Sait Kırmızıtoprak) çizgisinde hareket ettiği belirtilen ve Şivancılar olarak adlandırılan grup da 1976’da, illegal olarak Kürdistan İşçi Partisi (KİP) adı ile partileşti. Bu grup, daha önce açılıp kapanan Devrimci Doğu Kültür Derneklerini (DDKD) ikinci kez 28 Eylül 1977’de kurunca, daha çok DDKD’liler olarak bilindiler.
1976 yılında, bazı DDKO’lu gençlerin önderliğinde Kawa adlı bir grup ortaya çıktı. Daha çok Çin yanlısı bir sosyalist görüşe sahip olan ve Sovyetler Birliği’ni Sosyal Emperyalist olarak gören bu grup daha sonra kendi içinde önemli bölünmeler yaşadı. Üç Dünya Teorisi’ni savunan grup, Dengê Kawa adı ile ayrıldı.
Yine 1976 yılında, Ulusal Kurtuluş Ordusu (UKO), Kürdistan Devrimcileri veya Apocular adı ile bir örgüt duyuldu. Başlangıçta bu örgüt, Ankara Demokratik Yüksek Öğrenim Derneği’nin (ADYÖD) bir devamı olarak görüldü. Ancak 1978’de partileşerek Partîya Karkerên Kurdîstan (PKK) adını aldı.
Ayrıca 1965 yılından beri varlığı bilinen Türkiye Kürdistan Demokrat Partisi (TKDP) de yeniden bir yapılanma arayışı içindeydi. Genellikle, kırsal kesimde ve Kürd din adamları arasında yaygındı. TKDP’nin sol kanadı olarak bilinen bir grup da, Kürdistan Ulusal Kurtuluşları (KUK) olarak kamuoyunda bilinir hale gelecekti.
Bu süreçte, TKDP ve PKK hariç tüm Kürd örgütlenmeleri DDKO kaynaklıdır denilebilir. TKDP dışındakiler, sol eğilimliydi ve Kürd Sorunu’na, sosyalist bir ilke olan Ulusların Kaderlerini Tayin Hakkı çerçevesinde genel bir bakışa sahiptiler. Ayrılma hakkı dâhil, tüm demokratik ve ulusal hakların alınması/verilmesi konusunda benzer görüşleri vardı. Grupların çoğu, “ayrı örgütlenme” tezini savunuyor ve nihayette bağımsız-sosyalist bir Kürdistan hedefliyordu. Grupların bir kısmı, Birleşik Bağımsız Kürdistan’ı hedeflediğini belirtirken bazıları, ortak örgütlenme veya “Federasyon” tezini savunuyordu. Grupların büyük kısmı, Kürdistan’ı sömürge olarak nitelendiriyordu. “Kahrolsun Sömürgecilik” ve “Kurdara Azadî” en çok kullanılan sloganlardı.
1975-1980 sürecinde bir kısmını yukarıda andığımız bu örgütler, genel olarak küçük parçalar halinde kaldıkları için, pek etkili olamadılar ve bu yüzden hep eleştirildiler. “Renk renk örgütler” olarak nitelendirdiğim bu örgütler, plan, program, stratejiyle uğraşıp, tekrar birleşmenin yollarını ararken ve daha partileşmemişken 12 Eylül cuntası duvarına çarptılar. Daha uzun ömürlü olabilselerdi olumlu gelişmeler olabilirdi. Ömürleri kısa oldu ve 12 Eylül enkazından sadece PKK çıkabildi.(3)
Dönemin bir özeti
1959 yılında devlet, Kürd siyasal mücadelesinde yer alan 50 Kürd aydını bulabilmiş, istihbarat raporlarında bunların illegal Kürdistan İstiklal Partisi üyesi olduklarını iddia etmiş ancak onlara açıktan bir Kürd örgütü adını vermemişti. Bulabildikleri 50 kişiden biri hapiste hayatını kaybetti. Diğerleri Ankara’daki askeri mahkemede yargılanırken basın onlara 49’lar adını yakıştırmış ve dava da kamuoyuna 49’lar Davası olarak yansımıştır. Yaklaşık on yıl sonra, 12 Mart 1971 Muhtırası sonrasında ise Kürd yurtseverleri, genel olarak, Diyarbakır’da DDKO, TKDP ve TİP davalarında yargılanmışlardır. DDKO, TKDP ve TİP davalarında yaklaşık 250 Kürd yurtseveri yargılandı. Yani yargılanan Kürd gençleri ve aydınlarının sayısı, on yılda, 50’den 250’ye çıkarak beş kat artmıştı.
12 Eylül 1980 sürecinde ise onlarca legal, illegal Kürd örgütüyle ilgili olarak, “devletin hâkimiyeti altındaki toprakları bölmek”, “silahlı çete kurmak”, “örgüt üyesi olmak”, “suç ittifakı yapmak” gibi iddialarla iki yüze yakın toplu dava açıldı ve on bine yakın kişi yargılandı. Bazen tek bir davadaki sanık sayısı beş yüzü aşıyordu. Devletin aradığı birçok Kürd genci ve aydını, yurt dışına çıkarak tutuklanmaktan kurtuldu.
Bitirirken, şöyle bir not bırakabiliriz: 1959 yılındaki 49’lar Davası’nda 50, 12 Mart’taki üç toplu Kürd davasında 250 Kürd sanık bulabilen devlet; 12 Eylül sürecinde on bine yakın sanıkla karşılaşmıştı. Bu durum, 1960-1980 yılları arasındaki yirmi yıldaki silahsız Kürd mücadelesinin bir özetidir aynı zamanda…
(1) Barış Ünlü, Türklük Sözleşmesi: Oluşumu, İşleyişi ve Krizi, Dipnot Yayınları, 2018.
(2) Ruşen Arslan, Ömrü Kısa Etkisi Büyük Kürt Örgütlenmesi DDKO, İsmail Beşikçi Vakfı Yayınları, 2020.
(3) 1960-1980 yılları arasındaki silahsız Kürd mücadelesi ile ilgili daha kapsamlı bilgi için, “1984’ten Önceki 25 Yılda Türkiye’de Kürdlerin Silahsız Mücadelesi” adlı kitabıma bakınız. [1]
ئەم بابەتە بەزمانی (Türkçe) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
Bu madde (Türkçe) dilinde yazılmış olan, orijinal dilinde öğeyi açmak için simgesini tıklayın!
ئەم بابەتە 134 جار بینراوە
سەرچاوەکان
[1] ماڵپەڕ | Türkçe | geremol.net
بابەتە پەیوەستکراوەکان: 5
پۆل: کورتەباس
زمانی بابەت: Türkçe
پەڕتووک - کوورتەباس: دۆزی کورد
پەڕتووک - کوورتەباس: مێژوو
پەڕتووک - کوورتەباس: رانانی پەڕتووک
جۆری دۆکومێنت: زمانی یەکەم
جۆری وەشان: دیجیتاڵ
زمان - شێوەزار: تورکی
شار و شارۆچکەکان: ئامەد
شار و شارۆچکەکان: ماردین
وڵات - هەرێم: باکووری کوردستان
وڵات - هەرێم: تورکیا
تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
کوالیتیی بابەت: 99%
99%
 30%-39%
خراپ
 40%-49%
خراپ
 50%-59%
خراپ نییە
 60%-69%
باش
 70%-79%
زۆر باشە
 80%-89%
زۆر باشە
 90%-99%
نایاب
99%
ئەم بابەتە لەلایەن: ( ڕاپەڕ عوسمان عوزێری )ەوە لە: 14-09-2022 تۆمارکراوە
ئەم بابەتە لەلایەن: ( هاوڕێ باخەوان )ەوە لە: 14-09-2022 پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە
ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: ( هاوڕێ باخەوان )ەوە لە: 14-09-2022 باشترکراوە
گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە
ناونیشانی بابەت
ئەم بابەتە بەپێی ستانداردەکانی کوردیپێدیا هێشتا ناتەواوە و پێویستیی بە داڕشتنەوەی بابەتی و زمانەوانیی زۆرتر هەیە!
ئەم بابەتە 134 جار بینراوە

رۆژەڤ
تاهیر ئەڵچی
پارێزەر و سیاسەتمەدار و سەرۆکی ژووری پارێزەرانی ئامەد، رۆژی 28-11-2015 لە ئامەد لەلایەن پۆلیسی داگیرکەری تورکەوە تیرۆرکرا.
تاهیر ئەڵچی
سەڵاحەدین دەمیرتاش
سەڵاحەدین دەمیرتاش، هاوسەرۆک و کاندیدی پارتی دیموکراتی گەلان بۆ پەڕڵەمانی تورکیا بۆ هەڵبژاردنەکەی 7ی حوزەیرانی 2015 و کاندیدی پۆستی سەرۆک کۆماری تورکیا لە هەڵبژاردنەکەی ساڵی 2014، لە 10ی نیسانی 1973 لە شارۆچکەی پالوی سەر بە پارێزگای ئەلعەزیز لە خێزانێکی زازا لەدایک بووە.
لە 23یەمین خولی پەڕڵەمانی تورکیا لەسەر بازنەی ئامەد و لە 24هەمین خولی پەڕڵەمانی تورکیا لەسەر بازنەی جۆلەمێرگ وەک پەڕڵەمانتار هەڵبژێردرا.
دەمیرتاش لە ساڵی 2002دا ژیانی هاوسەرگیری پێکهێناوە و دوو کچی هەیە بەناوەکانی دەلال و دلدا
سەڵاحەدین دەمیرتاش
سەرێ کانی - سەرێکانی
شارێکە دەکەوێتە نزیک سنووری باکوورری کوردستان لەگەل ڕۆژاوای کوردستان، ناوچەیەکی دەشتایی بە پیتە درێژەی دەشتەکانی شەنگارە لە باشووری کوردستان و نسێبین و حەڕڕان لە باکووری کوردستان، هەر وەکو درێژەی دەشتەکانی سەرووە –قامیشلۆ و دێریک- بەسەر چاوەکانی خابووردا دەڕوانێ، ڕۆڵی گرنگی لە زۆربەی سەردەم و چاخە مێژووییەکاندا هەبووە، ئەم ناوچەیە چەندین شوێنەواری مێژوویی بەناوبانگی تیادایە، هەروەکو سەرچاوەی ئاوی ناوداربە شیرینی و گەرم و کانزایی و تیژرەو بەناویدا تێدەپەڕآ و ئاوی ژێر زەوی زۆری هەیە. زەوییەکەی بە
سەرێ کانی - سەرێکانی
ژینا ئەمینی
ناو: ژینا
نازناو: ئەمینی
ناوی باوک: ئەمجەد ئەمینی
ناوی دایک: موژگان
ساڵی لەدایکبوون: 2000
ڕۆژی کۆچی دوایی: 16-09-2022
شوێنی لەدایکبوون: سەقز
شوێنی کۆچی دوایی: تاران

ژیاننامە
ژینا ئەمینی ناسراو بە (مەهسا ئەمینی) لە دایکبووی ساڵی 2000 لە شاری سەقزی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، لە میانەی گەشتێکیان بۆ تاران لەگەڵ خێزانەکەیدا لە لایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستبەسەر کراوە بەهۆی باڵاپۆش نەبوونی، وە دایکی ژیناش ئاماژەی بەوەداوە کە ژینا باڵاپۆش بووە، وە بەهۆی ئەشکەنجەدرانییەوە بە سەختی بریندار بووە و ب
ژینا ئەمینی
ئارمین سەیادی
ناو: ئارمین
نازناو: سەیادی
ڕۆژی شەهیدبوون: 12-10-2022
شوێنی شەهیدبوون: کرماشان
ژیاننامە
ئارمین سەیادی، تەمەن 18 ساڵ لە خۆپێشاندانەکانی کوردانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بۆ ئازادی و بۆ ژیان لە 12-10-2022 بەدەستی هێزە چەکدارەکانی سوپای پاسداران و ئێرانی داگیرکەر لە کرماشان شەهیدکرا. [1]
ئارمین سەیادی
بابەتی نوێ
پەیماننامەی نەسوح پاشا
ناونیشانی بابەت: پەیماننامەی نەسوح پاشا
ئامادەکردنی: چۆمان حەمە تەقیەلدین
یەکەم- قۆناغی یەکەمی سێیەم پەیماننامەی جەنگی نێوان دەوڵەتانی عوسمانی و سەفەوی کە لەنێوان ساڵانی (1603- 1612ز)دا بووە:

پەی
پەیماننامەی نەسوح پاشا
کەماڵاوا
کەماڵاوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری ئەلوزاغاج، ناوچەی تەرواڵ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژهەڵاتی کوردستان.[1]

کەماڵاوا هاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی وشکەمرۆی سەرێ.
کەماڵاوا
شێخ تەقە
شێخ تەقە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری ئەلوزاغاج، ناوچەی تەرواڵ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژهەڵاتی کوردستان.[1]

شێخ تەقە هاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی چواریا.
لە باشو
شێخ تەقە
فیلمی سینەمایی خولەپیزە
ناوی فیلم: خولەپیزە
نووسین و سیناریۆ و دەرهێنەر: جەلیل زەنگەنە
ماوەی فیلم: 90 خولەک
وێنە گرتن: هاوار مستەفا
مۆنتاژ: عوسمان نووری - یوسف حاجی یونس
بەهۆی قابارەی بەرزی ڤیدیۆکە کراوەتە دووبەش


ن
فیلمی سینەمایی خولەپیزە
ڕەئوف محەمەد عەلی
ناو: ڕەئوف
ناوی باوک: محەمەد عەلی
ساڵی لەدایکبوون: 1953
شوێنی لەدایکبوون: عەبابەیلێ
ژیاننامە
ڕەئوف محەمەد عەلی حاجی حەمە قەتارچی لە ساڵی 1953 لەگوندی عەبابەیلێی سەر بە شاری هەڵەبجە لەدایکبووە، لە
ڕەئوف محەمەد عەلی
نێچیرڤان عەبدولعەزیز
ناو: نێچیرڤان
ناوی باوک: عەبدولعەزیز
ڕۆژی کۆچی دوایی: 25-11-2022
شوێنی کۆچی دوایی: تورکیا
ژیاننامە
نێچیرڤان عەبدولعەزیز، لە شەوی 22-11-2022 بەهۆی لێچوونی سیستمی غاز و تەقینەوەی تانکی غازی شۆڤاژ ل
نێچیرڤان عەبدولعەزیز
مەسعود محەمەد 2
ناو: مەسعود
ناوی باوک: محەمەد
ڕۆژی کۆچی دوایی: 26-11-2022
شوێنی کۆچی دوایی: دهۆک
ژیاننامە
مەسعود محەمەد، لە شەوی 22-11-2022 بەهۆی لێچوونی سیستمی غاز و تەقینەوەی تانکی غازی شۆڤاژ لە دهۆک برینداربو
مەسعود محەمەد 2
کۆنترین نان لە ئەشکەوتی شانەدەر لە هەرێمی کوردستان دۆزرایەوە 27-11-2022
کۆنترین نان لە ئەشکەوتی شانەدەر لە هەرێمی کوردستان دۆزرایەوە 27-11-2022
لە ئەنجامی کنە و پشکنین لە ئەشکەوتی شانەدەر لە هەرێمی کوردستان، چەند پاشماوەیەکی خۆراک دۆزراونەتەوە کە شوێنەوارناسان وای بۆ دەچ
کۆنترین نان لە ئەشکەوتی شانەدەر لە هەرێمی کوردستان دۆزرایەوە 27-11-2022
ئایینی زەردەشتی و شوێنەوارەکانی لە کوردستاندا (10)
ناونیشان: ئایینی زەردەشتی و شوێنەوارەکانی لە کوردستاندا-بەشی 10
ئامادەکردنی: سارا سەردار
جۆری دووەمی ئاسەوارە بە جێماوەکان لە ئایینی زەردەشتی
دووەم- جۆری دووەمی ئاسەوارە بەجێماوەکان لە ئایینی زەردە
ئایینی زەردەشتی و شوێنەوارەکانی لە کوردستاندا (10)
پەیوەندی و ڕووداوە سیاسییەکان لە سەردەمی کاشییەکان
ناونیشانی بابەت: پەیوەندی و ڕووداوە سیاسییەکان لە سەردەمی کاشییەکان
نووسەر: سارا سەردار

بەﮪۆی کار و کاسبییەوە ژمارەی کاشییەکان لە وڵاتی بابل ڕووی لە زیادبوون بووە و زۆربوونی ژمارەیان لەو وڵاتە بو
پەیوەندی و ڕووداوە سیاسییەکان لە سەردەمی کاشییەکان
هونەر و ئەدەب و زمانی کاشییەکان
ناونیشانی بابەت: هونەر و ئەدەب و زمانی کاشییەکان
نووسەر: سارا سەردار
هونەر و ئەدەب و زمانی کاشییەکان
کاشییەکان لە ڕووی هونەری کانزاکاری و بەکارهێنانی ئاسن، زیرەک بوون و توانیویانە لە بڕۆنز هەندێ شت
هونەر و ئەدەب و زمانی کاشییەکان
کاشییەکان دەوڵەتێکی کوردی چوار سەدە فەرمانڕەوایی میزۆپۆتامیا دەکەن
نانیشانی بابەت: کاشییەکان دەوڵەتێکی کوردی چوار سەدە فەرمانڕەوایی میزۆپۆتامیا دەکەن
ئامادەکردنی: سارا سەردار
کاشییەکان یەکێکی ترن لە پێکهاتەکانی گەلی کورد کە لە سەدەی شازدەی پێش زایین حوکمی وڵاتی (ن
کاشییەکان دەوڵەتێکی کوردی چوار سەدە فەرمانڕەوایی میزۆپۆتامیا دەکەن
مەحمود حەمەد شێخانی دەنگێکی ڕەسەنی ون 1926-1994
ناونیشانی پەڕتووک: مەحمود حەمەد شێخانی دەنگێکی ڕەسەنی ون 1926-1994
ناوی نووسەر: هۆشمەند عەلی
شوێنی چاپ: هەولێر
چاپخانە: چاپخانەی شەهاب
ساڵی چاپ: (2019)
ژمارەی چاپ: یەکەم [1]
مەحمود حەمەد شێخانی دەنگێکی ڕەسەنی ون 1926-1994
پێڵاوەکانم و نێرەموکانی فیفا
ناونیشانی پەڕتووک: پێڵاوەکانم و نێرەموکانی فیفا
ناوی نووسەر: سەڵاح جەلال
شوێنی چاپ: سلێمانی
چاپخانە: جارانی سلێمانی
ساڵی چاپ: 2022
ژمارەی چاپ: چاپی یەکەم [1]
پێڵاوەکانم و نێرەموکانی فیفا
گوڵاوێک بۆ ژیان
ناونیشانی پەڕتووک: گوڵاوێک بۆ ژیان
ناوی نووسەر: ئیبراهیم نانەکەلی
ساڵی چاپ: 2022
ژمارەی چاپ: چاپی یەکەم [1]
گوڵاوێک بۆ ژیان
ڕەخنە و ئەدەبی منداڵان 01
ناونیشانی بابەت: ڕەخنە و ئەدەبی منداڵان بەشی یەکەم
ناوی نووسەر: عەلی حەمەڕەشید بەرزنجی
ئەدەبیاتی منداڵان لقێکە لە ئەدەبی کوردی و ئەویش هەروەکو لقەکانی تری ئەدەب چەند ژانرێک دەگرێتەوە وەکو شیعر و چیر
ڕەخنە و ئەدەبی منداڵان 01
عەبدولقادر محیەدین ئەربیلی
شێخ عەبدولقادر محیەدین ئەربیلی.
ئامادەکردنی: د.هێمن عومەر خۆشناو [1]
عەبدولقادر محیەدین ئەربیلی
ئازادی لە هزر و ڕامانی قاسملوودا
ناونیشانی پەڕتووک: ئازادی لە هزر و ڕامانی قاسملوودا.
ناوی نووسەر: عەلی موزەفەری
دەزگای پەخش: لە زەنجیرە بڵاوکراوەکانی دەزگای پەروەردە و لێکۆڵینەوەی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران.
(گۆڤاری تیشک) [1
ئازادی لە هزر و ڕامانی قاسملوودا
کۆمەڵێک گەنجی فەیلی لە زیندانی نوگرە سەلمان کە هەموویان ئەنفالکراون
شوێن: نوگرە سەلمان
ڕۆژ یان ساڵی گیرانی وێنەکە: هەشتاکانی سەدی 20
کەسایەتییەکانی ناو وێنەکە: نەزانراو
ناوی وێنەگر: نەناسراو [1]
کۆمەڵێک گەنجی فەیلی لە زیندانی نوگرە سەلمان کە هەموویان ئەنفالکراون
یەکەم پارێزگاری سلێمانی لە سەردەمی پاشایەتیدا
یەکەم پارێزگاری سلێمانی لە سەردەمی پاشایەتیدا
سارا محەمەد عەلی

ئەحمەد بەگی کوڕی تۆفیق بەگی تابوور ئاغاسی کوڕی محەمەدی ساڵح بەگی سلێمان پاشای قەواسە لە بنەماڵەی خەندانە، خەندان باپیرە گەورەیانە لە
یەکەم پارێزگاری سلێمانی لە سەردەمی پاشایەتیدا
کوردستان و کاریکاتوور
ناونیشانی پەڕتووک: کوردستان و کاریکاتوور
ناوی نووسەر: کریڤ (وریا سەعاتچی)
شوێنی چاپ: هەولێر
چاپخانە: چاپخانەی هەولێر
ساڵی چاپ: 1996.[1]
کوردستان و کاریکاتوور
کۆبوونەوەی هاوکارانی کوردیپێدیا لە چوارەمین پێشانگای نێودەوڵەتی کتێب لە سلێمانی 24-11-2022
شوێن: سلێمانی
ڕۆژ یان ساڵی گیرانی وێنەکە: 24-11-2022
کەسایەتییەکانی ناو وێنەکە: لە ڕاستەوە هاوڕێ باخەوان - ڕۆژگار کەرکووکی - زریان سەرچناری - ڕاپەر عوسمان عوزێری - بەناز جۆڵا - ڕێبوار جەمال سەگرمە
کۆبوونەوەی هاوکارانی کوردیپێدیا لە چوارەمین پێشانگای نێودەوڵەتی کتێب لە سلێمانی 24-11-2022
پێگەی نامۆبوونی منداڵ لە دایک و باوک
پێگەی نامۆبوونی منداڵ لە دایک و باوک
نووسینی: مەحمود چاوش

کاتێک منداڵ دایک یان باوکی لێ نامۆ دەبێت، گرژترین و ئاڵۆزترین گرێ (کۆمپلێکس)ی لە ژیاندا بۆ پێکدێت. ئەم دیاردەیە بە سیندرۆم (لێسەرهەڵدانی ن
پێگەی نامۆبوونی منداڵ لە دایک و باوک
باژبڵاخ
دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز، ڕۆژهەڵاتی کوردستان.[1]
باژبڵاخ
ئەخزەراوا
دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز، ڕۆژهەڵاتی کوردستان.[1]
ئەخزەراوا
ئامار
بابەت 409,994
وێنە 83,532
پەڕتووک PDF 15,643
فایلی پەیوەندیدار 66,802
ڤیدیۆ 394
میوانی ئامادە 48
ئەمڕۆ 16,222
ڕاپرسی
   راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!
بۆ پێشخستنی کارەکانی رێکخراوەکەمان و باشترکردنی ماڵپەڕەکەمان تکایە وەڵامی پرسیارەکانی ئەم راپرسییەمان بدەرەوە..
زۆر سوپاس بۆ هاوکاریتان!
   راپرسی دەربارەی رێکخراوی کوردیپێدیا و ماڵپەڕەکەی!

Kurdipedia.org (2008 - 2022) version: 14.11
| پەیوەندی | CSS3 | HTML5

| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 1.109 چرکە!