پەرتووکخانە پەرتووکخانە
گەڕان

کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!


بژاردەی گەڕان





گەڕانی ورد      کیبۆرد


گەڕان
گەڕانی ورد
پەرتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
تۆمارکردنی بابەت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
ڕاپرسی
بیروڕاکانتان
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
ڕێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
ئامرازەکان
دەربارە
ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی ڕێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی ڕووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
زمانەکان
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
هەژماری من
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
گەڕان تۆمارکردنی بابەت ئامرازەکان زمانەکان هەژماری من
گەڕانی ورد
پەرتووکخانە
ناونامە بۆ منداڵانی کورد
کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
سەرچاوەکان
شوێنپێیەکان
دڵخوازەکان
چالاکییەکان
چۆن بگەڕێم؟
بڵاوکراوەکانی کوردیپێدیا
ڤیدیۆ
درەختی پۆلەکان
بابەت بەهەڵکەوت
تۆماركردنی بابەتی نوێ
ناردنی وێنە
ڕاپرسی
بیروڕاکانتان
پەیوەندی
کوردیپێدیا چ زانیارییەکی پێویستە!
ستانداردەکان
ڕێساکانی بەکارهێنان
کوالیتیی بابەت
دەربارە
ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
چیمان دەربارە وتراوە!
ناوکێشکردن لە ماڵپەڕەکانتاندا
تۆمارکردن / کوژاندنەوەی ئیمێڵ
ئاماری میوانەکان
ئاماری بابەت
وەرگێڕی فۆنتەکان
گۆڕینی ڕێکەوتەکان
پشکنینی ڕێنووس
زمان و شێوەزمانی ڕووپەلەکان
کیبۆرد
لینکە پێویستەکان
ئێکستێنشنی کوردیپێدیا بۆ گووگڵ کڕۆم
کوکیز
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
چوونەژوورەوە
دەبمە هاوکارتان!
وشەی نهێنیت لەبیرکردووە!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 دەربارە
 بابەت بەهەڵکەوت
 چالاکییەکانی ڕۆژی
 ڕێساکانی بەکارهێنان
 ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا
 بیروڕاکانتان
 دڵخوازەکان
 کڕۆنۆلۆژیای ڕووداوەکان
 چالاکییەکان - کوردیپێدیا
 یارمەتی
بابەتی نوێ
شوێنەکان
ئیرۆن
25-05-2024
کشمیر کەریم
پەرتووکخانە
پوختەی کاروباری کاتی جەنگی جیهانی لە کوردستانی جنووبی
24-05-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
پەرتووکخانە
ئەنیمێشن سینەمای جیهان داگیر دەکات
22-05-2024
زریان عەلی
وێنە و پێناس
هەولێر ساڵی 1974
22-05-2024
زریان عەلی
شوێنەکان
قولیجانی سەرحەد
22-05-2024
سەریاس ئەحمەد
ژیاننامە
خانە دارا نەباتی
22-05-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
پەرتووکخانە
مرۆڤی گێل خواردەی گورگی لەڕە!
22-05-2024
کشمیر کەریم
شوێنەکان
عەلیاوا - سێوسێنان
22-05-2024
سەریاس ئەحمەد
پەرتووکخانە
ڕێبەری کچە زیرەکەکان؛ چۆن خۆمان خۆش بوێت؟
22-05-2024
کشمیر کەریم
پەرتووکخانە
داهاتوویەک کە بە هەموومان دروستی دەکەین
21-05-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
ئامار
بابەت 519,138
وێنە 106,711
پەرتووک PDF 19,301
فایلی پەیوەندیدار 97,357
ڤیدیۆ 1,394
ژیاننامە
ئەحمەد کایا
ژیاننامە
خەڵەف زێباری
ژیاننامە
فازیل قەفتان
ژیاننامە
سەبری کایا
شەهیدان
ژینا ئەمینی
İsmail Beşikci/ Öncü Bir Kürt Aydını
مێگا-داتای کوردیپێدیا، یارمەتیدەرێکی باشە بۆ بڕیارە کۆمەڵایەتی، سیاسی و نەتەوەییەکان.. داتا بڕیاردەرە!
پۆل: کورتەباس | زمانی بابەت: Türkçe
بەشکردن
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
نرخاندنی بابەت
نایاب
زۆر باشە
باش
خراپ نییە
خراپ
بۆ ناو لیستی دڵخوازەکان
ڕای خۆت دەربارەی ئەم بابەتە بنووسە!
گۆڕانکارییەکانی بابەتەکە
Metadata
RSS
گووگڵی وێنەی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
گووگڵی بابەتی هەڵبژێردراو بکە!
کوردیی ناوەڕاست0
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
عربي0
فارسی0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Fins0
Norsk0
Pусский0
Հայերեն0
中国的0
日本人0

Mutlu Can

Mutlu Can
Mutlu Can’ın, Malmîsanij’le ilgili kitabı bir yıl kadar önce yayımlanmış. Öncü Bir #Kürt Aydını# M. Malmîsanij (Biyografi-Bibliyografya), (Dara Yayınları, Eylül 2021, İstanbul, 189 s.)
Çalışmanın başında Mutlu Can’ın, Önsöz’ü var. Bu Önsöz’ Mutlu Can’ın, Kürd aydınının tarihsel gelişimini dile getirdiği bir değerlendirmesidir.(s. 11-19)
Cumhuriyet 1923’de #Kürdler#in yokluğu anlayışı üzerinde kurulmuştur. Sadece Kürdlerin değil, Ermenilerin, Rumların, Yahudilerin, Asurilerin, Arapların, Çerkeslerin, Lazların, yani, Türk olmayan herkesin yokluğu anlayışı üzerinde kurulmuştur. Bu etnik grupların fiilen varolduğu açıktır. O zaman bu halkların Türkleştirilmeleri konusunda yoğun bir çalışma yapılacaktır.
Lozan Konferansı’nın çok önemli bir konusu Kürdistan’dır. Kanımca Türkiye için en önemli konu Kürdistan’dır. Ama Kürdlerin Lozan Konferansı’nda temsil edilmemesi için çok büyük çaba harcanmıştır. Özellikle Türkiye için bu çok önemlidir.

1922—1923’de Lozan Delegasyonu Başkanı İsmet İnönü, ‘biz Türklerin ve Kürdlerin milli haklarını birlikte savunuyoruz’ diyordu. Bunu, Konferansta, Kürdleri gündeme getiren Büyük Britanya temsilcisi Lord Kurzon’a karşı özellikle vurguluyordu. Ama 1925’de Başbakan olan İsmet İnönü, Şeyh Said direnişinden sonra, ‘Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yaşayan herkes Türk ve Türkçü olmak zorundadır. Türk ve Türkçü olmayanları kesip atacağız.’ Diyecekti. 1925 Şeyh Said, 1927 Guew, (Bingöl) 1930 Zilan, 1935 Sason, 1937-1938 Dersim, kesip atma operasyonlarıdır.
İttihat ve Terakki hükümeti, Ege’deki, Akdeniz’deki, Trakya’daki, Kapadokya’daki Rumları, Karadeniz’deki Rum-Pontusları, Doğu’daki Asuri-Süryanileri sürgün ederek, Ermenilerin nüfusunu soykırımla çürüterek Hrıstiyan unsurlardan kurtulmuştu. Türk olmayan Kürd, Laz, Çerkes, Gürcü gibi Müslüman unsurlar ise asimilasyonla Türkleştirilecekti. Bu süreçte İslam, Müslümanlık çok önemli bir asimilasyon tekniği olarak kullanılmıştır. ‘İslamda kardeşlik esastır’, ‘Ümmeti bölmek İslam’a aykırıdır.’ ‘Kavmiyetçilik İslama aykırıdır’ gibi sloganlar çok kullanılmaktadır. Dikkat edelim, bu süreçte 22-23 Arap devleti, Arap olmayan Türk, Fars, Pencap, Peştun, Tacik, Türkmen gibi halkların kurduğu devletler yaşamlarını sürdürmektedir. Arap milliyetçiliği, Baas Partisi, Türk milliyetçiliği çok dinamiktir.
Bütün bu Müslüman halklar kendileri için hak gördüklerini Kürdler için hak görmemektedirler. Halbuki, gerçek İslam’ın çok önemli bir anlayışı da şudur: ‘Kendin için istediğini, kendine layık gördüğünü, başkaları için de iste, başkalarına da layık gör. Kendin için istemediğini, kendine layık görmediğini başkaları için de isteme, başkalarına da layık görme’
Kürdlerin komşuları olan Müslüman devletlerin Kürdlerden esirgedikleri bu hakları Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde özellikle İsveç’te yaşayan Kürdler bok bol yaşıyor. Müslüman devletlerin Kürdlere tanımadıkları bu hakları ‘elin Gavuru’ Kürdlere bol bol bahşetmiş.
***
Malmîsanij, Mutlu Can’ın ‘Öncü Bir Kür Aydını’ çalışmasında asimilasyon uygulamaları hakkında dikkate değer bilgiler veriyor. Kürd halkına soyadı vermek asimilasyonun önemli aşamalarından biridir. Haziran 1934’de Soyadı Kanunu çıkarılmış. O zamana kadar soyadı hakkında hiçbir bilgisi olmayan Kürdlere bu konuda, herhangi bir bilgi verilmemiş. Herşeyden habersiz olan, çoğunluğu Türkçe de bilmeyen Kürdlere, Oğuz, Alpaslan, Altay, Uygur, Öztürk, Cantürk, Türkoğlu gibi soyadları verilmiş. (s. 24-25) Bu çerçevede, Malmîsanij, mahlas olarak kullandığı aynı sözcüğün, doğup büyüdüğü Piran Bölgesi’ndeki bir dağ olan Malmîsan Dağı’ndan aldığını söylüyor. (s. 37)
Asimilasyon Kürdçe yasaklarıyla berber yürüyen bir politikadır. Cumhuriyet’in en önemli Kürd politikası, Kürdçe yasaklarıdır, asimilasyondur. Kürdçe’nin unutturulması, Türkçe’nin egemen kılınması çok önemli sistematik bir politikadır. Eğitimin, okulların bu konudaki işlevi çok büyüktür. Malmîsanij bu konuda şunları vurguluyor:
“Kürt çocuklarının, sadece Kürdçe konuştukları için okullarda yedikleri dayakların haddi hesabı yoktur. Bugün de böyledir. Herkes gibi ben de bundan payımı aldım. İlkokuldayken, şaka olsun diye bir arkadaşımıza yazdığım birkaç satır Kürtçe için, öğretmenimden yediğim dayağı hâlâ hatırlarım. Türkçeyi zorunlu gören resmi makamlara işi düşün büyüklerimizin, yakınlarımızın, oralarda nasıl itilip kakıldıklarını, horlandıklarını gözlerimle gördüm. Köylülerin köye gelen Türk jandarmasından, öcüden kaçar gibi nasıl kaçtıklarına, saklandıklarına tanık oldum. Ortaokulda, lisede okurken hemen her gün benzer olaylar yaşadım.” (s. 25)
Bütün bunlar, yaşayan bir dili yaşatmama çabasıdır. Yaşayan bir dili yaşatmamak için, yeryüzünden silmek için binbir türlü baskı uygulanmaktadır. Bu baskının, kararlı, sistematik bir baskı olduğu açıktır. Ürünlerini satmak ve ihtiyaçlarını almak için şehirlerdeki pazara gelen köylülerden konuştukları kelime sayısınca para cezaları bile tahsil ediliyordu.
Dikkat edelim, bu baskı, bu zulüm, tek parti döneminde uygulanıyor. Mustafa Kemal’in, Atatürk’ün, ‘Türkiye’yi çağdaş uygarlık seviyesine çıkaracağız’, dediği, bunun için çaba sarfedildiği bir dönemde yaşanıyor. Çok partili siyasal hayat döneminde de bu baskının, zulmün sürdürüldüğü besbellidir.
Kürd dili üzerindeki, Kürd insanları üzerindeki bu baskı, bu zulüm çağdaş uygarlığın neresinde duruyor? Kürdlerin belleklerini kazımak, Kürdleri, dilsiz, kör, sağır bir toplum haline getirmek, çağdaş uygarlığın hangi kitabında yazıyor? Gerek tek parti dönemindeki Türk aydınları, Türk basını, Türk üniversitesi, Türk yazarları vs. gerek çok partili dönemdeki Türk aydınları, Türk basını, Türk üniversitesi, Türk yazarları bu konuda sorgulanmalıdır. Atatürk milliyetçiliği, Atatürk çağdaşlığı, Kemalizm vs. diyenler, bu görüşler doğrultusunda yeniden değerlendirilmelidir. Türk aydınlarının, Türk basının, Türk üniversitesinin, Türk yazarlarının bu tutumu devleti koruma kollama tutumudur. Örneğin üniversite için de bilim veya inanç konusu değildir. Devlet koruma-kollama bilincidir.
***
Malmîsanij İsveç’deki mülteci hayatını şöyle anlatıyor:
“Deyim yerindeyse can havliyle, korkuyla, şiddet ortamından kaçarak gidişti bizim gidişimiz. Keyiften veya isteyerek dışarı çıkmamıştım. İsveç’teki ilk günlerde, yeni gittiğim şehre yerleşmeye, ayak uydurmaya çalışıyordum. İsveççe’yi öğrenmeye gayret ediyordum.
Biz yaban ellerdeyken gidişimize hep geçici, olarak bakıyorduk. Kısa bir süre sonra döneriz diye düşünüyorduk. Konuşmalarımız yatıp kalkmalarımız hep ülke sorunlarıyla ilgiliydi. Dünyamız Kürtlük ve Kürtlerle ilgiliydi.
Mekan farklı olsa da Diyarbekir’deymişiz gibi yaşıyorduk. Özlem meselesine gelince, biraz zaman geçtikçe, maddi sıkıntılar nisbeten azalınca, özlemler gündemi işgal etmeye başladı. İşveç’te tam anlamıyla yerleşince, artık kaderimizin İsveç’e bağlandığı netleşince, özlem dayanılmaz bir hale geldi. Onu izah etmek çok zor.
Benim gibi yazan insanların durumu, başka işlerle uğraşanların durumundan farklıdır. Çünkü ben bu acıyı, sıkıntıyı her gün yaşıyorum. Kürtçe yazarken sözcükler hep ülkeyi çağrıştırıyor. Köyünüzü, kentinizi, yakınlarınızı yazarken yaşıyorsunuz.” (s. 33-34)
‘Şu andan itibaren sahip Olduğun Tek Şey Dilin’…
Yukarıda, Malmîsanij’in İsveç’e yerleştiği dönemin ilk günlerindeki ve daha sonraki dönemlerdeki duyguları düşünceleri anlatılmıştı. İsveç’e ayak basar basmaz kendisi gibi ülkesinden ayrılmak zorunda kalmış Yahudi yazar, Nelly Sach’ın söylediği sözü vurguluyor. ‘Şu andan itibaren sahip olduğun tek şey dilin’ (s. 34)
Malmîsanij dile, bu arada Kürd diline çok önem veren bir akademisyen. Daha çok Kırmancca (Zazaki) çalışıyor.
Malmîsanij hoca bilim insanlarına üç önemli konuyu hatırlatıyor. İlk olarak, Cumhuriyet’ten önceki, yani 20 yüzyılın ilk çeyreğindeki Kürd basınının, Kürd örgütlerinin dikkatli bir şekilde incelenmesi gereği önemli olmalıdır. İkinci olarak Türk kaynaklarının ihtiyatla kullanılması gerekir. Çünkü Kürdler, Kürd kültürü aleyhine, Kürd tarih yazımı aleyhine sık sık tahrifat yapılmış olması mümkündür. Üçüncü olarak Anti-Kürdoloji çerçevesinde yazılanlar yer-zaman gösterilerek, dikkatli bir şekilde değerlendirilmelidir.
Bibliyografya
Malmîsanij çok değerli üretken bir bilim insanı, bir akademisyen. Değerli bir Kürd aydını. Artuklu Üniversitesi’nden ayrılmak zorunda kaldı. Üniversiteden atılmak üzereyken kendisi ayrıldı. Emekli. Çalışmalarını sürdüreceği şüphesiz. Kanımca, Malmîsanij ve yazıları, kitapları hakkında bu aşamadan sonra incelemeler yapılacaktır. Kanımca, bilim insanları, akademisyenler, aydınlar bunun farkındadır.
Mutlu Can incelemesinde, bu tür araştırmalar yapacak olanlara kolaylık sağlamak için çok kapsamlı bir bibliyografya hazırlamıştır. Bibliyografya’da, (s. 71-147) Malmîsanij hocanın, Kırmancca, Kurmancca, Türkçe kitapları, yazıları ayrıntılı bir şekilde verilmiştir. Başka yazarlarla birlikte hazırlanan yazılar, kitaplar, yaptığı çeviriler, editörlüğünü yaptığı eserler birer birer gösterilmiştir. Çeşitli periyodiklerde yayımlanmış şiirler, yazılar yine öyle. Bibliyografyada Malmîsanij’le yapılan röportajlar da yer almaktadır.[1]
ئەم بابەتە بەزمانی (Türkçe) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
Bu makale (Türkçe) dilinde yazılmıştır, makaleleri orijinal dilinde açmak için sembolüne tıklayın!
ئەم بابەتە 912 جار بینراوە
هاشتاگ
سەرچاوەکان
[1] ماڵپەڕ | Türkçe | kovarabir.com
بابەتە پەیوەستکراوەکان: 11
زمانی بابەت: Türkçe
ڕۆژی دەرچوون: 07-10-2022 (2 ساڵ)
پۆلێنی ناوەڕۆک: ڕاپۆرت
پۆلێنی ناوەڕۆک: ڕانانی پەرتووک
جۆری دۆکومێنت: زمانی یەکەم
جۆری وەشان: دیجیتاڵ
زمان - شێوەزار: تورکی
وڵات - هەرێم: تورکیا
تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان
کوالیتیی بابەت: 99%
99%
ئەم بابەتە لەلایەن: ( سارا ک )ەوە لە: 29-10-2022 تۆمارکراوە
ئەم بابەتە لەلایەن: ( ڕاپەر عوسمان عوزێری )ەوە لە: 29-10-2022 پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە
ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: ( ڕاپەر عوسمان عوزێری )ەوە لە: 29-10-2022 باشترکراوە
ناونیشانی بابەت
ئەم بابەتە بەپێی ستانداردەکانی کوردیپێدیا هێشتا ناتەواوە و پێویستیی بە داڕشتنەوەی بابەتی و زمانەوانیی زۆرتر هەیە!
ئەم بابەتە 912 جار بینراوە
فایلی پەیوەستکراو - ڤێرشن
جۆر ڤێرشن ناوی تۆمارکار
فایلی وێنە 1.0.172 KB 29-10-2022 سارا کس.ک.
کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!
ژیاننامە
خانە دارا نەباتی
کورتەباس
پەیامێک لەبارەی حوکمی بەشداربوون لە هەڵمەتی گشتپرسی
ژیاننامە
کامەران پاڵانی
پەرتووکخانە
مرۆڤی گێل خواردەی گورگی لەڕە!
شوێنەوار و کۆنینە
قشڵەی قوشتەپە
پەرتووکخانە
سایکس-پیکۆنامە - وەشانی 1
شوێنەوار و کۆنینە
قەڵای حەسەن ئاباد
وێنە و پێناس
موحسین ئاوارە، نەژاد عەزیز سورمێ، محەمەدئەمین دهۆکی، کەمال میراودەلی، شێرکۆ بێکەس ساڵی 1976
ژیاننامە
ئیبراهیم ڕەئیسی
وێنە و پێناس
هەولێر ساڵی 1974
کورتەباس
لە سنووری بەردەڕەش کەسانی نەناسراو گردێکی شوێنەواری هەڵدەکۆڵن
پەرتووکخانە
ئەنیمێشن سینەمای جیهان داگیر دەکات
پەرتووکخانە
ڕێبەری کچە زیرەکەکان؛ چۆن خۆمان خۆش بوێت؟
شوێنەوار و کۆنینە
سیاهگل.. پەرستگەی سەردەمی ساسانییەکان
کورتەباس
بەوێنە.. قۆناغەکانی نۆژەنکردنەوەی قشڵەی ئاکرێ بەرەو تەواوبوونن
پەرتووکخانە
داهاتوویەک کە بە هەموومان دروستی دەکەین
وێنە و پێناس
گۆڕەپانی پەلەوەر (مەیدانی مریشکان)ی هەولێر ساڵی 1978
ژیاننامە
مژدە عەبدولحەمید
پەرتووکخانە
سیاسەت و پلانی زمان بۆ هەرێمی کوردستان
ژیاننامە
شەم سامان
ژیاننامە
نیشتیمان عەبدولقادر ئەحمەد
ژیاننامە
ڕابەر فایەق مەحمود
پەرتووکخانە
پوختەی کاروباری کاتی جەنگی جیهانی لە کوردستانی جنووبی
کورتەباس
بنکەی کەلەپووری قەسرۆکە... ماڵێک بۆ هەوادارانی هونەر و فۆلکلۆری کوردی و ڕەسەنایەتی
وێنە و پێناس
زانا خەلیل و فەرهاد پیرباڵ لە کۆلێژی ئادابی زانکۆی سەڵاحەدین، هەولێر ساڵی 1995
پەرتووکخانە
ژینانامە - وەشانی 1
ژیاننامە
حسێنی پاسکیلچی
ژیاننامە
سروە ساڵەیی
ژیاننامە
ئارەزوو سەردار
شوێنەوار و کۆنینە
ئەشکەوتی کاڵدار
وێنە و پێناس
بازاڕی کورانی مەخموور لە هەولێر ساڵی 1984
پەرتووکخانە
کۆڵبەرنامە - وەشانی 1
شوێنەوار و کۆنینە
قەڵای نارین
پەرتووکخانە
لۆزاننامە - وەشانی 2
کورتەباس
جوانییەکانی سروشت لە ئەشکەوتی بەستوون

ڕۆژەڤ
ژیاننامە
ئەحمەد کایا
15-12-2008
هاوڕێ باخەوان
ئەحمەد کایا
ژیاننامە
خەڵەف زێباری
06-10-2013
هاوڕێ باخەوان
خەڵەف زێباری
ژیاننامە
فازیل قەفتان
16-05-2019
زریان سەرچناری
فازیل قەفتان
ژیاننامە
سەبری کایا
22-05-2020
هاوڕێ باخەوان
سەبری کایا
شەهیدان
ژینا ئەمینی
17-09-2022
شەنە بەکر
ژینا ئەمینی
 چالاکییەکانی ڕۆژی
بابەتی نوێ
شوێنەکان
ئیرۆن
25-05-2024
کشمیر کەریم
پەرتووکخانە
پوختەی کاروباری کاتی جەنگی جیهانی لە کوردستانی جنووبی
24-05-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
پەرتووکخانە
ئەنیمێشن سینەمای جیهان داگیر دەکات
22-05-2024
زریان عەلی
وێنە و پێناس
هەولێر ساڵی 1974
22-05-2024
زریان عەلی
شوێنەکان
قولیجانی سەرحەد
22-05-2024
سەریاس ئەحمەد
ژیاننامە
خانە دارا نەباتی
22-05-2024
ڕۆژگار کەرکووکی
پەرتووکخانە
مرۆڤی گێل خواردەی گورگی لەڕە!
22-05-2024
کشمیر کەریم
شوێنەکان
عەلیاوا - سێوسێنان
22-05-2024
سەریاس ئەحمەد
پەرتووکخانە
ڕێبەری کچە زیرەکەکان؛ چۆن خۆمان خۆش بوێت؟
22-05-2024
کشمیر کەریم
پەرتووکخانە
داهاتوویەک کە بە هەموومان دروستی دەکەین
21-05-2024
ڕاپەر عوسمان عوزێری
ئامار
بابەت 519,138
وێنە 106,711
پەرتووک PDF 19,301
فایلی پەیوەندیدار 97,357
ڤیدیۆ 1,394
کوردیپێدیا پڕزانیاریترین و فرەزمانترین سەرچاوەی کوردییە!
ژیاننامە
خانە دارا نەباتی
کورتەباس
پەیامێک لەبارەی حوکمی بەشداربوون لە هەڵمەتی گشتپرسی
ژیاننامە
کامەران پاڵانی
پەرتووکخانە
مرۆڤی گێل خواردەی گورگی لەڕە!
شوێنەوار و کۆنینە
قشڵەی قوشتەپە
پەرتووکخانە
سایکس-پیکۆنامە - وەشانی 1
شوێنەوار و کۆنینە
قەڵای حەسەن ئاباد
وێنە و پێناس
موحسین ئاوارە، نەژاد عەزیز سورمێ، محەمەدئەمین دهۆکی، کەمال میراودەلی، شێرکۆ بێکەس ساڵی 1976
ژیاننامە
ئیبراهیم ڕەئیسی
وێنە و پێناس
هەولێر ساڵی 1974
کورتەباس
لە سنووری بەردەڕەش کەسانی نەناسراو گردێکی شوێنەواری هەڵدەکۆڵن
پەرتووکخانە
ئەنیمێشن سینەمای جیهان داگیر دەکات
پەرتووکخانە
ڕێبەری کچە زیرەکەکان؛ چۆن خۆمان خۆش بوێت؟
شوێنەوار و کۆنینە
سیاهگل.. پەرستگەی سەردەمی ساسانییەکان
کورتەباس
بەوێنە.. قۆناغەکانی نۆژەنکردنەوەی قشڵەی ئاکرێ بەرەو تەواوبوونن
پەرتووکخانە
داهاتوویەک کە بە هەموومان دروستی دەکەین
وێنە و پێناس
گۆڕەپانی پەلەوەر (مەیدانی مریشکان)ی هەولێر ساڵی 1978
ژیاننامە
مژدە عەبدولحەمید
پەرتووکخانە
سیاسەت و پلانی زمان بۆ هەرێمی کوردستان
ژیاننامە
شەم سامان
ژیاننامە
نیشتیمان عەبدولقادر ئەحمەد
ژیاننامە
ڕابەر فایەق مەحمود
پەرتووکخانە
پوختەی کاروباری کاتی جەنگی جیهانی لە کوردستانی جنووبی
کورتەباس
بنکەی کەلەپووری قەسرۆکە... ماڵێک بۆ هەوادارانی هونەر و فۆلکلۆری کوردی و ڕەسەنایەتی
وێنە و پێناس
زانا خەلیل و فەرهاد پیرباڵ لە کۆلێژی ئادابی زانکۆی سەڵاحەدین، هەولێر ساڵی 1995
پەرتووکخانە
ژینانامە - وەشانی 1
ژیاننامە
حسێنی پاسکیلچی
ژیاننامە
سروە ساڵەیی
ژیاننامە
ئارەزوو سەردار
شوێنەوار و کۆنینە
ئەشکەوتی کاڵدار
وێنە و پێناس
بازاڕی کورانی مەخموور لە هەولێر ساڵی 1984
پەرتووکخانە
کۆڵبەرنامە - وەشانی 1
شوێنەوار و کۆنینە
قەڵای نارین
پەرتووکخانە
لۆزاننامە - وەشانی 2
کورتەباس
جوانییەکانی سروشت لە ئەشکەوتی بەستوون

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.5
| پەیوەندی | CSS3 | HTML5

| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 0.969 چرکە!