کتابخانه کتابخانه
جستجو

کوردیپیدیا پر اطلاعترین منبع اطلاعاتی کردی است!


گزینه های جستجو





جستجوی پیشرفته      صفحه کلید


جستجو
جستجوی پیشرفته
کتابخانه
نامنامەی کردی
کرونولوژیا از وقایع
منابع
رد پاها
گرد آوریها
فعالیت ها
چگونه جستجو کنم؟
انتشار
ویدئو
گروه بندی
آیتم تصادفی
ارسال
ارسال مقاله
ارسال عکس
نظر سنجی
نظرات شما
تماس
چه نوع اطلاعاتی را که ما نیاز داریم!
استاندارد
قوانین استفادە
کیفیت مورد
ابزار
درباره
آرشیویست های کوردیپیدیا
چه درباره ما می گویند!
اضافه کوردیپیدیا به وب سایت شما
اضافه کردن / حذف ایمیل
آمار مهمان
آمار آیتم
تبدیل فونت ها
تبدیل تقویم ها
بررسی املا
زبان و گویش از صفحات
صفحه کلید
لینک های مفید
پسوند کوردیپدیا برای گوگل کروم
کوکی
زبانها
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Fins
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
حساب من
ورود به سیستم
عضویت!
رمز عبور خود را فراموش کرده اید!
جستجو ارسال ابزار زبانها حساب من
جستجوی پیشرفته
کتابخانه
نامنامەی کردی
کرونولوژیا از وقایع
منابع
رد پاها
گرد آوریها
فعالیت ها
چگونه جستجو کنم؟
انتشار
ویدئو
گروه بندی
آیتم تصادفی
ارسال مقاله
ارسال عکس
نظر سنجی
نظرات شما
تماس
چه نوع اطلاعاتی را که ما نیاز داریم!
استاندارد
قوانین استفادە
کیفیت مورد
درباره
آرشیویست های کوردیپیدیا
چه درباره ما می گویند!
اضافه کوردیپیدیا به وب سایت شما
اضافه کردن / حذف ایمیل
آمار مهمان
آمار آیتم
تبدیل فونت ها
تبدیل تقویم ها
بررسی املا
زبان و گویش از صفحات
صفحه کلید
لینک های مفید
پسوند کوردیپدیا برای گوگل کروم
کوکی
کوردیی ناوەڕاست
کرمانجی - کوردیی سەروو
Kurmancî - Kurdîy Serû
هەورامی
Zazakî
English
Française
Deutsch
عربي
فارسی
Türkçe
Nederlands
Svenska
Español
Italiano
עברית
Pусский
Fins
Norsk
日本人
中国的
Հայերեն
Ελληνική
لەکی
Azərbaycanca
ورود به سیستم
عضویت!
رمز عبور خود را فراموش کرده اید!
        
 kurdipedia.org 2008 - 2024
 درباره
 آیتم تصادفی
 قوانین استفادە
 آرشیویست های کوردیپیدیا
 نظرات شما
 گرد آوریها
 کرونولوژیا از وقایع
 فعالیت ها - کوردیپیدیا
 کمک
موضوع جدید
زندگینامە
عرفان احمد
13-08-2024
سارا سردار
اماکن باستانی
پل ممیند
10-08-2024
شادی آکوهی
اماکن باستانی
تپه حاجی فیروز
10-08-2024
شادی آکوهی
اماکن
کوه سلطان یعقوب
10-08-2024
شادی آکوهی
اماکن
تالاب حسنلو
10-08-2024
شادی آکوهی
اماکن
Naghadeh (کاتالۆنی)
10-08-2024
شادی آکوهی
اماکن
نقده
09-08-2024
شادی آکوهی
اماکن
غار کهریز
09-08-2024
شادی آکوهی
اماکن باستانی
مسجد جامع تکاب
09-08-2024
شادی آکوهی
اماکن
سد قجور
09-08-2024
شادی آکوهی
آمار
مقالات
  531,057
عکس ها
  107,580
کتاب PDF
  20,012
فایل های مرتبط
  100,979
ویدئو
  1,471
زبان
کوردیی ناوەڕاست 
303,155
Kurmancî - Kurdîy Serû 
88,915
هەورامی 
65,847
عربي 
29,357
کرمانجی - کوردیی سەروو 
17,077
فارسی 
8,979
English 
7,418
Türkçe 
3,605
لوڕی 
1,691
Deutsch 
1,483
Pусский 
1,133
Française 
336
Nederlands 
130
Zazakî 
90
Svenska 
63
Հայերեն 
50
Español 
45
Italiano 
44
لەکی 
37
Azərbaycanca 
24
日本人 
20
中国的 
16
Ελληνική 
14
Norsk 
14
עברית 
14
Fins 
12
Polski 
7
Esperanto 
5
Ozbek 
4
Português 
3
Тоҷикӣ 
3
Hrvatski 
2
Srpski 
2
Kiswahili سَوَاحِلي 
2
ქართველი 
2
Cebuano 
1
ترکمانی 
1
گروه
فارسی
زندگینامە 
3,292
اماکن 
1,933
شهدا 
1,035
کتابخانه 
793
تحقیقات مختصر 
564
اماکن باستانی 
435
تصویر و توضیحات 
292
آثار هنری 
203
شعر 
169
مدارک 
71
موزه 
42
احزاب و سازمان ها 
39
نقشه ها 
31
منتشر شدەها 
17
تاریخ و حوادث 
16
تصویری 
16
دفترها 
11
آمار و نظرسنجی 
10
مسائل زنان 
4
ایل - قبیله - فرقه 
3
متفرقه 
2
بازی های سنتی کوردی 
1
MP3 
323
PDF 
30,524
MP4 
2,395
IMG 
196,596
اماکن باستانی
اتشکدە چهار قاپی
شهدا
ابراهیم نادری
زندگینامە
ابراهیم امین بالدار
شهدا
ابراهیم رحیم
زندگینامە
منیرە صالح عبدالرحمان
دەروازەیەک بەرەو قوڵایی گەردوون، بەشی دووەم: ئاشناییەک بە بۆماوەهێڵی گەردوون
کوردیپدیا، بزرگترین پروژەی ارشیو کردن اطلاعاتمان میباشد..
گروه: تحقیقات مختصر | زبان مقاله: کوردیی ناوەڕاست
اشتراک گزاری
Facebook0
Twitter0
Telegram0
LinkedIn0
WhatsApp0
Viber0
SMS0
Facebook Messenger0
E-Mail0
Copy Link0
ارزیابی مقالە
نایاب
عالی
متوسط
بد نیست
بد
اضافه کردن به مجموعه
نظر خود را در مورد این مقاله بنویسید!
تاریخ آیتم
Metadata
RSS
به دنبال تصویر رکورد انتخاب شده در گوگل
به دنبال رکورد انتخاب شده در گوگل
Kurmancî - Kurdîy Serû0
English0
عربي0
فارسی0
Türkçe0
עברית0
Deutsch0
Español0
Française0
Italiano0
Nederlands0
Svenska0
Ελληνική0
Azərbaycanca0
Cebuano0
Esperanto0
Fins0
Hrvatski0
Kiswahili سَوَاحِلي0
Norsk0
Ozbek0
Polski0
Português0
Pусский0
Srpski0
Тоҷикӣ0
Հայերեն0
ქართველი0
中国的0
日本人0

دەروازەیەک بەرەو قوڵایی گەردوون، بەشی دووەم: ئاشناییەک بە بۆماوەهێڵی گەردوو...

دەروازەیەک بەرەو قوڵایی گەردوون، بەشی دووەم: ئاشناییەک بە بۆماوەهێڵی گەردوو...
دەروازەیەک بەرەو قوڵایی گەردوون، بەشی دووەم: ئاشناییەک بە بۆماوەهێڵی گەردوون.
زنار بابەکر.

لە بەشی پێشووتردا (گەشتێک بەناو مێژووی گەردوون) ، بەتەواوی باسمان لە مێژووی گەردوون کرد بەپێی ئەو بیروباوەڕەی کە باوترینە لەناو کۆمەڵگەی زانستی سەردەمدا: بیردۆزی تەقینەوە گەورەکە. ئێستا، دوای ئەوەی کە تێگەیشتین زانست پێمان دەڵێت گەردوون چۆن دەستی پێ کردووە و درووستبووە، با بزانین کە ئەو گەردوونە لە چی پێکهاتووە چی لەخۆگرتووە؟ پێکهێنەرەکانی چین و چی هەڵگرتووە؟ لەم بەشەی دووەمدا، بەشێوەیەکی بەرفراران ئاماژە بە یەکێک لە پێکهێنەرە هەر سەرەکییەکانی گەردوون دەدەم هەر لە ڕەچەڵەکی پێکهاتنیانەوە تا بەرهەم و پاشماوەی دوای لەناوچوونی خۆیان.
$پێکهاتووەکان چۆن پێکدێن؟$
پێکهاتووەکانی گەردوون هەمەجۆرن، زۆرینە و بنچینەترینیشیان بریتین لە ئەستێرەکان. ئەستێرەکان؛ پێکهاتەی ناوەندی گەردوونن. هەموو شتێکی تر، 1) بەر لە پێکهاتنی ئەستێرەکان بوونی هەیە کە دواتر ئەستێرەکان پێکدەهێنێت. یان، 2) لە ماوەی پێکهاتنی ئەستێرەکان سەرهەڵدەدات لەو پاشماوەیەی کە ئەستێرەکان لە بۆشایی دەوروبەری خۆیان درووستی دەکەن. یانیش، 3) دوای تەواوبوونی سوڕی ژیانی ئەستێرەکان پەیدادەبێت لە ئەنجامی داڕمان و تەقینەوەی ئەستێرەکان.
ئەوەشی کە من لەم بەشەدا باسی دەکەم و دەیخەمەڕوو، بریتییە لە، تەنیاوتەنیا، ئەستێرەکان. چونکە، بەڕاستی هەر تەنیا خودی خۆیان بەشێکی تایبەت بە خۆیان پێویستە بۆ ڕوونکردنەوەی هەموو شتێک بەتەواوەتی و بەشایستەیی. گشت پێکهاتوویەکی تریش، کە، هەروەک لە خاڵەکاندا ئاماژەم پێیداوە، لە ماوەی پێکهاتنی ئەستێرەکان سەرهەڵدەدات لە پاشماوەی جێماوی ئەستێرەکان و ئەوانەی کە لەدوای کۆتایی هاتنی سوڕی ژیانی ئەستێرەکان پێکدێن لە داڕمان و تەقینەوەیان - کە هەردووکیان بە یەکەوە چەند پێکهاتوویەکی زۆر و هەمەجۆر لەخۆدەگرن - پێویستیان بە بەشێکی تر و تایبەتی خۆیان هەیە کە ئەگەر هەموو شتێک بەو شێوەیە بڕوات کە خۆم دامڕشتووە ئەوە لە بەشی داهاتوودا باسیان دەکەم.
بەڵام، ئێستا، ئاشناییەک بە بۆماوەهێڵی گەردوون: ئەستێرەکان و باوانیان..
$نێبیولاکانی دایکی ئەستێرەکان$
ئەوەی کە بەر لە پێکهاتنی ئەستێرەکان بوونی هەیە، بریتییە لە نێبیولاکان. ئەگەر ئەستێرەکان بە پێکهاتووی ناوەندیی گەردوون دابنێین، ئەوە نێبیولاکان دەبێت پێکهاتە بنچینەییەکان بن، چونکە یەکەمین پێکهاتووی گازی و تەپوتۆزاوی پەرش و بڵاون کە تیایاندا ئەستێرەکان دەتوانن پێکبێن.
ئەگەر، بۆشایی گەردوون بەو ئاسمانە وێنا بکەین کە بە چاوەکانمان دەیبینین لە بەرگەهەوای زەویدا، ئەوە دەبینین کە هەورەکان هەروەک پەڵەیەک دەرکەوتوون لێر و لەوێ و جاروباریش زۆر بەچڕی و بەخەستی هەموو بە یەکەوە ئاسمان داگیردەکەن. نێبیولاکانیش، هەر بە هەمان شێوەی ئەو هەورانەن لە گەردووندا، پەڵەی گازی و تەپوتۆزاوین کە لێر و لەوێ بۆشایی داگیردەکەن و هەندێک جاریش زۆر بەخەستی و بەچڕی بەشێکی ئێجگار گەورە لەخۆدەگرن.
جا، بەر لەوەی کە بۆت باسبکەم چۆن یەکەمین ئەستێرەکان لە نێبیولاکانەوە پەیدابوون، با ئەوەت پێبڵێم، کە، یەکەمین نێبیولاکان هەر لە بەرەبەیان و سپێدەی ڕۆژگاری گەردوونەوە دەستیان کردووە بە دەرکەوتن - سەرەتای دەستپێکردنی فراوانبوونی گەردوون دوای تەقینەوە گەورەکە. هەر کە گەردە گەورەتر و گەورەترەکان پەیدابوون بە ساردبوونەوەی پلەی گەرمی گەردوون و بڵاوبوونەوەیان بە بۆشاییدا لە ئەنجامی فراوانبوونی گەردوون، ئیتر تەنی گەورەتر و گەورەتر دەستی بە دەرکەوتن کردووە تا بگات بەوەی کە بەشی ئەوە هەبێت تا یەکەمین و سەرەتاییترین نێبیولاکان دەربکەون لە بۆشاییدا.
ئینجا، لەناو ئەم تەمە گازاوی و هەورە تەپوتۆزاوییانەدا - لەناو نێبیولاکاندا - بە کاری هێزی کێشکردن ئەم تەنە گەورەترانە بەرەو یەکتر کێشکراون و بەسەریەکدا داڕمێنراون بۆ پێکهێنانی، وردەوردە، تەنی گەورەتریش و زەبەلاحتریش! تا، لە کۆتاییدا، ئەوەندە ئەم تەنانە بەسەریەکدا دادەڕمێن کە کرۆکێکی ناوبراو بە پڕۆتۆستار (Protostar) پێکدەهێنن. ئەوە، بریتییە لەم کرۆکەی پڕۆتۆستار کە لە دواتردا بە لەخۆگرتنی تەنە بچووکترەکان و پەڵە گازاوییەکانی دەوروبەری خۆی، ئەستێرەیەک پێکدەهێنێت.
ئەمە، هەم بریتی بوو لە چۆنییەتی پێکهاتنی ئەستێرەکان (پێکهاتووە ناوەندییەکانی گەردوون) ، هەروەها هەم بریتی بوو لە باسێک لەو پێکهاتووە سەرەکییانەی کە بەر لە ئەستێرەکان بوونیان هەیە: نێبیولاکان (پێکهاتووە بنچینەییەکانی گەردوون) .
بەڵام، ئەوەش بزانە، کە لەو ماوەیەی ئەستێرەیەک پێکدێت لە کرۆکێکی پڕۆتۆستارەوە، ئەوە هەرگیز ئەو کرۆکە ناتوانێت هەموو شتێکی دەوروبەری خۆی کۆبکاتەوە بۆ پێکهێنانی ئەستێرەکەی خۆی. بەڵکو، ئەوەی کە دەمێنێتەوە وەک پاشماوەیەک، دەکرێت شتی تر سەرهەڵبدات لێیەوە - هەروەک لە دووەم خاڵی چۆنییەتی پێکهاتنی پێکهاتووەکان ئاماژەم پێیداوە. بۆ نموونە، لە حاڵەتی کۆمەڵە خۆرییەکەی ئێمەدا، بەشێک لەو تەنە وردیلەترانە و تەمە گازاوییانەی کە خۆرەکەمان دوای پێکهاتنی نەیتوانیوە لە خۆی بگرێت، کرۆکی تری بچووکتری درووستکردووە کە لە دواتردا زەوییەکەی ئێمە و هەسارەکانی تری پێکهێناوە. هەر ئەوەندەش نا، بەڵکوو بەشی تریشی کە ماوەتەوە، ئەو پشتێنە هەسارۆکییەی پێکهێناوە کە لەنێوان هەر دوو هەسارەکانی مەریخ و موشتەریدا دەبینرێت. هەروەها، بەشی تریشی، کلکدارەکان و یاخود هەر تەنێکی تری نا-ئەستێرەیی پێکهێناوە کە لە کۆمەڵە خۆرییەکەماندا دەبینرێت. ئەمانە گشتیان نموونەی جۆراوجۆرن، کە، لە بەشەکانی داهاتوودا دەکرێت زۆر بەوردی باسیان بکەم و ڕوونکردنەوەی تایبەتی خۆیان لەسەر پێشکەش بکەم.
نێبیولاکان، بریتین لەو سەرچاوەیەی کە هەموو تەنێکی ئەستێرەیی گەردوون سەری لێوە هەڵداوە. ئەوان، بریتین لەو منداڵدانانەی کە ئەستێرەکان پێکدەهێنن و بە لەخۆگرتنیان ئامادەیان دەکەن بۆ لەدایکبوون لەناو خێزانێکی دیاریکراوی کۆمەڵە ئەستێرەییەکان. بۆیە، ئاماژەیان پێدەدەم بە پێکهاتووە بنچینەییەکان و هەروەها ناویان دەبەم بە دایکی ئەستێرەکان.
$ئەستێرەکانی نەوەی نێبیولاکان$
ئێستا، دەزانیت کە ئەستێرەکان چۆن پێکدێن. ئەوەی کە ماوەتەوە لێرە تا پێتبڵێم، ئەوەیە کە جۆری ئەو ئەستێرەیەی پێکدێت لەسەر چی بەندە و چ شتێک ئەوە دیاری دەکات کە جۆری ئەستێرەی پێکهاتوو سەر بە کام کۆمەڵەیە؟ بەڵام، تەنانەت بەر لەوەش، تۆ، وەرە، با من لە تۆ بپرسم کە ئاخۆ ئەستێرە چییە؟ هەر بەڕاستی! ئایا دەزانیت ئەستێرە چییە و لە چەمکە زانستییەکاندا چ پێناسەیەکی بۆ خۆی هەڵگرتووە؟
زۆرێک لەوانەی کە ئاشنانین بە زاراوە گەردوونناسییەکان، وشەی ئەستێرە بەهەڵە بەکاردەهێنن و نازانن بەتەواوی ئەوە چییە کە ناودەبرێت بە ئەستێرە. ئاخر، بزانە، کە هەموو ئەوەی تۆ لە ئاسمان دەیبینیت، پێی ناوترێ ئەستێرە! بەڵکو، ئەستێرە: بریتییە لە هەر شتێک کە ڕۆشنایی دەربکات و بدرەوشێتەوە لە بۆشاییدا. بەڵام، بە مەرجێک! ئەویش ئەوەی کە (تەنەکە خودی خۆی سەرچاوەی درەوشانەوەکە بێت و ڕووناکییەکە دەربکات.) ئەمەش، واتای ئەوە دەگەیەنێت کە دەبێت ئەو تەنە جۆرە ڕایکارییەک لەخۆبگرێت لە ناخ و هەناوی خۆیدا تا وای لێبکات ڕووناکی دەربکات. نموونەش بۆ تەنێکی گەردوونی لەم شێوەیە؟ ئەم خۆرەی خۆمانە کە لە ئاسمانەوە دەبینرێت! کەوابێت، خۆرەکەمان، ئەستێرەیە. بەڵام، ئایا زەوی ئەستێرەیە؟ نەخێر! چونکە زەوی خۆی ڕووناکی دەرناکات بەڵکوو ئەوە هەر ڕووناکی خۆرە کە دەیداتەوە و دووبارە بە بۆشاییدا بڵاوی دەکاتەوە. بە هەمان شێوەی ئەم زەوییەی ئێمەش، چەندین تەنی تر هەیە کە شەوانە تۆ لە ئاسمان دەیبینیت و بەهەڵە ناوی دەبەیت بە ئەستێرە. بۆچی؟ چونکە ڕووناکییەکە هی خۆی نییە، بەڵکوو دەکرێت هی ئەستێرەیەک بێت کە هەر هاوشێوەی ئەو خۆرەی ئێمەیە و ئەوە ڕووناکی ئەو ئەستێرەیەیە کە وەریدەگرێت و دەیداتەوە. لەبەرئەمەیە، کە ناتوانیت هەرچی تۆ لە ئاسمان بینیت پێی بڵێیت ئەستێرە.
و، ئەوەش بزانە، کە ناتوانیت هەر ئەستێرەیەکی تری هاوشێوەی ئەو خۆرەی ئێمەت بینی بۆ چەند تەنێکی تر، ڕاستەوخۆ بڵێیت، ئەوە خۆرێکی تری ئەو تەنانەیە! وشەی خۆر، ناوێکی تایبەتییە و بێهاوتایە تەنیا بۆ ئەستێرەکەی ئێمە کە دیاردەیەکی وەکوو ڕۆژ و شەوی بۆ ئێمە دابین کردووە و هەسارەکەمانی ڕۆشن کردووە. هەروەک چۆن، زەوی ناوێکی تایبەتییە بۆ هەسارەکەی ئێمە و هەرگیز ناتوانیت نە بە هیچ هەسارەیەکی تر و نە بە هیچ جۆرە تەنێکی تریش بڵێیت کە، ئەوە زەوییەکی ترە! لە هەر گفتوگۆ و مشتومڕێکی زانستیدا، ئەستێرەکان، یا ئەوەتا دەبێت بە ناوی تایبەتی خۆیانەوە ئاماژەیان پێبدرێت کە پێیان بەخشراوە، یا ئەوەتا دەبێت بەپێی ئەو جۆر و کۆمەڵەیە دەستنیشان بکرێن کە پێیان جیادەکرێنەوە و پۆلێندەکرێن. جا، منیش، حەز دەکەم بەم شێوەیە لە باسی ئەستێرەکاندا پەیڕەو بە باسەکە بدەم؛ بە شێواز و بنچینەی جیاکاری و پۆلێنکاریان...
زاناکان، نەخشەیەکی هێڵکاری بەکاردەهێنن بۆ پۆلێنکاری ئەستێرەکان کە ناودەبرێت بە نەخشەی هێرتزسپرەنگ-ڕەسڵ (Hertzsprung-Russell) ، یاخود، هەر تەنیا “HR” بەکوورتکراوەیی. ئەم هێڵکارییە دوو دوورییە، لە خوارەوە بۆ سەرەوە زیادبوونی درەوشانەوە دەنوێنێت، هەروەها لە ڕاستەوە بۆ چەپ زیادبوونی پلەی گەرمی دەنوێنێت (ڕەنگی سوور بۆ سارد و هەوەها شین بۆ گەرم) . ئێستاش، یەک بە یەک کۆمەڵە جیاکراوەکانت بۆ باس دەکەم و نەخشەکەت جوان بۆ ڕووندەکەمەوە..
ئەستێرە زنجیرە سەرەکییەکان
ئەستێرە زنجیرە سەرەکییەکان (Main Sequence Stars) ، هەروەک هێڵە چەماوە دیاریکراوەکەی خۆی کە لە نەخشەکەدا دەبینرێت، ئەستێرە بە ڕووناکی زۆر و پلەی گەرمی بەرز لەخۆدەگرێت تا ڕووناکی ناوەندی و پلەی گەرمی ناوەندی. لەدوای ئەم ناوەندییە، هەر کە پلەی گەرمییان نزمدەبێتەوە و ڕووناکییان کەمدەبێتەوە، ئەوە دەگۆڕێن بۆ دوو جۆری تر کە ناودەبرێن بە کوورتەبنەی سوور و کوورتەبنەی قاوەیی، کە، ئەگەرچی ئەمانیش هەر دەکەونە ناو کۆمەڵەی ئەستێرە زنجیرە سەرەکییەکانەوە، بەڵام بە جۆرێکی جیاواز لە ئەستێرەکان جیاکراونەوە بە هۆکاری دیاریکراو...
ئەم جۆرە ئەستێرانە - ئەستێرە زنجیرە سەرەکییەکان - بریتین لە زۆرترین جۆری ئەو ئەستێرانەی کە لە گەردووندا بوونیان هەیە، بەڕێژەی 90% و خۆرەکەی خۆشمان هەر دەکەوێتە ناو ئەم کۆمەڵەیەوە. بیرتە کە پێموتیت دەبێت ئەستێرەکان جۆرە ڕایکارییەک لەخۆبگرن تا وایان لێبکات ڕووناکی دەربکەن؟ جا، ئەم کۆمەڵەی ئەستێرانەش، لە کرۆکەکانیاندا گەردیلەی هایدرۆجین دەتوێننەوە بۆ پێکهێنانی گەردیلەی هیلیۆم و ئەوە ئەم کرداری تواندنەوەی ناوکییەیە (Nuclear Fusion) کە وایان لێدەکات تیشکی ڕووناکی دەربکەن.
سەرجەم ئەو ئەستێرانەی کە دەکەونە ناو ئەم کۆمەڵەیەوە، بارستاییان دەکەوێتە نێوان یەک لەسەر دەی (دەییەکی) بارستایی خۆرەکەی خۆمان تا نزیکەی 200 ئەوەندە گەورەتر و زیاتر. ئینجا، لەسەر ئەم باسی بارستاییە، با ئەوەشت بۆ ڕوونبکەمەوە کە ئەو هۆکارە دیاریکراوە چییە کە کوورتەبنە سپییەکان و قاوەییەکان جیادەکاتەوە: لەو ماوەیەی کە پڕۆتۆستارێک سەریهەڵداوە لەناو نێبیولایەکدا، ئەگەر هاتوو ئەو پڕۆتۆستارە بارستایی پێویستی هەبوو (کە کەمترین بڕی پێویست بریتییە لە 0.08ی بارستایی خۆرەکەی خۆمان) ، ئەوا ئەو ئەستێرەیە کە پێگەیشت وەکوو جۆرێک لە کۆمەڵەی ئەستێرە زنجیرە سەرەکییەکان دەست بە سوڕی ژیانی خۆی دەکات، بەوەی کە بە هەبوونی ئەم بڕە دیاریکراوەی بارستایی توانای ئەوەی دەبێت تا کرداری تواندنەوەی ناوکی ئەنجام بدات و بەمەش ڕایکارییەک لەخۆبگرێت تا وای لێبکات ڕووناکی دەربکات. ئەگەریش نا، (واتە، ئەگەر بارستایی لەم بڕە پێویستە کەمتربوو و نەیتوانی تواندنەوەی ناوکی ئەنجام بدا) ، ئەوا دەبێت بە جۆرە ئەستێرەیەکی تر کە لە کۆمەڵەکانی کوورتەبنەی سوور و قاوەییدا جیاکراوەتەوە.
دووبارە، دڵنیاتدەکەمەوە، کە کوورتەبنە سوور و قاوەییەکان هەر سەر بە کۆمەڵەی ئەستێرە زنجیرە سەرەکییەکانن، بەڵام بەهۆی شێوازی دەرکەوتنیان و کارکردنیان جیاکراونەتەوە. کوورتەبنە سوورەکان، بەگشتی بارستاییان 0.06 بۆ 0.08 ئەوەندەی خۆرە، واتە بەئەستەم دەتوانن تواندنەوەی ناوکی ئەنجام بدەن. بەڵام، کوورتەبنە قاوەییەکان، بارستاییان لەمەش کەمترە و هیچ تواندنەوەیەکی ناوکی کاریگەر ئەنجام بدەن. ئەگەرچی، وتم ئەگەر هەر تەنێک ڕایکارییەک لەخۆنەگرێت تا ڕووناکی دەربکات، ئەوە بە ئەستێرە دانانرێت، بەڵام هێشتاش کوورتەبنە قاوەییەکان بە ئەستێرەکان جیاکراونەتەوە سەرەڕای ئەم تواندنەوە ناوکییە زۆرکەمەشەکیان. بۆچی؟ وەڵام: چونکە هاوشێوەی ئەستێرەکان، لە ماوەی پێکهاتنیاندا گەردیلەکانی هایدرۆجین و هیلیۆمیان لە خۆیاندا خەست کردۆتەوە. ئەگەر وانەبا، ئەوە بە جۆرە تەنێکی تر جیادەکرانەوە، بەڵام لەبەر ئەم هۆکارە ناتوانن پێناسەی هیچ جۆرە تەنێکی تر لەخۆبگرن. بۆیە، سەرەڕای ئەوەش کە ناتوانن تواندنەوەی ناوکی بەشێوەیەکی کاریگەر ئەنجام بدەن، هێشتاش هەر بە ئەستێرە جیاکراونەتەوە.
جا، لەناو سەرجەم کۆمەڵەی ئەستێرە زنجیرە سەرەکییەکانیشدا، بڕی جۆرەکانی کوورتەبنەی سوور لە هەموویان زۆرترن. جگە لەمەش، خاوەن درێژترین تەمەنن! بۆچی؟ چونکە ئەستێرە تا گەورەتر بێت، تەمەنی بچووکترە. لەبەرئەوەی هەتا قەبارەی گەورەتربێت، ئەوە کرداری تواندنەوەی ناوکی خێراتر دەبێت و سەرچاوەی وزەی ئەستێرەکە زووتر کۆتایی پێدێت. کوورتەبنە سوورەکانیش، ئەگەرچی بەئەستەم دەتوانن تواندنەوەی ناوکی ئەنجام بدەن، بەڵام بچووکترین ئەستێرەن تا بتوانن ئەم جۆرە ڕایکارییە لەخۆبگرن بۆیە بەخاوترین شێوە ئەنجامی دەدەن! هەر بۆیە، خاوەنی درێژترین تەمەنن؛ خەمڵێنراو بە زیاتر لە یەک تریلیۆن ساڵ! لە کاتێکدا، کە تەمەنی ئەمڕۆی گەردوون تەنیا بریتییە لە 13.8 ملیار ساڵ. واتە، هەموو ئەو ماوەیەی کە دەکرێت بوونیان هەبووبێت تەنیا 13.8 ملیار ساڵە، بە بەراورد بەو تەمەنەی کە دەکرێت بوونیان هەبێت کە یەک تریلیۆن ساڵە. ئێستا... فەرموو، بیربکەوە: گەردوون چەندە ساوایە، ها؟
$کوورتەبنە سپییەکان$
کوورتەبنە سپییەکان، بریتین لە کۆتا قۆناغی سووڕی ژیانی زۆرینەی هەرە زۆری ئەستێرەکانی گەردوون؛ بە نزیکەیی، ڕێژەی 97% لە سەرجەم ئەستێرەکانی گەردوون. هۆکاری ئەم ڕێژە زۆرەش، دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە کوورتەبنە سپییەکان لەو ئەستێرانەوە پێکدێن کە بارستاییان کەم و هەروەها ناوەندییە - کە ئەمەش زۆرینەی هەرە زۆری ئەستێرەکانی گەردوون دەگرێتەوە هەروەک باسمان کرد لە کۆمەڵەی ئەستێرە زنجیرە سەرەکییەکاندا. بەشێوەیەکی خەمڵێنراو، هەر ئەستێرەیەک کە بارستاییەکەی لە 8 ئەوەندەی بارستایی خۆر کەمتربێت، ئەوا لە کۆتایی سوڕی ژیانیدا، کاتێک کە ئەو ئەستێرەیە کرداری تواندنەوەی ناوکی کۆتایی پێدێت، ئەستێرەیەکی کوورتەبنەی سپی پێکدەهێنێت. ئەم پێوەرەش، هەر تەنیا کوورتەبنە سوورەکان و قاوەییەکان ناگرێتەوە، بەڵکوو ئەوانەش دەگرێتەوە کە بە ئەستێرەی ئاسایی زنجیرەی سەرەکی دادەنرێن و بارستاییان زیاترە. ئینجا، چۆنیش کوورتەبنەیەکی سپی پێکدەهێنن؟ بەوەی کە ئەستێرەکە توێکڵی دەرەوەی خۆی فڕێدەدات و ئەڵقەیەک پێکدەهێنێت کە ناودەبرێت بە نێبیولای هەسارەیی (Planetary Nebula) . پاشانیش، ئەو کرۆکەی کە لە ئەستێرەکە دەمێنێتەوە کز و کاڵدەبێتەوە تا کوورتەبنەیەکی سپی پێکدەهێنێت.
تا ئەمڕۆ، لەناو کۆمەڵەی ئەستێرە زنجیرە سەرەکییەکاندا، هیچ کام لە کوورتەبنە سوورەکان نەگەیشتوون بە قۆناغی کوورتەبنەی سپی. بۆچی؟ چونکە تەمەنییان ئەوەندە زۆرە کە هەتاوەکوو ئێستاش هیچ کام لە کوورتبنە سوورەکانی گەردوون نزیکیش نەبوونەوە لە قۆناغەکانی کۆتایی سووڕی ژیانیان بۆ گەیشتن بە کوورتەبنەیەکی سپی. سەرەڕای ئەوەش، پێشبینی دەکرێت، کە کوورتەبنە سوورەکان بەهۆی کەمی بارستاییانەوە نەتوانن ئەڵقەیەکی نێبیولای هەسارەیی پێکبهێنن لە دواساتەکانی ژیانیاندا، بۆیە، هەر تەنیا بەئاسایی کاڵ و کزدەبنەوە بۆ کوورتەبنەیەکی سپی و هیچی تر.
کوورتەبنە سپییەکان چڕن، بەڕادەیەک کە بە یەکێک لە تەنە هەرە چڕەکانی گەردوون دادەنرێن! بەگوێرەی ناسا، هێزی کێشکردن لەسەر ڕووی کوورتەبنەیەکی سپی 350، 000 ئەوەندەی هێزی کێشکردنی زەوییە. ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە کەسێک ئەگەر هاتوو کێشی گریمان 68 کیلۆگرام بێت لەسەر ڕووی زەوی، ئەوە لەسەر کوورتە بنەیەکی سپی 22.7 ملیۆن کیلۆگرامە! هۆکاری ئەم هەموو چڕیەتییە زۆرەی کوورتەبنە سپییەکانیش، دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە ئەلیکترۆنەکانی لە ماوەی کرداری تواندنەوەی ناوکیی ژیانی پێشینەی ئەوەندە بەسەریەکدا داڕماون، کە شتێکی پێکهێناوە ئێستا ناودەبرێت بە ماددەی لێکهەڵوەشاو (Degenerate Matter) ، کە، ئەمیش بریتییە لە جۆرێکی ماددە کە چیتر ناتوانرێت بە بنەما و یاسا کلاسیکی و باوەکانی فیزیای گشتی شیکاری و لێکدانەوەی بۆ بکرێت تەنیا بە کوانتەم نەبێت.
چارەنووسی کوورتەبنە سپییەکان چییە؟ زۆرینەیان، بەپێی کات تەواوی وزەکەیان دەردەکەن تا لە کۆتاییدا دەبن بەوەی کە ناودەبرێت بە کوورتەبنەی ڕەش. بەڵام، هەندێکیان چارەنووسێکی جیاوازتر چاوەڕێیان دەکات. بۆ نموونە، ئەگەر هاتوو کوورتەبنە سپییەکە بەشێک بوو لە سیستمێکی دووانی (دوو ئەستێرە کە بەدەوری یەکدا دەخولێنەوە) ، ئەوە چەند ئەگەرێک دێتە کایەوە. یەکێک لەو ئەگەرانەش، دەکرێت ئەوەبێت کە کوورتەبنە سپییەکە بارستایی هاوەڵەکەی خۆی کێشدەکات بۆ زیادکردنی بارستایی خۆی، ئەمەش وای لێدەکات کە دابڕمێت بۆ پێکهێنانی ئەستێرەیەکی نیوترۆنی. هەروەها، ئەگەرێکی تریش، ئەوەیە کە کوورتەبنە سپییەکە کاتێک کە بارستایی لە هاوەڵەکەی خۆی کێشدەکات، پلەی گەرمی بەرزدەبێتەوە و زیاد دەکات تا وای لێدێت کارلێکێک ڕوودەدات کە دەبێتە هۆی پەیدابوونی تەقینەوەیەکی سوپەرنۆڤا و لەناوبردنی کوورتەبنە سپییەکە. بەڵام، ئەم دوو ئەگەرە، ئەگەر هاتوو هاوەڵەکەی کوورتەبنە سپییەکە ئەستێرەیەکی زیندوو و چالاک بوو. ئەی ئەگەر هاوەڵەکەشی هەر کوورتەبنەیەکی سپی بوو؟ ئەوە بەهەمان شێوە دوو ئەگەری تر هەیە: یەکەمیان، ئەوەیە کە هەردوو کوورتەبنە سپییەکە پێکدادەچن بۆ پەیداکردنی تەقینەوەیەکی سوپەرنۆڤا. دووەمیشیان، ئەوەیە کە یەکێک لە کوورتەبنە سپییەکان تەنیا بارستایی بەشی ئەوەندە کێشدەکات کە تەقینەوەیەکی ئاسایی نۆڤا درووستبکات کە تیایدا کوورتەبنە سپییەکە لەناوناچێت، بەڵکوو دووبارە و دووبارە بۆ چەند جارێک هەر هەمان ئەم تەقینەوە بچووکترەی نۆڤا درووست دەکات و هەر جارێک تەمەنی کوورتەبنە سپییەکە درێژتر دەکاتەوە تاکوو بەتەواوەتی لەناودەچێت.
$ژێر-کوورتەبنەکان$
لەناو نەخشەی HRی پێشکەشکراودا، کۆمەڵەیەک دەبینیت کە ئاماژەی پێدراوە بە ژێر-کوورتەبنە (Sub-dwarf) . ئەم کۆمەڵەی ئەستێرانە، بەوە جیادەکرێنەوە کە کۆمەڵە توخمێک لەخۆدەگرن قوورسترە لە هیلیۆم، هەروەها ڕۆشناییەکی کەمتریش پەخشان دەکەن بە بەراورد بە ئەستێرەیەکی کۆمەڵەی زنجیرەی سەرەکی لە هەمان پلەی گەرمیدا.
$زەبەلاحەکان$
هەروەک چۆن ئەستێرەکانی کوورتەبنەی سپی لە ئەستێرەکانی زنجیرەی سەرەکییەوە پێکدەهاتن کاتێک کە کرداری تواندنەوەی ناوکییان کۆتایی پێدەهات، ئەستێرە زەبەلاحەکانیش هەر بە هەمان شێوە لە ئەستێرەکانی زنجیرەی سەرەکییەوە پێکدێن، بەڵام ئەمان کاتێک کە سەرچاوەی کرداری تواندنەوەی ناوکییان بەرەو کۆتایی دەڕوات نەوەک کە کۆتایی هات. بە واتایەکی تر، سەرچاوەی توخمەکانیان بۆ ئەنجامدانی کرداری تواندنەوەی ناوکی لە کرۆکی ئەستێرەکەدا تەواوبووە، بەڵام هێشتاش ئەو کارلێکەی کە لە هەناوی ئەستێرەکەدا لە ڕەوتدایە، بەردەوامە و لە ڕێگەیەوە ئەستێرەکە ڕۆشنایی دەردەکات.
چی وا دەکات ئەستێرەکە بە قۆناغی زەبەلاحیدا بڕوات بەرلەوەی کە کوورتەبنەیەکی سپی دەربچێت؟ تەنیا، بارستایی دەتوانێت بڕیادەری ئەوە بێت. بیرتە کە ئاماژەم بەوەدا هەر ئەستێرەیەک بارستایی کەم و ناوەندی بێت (8 ئەوەندەی خۆر کەمتر) ئەوا سوڕی ژیانی بە کوورتەبنەیەکی سپی کۆتایی دێت؟ بەڵام، لەگەڵ ئەمەشدا، هەر ئەستێرەیەک بارستاییەکەی تەنیا کەمێک زۆر بێت (0.4 ئەوەندەی بارستایی خۆر) ئەوە سوڕی ژیانی سەرەتا بە ئەستێرەیەکی زەبەلاحیدا دەڕوات ئینجا لە داهاتوودا، لەوانەیە، کوورتەبنەیەکی سپی لێدەربچێت. بۆیەش، وتم لەوانەیە، چونکە، جوان وردببەرەوە، پێوەری بوون بە کوورتەبنەی سپی بریتییە لە 8 ئەوەندەی بارستایی خۆر کەمتر، لە کاتێکدا کە پێوەری بوون بە زەبەلاح بریتییە لە 0.4 ئەوەندەی بارستایی خۆر زیاتر. جا، دەشێت، ئەستێرەیەک لە جۆری زەبەلاح بێت بەوەی کە بارستاییەکەی لە 0.4 ئەوەندەی بارستایی خۆر زیاترە، هەروەها لە هەمان کاتیشدا لە 8 ئەوەندەی بارستایی خۆر زیاترە و ناتوانێت ببێت بە کوورتەبنەیەکی سپی لە کۆتایی سوڕی ژیانیدا. لەم حاڵەتەدا، ڕووداو و پێکهاتووی تر سەرهەڵدەدات، کە، زۆر درێژدادڕی دەکەم ئەگەر ئێستا باسیان بکەم و با هەڵیگرم بۆ بەشێکی تر لە داهاتوودا.
خۆرەکەی ئێمە، لە ئێستادا، لە قۆناغێکی دیاریکراوی ئەستێرەی زەبەلاحییە کە ناودەبرێت بە کوورتەبنەی زەرد. کرداری تواندنەوەی ناوکیی ڕووی لە کەمبوونە، بەڵام بارستایی زۆرە و لەم تەمەنەی 4.5 ملیار ساڵەیدا هەڵاوساوە و قەبارەی گەورەبووە. هێشتاش، ڕۆشناییەکی زۆر دەردەکات و لە توانایدا هەیە تا بەشی 5 ملیار ساڵی تر کرداری تواندنەوەی ناوکی ئەنجام بدات. بەڵام، لەدوای ئەمەوە، خۆرەکەمان قۆناغی ئەستێرەیەکی زەبەلاحی تێپەڕ دەکات و گەورەتریش دەبێت و ساردتر دەبێتەوە بۆ گەیشتن بە قۆناغی زەبەلاحی سوور. ئینجا، چەند ملیار ساڵێک دوای ئەمەش، لە زەبەلاحی سوورەوە دەگۆڕێت بۆ کوورتەبنەیەکی سپی و سوڕی ژیانی خۆی تەواو دەکات، دوای پێکهێنانی نێبیولایەکی هەسارەیی.
ئەستێرەیەک لە کۆمەڵەی ئەستێرە زنجیرە سەرەکییەکاندا، بە ڕۆشناییەکی زۆرتر لە ئەستێرەکانی هاوکۆمەڵەی خۆی، هێشتاش دەکرێت بە جۆرێک لە زەبەلاح دابنرێت، بەڵام بە ناوی ژێر-زەبەلاح (Sub-giant) . ئەگەرچی، بەشێوەیەکی گشتی، هەروەها پۆلێنکراوتر، زەبەلاحەکان لە کۆمەڵەیەکی سەرووتری ئەستێرە زنجیرە سەرەکییەکان جیاکراونەوە. ئینجا، ئەوانەشی کە ناودەبرێن بە زەبەلاحە ڕۆشنەکان (Bright Giants) ، زەبەلاحە نایابەکان (Super Giants) ، هەروەها سەروو زەبەلاحەکان (Hyper Giants) ، جیاوازیان لەگەڵ زەبەلاحە ئاساییەکان تەنیا لە ئاست و پلەی ڕۆشنایی و دەرکردنی تیشکی ڕووناکیدایە.
هەر ئەستێرەیەک، بارستایی لە 0.4 ئەوەندەی بارستایی خۆر کەمتربێت، ئەوە ناگات بە قۆناغی ئەستێرەیەکی زەبەلاح، بەڵکوو ئەوانە بەزۆری بریتین لە ئەستێرە کوورتەبنە سوورەکانی گەردوون و هەروەک پێشووتر باس کراوە ڕاستەوخۆ دەچنە ناو قۆناغی کوورتەبنەی سپییەوە هەر کە کرداری تواندنەوەی ناوکییان کۆتایی پێدێت. بەڵام، ئەو ئەستێرانەی زنجیرەی سەرەکی کە بارستاییان لەو بڕە دیاریکراوە زیاترە - 0.4 ئەوەندەی بارستایی خۆر - ئەوە هەر کە هایدرۆجینی بەردەستیان لە کرۆکەکەی خۆیاندا خواردەوە بۆ تواندنەوەی ناوکی، کرۆکەکەیان دەست بە کشان دەکات. لێرەشەوە، ئەو هایدرۆجینەی کە ماوەتەوە دەگۆڕێت بۆ هیلیۆم لە کرۆکەکەیاندا و چینی دەرەوە کرۆکەکەش دەکشێت و سارد دەبێتەوە (جۆرێک لە هەڵاوسان لە ئەستێرەکەدا ڕوودەدات) . ئەمە، بریتییە لەم قۆناغەی کە ئەستێرە زنجیرە سەرەکییەکان تیایدا ناودەبرێن بە ژێر-زەبەلاح و لە ڕەوتی ژیانی خۆیاندان بۆ گەیشتن بە زەبەلاح.
$زەبەلاحە سوورەکان$
قۆناغی دواتری سووڕی ژیانی ئەستێرەکان لە ڕەوتی گەیشتن بە ئەستێرەیەکی زەبەلاح، بریتییە لە زەبەلاحی سووڕ. لەم قۆناغەدا، ئەستێرەکە هیچ سەرچاوەیەکی هایدرۆجینی نەماوە بۆ ئەنجامدانی تواندنەوەی ناوکی و تەنیا بە هایدرۆجینی ماوە لە هەناویدا بەرەو مردن دەڕوات. لەگەڵ تەواوبوون و کۆتایی هاتنی ئەو هایدرۆجینە ماوەش، ئەستێرەکە زیاتر و زیاتر دەکشێت و فراوان دەبێت بۆ تەنانەت چەند سەد جارێکی قەبارەی ئاسایی پێشووتری ئەستێرەکە خۆی! کە، هەر بۆ لەبەرچاوگرتن، لە حاڵەتی ئەستێرەیەکی ئاسایی وەکوو خۆرەکەی ئێمە کاتێک کە دەگات بە قۆناغی زەبەلاحی سوور لە داهاتوودا، بەو هەڵاوسانە دەکرێت هەندێک لە هەسارەکان بخواتەوە و کێشیان بکات تا قووتیان بدات. پلەی گەرمی ئەستێرەکەش، بەهۆی ئەم فراوانبوونەوە ئەوەندە کەمدەکات، کە ڕۆشناییەکەی لە زەرد و سپییەوە دەگۆڕێت بۆ سوور، کە ناوەکەشی هەر لەسەر ئەم بنچینەیەوە پێبەخشراوە. ئەم فراوانبوون و سوور هەڵگەڕانە بۆ گەیشتن بە قۆناغی زەبەلاحێکی سوور، ملیۆنان و ملیۆنان بۆ ملیار ساڵ دەخایەنێت، هەر بە نموونە وەک وتم خۆرەکەی خۆمان جارێ لە قۆناغی زەبەلاحی زەرددا 5 ملیار ساڵ تەمەنی ماوە. چارەنووسی زەبەلاحە سوورەکانیش دوای ئەمە؟ وەک ئاماژەم پێیدا، ئەگەر بارستایی لەناو پێوەری بوون بە کوورتەبنەیەکی سپیدا بوو (واتە 8 ئەوەندەی خۆر کەمتربوو) ، ئەوە بە کوورتەبنەیەکی سپی کۆتایی پێدێت. ئەگەریش، لەو بڕە زیاتربوو، ئەوە هێشتاش فراوانتر و سوورتر هەڵدەگەڕێن بۆ پێکهێنانی زەبەلاحێکی سووری نایاب (Super Red Giants) و پاشان سوڕی ژیانیان بە تەقینەوەیەکی سوپەرنۆڤادا دەڕوات و، لێرە بەدواوە، چیرۆکی ژیانی گەردوون لە بەشێکی تردا بە شێوەیەکی تر دەڕوات و بەردەوام دەبێت. [1]
این مقاله بە زبان (کوردیی ناوەڕاست) نوشته شده است، برای باز کردن آیتم به زبان اصلی! بر روی آیکون کلیک کنید.
ئەم بابەتە بەزمانی (کوردیی ناوەڕاست) نووسراوە، کلیک لە ئایکۆنی بکە بۆ کردنەوەی بابەتەکە بەو زمانەی کە پێی نووسراوە!
این مقاله 227 بار مشاهده شده است
نظر خود را در مورد این مقاله بنویسید!
هشتگ
منابع
[1] سایت | کوردیی ناوەڕاست | pernus.org 20-04-2023
فایل های مرتبط: 1
آیتم های مرتبط: 2
زبان مقاله: کوردیی ناوەڕاست
زبان- لهجە: ک. جنوبی
نوع انتشار: دیجیتال
نوع سند: زبان اصلی
کتاب: علم
فراداده فنی
کیفیت مورد: 98%
98%
این مقاله توسط: ( راپر عثمان عوزیری ) در تاریخ: 02-05-2023 ثبت شده است
این مقاله توسط: ( روژگار کرکوکی ) در: 02-05-2023 بازبینی و منتشر شده است
این مقاله برای آخرین بار توسط: روژگار کرکوکی در 18-05-2024 بروز شده است
آدرس مقالە
این آیتم با توجه به استاندارد كوردیپیدیا هنوز نهایی نشده است و نیاز بە بازنگری متن دارد.
این مقاله 227 بار مشاهده شده است
فایل های پیوست شده - ورژن
نوع ورژن نام ویرایشگر
فایل عکس 1.0.1192 KB 02-05-2023 راپر عثمان عوزیریر.ع.ع.
کوردیپیدیا پر اطلاعترین منبع اطلاعاتی کردی است!
کتابخانه
جغرافیای لرستان
کتابخانه
غمنوای کوهستان
تحقیقات مختصر
سوگند به نان و نمک، وفاداری
زندگینامە
هانا وکیل
کتابخانه
دریاچه شاهی و قدرتهای بزرگ؛ پژوهشی در کشتیرانی دریاچه ارومیه (عصر قاجاریه)
زندگینامە
سامان طهماسبی
تحقیقات مختصر
هنرمند گلبهار، بادینان و شوپاری
زندگینامە
سارا خضریانی
اماکن باستانی
مسجد جامع تکاب
تحقیقات مختصر
گولا، گۆڵ یا سگ نگهبان (پارسە)
زندگینامە
روژین دولتی
زندگینامە
قطب‌ الدین صادقی
کتابخانه
تذکره امرائی؛ گلزار ادب لرستان
اماکن باستانی
قلعه سردار افشار
تصویر و توضیحات
مهاباد ، سال 1338 ، مدرسه سعادت (واقع در کوچه شافعی بین خیابان مخابرات و جام جم ، منزل کنونی خانواده نجم زاده)
زندگینامە
سوسن رازانی
زندگینامە
یوسف قادریان
تصویر و توضیحات
حاج رحیم خرازی همراه با همسر و فرزندانش
کتابخانه
افسانەهای لری
تصویر و توضیحات
ورود افراد باشلوار کردی ممنوع
اماکن باستانی
کلیسای سرکیس مقدس
تصویر و توضیحات
گروهی از مبارزان کرد در مهاباد در سال 1983
تحقیقات مختصر
در رثای یک ستاره ی سینما
زندگینامە
هلیا برخی
زندگینامە
محمد اوراز
تحقیقات مختصر
روئیای شیرین
اماکن باستانی
تپه حاجی فیروز
زندگینامە
فریدون بیگلری
اماکن باستانی
پل ممیند
تصویر و توضیحات
سمکو همراه با سورمە خواهر مارشیمون و نیکیتین سفیر روسها

واقعی
اماکن باستانی
اتشکدە چهار قاپی
29-09-2022
سارا سردار
اتشکدە چهار قاپی
شهدا
ابراهیم نادری
26-03-2023
شادی آکوهی
ابراهیم نادری
زندگینامە
ابراهیم امین بالدار
09-08-2023
سارا سردار
ابراهیم امین بالدار
شهدا
ابراهیم رحیم
25-08-2023
شادی آکوهی
ابراهیم رحیم
زندگینامە
منیرە صالح عبدالرحمان
21-01-2024
سارا سردار
منیرە صالح عبدالرحمان
موضوع جدید
زندگینامە
عرفان احمد
13-08-2024
سارا سردار
اماکن باستانی
پل ممیند
10-08-2024
شادی آکوهی
اماکن باستانی
تپه حاجی فیروز
10-08-2024
شادی آکوهی
اماکن
کوه سلطان یعقوب
10-08-2024
شادی آکوهی
اماکن
تالاب حسنلو
10-08-2024
شادی آکوهی
اماکن
Naghadeh (کاتالۆنی)
10-08-2024
شادی آکوهی
اماکن
نقده
09-08-2024
شادی آکوهی
اماکن
غار کهریز
09-08-2024
شادی آکوهی
اماکن باستانی
مسجد جامع تکاب
09-08-2024
شادی آکوهی
اماکن
سد قجور
09-08-2024
شادی آکوهی
آمار
مقالات
  531,057
عکس ها
  107,580
کتاب PDF
  20,012
فایل های مرتبط
  100,979
ویدئو
  1,471
زبان
کوردیی ناوەڕاست 
303,155
Kurmancî - Kurdîy Serû 
88,915
هەورامی 
65,847
عربي 
29,357
کرمانجی - کوردیی سەروو 
17,077
فارسی 
8,979
English 
7,418
Türkçe 
3,605
لوڕی 
1,691
Deutsch 
1,483
Pусский 
1,133
Française 
336
Nederlands 
130
Zazakî 
90
Svenska 
63
Հայերեն 
50
Español 
45
Italiano 
44
لەکی 
37
Azərbaycanca 
24
日本人 
20
中国的 
16
Ελληνική 
14
Norsk 
14
עברית 
14
Fins 
12
Polski 
7
Esperanto 
5
Ozbek 
4
Português 
3
Тоҷикӣ 
3
Hrvatski 
2
Srpski 
2
Kiswahili سَوَاحِلي 
2
ქართველი 
2
Cebuano 
1
ترکمانی 
1
گروه
فارسی
زندگینامە 
3,292
اماکن 
1,933
شهدا 
1,035
کتابخانه 
793
تحقیقات مختصر 
564
اماکن باستانی 
435
تصویر و توضیحات 
292
آثار هنری 
203
شعر 
169
مدارک 
71
موزه 
42
احزاب و سازمان ها 
39
نقشه ها 
31
منتشر شدەها 
17
تاریخ و حوادث 
16
تصویری 
16
دفترها 
11
آمار و نظرسنجی 
10
مسائل زنان 
4
ایل - قبیله - فرقه 
3
متفرقه 
2
بازی های سنتی کوردی 
1
MP3 
323
PDF 
30,524
MP4 
2,395
IMG 
196,596
کوردیپیدیا پر اطلاعترین منبع اطلاعاتی کردی است!
کتابخانه
جغرافیای لرستان
کتابخانه
غمنوای کوهستان
تحقیقات مختصر
سوگند به نان و نمک، وفاداری
زندگینامە
هانا وکیل
کتابخانه
دریاچه شاهی و قدرتهای بزرگ؛ پژوهشی در کشتیرانی دریاچه ارومیه (عصر قاجاریه)
زندگینامە
سامان طهماسبی
تحقیقات مختصر
هنرمند گلبهار، بادینان و شوپاری
زندگینامە
سارا خضریانی
اماکن باستانی
مسجد جامع تکاب
تحقیقات مختصر
گولا، گۆڵ یا سگ نگهبان (پارسە)
زندگینامە
روژین دولتی
زندگینامە
قطب‌ الدین صادقی
کتابخانه
تذکره امرائی؛ گلزار ادب لرستان
اماکن باستانی
قلعه سردار افشار
تصویر و توضیحات
مهاباد ، سال 1338 ، مدرسه سعادت (واقع در کوچه شافعی بین خیابان مخابرات و جام جم ، منزل کنونی خانواده نجم زاده)
زندگینامە
سوسن رازانی
زندگینامە
یوسف قادریان
تصویر و توضیحات
حاج رحیم خرازی همراه با همسر و فرزندانش
کتابخانه
افسانەهای لری
تصویر و توضیحات
ورود افراد باشلوار کردی ممنوع
اماکن باستانی
کلیسای سرکیس مقدس
تصویر و توضیحات
گروهی از مبارزان کرد در مهاباد در سال 1983
تحقیقات مختصر
در رثای یک ستاره ی سینما
زندگینامە
هلیا برخی
زندگینامە
محمد اوراز
تحقیقات مختصر
روئیای شیرین
اماکن باستانی
تپه حاجی فیروز
زندگینامە
فریدون بیگلری
اماکن باستانی
پل ممیند
تصویر و توضیحات
سمکو همراه با سورمە خواهر مارشیمون و نیکیتین سفیر روسها
پوشه ها
اماکن - توپوگرافی - بیابان اماکن - محل - روستا اماکن - زبان- لهجە - ک. شمال اماکن - جمعیت - یک تا هزار اماکن - شهرها - عامودا اماکن - کشور - اقلیم - غرب کردستان اماکن - شهرها - قامیشلو کتابخانه - کتاب - شعر کتابخانه - نوع سند - زبان اصلی کتابخانه - نوع انتشار - چاپ شده

Kurdipedia.org (2008 - 2024) version: 15.75
| تماس | CSS3 | HTML5

| مدت زمان ایجاد صفحه: 0.312 ثانیه